Library·Abhinanda: Ramacaritamahakavya·2
इत्य् अभिनन्दकृतौ रामचरिते महाकाव्ये प्रथमः सर्गः समाप्तः ।। द्वितीयः सर्गः ताम् अनीक्षितचरीम् अधीरताम् आत्मनो ऽथ विनियम्य लक्ष्मणः । सान्त्वनार्थम् इति वाचम् अब्रवीत् तीव्रमन्युरयमूढम् अग्रजम्
ity abhinandakṛtau rāmacarite mahākāvye prathamaḥ sargaḥ samāptaḥ |/ dvitīyaḥ sargaḥ tām anīkṣitacarīm adhīratām ātmano 'tha viniyamya lakṣmaṇaḥ / sāntvanārtham iti vācam abravīt tīvramanyurayamūḍham agrajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्यम् आर्य परिशिष्टम् उच्यतां मुच्यताम् इदम् अयोगजं तमः । राजतूद्यमदिवाकरोदयस्मेरम् आशु मुखपङ्कजं तव
kāryam ārya pariśiṣṭam ucyatāṃ mucyatām idam ayogajaṃ tamaḥ / rājatūdyamadivākarodayasmeram āśu mukhapaṅkajaṃ tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसितुं समय एष नावयोर् मोहम् इत्थम् अवलम्बितुं न च । उत्सहस्व ननु हृष्यतां चिरादिष्व् अधीनम् अधुनाभिकाङ्क्षितम्
āsituṃ samaya eṣa nāvayor moham ittham avalambituṃ na ca / utsahasva nanu hṛṣyatāṃ cirādiṣv adhīnam adhunābhikāṅkṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केवलं फलभुजो न तस्य नस् तस्करस्य निलये ऽस्ति निश्चयः । अभ्युपैतु रविनन्दनः क्षणाद् अन्धकारम् इदम् अप्य् अपैष्यति
kevalaṃ phalabhujo na tasya nas taskarasya nilaye 'sti niścayaḥ / abhyupaitu ravinandanaḥ kṣaṇād andhakāram idam apy apaiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
औरसान् अपि सुतान् अरीन् इव घ्नन्ति कारणवशान् महीभुजः । निग्रहाद् अनुजविद्विषः कपेः किं पृथग्जन इवानुतप्यसे
aurasān api sutān arīn iva ghnanti kāraṇavaśān mahībhujaḥ / nigrahād anujavidviṣaḥ kapeḥ kiṃ pṛthagjana ivānutapyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रीडतां मृगवनेषु धन्विनां जीवकोटिकदने ऽपि का क्षतिः । खिद्यसे किम् अनिशं प्रयोजनाद् एकवानरवधः कुतः कृतः
krīḍatāṃ mṛgavaneṣu dhanvināṃ jīvakoṭikadane 'pi kā kṣatiḥ / khidyase kim aniśaṃ prayojanād ekavānaravadhaḥ kutaḥ kṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य च प्रवयसो जटायुषः स्वर्गिणः किम् अधुनानुशोच्यते । येन जर्जरकलेवरव्ययात् क्रीतम् इन्दुकिरणोज्ज्वलं यशः
tasya ca pravayaso jaṭāyuṣaḥ svargiṇaḥ kim adhunānuśocyate / yena jarjarakalevaravyayāt krītam indukiraṇojjvalaṃ yaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् एकम् अतिवाह्यताम् अहः श्वो न स प्लवगराट्प्रतीक्ष्यते । तत् प्रसीद परितो विचीयतात्मनैव सनगार्णवावनिः
etad ekam ativāhyatām ahaḥ śvo na sa plavagarāṭpratīkṣyate / tat prasīda parito vicīyatātmanaiva sanagārṇavāvaniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् कबन्धशबरीहनूमताम् आवयोर् अजनि सङ्गतं यथा । इष्टशंसि वनशैलपान्थयोः किं तथान्यद् अपि नापतेत् पुनः
tat kabandhaśabarīhanūmatām āvayor ajani saṅgataṃ yathā / iṣṭaśaṃsi vanaśailapānthayoḥ kiṃ tathānyad api nāpatet punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र यत्र तव सिद्धिर् अग्रतः कः करिष्यति न ते समीहितम् । उज्ज्वले कृतविदां न केवलं तेन वर्त्मनि दुरात्मना स्थितम्
yatra yatra tava siddhir agrataḥ kaḥ kariṣyati na te samīhitam / ujjvale kṛtavidāṃ na kevalaṃ tena vartmani durātmanā sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्भवत्य् अभिमरः पुरे ऽथवा तस्य तीव्रम् अयशः किम् उच्यते । दुःखम् उत्खनति कण्टकावलीर् अङ्गसन्धिषु नवः किलेश्वरः
sambhavaty abhimaraḥ pure 'thavā tasya tīvram ayaśaḥ kim ucyate / duḥkham utkhanati kaṇṭakāvalīr aṅgasandhiṣu navaḥ kileśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्प्रति प्रथमम् आर्य गृह्यतां तत्प्रवृत्तिम् उपलब्धुम् उद्यमः । मर्षणीयपरिलम्बदूषणः सो ऽधुनाप्य् अकपटो घटते चेत्
samprati prathamam ārya gṛhyatāṃ tatpravṛttim upalabdhum udyamaḥ / marṣaṇīyaparilambadūṣaṇaḥ so 'dhunāpy akapaṭo ghaṭate cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुञ्च मोहम् अवतीर्यताम् इतः सेव्यताम् इयम् अनाविला नदी । एष गच्छति जवाज् जपारुणो वारुणीम् अरुणसारथिर् दिशम्
