Abhinanda: Ramacaritamahakavya 1

प्रथमः सर्गः अथ माल्यवतः प्रस्थे काकुत्स्थस्य वियोगिनः । दुर्निवाराश्रुसंवेगो जगाम जलदागमः

prathamaḥ sargaḥ atha mālyavataḥ prasthe kākutsthasya viyoginaḥ / durnivārāśrusaṃvego jagāma jaladāgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शशाम वृष्टिर् मेघानाम् उत्सङ्गे तस्य भूभृतः । विरराम न रामस्य धारासन्ततिर् अश्रुणः

śaśāma vṛṣṭir meghānām utsaṅge tasya bhūbhṛtaḥ / virarāma na rāmasya dhārāsantatir aśruṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतस् ततः परिणतिं भेजे बर्हिणकूजितम् । हा प्रिये राजपुत्रीति न रामपरिदेवितम्

itas tataḥ pariṇatiṃ bheje barhiṇakūjitam / hā priye rājaputrīti na rāmaparidevitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काप्य् अभिख्या विरजसोः सूर्याचन्द्रमसोर् अभूत् । दाशरथ्योस् तथैवासीद् अयोगोपहता रुचिः

kāpy abhikhyā virajasoḥ sūryācandramasor abhūt / dāśarathyos tathaivāsīd ayogopahatā ruciḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्मलेन्दु नभो रेजे विकचाब्जं बभौ सरः । परं पर्यश्रुवदनौ मम्लतुर्भ्रातरावुभौ

nirmalendu nabho reje vikacābjaṃ babhau saraḥ / paraṃ paryaśruvadanau mamlaturbhrātarāvubhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मर्तव्यकलिकाजालं जज्ञे कुटजकाननम् । आसीत् तथैव तु मनो रामस्योत्कलिकाकुलम्

smartavyakalikājālaṃ jajñe kuṭajakānanam / āsīt tathaiva tu mano rāmasyotkalikākulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रपेदे पुनर् उद्भेदः शुचिना कच्छकेतकैः । उपक्रियायाः सदृशं नारेभे रविसूनुना

prapede punar udbhedaḥ śucinā kacchaketakaiḥ / upakriyāyāḥ sadṛśaṃ nārebhe ravisūnunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकृष्टमालतीगन्धः सिषेवे राघवं मरुत् । आनीतमैथिलीवार्तस् तम् आर्तं न तु मारुतिः

ākṛṣṭamālatīgandhaḥ siṣeve rāghavaṃ marut / ānītamaithilīvārtas tam ārtaṃ na tu mārutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामाय पूरापगमव्यक्तोद्देशाश् चकाशिरे । आस्ते ऽस्मासु न सीतेति शंसन्त्य इव निम्नगाः

rāmāya pūrāpagamavyaktoddeśāś cakāśire / āste 'smāsu na sīteti śaṃsantya iva nimnagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदार्द्रविरहो रामः प्रापितः प्राणसंशयम् । नूनं तेनानुतापेन जग्मुर् जलदराजयः

yadārdraviraho rāmaḥ prāpitaḥ prāṇasaṃśayam / nūnaṃ tenānutāpena jagmur jaladarājayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्यौर् मुक्तमेघावरणा सवितर्कोन्मुखं मुहुः । ययाचे सारसरुतैर् विचारम् इव राघवम्

dyaur muktameghāvaraṇā savitarkonmukhaṃ muhuḥ / yayāce sārasarutair vicāram iva rāghavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिशो ददृशिरे तेन स्तेनं तं परिमार्गता । मार्गदानापराधिन्यो गता दूरं भयाद् इव

diśo dadṛśire tena stenaṃ taṃ parimārgatā / mārgadānāparādhinyo gatā dūraṃ bhayād iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याकृतिविशेषस्य विशेषात् कष्टम् ईदृशम् । कच्छाः काशच्छलाद् ऊहुर् इतीव पलितागमम्

tasyākṛtiviśeṣasya viśeṣāt kaṣṭam īdṛśam / kacchāḥ kāśacchalād ūhur itīva palitāgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्यन्त्या इव कष्टां ताम् अवस्थां मैथिलीपतेः । शुष्कपङ्कचयव्याजाद् विदद्रे हृदयं भुवः

paśyantyā iva kaṣṭāṃ tām avasthāṃ maithilīpateḥ / śuṣkapaṅkacayavyājād vidadre hṛdayaṃ bhuvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृष्टिविच्छेदजातेन तानवेनासमाप्तिना । प्रपेदिरे जलधरास् तस्य सब्रह्मचारिताम्

