चन्द्रप्रभः कुमारभूत आह । यो भगवान् प्रशमात् सर्वधर्मान्न प्रजानीते न च धर्माणां स्वभावमाचयं वोपचयं वा पश्यति एष एवाभिसंबोधः । खगमतिः कुमारभूत आह । यस्य सर्व तम-आलोकोत्पादव्ययः [वृद्धिहानिः] चित्तचैतसिकेषु न प्रवर्तन्ते एष एवाभिसंबोधः । अक्षयमतिर्बोधिसत्त्व आह । यस्त्रिपरिशुद्धः पारमितासु अभ्यासं करोति अनुपलम्भयोगेन न रज्यते न विरज्यते एष एवाभिसंबोधः । मञ्जुश्रीः कुमारभूत आह । यो भगवन् [सर्व]धर्मेषु न रज्यते न विरज्यते गम्भिरधर्मनयं च प्रजानाति । यश्च प्रजानाति तन्नायूहति[न]निर्यूहति नाकर्षति न व्याकर्षति न च कस्यचिद्धर्मस्यापचयं वाविद्यां [वा]विमुक्तिं चोत्पादयति व्ययं वा हानीं वा वृद्धिं वा वस्तुषु न संकल्पनतो [न] विकल्पनतः एष एवाभिसंबोधः । अनेनैव नयेन सर्वाभिसंबोधः । अथ कौतूहलिको बोधिसत्त्व आह । किं मञ्जुश्रीरायोगप्रयोगेन प्रयोजनम् । यदनेनैकनयतथताप्रवेशेनैव गम्भीरभावनानयेन सर्वज्ञज्ञानपरिज्ञानम् । मञ्जुश्रीराह । विषमदृष्टिरहितः सम्यग्दृष्टि[र]समारोपः । अशाठ्य-ऋजुकतासमारोपः । पापरहितो गुरुगौरवासमारोपः । सुवचनास ० सम्यगाजीवास ० सर्वसंयोजनरहितास ० समाक्रोश-सर्वसत्त्वकृपास ० (दुत्त् ३३) त्रिसंवरास ० अविसंवादनकुशलधर्मास ० अव्युपशान्तास ० सद्धर्मारक्षास ० सर्वसत्त्वापरित्यागास ० सर्ववस्तुपरित्यागास ० दुर्बलसत्त्व-बलप्रतिष्ठापनास ० भीतशरणाभयास ० । कुमार्गसंप्रस्थितानां प्रतिपत्तिनियोजनास ० क्षान्तिसौरत्यास ० सर्वग्राहसं[ग]लक्षणास ० सर्वरजस्तमस्कन्धवर्जनास ० सर्वपरिणामना-फलविपाकवर्जनासमारोपः ० । इमे कुलपुत्र विंशतिः प्रयोगाः सर्वज्ञज्ञानस्य । सर्वाक्षररुतघो[षवचनव्याहारवाक्य-] प्रभेद तथताज्ञानप्रवेशेन सर्वज्ञज्ञानस्य प्रयोगः । सर्वतथागतवचनानि अन्यतीर्थिकवचनतथताप्रवेशेन सर्वचर्यातथताप्रवेशेन सर्वपुण्यो[पेत]प्रज्ञापारमिताप्रयोगतथताप्रवेशेन सर्वोपादानोत्पादव्ययतथताप्रवेशेन सर्वत्रिविमोक्षाश्रयहेतुकर्मधर्म[तथता]प्रवेशेन व ज्ञात्वा सर्वज्ञज्ञानस्य प्रयोगावबोधो भवति । कौतूहलिको बोधिसत्त्व आह । यावदेतत् मञ्जुश्रीर्यदा इमं गम्भीरं धर्मनयमवबुध्यते तदा न कश्चिद्धर्म समनुपश्यति यो धर्मो देश्येत यस्मै देश्येत यैर्वार्थपदव्यञ्जनैर्देश्येत प्रकाश्येत । यं वा पुनः प्रजह्याद् यं वा भावयेद् यं वा परिजानीयात् सर्वधर्मानभिलाप्ययोगेन तथतां प्रविशति सः सर्वज्ञज्ञानमवबुध्यते । भगवानाह । साधु साधु कुलपुत्र सुभाषितस्ते ऽयमेकनयेन (दुत्त् ३४) सर्वज्ञज्ञानप्रतिलाभः । तत् कुतः सर्वधर्मा ह्यसमारोपः । अनुत्पादाविनाशकोटीकः अविद्यानिर्वाणानुत्पादभूतकोटीकः आकाशनिर्वाणा[नुत्पादभूत] कोटीकः अनभिलाप्यकोटीकः सर्वधर्माः । एवं सर्वसत्त्वाः । सर्वधर्मा न द्रव्यकोटीकः सर्वासंगवस्तुतः परिकीर्तितः । सर्वत्र्यध्वत्रैधातुकस्कन्धनिष्किञ्चनकोटीकः त्रिसंस्कारशून्यताकोटीकः धर्मस्कन्धविपाकस्कन्धादयः अपचयस्कन्धा न द्रव्यकोटीकः [परिकीर्तितः] । शून्यताभूतकोट्यनभिलाप्यार्थसर्वधर्मसमन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वज्ञज्ञानमवतरति । तस्मिन् खलु पुनः सर्वज्ञज्ञानप्रतिलाभव्याकरणे भाष्यमाणे विंशतिभिर्मारकन्यामारपुत्रगणपार्षद्यसहस्रैरनुत्पत्तिकेषु धर्मेषु क्षान्तिः प्रतिलब्धा । औदारिकं च कायं विजह्य मनोमयं कायं प्रतिलेभिरे । अपरेषामप्येषां विंशतीनामनुत्पत्तिकधर्मक्षान्तिप्रतिलाभो (दुत्त् ३५) ऽभूत् । द्विनवतीनां च देवमनुष्यबिम्बराणां विचित्रविचित्राणां च बोधिसत्त्वक्षान्तिध्यानधारणीनां प्रतिलाभो ऽभूत् । अथ तानि विंशतिसहस्राणि अनुत्पत्तिकधर्मक्षान्तिप्रतिलब्धानां बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानां भगवन्तं दिव्यैः पुष्पैरभिकिरन्ति अभिप्रकिरन्ति स्म । भगवतश्च पादौ शिरोभिरभिवन्द्यैवमाहुः । पश्य भगवन् कल्याणमित्रसंसर्गवशेन सत्त्वानां सर्वपुण्योपायकुशलमूलानि मनसिकाराणि भवन्ति । भगवानाह । कर्मप्रत्यय एष द्रष्टव्यः कौतूहलप्राप्तानां च सत्त्वानां भगवान् संशयछित्त्यर्थमिमं पूर्वयोगमुदाजहार । भूतपूर्वं कुलपुत्रा अतीते ऽध्वनि अपरिमाणेषु महाकल्पेषु अतिक्रान्तेसु अस्यामेव चातुर्द्वीपिकायां यदासीत् तेन कालेन तेन समयेन द्युतिन्धरे महाकल्पे वर्तमाने अष्टषष्टिवर्षसहस्रायुष्कायां प्रजायां तेन च कालेन तेन समयेन ज्योतिसोम्यगन्धावभासश्रीर्नाम तथागतो ऽभूत् विद्याचरणसम्पन्नः सुगतो लोकविदनुत्तरः पुरुषदम्यसारथिः शास्ता देवानां च मनुष्याणां बुद्धो भगवान् । क्लिष्टे पञ्चकषाये लोके वर्तमाने च चतुर्णां पर्षदां त्रियानप्रतिसंयुक्तां सन्देशयति स्म । तेन खलु पुनः समयेन राजाभूत् उत्पलवक्त्रो नाम चतुर्द्वीपेश्वरश्चक्रवर्ती । अथ राजा उत्पलवक्त्रो ऽपरेण कालसमयेन सान्तःपुरपरिवारः सबलकायो येन (दुत्त् ३६) ज्योतिसोम्यगन्धावभासश्रीस्तथागतस्तेनोपसंक्रामत् । उपसंक्रम्य तस्य भगवतः पादौ शिरसाभिवन्द्य भगवन्तं नानपुष्पैरभ्यवाकिरत् नानागन्धैर्नानाधूपैश्च पूजां कृत्वा भगवतो भिक्षुसंघस्य पादौ शिरसाभिवन्द्याभ्यां गाथाभ्याम् अभ्यष्टावीत् । भुजंगामरादिभिरतीव गुणैः समभिष्टुतः प्रचुरदोषहरः । धनसप्तकेन च हितो जगतो वद केन सूक्ष्ममतिमान् भवति