muñca moham avatīryatām itaḥ sevyatām iyam anāvilā nadī / eṣa gacchati javāj japāruṇo vāruṇīm aruṇasārathir diśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उन्मिमील रघुनन्दनश् चिरात् तन् निशम्य वचनं चमत्कृतः । अप्य् अयोगविधुरा न शेरते संमुखीनविधयस् तथाविधाः
unmimīla raghunandanaś cirāt tan niśamya vacanaṃ camatkṛtaḥ / apy ayogavidhurā na śerate saṃmukhīnavidhayas tathāvidhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्तमोहम् अवलोक्य लक्ष्मणस् तं मृगाङ्कम् इव मेघनिर्गतम् । आददे ऽथ शशिकान्तभूधरस्यन्दबिन्दुशिशिरां सरस्वतीम्
muktamoham avalokya lakṣmaṇas taṃ mṛgāṅkam iva meghanirgatam / ādade 'tha śaśikāntabhūdharasyandabinduśiśirāṃ sarasvatīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष पश्य पतितो नभस्तलाद् अस्तशैलगहनेषु नश्यति । सन्ध्यया चरमदिक्प्रगल्भया भग्नसान्द्रकरपञ्जरः खगः
eṣa paśya patito nabhastalād astaśailagahaneṣu naśyati / sandhyayā caramadikpragalbhayā bhagnasāndrakarapañjaraḥ khagaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्यम् अर्चितुम् अनुच्चपाणिभिः पाशपाणिनगरीनिवासिभिः । सानुरोध इव दूरबन्धुरो बन्धुजीवकुसुमारुणो रविः
śakyam arcitum anuccapāṇibhiḥ pāśapāṇinagarīnivāsibhiḥ / sānurodha iva dūrabandhuro bandhujīvakusumāruṇo raviḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष मुक्तकरपाटवो रविर् नाटयत्य् अनुगुणत्वम् अप्पतौ । आपदि प्रकृतिर् उज्झिता वरं नाश्रयस्य विसदृग् विचेष्टितम्
eṣa muktakarapāṭavo ravir nāṭayaty anuguṇatvam appatau / āpadi prakṛtir ujjhitā varaṃ nāśrayasya visadṛg viceṣṭitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बिम्बमूलरुचिरा रवेर् अमी रेचयन्ति गगनं गभस्तयः । पूरयन्ति च महीं महीरुहाम् आयताः प्रतिशरीरयष्टयः
bimbamūlarucirā raver amī recayanti gaganaṃ gabhastayaḥ / pūrayanti ca mahīṃ mahīruhām āyatāḥ pratiśarīrayaṣṭayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्रतः शिखरशाखिसंहतेश् छाययोपचितयापसारितः । पृष्ठतो ऽतिनिभृतं महीभृताम् आतपः कटकम् आशु नोज्झति
agrataḥ śikharaśākhisaṃhateś chāyayopacitayāpasāritaḥ / pṛṣṭhato 'tinibhṛtaṃ mahībhṛtām ātapaḥ kaṭakam āśu nojjhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वीकरोति शनकैर् अनोकहच्छायम् अद्रिशिखरस्थलीर् अपि । हीयते निजवपुष्य् अपि क्रमाद् आतपस्य ममता तपस्विनः
svīkaroti śanakair anokahacchāyam adriśikharasthalīr api / hīyate nijavapuṣy api kramād ātapasya mamatā tapasvinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्पतेर् दिशि विचेष्टते रविर् व्याकुलाः शकुनयः स्वनन्त्य् अमी । ध्वान्तदृष्टिविषदर्शनाद् दिने दुर्निवारनिधने निमीलति
appater diśi viceṣṭate ravir vyākulāḥ śakunayaḥ svananty amī / dhvāntadṛṣṭiviṣadarśanād dine durnivāranidhane nimīlati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कीर्यते कृतरवैः खगव्रजैर् एष तल्लतटचैत्यपादपः । सायम् अध्वनिकटे निरर्गलः सज्जनालय इव प्रवासिभिः
kīryate kṛtaravaiḥ khagavrajair eṣa tallataṭacaityapādapaḥ / sāyam adhvanikaṭe nirargalaḥ sajjanālaya iva pravāsibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यान्ति खिन्नजनसेव्यताम् अमी सौम्य सोर्मिशुचिवालुकाचयाः । प्रान्तसुप्तकलहंसपङ्क्तयः स्वैरनीरमरुतो नदीतटाः
yānti khinnajanasevyatām amī saumya sormiśucivālukācayāḥ / prāntasuptakalahaṃsapaṅktayaḥ svairanīramaruto nadītaṭāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धिक् तटान्तवसतीन् सितच्छदान् पश्यतः कमलषण्डवैशसम् । स्तौमि तं दिवसम् आर्य केवलं यो ऽस्तम् एति समम् अब्जबन्धुना
dhik taṭāntavasatīn sitacchadān paśyataḥ kamalaṣaṇḍavaiśasam / staumi taṃ divasam ārya kevalaṃ yo 'stam eti samam abjabandhunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दन्तमूलनिहितैकसल्लकीपल्लवो ऽलसविलोकितानुगः । एष मुक्तगिरिकन्दरः शनैर् वारि वारणपतिः प्रतिष्ठते
dantamūlanihitaikasallakīpallavo 'lasavilokitānugaḥ / eṣa muktagirikandaraḥ śanair vāri vāraṇapatiḥ pratiṣṭhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीलयन्ति करिणः स्ववासितावारि सैरिभसमूहरेचितम् । मालतीवनविकासवासिता वान्ति पल्वलतटान्तवायवः