vṛṣṭivicchedajātena tānavenāsamāptinā / prapedire jaladharās tasya sabrahmacāritām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ययौ विरहसंवर्तः पद्मिनीराजहंसयोः । अपारदुःखार्णवयोर् न सीतारामभद्रयोः

yayau virahasaṃvartaḥ padminīrājahaṃsayoḥ / apāraduḥkhārṇavayor na sītārāmabhadrayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शान्तनिर्झरझात्कारधाराः शिखरिणो बभुः । रामस्य विशदालापशुश्रूषानिभृता इव

śāntanirjharajhātkāradhārāḥ śikhariṇo babhuḥ / rāmasya viśadālāpaśuśrūṣānibhṛtā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य चक्रुश् चमत्कारं व्यतीतसमया अपि । स्मिताभमुकुलोद्भेदाः कदम्बवनराजयः

tasya cakruś camatkāraṃ vyatītasamayā api / smitābhamukulodbhedāḥ kadambavanarājayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदृश्यन्त पुरस् तेन खेलाः खञ्जनपङ्क्तयः । अस्मर्यन्त च निश्वस्य प्रियानयनविभ्रमाः

adṛśyanta puras tena khelāḥ khañjanapaṅktayaḥ / asmaryanta ca niśvasya priyānayanavibhramāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अब्रवीद् अथ कालज्ञस् तत्कालप्रतिपत्तये । प्रणम्य लक्ष्मणो रामं रामाविरहनिःसहम्

abravīd atha kālajñas tatkālapratipattaye / praṇamya lakṣmaṇo rāmaṃ rāmāvirahaniḥsaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातं विभातम् अमलं पश्य प्रावृण्णिशा गता । उत्साहकमलस्यायं विकासावसरस् तव

jātaṃ vibhātam amalaṃ paśya prāvṛṇṇiśā gatā / utsāhakamalasyāyaṃ vikāsāvasaras tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उच्छ्रयं तीरतरवो रवेर् ऊर्जम् अभीषवः । मदं गोपतयो गृह्णन्त्य् अभियोगं जिगीषवः

ucchrayaṃ tīrataravo raver ūrjam abhīṣavaḥ / madaṃ gopatayo gṛhṇanty abhiyogaṃ jigīṣavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसीद दीयतां कर्णः कूजद्भिः कुररैर् अमी । प्रार्थयन्तीव संचारं तटाः कर्दमदुर्गताः

prasīda dīyatāṃ karṇaḥ kūjadbhiḥ kurarair amī / prārthayantīva saṃcāraṃ taṭāḥ kardamadurgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुवि भास्वदभीषूणां त्वदिषूणां च शत्रुषु । अयं सम्पतितुं कालः स दुष्कालो ऽतिवाहितः

bhuvi bhāsvadabhīṣūṇāṃ tvadiṣūṇāṃ ca śatruṣu / ayaṃ sampatituṃ kālaḥ sa duṣkālo 'tivāhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुदूरोन्नतपर्यन्तास् तीर्यन्ते संक्रमैर् इव । अनल्पगाधाः सरितस् तरुभिः पूरपातितैः

sudūronnataparyantās tīryante saṃkramair iva / analpagādhāḥ saritas tarubhiḥ pūrapātitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आविष्कृतविशुद्धिभ्यां नद्यः सुमहिला इव । कुलाभ्याम् इव कूलाभ्याम् आपत्स्व् अपि चकासति

āviṣkṛtaviśuddhibhyāṃ nadyaḥ sumahilā iva / kulābhyām iva kūlābhyām āpatsv api cakāsati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलजानां सुमनसां वयसां जलसेविनाम् । अस्य प्रतिजलाधारं सामग्र्यम् अवलोक्यते

jalajānāṃ sumanasāṃ vayasāṃ jalasevinām / asya pratijalādhāraṃ sāmagryam avalokyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युयुत्सारभसोत्खातसरित्खातकरोधसः । कुकुद्मन्तो मदकलाः कलयन्ति जगन्त्य् अधः

yuyutsārabhasotkhātasaritkhātakarodhasaḥ / kukudmanto madakalāḥ kalayanti jaganty adhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वेश कुरु विश्वासम् आवर्तन्ते न ते घनाः । अमी श्यामलयन्त्य् आशाः शुकाः शालिवनोन्मुखाः

