Salinatha: Rasamanjari 1

यद्गण्डमण्डलगलन्मधुवारि बिन्दुः पानालसाति निभृतां ललितालिमाला । यद्गुञ्जितेन विनिहन्ति नवेन्द्रनील शङ्कां स वो गणपतिः शिवमातनोतु

yadgaṇḍamaṇḍalagalanmadhuvāri binduḥ pānālasāti nibhṛtāṃ lalitālimālā / yadguñjitena vinihanti navendranīla śaṅkāṃ sa vo gaṇapatiḥ śivamātanotu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्दीवरी भवति यच्च चरणारविन्दद्वन्द्वे पुरन्दरपुरःसरदेवतानाम् । वन्दारुता कलयतां सुकिरीटकोटिः श्री शारदा भवतु सा भवपारदाय

indīvarī bhavati yacca caraṇāravindadvandve purandarapuraḥsaradevatānām / vandārutā kalayatāṃ sukirīṭakoṭiḥ śrī śāradā bhavatu sā bhavapāradāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हे भस्माङ्गविरक्तिरूपगुणदं तं प्रेरणादं शिवं गङ्गाभूषितशेखरं स्मरहरं शक्तिस्वरूपं प्रभो । त्वामीशं करुणार्णवं शरणदं विद्यानिधिं निर्गुणं सूतेन्द्रं गिरिजापतिं शशिधरं माङ्गल्यदेवं नमः । श्रीवैद्यनाथतनयः सुनयः सुशीलः श्रीशालिनाथ इति विश्रुतनामधेयः । तेनावलोक्य विधिवद् विविधप्रबन्धान् आरम्भते सुकृतिना रसमञ्जरीयम्

he bhasmāṅgaviraktirūpaguṇadaṃ taṃ preraṇādaṃ śivaṃ gaṅgābhūṣitaśekharaṃ smaraharaṃ śaktisvarūpaṃ prabho / tvāmīśaṃ karuṇārṇavaṃ śaraṇadaṃ vidyānidhiṃ nirguṇaṃ sūtendraṃ girijāpatiṃ śaśidharaṃ māṅgalyadevaṃ namaḥ / śrīvaidyanāthatanayaḥ sunayaḥ suśīlaḥ śrīśālinātha iti viśrutanāmadheyaḥ / tenāvalokya vidhivad vividhaprabandhān ārambhate sukṛtinā rasamañjarīyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्मधुव्रतं वृन्दानां सततं चित्तहारिणी । अनेकरसपूर्णेयं क्रियते रसमञ्जरी

sanmadhuvrataṃ vṛndānāṃ satataṃ cittahāriṇī / anekarasapūrṇeyaṃ kriyate rasamañjarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरति सकलरोगान्मूर्छितो यो नराणां वितरति किल बद्धः खेचरत्वं जवेन । सकलसुरमुनीन्द्रैर् वन्दितं शम्भुबीजं स जयति भवसिन्धुः पारदः पारदोऽयम्

harati sakalarogānmūrchito yo narāṇāṃ vitarati kila baddhaḥ khecaratvaṃ javena / sakalasuramunīndrair vanditaṃ śambhubījaṃ sa jayati bhavasindhuḥ pāradaḥ pārado'yam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुष्केन्धनमहाराशिं यद्वद्दहति पावकः । तद्वद्दहति सूतोऽयं रोगान् दोषत्रयोद्भवान्

śuṣkendhanamahārāśiṃ yadvaddahati pāvakaḥ / tadvaddahati sūto'yaṃ rogān doṣatrayodbhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेजो मृगाङ्कमौले सोढुं यन्नैव तेजसां पुञ्जैः । अजरामरतां वितरति कल्पतरुं च रसेश्वरं वन्दे

tejo mṛgāṅkamaule soḍhuṃ yannaiva tejasāṃ puñjaiḥ / ajarāmaratāṃ vitarati kalpataruṃ ca raseśvaraṃ vande

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो न वेत्ति कृपाराशिं रसहरिहरात्मकम् । वृथा चिकित्सां कुरुते स वैद्यो हास्यतां व्रजेत्

yo na vetti kṛpārāśiṃ rasahariharātmakam / vṛthā cikitsāṃ kurute sa vaidyo hāsyatāṃ vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुसेवां विना कर्म यः कुर्यान्मूढचेतसः । स याति निष्फलत्वं हि स्वप्नलब्धधनं यथा

gurusevāṃ vinā karma yaḥ kuryānmūḍhacetasaḥ / sa yāti niṣphalatvaṃ hi svapnalabdhadhanaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यां गृहीतुमिच्छन्ति चौर्यच्छद्मबलादिना । न तेषां सिध्यते किंचिन्मणिमन्त्रौषधादिकम्

vidyāṃ gṛhītumicchanti cauryacchadmabalādinā / na teṣāṃ sidhyate kiṃcinmaṇimantrauṣadhādikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रसिद्धो महावीरो निश्चलः शिववत्सलः । देवीभक्तः सदा धीरो देवतायागतत्परः

mantrasiddho mahāvīro niścalaḥ śivavatsalaḥ / devībhaktaḥ sadā dhīro devatāyāgatatparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञः कुशलो रसकर्मणि । एतल्लक्षणसंयुक्तो रसविद्यागुरुर्भवेत्

sarvaśāstrārthatattvajñaḥ kuśalo rasakarmaṇi / etallakṣaṇasaṃyukto rasavidyāgururbhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिष्यो निजगुरोर्भक्तः सत्यवक्ता दृढव्रतः । निरालस्यः स्वधर्मज्ञो देव्याराधनतत्परः