śīlayanti kariṇaḥ svavāsitāvāri sairibhasamūharecitam / mālatīvanavikāsavāsitā vānti palvalataṭāntavāyavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संत्यजन्ति मसृणं सरःसरित्तल्लमूलसलिलानि सैरिभाः । सम्भजन्ति सहसा भयद्रुतैर् ईक्षिताः कुररसारसैरिभाः
saṃtyajanti masṛṇaṃ saraḥsarittallamūlasalilāni sairibhāḥ / sambhajanti sahasā bhayadrutair īkṣitāḥ kurarasārasairibhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संमुखीनघनपत्रबन्धनात् पश्य पङ्कजवनाद् अनारतम् । पीतकोशमकरन्दसंचयाः संचरन्ति मधुपाः कुमुद्वतीम्
saṃmukhīnaghanapatrabandhanāt paśya paṅkajavanād anāratam / pītakośamakarandasaṃcayāḥ saṃcaranti madhupāḥ kumudvatīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नोपनीतमुखमुद्रम् अम्बुजं मुक्तमुद्रम् अथ नैव कैरवम् । एतदीक्षितपरस्परं पुनः पत्रियुग्मम् अपनिद्रवैशसम्
nopanītamukhamudram ambujaṃ muktamudram atha naiva kairavam / etadīkṣitaparasparaṃ punaḥ patriyugmam apanidravaiśasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोधसः पुलिनम् अब्जिनीं ततस् ताम् अतीत्य भजते कुमुद्वतीम् । तत्र तप्त इव गाहते पयः सायम् आर्द्रविरहो विहङ्गमः
rodhasaḥ pulinam abjinīṃ tatas tām atītya bhajate kumudvatīm / tatra tapta iva gāhate payaḥ sāyam ārdraviraho vihaṅgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वीकृतं न नलिनैर् निमीलितं न स्फुटं कुमुदकुड्मलस्मितम् । एतदीक्षितपरस्परं परं मूढम् अम्भसि विहङ्गमद्वयम्
svīkṛtaṃ na nalinair nimīlitaṃ na sphuṭaṃ kumudakuḍmalasmitam / etadīkṣitaparasparaṃ paraṃ mūḍham ambhasi vihaṅgamadvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जर्जरं त्यजति वासरप्लवं न प्रसारयति मन्थरान् करान् । एत्य् अदृष्टम् अवलम्ब्य केवलं व्योमवारिनिधिशेषम् अंशुमान्
jarjaraṃ tyajati vāsaraplavaṃ na prasārayati mantharān karān / ety adṛṣṭam avalambya kevalaṃ vyomavārinidhiśeṣam aṃśumān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रावितागमम् इव द्विजारवैर् ध्वान्तम् ॐ इति जगत् प्रतीच्छति । त्रातुम् ऊष्मरहितः क्षमो ऽधुना न स्वमण्डलम् अपि प्रभाकरः
śrāvitāgamam iva dvijāravair dhvāntam oṃ iti jagat pratīcchati / trātum ūṣmarahitaḥ kṣamo 'dhunā na svamaṇḍalam api prabhākaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृश्यताम् उदयति स्म यादृशस् तादृशस् तरणिर् अस्तम् ईयते । उत्सवव्यसनयोः प्रभुर् विधिर् विक्रियासु महताम् अनीश्वरः
dṛśyatām udayati sma yādṛśas tādṛśas taraṇir astam īyate / utsavavyasanayoḥ prabhur vidhir vikriyāsu mahatām anīśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्फीतम् अब्जकुलम् ईक्ष्यताम् इतस् तल्लम् उल्लसितहंससारसम् । निश्चलाच्छपरिमण्डलोदकप्रान्तमन्थरमृणालकण्टकम्
sphītam abjakulam īkṣyatām itas tallam ullasitahaṃsasārasam / niścalācchaparimaṇḍalodakaprāntamantharamṛṇālakaṇṭakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीलयन्त्य् अचलमेखलास्व् अमी शीतलासु रुरवो निरुद्यमाः । पूर्वशष्पकबलानुवर्तिनः स्तोकचञ्चलमुखाः सुखासिकाम्
śīlayanty acalamekhalāsv amī śītalāsu ruravo nirudyamāḥ / pūrvaśaṣpakabalānuvartinaḥ stokacañcalamukhāḥ sukhāsikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीधितीः परिचिताः परित्यजत्य् अब्जिनीर् अपि च नानुरुध्यते । सन्ध्यया वरुणदिग्वधूम् अनुप्रापितः कम् अपि रागम् अंशुमान्
dīdhitīḥ paricitāḥ parityajaty abjinīr api ca nānurudhyate / sandhyayā varuṇadigvadhūm anuprāpitaḥ kam api rāgam aṃśumān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्यऊ रवीन्दुरहितापि निर्मला भूर् अवृक्षसलिलापि शीतला । अन्तरालम् अवलम्ब्य शोभते वासरक्षणदयोः क्षणं जगत्
dyaū ravīndurahitāpi nirmalā bhūr avṛkṣasalilāpi śītalā / antarālam avalambya śobhate vāsarakṣaṇadayoḥ kṣaṇaṃ jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्झरो ऽयम् इयम् आपगा सरः पल्वलं च विमलं विभात्य् अदः । यत्र चित्तम् इह पर्युपास्यतां तत्र तत्रभवती पितृप्रसूः