viśveśa kuru viśvāsam āvartante na te ghanāḥ / amī śyāmalayanty āśāḥ śukāḥ śālivanonmukhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगाः सम्प्रति शालेयं सम्पन्नं सम्पतन्त्य् अमी । साकेतम् अधितिष्ठन्तम् अर्थिनस् त्वाम् इवोन्मुखाः

mṛgāḥ samprati śāleyaṃ sampannaṃ sampatanty amī / sāketam adhitiṣṭhantam arthinas tvām ivonmukhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्यदिग् गृह्यतां कापि किम् आर्य स्थीयते वृथा । एवम् एवायम् अस्माकम् इष्टो ऽपि किम् उपैष्यति

kāryadig gṛhyatāṃ kāpi kim ārya sthīyate vṛthā / evam evāyam asmākam iṣṭo 'pi kim upaiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विजयाय भवासीनो मय्य् अर्पितवपुर्भरः । मूर्च्छानुवलनव्यस्तः प्रस्तरस् त्यज्यताम् अयम्

vijayāya bhavāsīno mayy arpitavapurbharaḥ / mūrcchānuvalanavyastaḥ prastaras tyajyatām ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतीष्टोपत्यकासालदलाग्रजलबिन्दवः । सार्यन्तां क्षणम् उद्धूय स्थगितांसतटा जटाः

pratīṣṭopatyakāsāladalāgrajalabindavaḥ / sāryantāṃ kṣaṇam uddhūya sthagitāṃsataṭā jaṭāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुहूर्तं क्रियताम् आर्य कपोलविरही करः । व्युषितो वल्कलग्रन्थिर् अंसाद् उन्मोच्यताम् अयम्

muhūrtaṃ kriyatām ārya kapolavirahī karaḥ / vyuṣito valkalagranthir aṃsād unmocyatām ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतो वितत्य दीयन्ताम् इषवः क्लिन्नयन्त्रणाः । निर्मुक्तार्द्रजरच्चैलम् आदत्ताम् आयतं धनुः

ito vitatya dīyantām iṣavaḥ klinnayantraṇāḥ / nirmuktārdrajaraccailam ādattām āyataṃ dhanuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतो ऽवतीर्यतां प्रास्थाद् अस्वास्थ्यम् इदम् उज्झ्यताम् । जहीषुभिर् दशग्रीवं दशदिग्वेधशोधितैः

ito 'vatīryatāṃ prāsthād asvāsthyam idam ujjhyatām / jahīṣubhir daśagrīvaṃ daśadigvedhaśodhitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋजुर् आदीयतां पन्थाः कार्यकन्था गरीयसी । उत्सार्यताम् इदं दूरं तमः किंकार्यतामयम्

ṛjur ādīyatāṃ panthāḥ kāryakanthā garīyasī / utsāryatām idaṃ dūraṃ tamaḥ kiṃkāryatāmayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्यायाः शिवम् एवास्ति शत्रुर् निहत एव ते । अलं दत्त्वावसादाय त्रैलोक्यशरणं वपुः

āryāyāḥ śivam evāsti śatrur nihata eva te / alaṃ dattvāvasādāya trailokyaśaraṇaṃ vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राक्षसापशदः को ऽसौ त्वयि सज्यशरासने । अनेन ते ऽवसादेन दूरम् आरोपितः पुनः

rākṣasāpaśadaḥ ko 'sau tvayi sajyaśarāsane / anena te 'vasādena dūram āropitaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्रुवेगैः प्रमीलाभिर् विलापैर् अखिलः स ते । आमृष्टदेहयात्रस्य मासः प्रौष्ठपदो गतः

aśruvegaiḥ pramīlābhir vilāpair akhilaḥ sa te / āmṛṣṭadehayātrasya māsaḥ prauṣṭhapado gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रियताम् अधुनोत्साहश् चिन्त्यतां निधनं द्विषः । कः स्वबाहुसहायानां महताम् आत्मनिग्रहः

kriyatām adhunotsāhaś cintyatāṃ nidhanaṃ dviṣaḥ / kaḥ svabāhusahāyānāṃ mahatām ātmanigrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भद्रं भाद्रपदच्छेदच्छिन्नाभ्राजिनरज्जवे । तुभ्यं पुरुषनागाय निर्विघ्नतरसे ऽधुना

bhadraṃ bhādrapadacchedacchinnābhrājinarajjave / tubhyaṃ puruṣanāgāya nirvighnatarase 'dhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसीद कुरु भूयो ऽपि देहयात्रां यथा तथा । अनुल्लङ्घितविज्ञप्तिर् लक्ष्मणो ऽवरजेषु ते

prasīda kuru bhūyo 'pi dehayātrāṃ yathā tathā / anullaṅghitavijñaptir lakṣmaṇo 'varajeṣu te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अगाधं धैर्यम् आर्यस्य त्रिषु लोकेषु गीयते । जनमात्रोचितः को ऽयम् आकल्पकपरिग्रहः

agādhaṃ dhairyam āryasya triṣu lokeṣu gīyate / janamātrocitaḥ ko 'yam ākalpakaparigrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरोपशमितोदग्रजामदग्न्याग्नितेजसः । प्रतीच्छति शरासारं तवार्य रुषितस्य कः

aropaśamitodagrajāmadagnyāgnitejasaḥ / pratīcchati śarāsāraṃ tavārya ruṣitasya kaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वकृत्यभारसन्न्यासी यावद् इत्थं विषीदसि । तावद् अन्तकदंष्ट्राणाम् अरातिर् अतिथिर् न ते

svakṛtyabhārasannyāsī yāvad itthaṃ viṣīdasi / tāvad antakadaṃṣṭrāṇām arātir atithir na te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आततायी स विज्ञातो जीवत्य् आर्येति च श्रुतम् । प्राप्तो यात्रासहः कालः कालक्षेपस्य को गुणः

ātatāyī sa vijñāto jīvaty āryeti ca śrutam / prāpto yātrāsahaḥ kālaḥ kālakṣepasya ko guṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ज्ञायते परं व्यक्तम् अरेर् मायाविनः पदम् । तन्मार्गणं च सुहृदा सुग्रीवेण प्रतिश्रुतम्

na jñāyate paraṃ vyaktam arer māyāvinaḥ padam / tanmārgaṇaṃ ca suhṛdā sugrīveṇa pratiśrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिङ्मुखाहूतविख्यातकपियूथः कपीश्वरः । क्षणान् नूनम् असव् आर्यपादमूले पतिष्यति

diṅmukhāhūtavikhyātakapiyūthaḥ kapīśvaraḥ / kṣaṇān nūnam asav āryapādamūle patiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालिपिङ्गमहीपृष्ठस्पर्धयेव भविष्यति । रंहस्विहरिसंघातसम्पातकपिलं नभः

śālipiṅgamahīpṛṣṭhaspardhayeva bhaviṣyati / raṃhasviharisaṃghātasampātakapilaṃ nabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषाम् आरोषरुचिरैर् अचिरान् मुखमण्डलैः । द्रक्ष्यते तरुणादित्यशतच्छन्नम् इवाम्बरम्

teṣām āroṣarucirair acirān mukhamaṇḍalaiḥ / drakṣyate taruṇādityaśatacchannam ivāmbaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो दीप्तिर् अहो कान्तिर् अहो शीलम् अहो बलम् । अहो शक्तिर् अहो भक्तिर् अहो प्रज्ञा हनूमतः

aho dīptir aho kāntir aho śīlam aho balam / aho śaktir aho bhaktir aho prajñā hanūmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रगल्भेनाप्रमत्तेन तेनाभ्यन्तरमन्त्रिणा । नूनम् अस्मत्कृते स्वप्तुं सुग्रीवाय न दीयते

pragalbhenāpramattena tenābhyantaramantriṇā / nūnam asmatkṛte svaptuṃ sugrīvāya na dīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च प्रत्युपकाराय त्वरयत्य् एनम् आदृतः । ध्रुवं बुद्धिवयोवृद्धः सचिवो जाम्बवान् अपि

sa ca pratyupakārāya tvarayaty enam ādṛtaḥ / dhruvaṃ buddhivayovṛddhaḥ sacivo jāmbavān api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एवं हेतुना केन वानरेन्द्रो विलम्बते । नासौ कृतघ्नस्य भवेद् गुणवद्भृत्यसंग्रहः

tad evaṃ hetunā kena vānarendro vilambate / nāsau kṛtaghnasya bhaved guṇavadbhṛtyasaṃgrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगन्तव्यं ध्रुवं तेन मार्गितार्या प्रवृत्तिना । प्रपन्नपरकृत्यानाम् अत्युष्णो हि समुद्यमः