candraprabhaḥ kumārabhūta āha / yo bhagavān praśamāt sarvadharmānna prajānīte na ca dharmāṇāṃ svabhāvamācayaṃ vopacayaṃ vā paśyati eṣa evābhisaṃbodhaḥ / khagamatiḥ kumārabhūta āha / yasya sarva tama-ālokotpādavyayaḥ [vṛddhihāniḥ] cittacaitasikeṣu na pravartante eṣa evābhisaṃbodhaḥ / akṣayamatirbodhisattva āha / yastripariśuddhaḥ pāramitāsu abhyāsaṃ karoti anupalambhayogena na rajyate na virajyate eṣa evābhisaṃbodhaḥ / mañjuśrīḥ kumārabhūta āha / yo bhagavan [sarva]dharmeṣu na rajyate na virajyate gambhiradharmanayaṃ ca prajānāti / yaśca prajānāti tannāyūhati[na]niryūhati nākarṣati na vyākarṣati na ca kasyaciddharmasyāpacayaṃ vāvidyāṃ [vā]vimuktiṃ cotpādayati vyayaṃ vā hānīṃ vā vṛddhiṃ vā vastuṣu na saṃkalpanato [na] vikalpanataḥ eṣa evābhisaṃbodhaḥ / anenaiva nayena sarvābhisaṃbodhaḥ / atha kautūhaliko bodhisattva āha / kiṃ mañjuśrīrāyogaprayogena prayojanam / yadanenaikanayatathatāpraveśenaiva gambhīrabhāvanānayena sarvajñajñānaparijñānam / mañjuśrīrāha / viṣamadṛṣṭirahitaḥ samyagdṛṣṭi[ra]samāropaḥ / aśāṭhya-ṛjukatāsamāropaḥ / pāparahito gurugauravāsamāropaḥ / suvacanāsa 0 samyagājīvāsa 0 sarvasaṃyojanarahitāsa 0 samākrośa-sarvasattvakṛpāsa 0 (Dutt 33) trisaṃvarāsa 0 avisaṃvādanakuśaladharmāsa 0 avyupaśāntāsa 0 saddharmārakṣāsa 0 sarvasattvāparityāgāsa 0 sarvavastuparityāgāsa 0 durbalasattva-balapratiṣṭhāpanāsa 0 bhītaśaraṇābhayāsa 0 / kumārgasaṃprasthitānāṃ pratipattiniyojanāsa 0 kṣāntisauratyāsa 0 sarvagrāhasaṃ[ga]lakṣaṇāsa 0 sarvarajastamaskandhavarjanāsa 0 sarvapariṇāmanā-phalavipākavarjanāsamāropaḥ 0 / ime kulaputra viṃśatiḥ prayogāḥ sarvajñajñānasya / sarvākṣararutagho[ṣavacanavyāhāravākya-] prabheda tathatājñānapraveśena sarvajñajñānasya prayogaḥ / sarvatathāgatavacanāni anyatīrthikavacanatathatāpraveśena sarvacaryātathatāpraveśena sarvapuṇyo[peta]prajñāpāramitāprayogatathatāpraveśena sarvopādānotpādavyayatathatāpraveśena sarvatrivimokṣāśrayahetukarmadharma[tathatā]praveśena va jñātvā sarvajñajñānasya prayogāvabodho bhavati / kautūhaliko bodhisattva āha / yāvadetat mañjuśrīryadā imaṃ gambhīraṃ dharmanayamavabudhyate tadā na kaściddharma samanupaśyati yo dharmo deśyeta yasmai deśyeta yairvārthapadavyañjanairdeśyeta prakāśyeta / yaṃ vā punaḥ prajahyād yaṃ vā bhāvayed yaṃ vā parijānīyāt sarvadharmānabhilāpyayogena tathatāṃ praviśati saḥ sarvajñajñānamavabudhyate / bhagavānāha / sādhu sādhu kulaputra subhāṣitaste 'yamekanayena (Dutt 34) sarvajñajñānapratilābhaḥ / tat kutaḥ sarvadharmā hyasamāropaḥ / anutpādāvināśakoṭīkaḥ avidyānirvāṇānutpādabhūtakoṭīkaḥ ākāśanirvāṇā[nutpādabhūta] koṭīkaḥ anabhilāpyakoṭīkaḥ sarvadharmāḥ / evaṃ sarvasattvāḥ / sarvadharmā na dravyakoṭīkaḥ sarvāsaṃgavastutaḥ parikīrtitaḥ / sarvatryadhvatraidhātukaskandhaniṣkiñcanakoṭīkaḥ trisaṃskāraśūnyatākoṭīkaḥ dharmaskandhavipākaskandhādayaḥ apacayaskandhā na dravyakoṭīkaḥ [parikīrtitaḥ] / śūnyatābhūtakoṭyanabhilāpyārthasarvadharmasamanvāgato bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvajñajñānamavatarati / tasmin khalu punaḥ sarvajñajñānapratilābhavyākaraṇe bhāṣyamāṇe viṃśatibhirmārakanyāmāraputragaṇapārṣadyasahasrairanutpattikeṣu dharmeṣu kṣāntiḥ pratilabdhā / audārikaṃ ca kāyaṃ vijahya manomayaṃ kāyaṃ pratilebhire / apareṣāmapyeṣāṃ viṃśatīnāmanutpattikadharmakṣāntipratilābho (Dutt 35) 'bhūt / dvinavatīnāṃ ca devamanuṣyabimbarāṇāṃ vicitravicitrāṇāṃ ca bodhisattvakṣāntidhyānadhāraṇīnāṃ pratilābho 'bhūt / atha tāni viṃśatisahasrāṇi anutpattikadharmakṣāntipratilabdhānāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ bhagavantaṃ divyaiḥ puṣpairabhikiranti abhiprakiranti sma / bhagavataśca pādau śirobhirabhivandyaivamāhuḥ / paśya bhagavan kalyāṇamitrasaṃsargavaśena sattvānāṃ sarvapuṇyopāyakuśalamūlāni manasikārāṇi bhavanti / bhagavānāha / karmapratyaya eṣa draṣṭavyaḥ kautūhalaprāptānāṃ ca sattvānāṃ bhagavān saṃśayachittyarthamimaṃ pūrvayogamudājahāra / bhūtapūrvaṃ kulaputrā atīte 'dhvani aparimāṇeṣu mahākalpeṣu atikrāntesu asyāmeva cāturdvīpikāyāṃ yadāsīt tena kālena tena samayena dyutindhare mahākalpe vartamāne aṣṭaṣaṣṭivarṣasahasrāyuṣkāyāṃ prajāyāṃ tena ca kālena tena samayena jyotisomyagandhāvabhāsaśrīrnāma tathāgato 'bhūt vidyācaraṇasampannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ buddho bhagavān / kliṣṭe pañcakaṣāye loke vartamāne ca caturṇāṃ parṣadāṃ triyānapratisaṃyuktāṃ sandeśayati sma / tena khalu punaḥ samayena rājābhūt utpalavaktro nāma caturdvīpeśvaraścakravartī / atha rājā utpalavaktro 'pareṇa kālasamayena sāntaḥpuraparivāraḥ sabalakāyo yena (Dutt 36) jyotisomyagandhāvabhāsaśrīstathāgatastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya tasya bhagavataḥ pādau śirasābhivandya bhagavantaṃ nānapuṣpairabhyavākirat nānāgandhairnānādhūpaiśca pūjāṃ kṛtvā bhagavato bhikṣusaṃghasya pādau śirasābhivandyābhyāṃ gāthābhyām abhyaṣṭāvīt / bhujaṃgāmarādibhiratīva guṇaiḥ samabhiṣṭutaḥ pracuradoṣaharaḥ / dhanasaptakena ca hito jagato vada kena sūkṣmamatimān bhavati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.