nirjharo 'yam iyam āpagā saraḥ palvalaṃ ca vimalaṃ vibhāty adaḥ / yatra cittam iha paryupāsyatāṃ tatra tatrabhavatī pitṛprasūḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उभौ व्यवहितान्तरव्यथौ तौ समाप्य समयोचितं विधिम् । सत्कृतिं दधतुर् आनने मिथः प्रार्थनां किम् अपि रामलक्ष्मणौ
ity ubhau vyavahitāntaravyathau tau samāpya samayocitaṃ vidhim / satkṛtiṃ dadhatur ānane mithaḥ prārthanāṃ kim api rāmalakṣmaṇau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र वाति न कुमुद्वतीमरुत् कौमुदी बत न यत्र वीक्ष्यते । तं निरूपितसमन्तम् अञ्जसा भेजतुः परिसरं रघूद्वहौ
yatra vāti na kumudvatīmarut kaumudī bata na yatra vīkṣyate / taṃ nirūpitasamantam añjasā bhejatuḥ parisaraṃ raghūdvahau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टिपाणितलप्पातशोधिताम् उद्धृतस्थगितकण्टकावटाम् । अस्तृणान् नवतृणेन मेदिनां रामभद्रशयनाय लक्ष्मणः
dṛṣṭipāṇitalappātaśodhitām uddhṛtasthagitakaṇṭakāvaṭām / astṛṇān navatṛṇena medināṃ rāmabhadraśayanāya lakṣmaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्णिनेज सहसा सुषुप्सतः पादपद्मयुगम् अग्रजन्मनः । स्वांशुकोद्धृतजलं कराब्जयोः कौशलाच् च समवाहयत् पुनः
nirṇineja sahasā suṣupsataḥ pādapadmayugam agrajanmanaḥ / svāṃśukoddhṛtajalaṃ karābjayoḥ kauśalāc ca samavāhayat punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्वजर्जरितराजलक्षणं लक्ष्मणश् चरणम् अग्रजन्मनः । आममर्श चिरम् अश्रु वर्तयन् केवलोपकरणेन पाणिना
adhvajarjaritarājalakṣaṇaṃ lakṣmaṇaś caraṇam agrajanmanaḥ / āmamarśa ciram aśru vartayan kevalopakaraṇena pāṇinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वैरम् अग्रकरजैर् विवृत्य च व्याकुलां समनयज् जटाटवीम् । अङ्गदेशम् अनयद् विधूय च स्रस्तरातिसृतम् अञ्चलं त्वचः
svairam agrakarajair vivṛtya ca vyākulāṃ samanayaj jaṭāṭavīm / aṅgadeśam anayad vidhūya ca srastarātisṛtam añcalaṃ tvacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पार्श्वयोर् उपदधे महेषुधी आददे शिरसि पूजितं धनुः । उन्ममार्ज धुतसंहृतेन च स्वाञ्चलेन पुनरुक्तम् आस्तरम्
pārśvayor upadadhe maheṣudhī ādade śirasi pūjitaṃ dhanuḥ / unmamārja dhutasaṃhṛtena ca svāñcalena punaruktam āstaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् अजस्रम् अनुजातसेवया जीयमानवनवासयातनः । स्वप्तुकाम इव सालसेन्द्रियः संविवेश रघुनन्दनः क्षणम्
ity ajasram anujātasevayā jīyamānavanavāsayātanaḥ / svaptukāma iva sālasendriyaḥ saṃviveśa raghunandanaḥ kṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मीलितोन्मिषितलोचनः शनैर् जागरूकम् अवलोक्य सो ऽनुजम् । उच्चवामकरपङ्कजोदरन्यस्तमौलिर् अवदन् मितं वचः
mīlitonmiṣitalocanaḥ śanair jāgarūkam avalokya so 'nujam / uccavāmakarapaṅkajodaranyastamaulir avadan mitaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छ वत्स शयनीयम् आत्मनः क्लिश्यसे कृशतरः कियच् चिरम् । निद्रया विशदतां व्रज क्षणं न क्षमः प्रतिनिशीथजागरः
gaccha vatsa śayanīyam ātmanaḥ kliśyase kṛśataraḥ kiyac ciram / nidrayā viśadatāṃ vraja kṣaṇaṃ na kṣamaḥ pratiniśīthajāgaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातर् अस्ति बहु कृत्यम् आवयोर् भ्रातर् आत्मनि किम् अस्य् अतत्परः । चिन्त्यताम् उषसि तस्य संगतिः शीतलस्य कपिचक्रवर्तिनः
prātar asti bahu kṛtyam āvayor bhrātar ātmani kim asy atatparaḥ / cintyatām uṣasi tasya saṃgatiḥ śītalasya kapicakravartinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आस्पदाधिगमगर्वितो ऽस्तु वाप्य् अस्तु वानुदितभूतिविक्रियः । आवयोः समयबद्धयोः पुनो निश्चयार्थम् अधिगम्य एव सः
āspadādhigamagarvito 'stu vāpy astu vānuditabhūtivikriyaḥ / āvayoḥ samayabaddhayoḥ puno niścayārtham adhigamya eva saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् विभातु रजनी सुखेन ते यास्यतः प्लवगराजमन्दिरम् । पक्षयोर् यद् अनुरूपमुक्तयोस् तत् तदैव च समर्थयिष्यते
tad vibhātu rajanī sukhena te yāsyataḥ plavagarājamandiram / pakṣayor yad anurūpamuktayos tat tadaiva ca samarthayiṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊचिवान् इति बभूव निर्वचाः कुड्मलीकृतविलोचनोत्पलः । अध्यशेत चरणाम्बुजान्तिकं तस्य जोषम् अनघो जघन्यजः