āgantavyaṃ dhruvaṃ tena mārgitāryā pravṛttinā / prapannaparakṛtyānām atyuṣṇo hi samudyamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वत्प्रसादाप्तसम्भोगसुखसंमीलितेन वा । न तेनामूर् ददृशिरे दिशः प्रोषितकालिकाः

tvatprasādāptasambhogasukhasaṃmīlitena vā / na tenāmūr dadṛśire diśaḥ proṣitakālikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कियच्चिरं पुनर् असौ तस्य न श्रुतिम् एष्यति । क्रीडातटाकहंसानां निनादो मदमूर्छितः

kiyacciraṃ punar asau tasya na śrutim eṣyati / krīḍātaṭākahaṃsānāṃ ninādo madamūrchitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्तैः किम् अथ भूयोभिर् अद्य श्वो वागमिष्यति । पर्युत्सुकितकिष्किन्धः सत्यसन्धो हरीश्वरः

uktaiḥ kim atha bhūyobhir adya śvo vāgamiṣyati / paryutsukitakiṣkindhaḥ satyasandho harīśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यतिरेके ऽपि यत् कार्यं तदप्यार्य प्रधार्यताम् । गृह्यतां कार्यसिद्धिर् नस् तद्विलम्बतिरस्कृता

vyatireke 'pi yat kāryaṃ tadapyārya pradhāryatām / gṛhyatāṃ kāryasiddhir nas tadvilambatiraskṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस् तथोपकृतः पूर्वम् आर्येणार्याकृते ऽधुना । स शीतलः स्याद् अथवा परचित्तानि वेत्ति कः

yas tathopakṛtaḥ pūrvam āryeṇāryākṛte 'dhunā / sa śītalaḥ syād athavā paracittāni vetti kaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स प्रतिश्रुतम् अर्थं नः स्फीतो विस्मृतवान् इव । गत्वाशु स्मार्यताम् आर्य कार्यतप्तस्य का क्षमा

sa pratiśrutam arthaṃ naḥ sphīto vismṛtavān iva / gatvāśu smāryatām ārya kāryataptasya kā kṣamā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् अहं बोधयिष्यामि दण्डगर्भाभिर् उक्तिभिः । साम संमीलयत्य् एव सुखसक्तान् प्रमादिनः

tam ahaṃ bodhayiṣyāmi daṇḍagarbhābhir uktibhiḥ / sāma saṃmīlayaty eva sukhasaktān pramādinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसीद जीयतां मोहः को ऽहम् इत्य् अवधीयताम् । द्रुतम् उत्तीर्ण एवास्ते व्यसनाब्धिः कियान् अयम्

prasīda jīyatāṃ mohaḥ ko 'ham ity avadhīyatām / drutam uttīrṇa evāste vyasanābdhiḥ kiyān ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूनृतैर् इति सौमित्रेः प्रीतः पीयूषवर्षिभिः । तम् अन्तर्वेदनावेगं जिगायेव रघूद्वहः

sūnṛtair iti saumitreḥ prītaḥ pīyūṣavarṣibhiḥ / tam antarvedanāvegaṃ jigāyeva raghūdvahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्मीलयामास दृशौ दिशः किंचिद् अलोकत । उन्ननाम च तल्पान्तान् मोचयन् पक्ष्मला जटाः

unmīlayāmāsa dṛśau diśaḥ kiṃcid alokata / unnanāma ca talpāntān mocayan pakṣmalā jaṭāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्वरप्रह्वसौमित्रिचीरोत्सारितरेणुनि । शुचिनि क्वचिद् आसन्ने निषसाद शिलातले

satvaraprahvasaumitricīrotsāritareṇuni / śucini kvacid āsanne niṣasāda śilātale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपविष्टस् तदा रामो न रेजे सीतया विना । ध्वजो निर्वैजयन्तीकः पौरन्दर इवोच्छ्रितः

upaviṣṭas tadā rāmo na reje sītayā vinā / dhvajo nirvaijayantīkaḥ paurandara ivocchritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनूपविष्टम् अनुजं दनुजारिम् इवाद्रिजित् । प्रत्यभाषत वात्सल्यगद्गदानि पदानि सः

anūpaviṣṭam anujaṃ danujārim ivādrijit / pratyabhāṣata vātsalyagadgadāni padāni saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एह्य् एहि प्रियसंलाप ह्लादयालिङ्गितेन माम् । रुद्धं रुद्धम् उपैत्य् अश्रु त्वाम् अपीक्षे न लक्ष्मण