śiṣyo nijagurorbhaktaḥ satyavaktā dṛḍhavrataḥ / nirālasyaḥ svadharmajño devyārādhanatatparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<पारदनामानि> शिवबीजं सूतराजः पारदश्च रसेन्द्रकः । एतानि रसनामानि तथान्यानि शिवे यथा

<pāradanāmāni> śivabījaṃ sūtarājaḥ pāradaśca rasendrakaḥ / etāni rasanāmāni tathānyāni śive yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तःसुनीलो बहिरुज्ज्वलो वा मध्याह्णसूर्यप्रतिमप्रकाशः । शस्तोऽथ धूम्रः परिपाण्डुरश्च चित्रो न योज्यो रसकर्मसिद्धये

antaḥsunīlo bahirujjvalo vā madhyāhṇasūryapratimaprakāśaḥ / śasto'tha dhūmraḥ paripāṇḍuraśca citro na yojyo rasakarmasiddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषमुक्तो यदा सूतस्तदा मृत्युरुजापहः । साक्षादमृतम् एवैष दोषयुक्तो रसो विषम्

doṣamukto yadā sūtastadā mṛtyurujāpahaḥ / sākṣādamṛtam evaiṣa doṣayukto raso viṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<पारददोषाः> नागो वङ्गोऽग्निचापल्यम् असह्यत्वं विषं गिरिः । मला ह्येते च विज्ञेया दोषाः पारदसंस्थिताः

<pāradadoṣāḥ> nāgo vaṅgo'gnicāpalyam asahyatvaṃ viṣaṃ giriḥ / malā hyete ca vijñeyā doṣāḥ pāradasaṃsthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाड्यं कुष्ठं महादाहं वीर्यनाशं च मूर्च्छनाम् । मृत्युं स्फोटं रोगपुञ्जं कुर्वन्त्येते क्रमान्नृणाम्

jāḍyaṃ kuṣṭhaṃ mahādāhaṃ vīryanāśaṃ ca mūrcchanām / mṛtyuṃ sphoṭaṃ rogapuñjaṃ kurvantyete kramānnṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<पारदशोधन> अथातः सम्प्रवक्ष्यामि पारदस्य च शोधनम् । रसो ग्राह्यः सुनक्षत्रे पलानां शतमात्रकम्

<pāradaśodhana> athātaḥ sampravakṣyāmi pāradasya ca śodhanam / raso grāhyaḥ sunakṣatre palānāṃ śatamātrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चाशत् पञ्चविंशद्वा दश पञ्चैकमेव वा । पलाद् ऊनं न कर्तव्यं रससंस्कारमुत्तमम्

pañcāśat pañcaviṃśadvā daśa pañcaikameva vā / palād ūnaṃ na kartavyaṃ rasasaṃskāramuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<पारदशोधन (१)> पलत्रयं चित्रकसर्षपाणां कुमारीकन्याबृहतीकषायैः । दिनत्रयं मर्दितसूतकस्तु विमुच्यते पञ्चमलादिदोषैः

<pāradaśodhana (1)> palatrayaṃ citrakasarṣapāṇāṃ kumārīkanyābṛhatīkaṣāyaiḥ / dinatrayaṃ marditasūtakastu vimucyate pañcamalādidoṣaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<पारदशोधन (२)> इष्टिकारजनीचूर्णैः षोडशांशं रसस्य च । मर्दयेत्तं तथा खल्वे जम्बीरोत्थद्रवैर्दिनम्

<pāradaśodhana (2)> iṣṭikārajanīcūrṇaiḥ ṣoḍaśāṃśaṃ rasasya ca / mardayettaṃ tathā khalve jambīrotthadravairdinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<सामान्यदोषशोधनम्> काञ्जिकैः क्षालयेत्सूतं नागदोषं विमुञ्चति । विशालाङ्कोलचूर्णेन वङ्गदोषं विमुञ्चति