ūcivān iti babhūva nirvacāḥ kuḍmalīkṛtavilocanotpalaḥ / adhyaśeta caraṇāmbujāntikaṃ tasya joṣam anagho jaghanyajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तत्र च शयानयोश् चिराद् वीरयोर् विगतसाध्वसा इव । उद्धतैर् ददुर् उलूकहुंकृतैर् अन्धकारजयघोषणां द्रुमाः
tatra tatra ca śayānayoś cirād vīrayor vigatasādhvasā iva / uddhatair dadur ulūkahuṃkṛtair andhakārajayaghoṣaṇāṃ drumāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याततोडुदशनापि मुच्यसे न त्वम् अर्कचिरसंस्तुताधुना । इत्य् अरिष्टरिपुकूजितैस् तमो द्यां ब्रुवाणम् इव दूरम् उद्ययौ
vyātatoḍudaśanāpi mucyase na tvam arkacirasaṃstutādhunā / ity ariṣṭaripukūjitais tamo dyāṃ bruvāṇam iva dūram udyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केवलं शकुनयो न नीडगाः शाखिनो ऽपि शयिताः समन्ततः । जज्ञिरे तिमिरतस्करावलीलुप्यमानविभवाश् च भूभृतः
kevalaṃ śakunayo na nīḍagāḥ śākhino 'pi śayitāḥ samantataḥ / jajñire timirataskarāvalīlupyamānavibhavāś ca bhūbhṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न स्थली न पुलिनं न सिन्धवो नाचला न तरवश् चकाशिरे । दूषितद्वितयवादम् उद्बभाव् एकम् एव तिमिरं विभूतिमत्
na sthalī na pulinaṃ na sindhavo nācalā na taravaś cakāśire / dūṣitadvitayavādam udbabhāv ekam eva timiraṃ vibhūtimat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र मुग्धपृषतस् तमोघने पार्श्वगाम् अपि मृगीम् अहारयत् । प्राप कोकयुवतिर् यदृच्छया पत्युर् आधितरलस्य संगमम्
tatra mugdhapṛṣatas tamoghane pārśvagām api mṛgīm ahārayat / prāpa kokayuvatir yadṛcchayā patyur ādhitaralasya saṃgamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृद्धम् अङ्कम् अनयच् छिशुभ्रमाच् चुम्बति स्म दयितेति यूथपम् । स्वीयम् अप्य् उदितसंशयः शनैर् अङ्गम् अङ्गम् अमृशद् वलीमुखः
vṛddham aṅkam anayac chiśubhramāc cumbati sma dayiteti yūthapam / svīyam apy uditasaṃśayaḥ śanair aṅgam aṅgam amṛśad valīmukhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वतः परिगतेव पर्वतैर् आचितेव तरुभिर् निरन्तरम् । आप्लुतेव सलिलैर् इतस् ततः शक्यते स्म चिरसंस्तुतापि भूः
sarvataḥ parigateva parvatair āciteva tarubhir nirantaram / āpluteva salilair itas tataḥ śakyate sma cirasaṃstutāpi bhūḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिक्षु दक्षम् अवनाव् अनाकुलं खे ऽतिखेलम् अटवीषु भीषणम् । मत्तम् अद्रिषु दरीषु दुर्जयं प्रादुरास विषमे समं तमः
dikṣu dakṣam avanāv anākulaṃ khe 'tikhelam aṭavīṣu bhīṣaṇam / mattam adriṣu darīṣu durjayaṃ prādurāsa viṣame samaṃ tamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भेजुर् ऐक्यम् इव तुल्यवैशसाः सायम् एव मलिनैर् मुखैर् दिशः । गृह्यमाणशिखरा तमश्चयैर् द्यौः पपात वसुधासखीतले
bhejur aikyam iva tulyavaiśasāḥ sāyam eva malinair mukhair diśaḥ / gṛhyamāṇaśikharā tamaścayair dyauḥ papāta vasudhāsakhītale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यभान् न पुरतो न पृष्ठतः पार्श्वयोश् च विशदं न किंचन । व्यानशे भुवनम् अञ्जनाचलप्रस्थपङ्क्तिनिबिडं निशातमः
pratyabhān na purato na pṛṣṭhataḥ pārśvayoś ca viśadaṃ na kiṃcana / vyānaśe bhuvanam añjanācalaprasthapaṅktinibiḍaṃ niśātamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न द्वितीयम् अनुभूयते स्म वस्त्व् अन्तिकाद् अपि तमस् तिरस्कृतम् । केवलात्मविषयं तदाभवज् ज्ञानम् उल्बपरिवासिनाम् इव
na dvitīyam anubhūyate sma vastv antikād api tamas tiraskṛtam / kevalātmaviṣayaṃ tadābhavaj jñānam ulbaparivāsinām iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूरमिश्रितपरस्पराङ्गकैर् अप्य् अयोगजनितज्वरैर् इव । दुर्लभाननविलोकनामृतैर् दूयते स्म मिथुनैर् मिथो भृशम्
dūramiśritaparasparāṅgakair apy ayogajanitajvarair iva / durlabhānanavilokanāmṛtair dūyate sma mithunair mitho bhṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽतिशीतहिमशीकरो मरुन् नूनम् उल्मुकचयान् अवाकिरत् । यच् चुकूज भृशम् आर्तिकाहलं चक्रवाकयुवतिस् तपस्विनी