ehy ehi priyasaṃlāpa hlādayāliṅgitena mām / ruddhaṃ ruddham upaity aśru tvām apīkṣe na lakṣmaṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हा वत्स भवतो ऽपीयम् अवस्थाङ्गेषु वर्तते । ध्रियतां रामहतकः क्लेशयन्न् एकबान्धवम्

hā vatsa bhavato 'pīyam avasthāṅgeṣu vartate / dhriyatāṃ rāmahatakaḥ kleśayann ekabāndhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्ति वत्स चिकित्सास्य व्याधेर् विधुरजन्मनः । यस्य यापनया क्षीणम् इदं ते सान्त्वनामृतम्

nāsti vatsa cikitsāsya vyādher vidhurajanmanaḥ / yasya yāpanayā kṣīṇam idaṃ te sāntvanāmṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैकदुर्वारघोराधिघट्टनाचलिता अपि । तवाश्वासनया वत्स न गच्छन्ति ममासवः

naikadurvāraghorādhighaṭṭanācalitā api / tavāśvāsanayā vatsa na gacchanti mamāsavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितुर् नः प्रियमित्रस्य लूनपक्षस्य मद्द्विषा । संस्मरन् नोत्सहे वत्स मर्मच्छेदं जटायुषः

pitur naḥ priyamitrasya lūnapakṣasya maddviṣā / saṃsmaran notsahe vatsa marmacchedaṃ jaṭāyuṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तातस्य तातमित्रस्य वत्सवत्सलयोस् तयोः । अहम् एव गतः पापो निधनाय निमित्तताम्

tātasya tātamitrasya vatsavatsalayos tayoḥ / aham eva gataḥ pāpo nidhanāya nimittatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रियापहारजः शाम्येत् सम्यग् उन्मूलिते रिपौ । मन्युर् देहावधिर् अयं तातमित्रविपत्तिभूः

priyāpahārajaḥ śāmyet samyag unmūlite ripau / manyur dehāvadhir ayaṃ tātamitravipattibhūḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नभस्तलात् खगपतौ पतति च्छिन्नपक्षतौ । को ऽपरस् तां मम सुहृन् मा भैषीर् इत्य् अभाषत

nabhastalāt khagapatau patati cchinnapakṣatau / ko 'paras tāṃ mama suhṛn mā bhaiṣīr ity abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्याद् वत्स रामहतकात् क्लीबः कः पुरुषो ऽपरः । एकपत्नीम् अनुगताम् अरातेर् यो न रक्षति

syād vatsa rāmahatakāt klībaḥ kaḥ puruṣo 'paraḥ / ekapatnīm anugatām arāter yo na rakṣati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया तेषु तपस्विन्या सीदतोर् आवयोर् अपि । दण्डकारण्यकष्टेषु मुखं न विधुरीकृतम्

tayā teṣu tapasvinyā sīdator āvayor api / daṇḍakāraṇyakaṣṭeṣu mukhaṃ na vidhurīkṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदेहराजस्य सुता स्नुषा दशरथस्य सा । हतरामस्य जायेति भ्रमति स्म वने वने

videharājasya sutā snuṣā daśarathasya sā / hatarāmasya jāyeti bhramati sma vane vane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वम् अप्य् अपुष्णता कायम् अपि जायाम् अरक्षता । मया समः श्रुतः को ऽपि जातः क्लीबो रघोः कुले

svam apy apuṣṇatā kāyam api jāyām arakṣatā / mayā samaḥ śrutaḥ ko 'pi jātaḥ klībo raghoḥ kule

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं केवलं न सुभ्राता तथा विलपता मुहुः । तिर्यञ्चो ऽपि मयामुष्मिन् वने लक्ष्मण रोदिताः

tvaṃ kevalaṃ na subhrātā tathā vilapatā muhuḥ / tiryañco 'pi mayāmuṣmin vane lakṣmaṇa roditāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिक्षु सन्नद्धमेघासु मम घोराधिसाक्षिणाम् । अवहन् निर्झरनिभान् नगानाम् अश्रुनिम्नगाः

dikṣu sannaddhameghāsu mama ghorādhisākṣiṇām / avahan nirjharanibhān nagānām aśrunimnagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आराद् आकर्णितस्निग्धनवाब्दनिनदैर् अपि । मत्कारुण्याद् अरण्ये ऽपि नानृत्यत कलापिभिः