<sāmānyadoṣaśodhanam> kāñjikaiḥ kṣālayetsūtaṃ nāgadoṣaṃ vimuñcati / viśālāṅkolacūrṇena vaṅgadoṣaṃ vimuñcati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजवृक्षो मलं हन्ति पावको हन्ति पावकम् । चापल्यं कृष्णधत्तूरस् त्रिफला विषनाशिनी

rājavṛkṣo malaṃ hanti pāvako hanti pāvakam / cāpalyaṃ kṛṣṇadhattūras triphalā viṣanāśinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कटुत्रयं गिरिं हन्ति असह्यत्वं त्रिकण्टकः । प्रतिदोषं पलांशेन तत्र सूतं सकाञ्जिकम्

kaṭutrayaṃ giriṃ hanti asahyatvaṃ trikaṇṭakaḥ / pratidoṣaṃ palāṃśena tatra sūtaṃ sakāñjikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वदोषविनिर्मुक्तः सप्तकञ्चुकवर्जितः । जायते शुद्धसूतोऽयं योजयेत् सर्वकर्मसु

sarvadoṣavinirmuktaḥ saptakañcukavarjitaḥ / jāyate śuddhasūto'yaṃ yojayet sarvakarmasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<पारदशोधनम् (२)> सुवस्त्रगालितं खल्वे सूतं क्षिप्त्वा विमर्दयेत् । उद्धृत्य चारनालेन मृद्भाण्डे क्षालयेत् सुधीः

<pāradaśodhanam (2)> suvastragālitaṃ khalve sūtaṃ kṣiptvā vimardayet / uddhṛtya cāranālena mṛdbhāṇḍe kṣālayet sudhīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसस्य दशमांशं तु गन्धं दत्त्वा विमर्दयेत् । जम्बीरोत्थद्रवैर् यामं पात्यं पातनयन्त्रके

rasasya daśamāṃśaṃ tu gandhaṃ dattvā vimardayet / jambīrotthadravair yāmaṃ pātyaṃ pātanayantrake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर् मर्द्यं पुनः पात्यं सप्तवारं विशुद्धये । युक्तं सर्वस्य सूतस्य तप्तखल्वे विमर्दनम्

punar mardyaṃ punaḥ pātyaṃ saptavāraṃ viśuddhaye / yuktaṃ sarvasya sūtasya taptakhalve vimardanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<तप्तखल्व> अजाशकृत्तुषाग्निं तु भूगर्भे त्रितयं क्षिपेत् । तस्योपरिस्थितं खल्वं तप्तखल्वमिदं स्मृतम्

<taptakhalva> ajāśakṛttuṣāgniṃ tu bhūgarbhe tritayaṃ kṣipet / tasyoparisthitaṃ khalvaṃ taptakhalvamidaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<पारदशोधनम्> कुमार्याश्च निशाचूर्णैर् दिनं सूतं विमर्दयेत् । पातयेत्पातनायन्त्रे सम्यक् शुद्धो भवेद्रसः

<pāradaśodhanam> kumāryāśca niśācūrṇair dinaṃ sūtaṃ vimardayet / pātayetpātanāyantre samyak śuddho bhavedrasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

<पारदशोधन> श्रीखण्डदेवदारुश्च काकतुण्डी जयाद्रवैः । कर्कोटीमुसलीकन्याद्रवं दत्त्वा विमर्दयेत्

<pāradaśodhana> śrīkhaṇḍadevadāruśca kākatuṇḍī jayādravaiḥ / karkoṭīmusalīkanyādravaṃ dattvā vimardayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिनैकं मर्दयेत्पश्चाच्छुद्धं च विनियोजयेत् । <पारदशोधन> अथवा हिङ्गुलात् सूतं ग्राहयेत् तन्निगद्यते

dinaikaṃ mardayetpaścācchuddhaṃ ca viniyojayet / <pāradaśodhana> athavā hiṅgulāt sūtaṃ grāhayet tannigadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जम्बीरनिम्बुनीरेण मर्दितं हिङ्गुलं दिनम् । ऊर्ध्वपातनयन्त्रेण ग्राह्यः स्यान्निर्मलो रसः

jambīranimbunīreṇa marditaṃ hiṅgulaṃ dinam / ūrdhvapātanayantreṇa grāhyaḥ syānnirmalo rasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कञ्चुकैर्नागवङ्गाद्यैर् निर्मुक्तो रसकर्मणि । विना कर्माष्टकेनैव सूतोऽयं सर्वकर्मकृत्

kañcukairnāgavaṅgādyair nirmukto rasakarmaṇi / vinā karmāṣṭakenaiva sūto'yaṃ sarvakarmakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वसिद्धमतम् एतद् ईरितं सूतशुद्धिकरम् अद्भुतं परम् । अल्पकर्मविधिभूरिसिद्धिदं देहलोहकरणे हि शस्यते

sarvasiddhamatam etad īritaṃ sūtaśuddhikaram adbhutaṃ param / alpakarmavidhibhūrisiddhidaṃ dehalohakaraṇe hi śasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्कारहीनं खलु सूतराजं यः सेवते तस्य करोति बाधाम् । देहस्य नाशं विविधं च कुष्ठं कष्टं च रोगाञ्जनयेन्नराणाम्

saṃskārahīnaṃ khalu sūtarājaṃ yaḥ sevate tasya karoti bādhām / dehasya nāśaṃ vividhaṃ ca kuṣṭhaṃ kaṣṭaṃ ca rogāñjanayennarāṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.