so 'tiśītahimaśīkaro marun nūnam ulmukacayān avākirat / yac cukūja bhṛśam ārtikāhalaṃ cakravākayuvatis tapasvinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उच्चचार न वनस्थलीष्व् असौ मर्मरः पतितपत्रनिस्वनः । नाविरास करिकृष्टसल्लकीभङ्गयोनिर् असकृच् चटत्कृतिः
uccacāra na vanasthalīṣv asau marmaraḥ patitapatranisvanaḥ / nāvirāsa karikṛṣṭasallakībhaṅgayonir asakṛc caṭatkṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्थुर् आस्थितमनुष्यमूर्तयो यामिका इव विदूरतो ऽद्रयः । प्रह्वबालविटपाग्रपाणयस् तौ परीत्य तरवः सिषेविरे
tasthur āsthitamanuṣyamūrtayo yāmikā iva vidūrato 'drayaḥ / prahvabālaviṭapāgrapāṇayas tau parītya taravaḥ siṣevire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्राङ् निदाघम् अनुदद्रजो ऽधुनाद् विश्लथां बृहतिकाम् असारयत् । प्रत्यपद्यत वनानिलस् तयोर् एकसन्निहितयामिकव्रतम्
drāṅ nidāgham anudadrajo 'dhunād viślathāṃ bṛhatikām asārayat / pratyapadyata vanānilas tayor ekasannihitayāmikavratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सानुजस्य तमसि प्रमीलतस् तस्य भाविममताहृता इव । उज्ज्वलायतविषाणसूचिताश् चक्रिरे परिकरं मतङ्गजाः
sānujasya tamasi pramīlatas tasya bhāvimamatāhṛtā iva / ujjvalāyataviṣāṇasūcitāś cakrire parikaraṃ mataṅgajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीपकृत्यम् अकरोद् उपान्तिके निष्प्रकम्परुचिरोषधीगणः । तेनुर् अद्रिवनमध्यसुप्तयोर् मङ्गलानि वनदेवतास् तयोः
dīpakṛtyam akarod upāntike niṣprakamparuciroṣadhīgaṇaḥ / tenur adrivanamadhyasuptayor maṅgalāni vanadevatās tayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एहि जानकि भुजान्तरं खरः प्रस्तरो ऽयम् असि किं पराङ्मुखी । मत्कपोलम् उपधाय सुप्यताम् अप्रसक्तिर् इयती कदा नु ते
ehi jānaki bhujāntaraṃ kharaḥ prastaro 'yam asi kiṃ parāṅmukhī / matkapolam upadhāya supyatām aprasaktir iyatī kadā nu te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षिप्तम् अंशुकम् इदं मयोरसि प्रीयतां तव निरानन्दः स्तनः । नीविनोदिनि करे कुरु क्षमाम् आयताक्षि नुदसीव किं पुनः
kṣiptam aṃśukam idaṃ mayorasi prīyatāṃ tava nirānandaḥ stanaḥ / nīvinodini kare kuru kṣamām āyatākṣi nudasīva kiṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुप्तवाक्यम् इति मैथिलीपतेर् मैथिलीविरहदूयमानया । दिक्सखीनिवहवारितास्रया शुश्रुवे वसुधयोपसन्नया
suptavākyam iti maithilīpater maithilīvirahadūyamānayā / diksakhīnivahavāritāsrayā śuśruve vasudhayopasannayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मद् बिभेति विरही रघूद्वहो मद् विना च न जगत् प्रमोदते । तत् करोमि किम् इतीव चिन्तयन् नोज्जगाम सहसा निशाकरः
mad bibheti virahī raghūdvaho mad vinā ca na jagat pramodate / tat karomi kim itīva cintayan nojjagāma sahasā niśākaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न स्म भाति किम् अपि स्फुटं पुरः किंचिद् ईरितकरेण केवलम् । दृश्यते स्म दिवि दूरवर्तिना तर्ज्यमानम् इव केनचित् तमः
na sma bhāti kim api sphuṭaṃ puraḥ kiṃcid īritakareṇa kevalam / dṛśyate sma divi dūravartinā tarjyamānam iva kenacit tamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जायते स्म घनमालतीगुणश्रेणिगर्भकबरीमनोहरम् । मेघवाहनदिगङ्गनामुखे मुग्धचन्द्रकरकर्बुरं तमः
jāyate sma ghanamālatīguṇaśreṇigarbhakabarīmanoharam / meghavāhanadigaṅganāmukhe mugdhacandrakarakarburaṃ tamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सानुरागम् उपगूढम् अग्रिमैर् अंशुभिः शशभृतो दवीयसः । उन्ननाम नमुचिद्विषो दिशि स्रस्तस्तंतमसभारम् अम्बरम्
sānurāgam upagūḍham agrimair aṃśubhiḥ śaśabhṛto davīyasaḥ / unnanāma namucidviṣo diśi srastastaṃtamasabhāram ambaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उज्ज्वलाग्रकिरणप्रवेशकप्रोक्तसत्वरसमागमो ऽपि सन् । प्रेक्ष्यते स्म जनितोत्सुकश् चिराद् व्योमरङ्गमुखसंमुखः शशी
ujjvalāgrakiraṇapraveśakaproktasatvarasamāgamo 'pi san / prekṣyate sma janitotsukaś cirād vyomaraṅgamukhasaṃmukhaḥ śaśī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