ārād ākarṇitasnigdhanavābdaninadair api / matkāruṇyād araṇye 'pi nānṛtyata kalāpibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यम् एष्यति सुग्रीवः सत्यं जीवति जानकी । त्वद्वचो न विपर्येति भ्रातर् ब्रूहि पुनः पुनः

satyam eṣyati sugrīvaḥ satyaṃ jīvati jānakī / tvadvaco na viparyeti bhrātar brūhi punaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वद्वाक्यशीकरैर् एभिर् निरुद्धबहिरुद्गमः । ममान्तर् लेढि मर्माणि सीताविरहमुर्मुरः

tvadvākyaśīkarair ebhir niruddhabahirudgamaḥ / mamāntar leḍhi marmāṇi sītāvirahamurmuraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् अपि दहत्य् उच्चैर् अयं माम् अपरः शिखी । यद् वनौकसि निर्वैरे मुक्तो वालिनि मार्गणः

tasmād api dahaty uccair ayaṃ mām aparaḥ śikhī / yad vanaukasi nirvaire mukto vālini mārgaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुर्वी पुनश् च लज्जेयम् उत्तमर्णैर् इवाधुना । मार्गितव्यो यद् अस्माभिः प्लवगाः प्रत्युपक्रियाम्

gurvī punaś ca lajjeyam uttamarṇair ivādhunā / mārgitavyo yad asmābhiḥ plavagāḥ pratyupakriyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्ति प्रत्युपकाराशा तत्र नश् चपले कपौ । येनातिलघुनोत्तुङ्गो लङ्घितः सत्यपादपः

nāsti pratyupakārāśā tatra naś capale kapau / yenātilaghunottuṅgo laṅghitaḥ satyapādapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तिष्ठ वत्स गच्छावः साधयामो ऽन्यतो ऽधुना । नवैश्वर्यसुखव्यग्रः सुग्रीवो नागम् इष्यति

uttiṣṭha vatsa gacchāvaḥ sādhayāmo 'nyato 'dhunā / navaiśvaryasukhavyagraḥ sugrīvo nāgam iṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपस्वी रमताम् एवं चिराद् दारैः समागतः । स पीड्यमानः प्रणयाद् विरसः किं करिष्यति

tapasvī ramatām evaṃ cirād dāraiḥ samāgataḥ / sa pīḍyamānaḥ praṇayād virasaḥ kiṃ kariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं च वत्स दशासाम्याज् जाताः स्मः सुहृदः पुरा । तस्याधुना तु विस्तीर्णविभवान्धस्य के वयम्

kiṃ ca vatsa daśāsāmyāj jātāḥ smaḥ suhṛdaḥ purā / tasyādhunā tu vistīrṇavibhavāndhasya ke vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहीतसाधुवर्त्मापि सद्यः सम्प्राप्य सम्पदम् । पतति स्खलितो ऽतीव प्रमत्तः प्रहते पथि

gṛhītasādhuvartmāpi sadyaḥ samprāpya sampadam / patati skhalito 'tīva pramattaḥ prahate pathi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वत्स विरलो जन्तुर् विपत्कालप्रतिश्रुतम् । सद्यः सम्पन्मदो यस्य न विलुम्पति चेतसि

sa vatsa viralo jantur vipatkālapratiśrutam / sadyaḥ sampanmado yasya na vilumpati cetasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्तु साधुर् असाधुर् वा न विचार्यः स मे ऽधुना । वत्स नोत्सहते चेतस् तत्र दोग्धुम् उपक्रियाम्

astu sādhur asādhur vā na vicāryaḥ sa me 'dhunā / vatsa notsahate cetas tatra dogdhum upakriyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असाव् अनागतः श्रेयान् आगच्छन् वत्स वार्यताम् । प्रवेशयन्ति सुहृदं न धीराः स्वार्थसंकटे

asāv anāgataḥ śreyān āgacchan vatsa vāryatām / praveśayanti suhṛdaṃ na dhīrāḥ svārthasaṃkaṭe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्तव्योपकृतिः सद्भिर् यत्र तत्र विपद्गते । अविमृश्य कृतो ऽस्माभिः स पुनः कृपणः पणः

kartavyopakṛtiḥ sadbhir yatra tatra vipadgate / avimṛśya kṛto 'smābhiḥ sa punaḥ kṛpaṇaḥ paṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं क्षिप्तम् अचलप्रान्ताद् अन्तःसुप्तशिवाशतम् । निर्देशपुरुषेणेव कङ्कालं दुन्दुभेर् मया