औदयेन शशिनो गभस्तिना भिन्नशेषतिमिरं व्यराजत । मृज्यमानम् इव शक्रदिङ्मुखं कुङ्कुमेन मृगनाभोयोगिन्
audayena śaśino gabhastinā bhinnaśeṣatimiraṃ vyarājata / mṛjyamānam iva śakradiṅmukhaṃ kuṅkumena mṛganābhoyogin
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं बभार न विधुर् नवोदयं किं तु कुङ्कुमविलेपनारुणम् । एकम् उत्सुकवशात् पयोधरं व्याचकार हरिदिग्विलासिनी
taṃ babhāra na vidhur navodayaṃ kiṃ tu kuṅkumavilepanāruṇam / ekam utsukavaśāt payodharaṃ vyācakāra haridigvilāsinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्तजैत्रनिजपुष्पधन्वनो मन्मथस्य भुवनानि जेष्यतः । उन्ननाम पुरतः शशिच्छलात् पूर्णरुक्मकलशः पयोनिधेः
āttajaitranijapuṣpadhanvano manmathasya bhuvanāni jeṣyataḥ / unnanāma purataḥ śaśicchalāt pūrṇarukmakalaśaḥ payonidheḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिक्सरागमुखसन्निधापितस्फीतचन्द्रचषका शतक्रतोः । क्षीबभावम् इव बिभ्रती बभौ विश्लथाच्छतिमिरांशुकोच्चया
diksarāgamukhasannidhāpitasphītacandracaṣakā śatakratoḥ / kṣībabhāvam iva bibhratī babhau viślathācchatimirāṃśukoccayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नन्दयन् भुवनम् उन्मुखं चिरान् मन्दयन् स्मरविरुद्धम् उद्यमम् । क्रन्दयन् विरहिणो विहङ्गमान् सान्द्रयन् प्रमदम् इन्दुर् उद्ययौ
nandayan bhuvanam unmukhaṃ cirān mandayan smaraviruddham udyamam / krandayan virahiṇo vihaṅgamān sāndrayan pramadam indur udyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोचनालिनिवहैकपङ्कजं चित्तहंसशयनीयसैकतम् । उज्जगाम रतिकेलिमन्दिरं यामिनीयुवतिजीवितं शशी
locanālinivahaikapaṅkajaṃ cittahaṃsaśayanīyasaikatam / ujjagāma ratikelimandiraṃ yāminīyuvatijīvitaṃ śaśī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलिलिङ्ग रजनीम् अहासयद् बिद्यमानमुकुलां कुमुद्वतीम् । अग्रहीद् उडुवधूकरान् करैर् द्यां प्रसादम् अनयत् समं शस्शी
āliliṅga rajanīm ahāsayad bidyamānamukulāṃ kumudvatīm / agrahīd uḍuvadhūkarān karair dyāṃ prasādam anayat samaṃ śasśī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आददे वियद् अलाञ्छनव्रतं लाञ्छनं निजम् अगूहद् अंशुभिः । प्राहिणोद् अपसृतासु कौमुदीं दिक्षु दक्षतनयापरिग्रही
ādade viyad alāñchanavrataṃ lāñchanaṃ nijam agūhad aṃśubhiḥ / prāhiṇod apasṛtāsu kaumudīṃ dikṣu dakṣatanayāparigrahī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याप्य दूरम् अथ निर्मलं वियद् वीतपङ्कम् इव पङ्कजाकरम् । रेजुर् अग्रकिरणाः क्षपापतेः पूतकोकनदकन्दकोमलाः
vyāpya dūram atha nirmalaṃ viyad vītapaṅkam iva paṅkajākaram / rejur agrakiraṇāḥ kṣapāpateḥ pūtakokanadakandakomalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खे ककुप्सु भुवि च क्षपापतेः पेतुर् ऊढनिचया मरीचयः । यत्र तत्र कुहराणि कानिचित् कम्पमानम् अविशन् निशातमः
khe kakupsu bhuvi ca kṣapāpateḥ petur ūḍhanicayā marīcayaḥ / yatra tatra kuharāṇi kānicit kampamānam aviśan niśātamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षिप्तम् इन्दुरुचिभिर् व्यलम्बत त्र्यम्बकस्य शिखिनश् च दिङ्मुखे । तत्र नुन्नम् अनुबन्धनिःसहं कान्दिशीकम् इव निष्ठितं तमः
kṣiptam indurucibhir vyalambata tryambakasya śikhinaś ca diṅmukhe / tatra nunnam anubandhaniḥsahaṃ kāndiśīkam iva niṣṭhitaṃ tamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्दराणि च महामहीभृतां कोटराणि च जरन्महीरुहाम् । अध्युवास कमलोदराणि च ध्वान्तम् अध्वगवधूमुखानि च
kandarāṇi ca mahāmahībhṛtāṃ koṭarāṇi ca jaranmahīruhām / adhyuvāsa kamalodarāṇi ca dhvāntam adhvagavadhūmukhāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वीचकार करकोटिलालनालम्बितोडुततिमेखलां दिवम् । रागभङ्गम् अतिसंस्तवाद् गतां देवराजदिशम् इन्दुर् अत्यजत्
svīcakāra karakoṭilālanālambitoḍutatimekhalāṃ divam / rāgabhaṅgam atisaṃstavād gatāṃ devarājadiśam indur atyajat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आततान गगनाङ्गणाधिकैर् मेदिनीम् अमृतवर्षिभिर् विधुः । विप्रयुक्तजनधूमकेतुभिः केतकाग्रशुचिभिर् मरीचिभिः
ātatāna gaganāṅgaṇādhikair medinīm amṛtavarṣibhir vidhuḥ / viprayuktajanadhūmaketubhiḥ ketakāgraśucibhir marīcibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संकुचद्भिर् अभिरामताधिके साधु चन्द्रमसि पुष्करैः कृतम् । उद्यता जयिनि कामिनीमुखे तेन साहसम् अनुष्ठितं पुनः
saṃkucadbhir abhirāmatādhike sādhu candramasi puṣkaraiḥ kṛtam / udyatā jayini kāminīmukhe tena sāhasam anuṣṭhitaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उच्चखान रुषम् उच्चमण्डलः खण्डनाम् अगमयद् विषह्यताम् । मानपङ्कम् अपनीय कामिनीः कान्तहस्तम् अनयन् निशापतिः
uccakhāna ruṣam uccamaṇḍalaḥ khaṇḍanām agamayad viṣahyatām / mānapaṅkam apanīya kāminīḥ kāntahastam anayan niśāpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यक्तवर्त्मबिलवाहिनीवनग्रामगुल्मगहनाद्रिभेदया । सौम्यताधिकविशेषयाजनि ज्योत्स्नया दिवसनिःस्पृहो जनः
vyaktavartmabilavāhinīvanagrāmagulmagahanādribhedayā / saumyatādhikaviśeṣayājani jyotsnayā divasaniḥspṛho janaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीयते स्म कुमुदं न लोचनैश् चन्द्रिका तपति रोहितच्छदम् । प्रादुरास परम् उत्पिबन्न् अलिः सौरभं निरवलम्बम् अम्बुनि
pīyate sma kumudaṃ na locanaiś candrikā tapati rohitacchadam / prādurāsa param utpibann aliḥ saurabhaṃ niravalambam ambuni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकिकेव निजवृन्दमध्यगाप्य् उच्चुकूज सभया सितच्छदी । दन्तमूलम् असकृच् च संशयाद् आममर्श करिणः करेणुका
ekikeva nijavṛndamadhyagāpy uccukūja sabhayā sitacchadī / dantamūlam asakṛc ca saṃśayād āmamarśa kariṇaḥ kareṇukā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केतकीषु कदलीषु वालुकास्व् अश्मसु स्फुटितकैरवे ऽम्भसि । लम्भितेव लहरीपरम्पराम् उल्ललास शशिकान्तिवाहिनी
ketakīṣu kadalīṣu vālukāsv aśmasu sphuṭitakairave 'mbhasi / lambhiteva laharīparamparām ullalāsa śaśikāntivāhinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्तसूक्ष्मघनपल्लवान्तरैश् चित्रिताः शशिकरैर् इतस् ततः । बिभ्रति स्म तरुमूलशायिनः शम्बराः पृषतयूथविभ्रमम्
prāptasūkṣmaghanapallavāntaraiś citritāḥ śaśikarair itas tataḥ / bibhrati sma tarumūlaśāyinaḥ śambarāḥ pṛṣatayūthavibhramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृच्छ्रलब्धनगशृङ्गसन्धयो दत्तमन्मथजयाभिसन्धयः । मैथिलीतरवधूदुरासदं राघवाङ्कम् अविशच् छशित्विषः
kṛcchralabdhanagaśṛṅgasandhayo dattamanmathajayābhisandhayaḥ / maithilītaravadhūdurāsadaṃ rāghavāṅkam aviśac chaśitviṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जागर्षि काश्मरि निषीदसि कोविदार कुत्रासि वत्स कृतमाल तमाल पश्य । किं वर्तते रघुपतेर् इति सत्वराभिर् उक्तं द्रुमौघम् अवलोक्य वनस्थलीभिः
jāgarṣi kāśmari niṣīdasi kovidāra kutrāsi vatsa kṛtamāla tamāla paśya / kiṃ vartate raghupater iti satvarābhir uktaṃ drumaugham avalokya vanasthalībhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्योन्यदूरपरिषक्तविशालसान्द्रशाखाशतैस् तरुभिर् अन्तरयांबभूवे । उद्भूतघोरविरहज्वरलङ्घितस्य चन्द्रातपः स खलु दाशरथेर् अपथ्यः
anyonyadūrapariṣaktaviśālasāndraśākhāśatais tarubhir antarayāṃbabhūve / udbhūtaghoravirahajvaralaṅghitasya candrātapaḥ sa khalu dāśarather apathyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुमुदवनम् अहेतु त्यक्तनिद्रं तदासीद् गगनम् उडुवितानैर् धिग् वृथैव प्रफुल्लम् । अजनि जगद् अधीशस्यागृहीतेस् तदानीं विधुर् अपि विधवस्त्रीयौवनोद्भेदशोच्यः
kumudavanam ahetu tyaktanidraṃ tadāsīd gaganam uḍuvitānair dhig vṛthaiva praphullam / ajani jagad adhīśasyāgṛhītes tadānīṃ vidhur api vidhavastrīyauvanodbhedaśocyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वसिति जनकपुत्री सत्वरो भानुपुत्रः कपिपतिर् उपसन्नं सुप्रभातं तवेति । जगुर् इव रघुनाथायार्धबुद्धाः स्वनन्तो मधुरम् अपररात्रे पत्रिणः के ऽपि के ऽपि
śvasiti janakaputrī satvaro bhānuputraḥ kapipatir upasannaṃ suprabhātaṃ taveti / jagur iva raghunāthāyārdhabuddhāḥ svananto madhuram apararātre patriṇaḥ ke 'pi ke 'pi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.