kiṃ kṣiptam acalaprāntād antaḥsuptaśivāśatam / nirdeśapuruṣeṇeva kaṅkālaṃ dundubher mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यार्थस्य कृते विद्धाः सप्त सालास् तपस्विनः । स मा प्रत्येतु वैधेयः किं न साधितम् अन्यतः

kasyārthasya kṛte viddhāḥ sapta sālās tapasvinaḥ / sa mā pratyetu vaidheyaḥ kiṃ na sādhitam anyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्षात्रं क्षत्रिययुवा को नु राम इव क्षिपेत् । विशिखं वालिनि व्यग्रे सुग्रीवस्य पशोः कृते

akṣātraṃ kṣatriyayuvā ko nu rāma iva kṣipet / viśikhaṃ vālini vyagre sugrīvasya paśoḥ kṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न परित्यज्यते मार्गस् तावन् निर्वाच्यकर्दमः । यावत् पिहितकष्टाय कार्यायात्मा न दीयते

na parityajyate mārgas tāvan nirvācyakardamaḥ / yāvat pihitakaṣṭāya kāryāyātmā na dīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इष्वैकया मया विद्धो बालिशेन वलीमुखः । अनुद्धाराः शरास् तेन रोपिता मयि वाङ्मयाः

iṣvaikayā mayā viddho bāliśena valīmukhaḥ / anuddhārāḥ śarās tena ropitā mayi vāṅmayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनवाप्तविपत्पारः स्मरिष्यामि कियन्ति वा । वत्स कालोचितं शाधि न रामः किंचिद् ईक्षते

anavāptavipatpāraḥ smariṣyāmi kiyanti vā / vatsa kālocitaṃ śādhi na rāmaḥ kiṃcid īkṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवलम्बस्व मां भ्रातः सीतास्मरणनिस्सहम् । दूरं पुनः प्रभवता मनो मोहेन लुप्यते

avalambasva māṃ bhrātaḥ sītāsmaraṇanissaham / dūraṃ punaḥ prabhavatā mano mohena lupyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सनाथोभयपार्श्वस्य त्वया वत्स तया च मे । वनेषु च सतः कष्टम् अजनिष्ट न किंचन

sanāthobhayapārśvasya tvayā vatsa tayā ca me / vaneṣu ca sataḥ kaṣṭam ajaniṣṭa na kiṃcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हा भीरु हा प्रियतमे हा मद्विरहकातरे । क्वासीत्य् अर्धोक्तिनिस्संज्ञो जगाम स महीतलम्

hā bhīru hā priyatame hā madvirahakātare / kvāsīty ardhoktinissaṃjño jagāma sa mahītalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातः कैकेयि तुष्टासि भुङ्क्ष्व राज्यम् अकण्टकम् । वदन्न् इत्य् अपतत् तस्य लक्ष्मणश् चरणाब्जयोः

mātaḥ kaikeyi tuṣṭāsi bhuṅkṣva rājyam akaṇṭakam / vadann ity apatat tasya lakṣmaṇaś caraṇābjayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तौ साश्रुनयनौ मृगैर् विधुरवीक्षितौ । निपेततुर् दिव इव भ्रष्टौ विधुरवी क्षितौ

tatas tau sāśrunayanau mṛgair vidhuravīkṣitau / nipetatur diva iva bhraṣṭau vidhuravī kṣitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति निपतितयोस् तयोर् द्वयोर् दशरथनन्दनयोर् महीतले । दशभिर् अपि दिगङ्गनामुखैर् अधृतिवशाद् इव तत्यजे रुचिः

iti nipatitayos tayor dvayor daśarathanandanayor mahītale / daśabhir api digaṅganāmukhair adhṛtivaśād iva tatyaje ruciḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते निकामरसिकस्य जयन्ति पादाः श्रीहारवर्षयुवराजमहीतलेन्दोः । यैर् द्वादशार्ककिरणोत्करदुर्निवारः सृष्टो ऽभिनन्दकुमुदस्य महाविकासः

ete nikāmarasikasya jayanti pādāḥ śrīhāravarṣayuvarājamahītalendoḥ / yair dvādaśārkakiraṇotkaradurnivāraḥ sṛṣṭo 'bhinandakumudasya mahāvikāsaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.