Nityanathasiddha: Rasaratnakara 1.10

तैलानां पातनं वक्ष्ये सूर्यपाकेऽथवानले । यन्त्रयोगेन यत्तैलं ग्राह्यं योगेषु योजयेत्

tailānāṃ pātanaṃ vakṣye sūryapāke'thavānale / yantrayogena yattailaṃ grāhyaṃ yogeṣu yojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धत्तूर:: ओइल् धत्तूरबीजचूर्णानि वस्त्रपूतानि कारयेत् । आलिप्य कांस्यपात्रं तु धारयेदातपे खरे

dhattūra:: oil dhattūrabījacūrṇāni vastrapūtāni kārayet / ālipya kāṃsyapātraṃ tu dhārayedātape khare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुतप्तं वस्त्रपूतं च पातयेत् तैलमाहरेत् । शिग्रु:: ओइल् शिग्रुपुष्करबीजानां बीजस्य मार्कवस्य च

sutaptaṃ vastrapūtaṃ ca pātayet tailamāharet / śigru:: oil śigrupuṣkarabījānāṃ bījasya mārkavasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्राह्यं धत्तूरवत् तैलमेकैकस्य पृथक् पृथक् । यथा धत्तूरजं तैलं क्वाथाद् घर्मे समुद्धृतम्

grāhyaṃ dhattūravat tailamekaikasya pṛthak pṛthak / yathā dhattūrajaṃ tailaṃ kvāthād gharme samuddhṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा सर्वत्र तैलानि संग्राह्यान्यौषधान्तरैः । अङ्कोट:: ओइल् अङ्कोटस्यापि तैलं स्यात्काकतुण्डया समूलया

tathā sarvatra tailāni saṃgrāhyānyauṣadhāntaraiḥ / aṅkoṭa:: oil aṅkoṭasyāpi tailaṃ syātkākatuṇḍayā samūlayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाकुचीदेवदाल्याश्च कर्कोटीमूलतः भवेत् । अपामार्गकषायेण तैलं स्याद्विषतुण्डजम्

vākucīdevadālyāśca karkoṭīmūlataḥ bhavet / apāmārgakaṣāyeṇa tailaṃ syādviṣatuṇḍajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूलक्वाथैः कुमार्यास्तु तैलं जैपालजं भवेत् । क्वाथेन रक्तमार्गस्य वाकुचीतैलमाहरेत्

mūlakvāthaiḥ kumāryāstu tailaṃ jaipālajaṃ bhavet / kvāthena raktamārgasya vākucītailamāharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वाथेन चेन्द्रवारुण्यास्तैलमारग्वधं भवेत् । काकतुण्ड्यपामार्गोत्थक्वाथात् तैलं समाहरेत्

kvāthena cendravāruṇyāstailamāragvadhaṃ bhavet / kākatuṇḍyapāmārgotthakvāthāt tailaṃ samāharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कटुतुम्बी:: ओइल् बीजानि कटुतुम्ब्याश्च गोमयेन विलोडयेत् । शुष्कं धान्यतुषैः सार्द्धं कुट्टयेच्च उलूखले

kaṭutumbī:: oil bījāni kaṭutumbyāśca gomayena viloḍayet / śuṣkaṃ dhānyatuṣaiḥ sārddhaṃ kuṭṭayecca ulūkhale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निस्तुषं तं विचूर्ण्याथ भृङ्गराजरसैः सह । मर्दयित्वातपे तैलं गृह्णीयात्पीडने सति

nistuṣaṃ taṃ vicūrṇyātha bhṛṅgarājarasaiḥ saha / mardayitvātape tailaṃ gṛhṇīyātpīḍane sati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ओइल् फ़्रोम् कृष्णा अन्द् काकतुण्डी कृष्णायाः काकतुण्ड्याश्च बीजं चूर्णानि कारयेत् । कान्तपाषाणचूर्णं चैकीकृत्य निरोधयेत्

oil from kṛṣṇā and kākatuṇḍī kṛṣṇāyāḥ kākatuṇḍyāśca bījaṃ cūrṇāni kārayet / kāntapāṣāṇacūrṇaṃ caikīkṛtya nirodhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धान्यराशिगतं पक्त्वा उद्धृते तैलमाहरेत् । धात्रीफलरसैर् भाव्यं चूर्णं पाषाणबीजकम्

dhānyarāśigataṃ paktvā uddhṛte tailamāharet / dhātrīphalarasair bhāvyaṃ cūrṇaṃ pāṣāṇabījakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिनैकं च ततो यन्त्रे तैलं ग्राह्यं च तैलके । ओइल्:: फ़्रोम् गुञ्जा अन्द् करञ्ज गुञ्जाकरञ्जफलं च नरमूत्रेण भावयेत्

dinaikaṃ ca tato yantre tailaṃ grāhyaṃ ca tailake / oil:: from guñjā and karañja guñjākarañjaphalaṃ ca naramūtreṇa bhāvayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तवारं ततो घर्मे लेपयेत्कांस्यभाजनम् । उद्धृत्य धारयेद् घर्मे तैलं पतति पीडनात्

saptavāraṃ tato gharme lepayetkāṃsyabhājanam / uddhṛtya dhārayed gharme tailaṃ patati pīḍanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ओइल्:: ज्योतिष्मती वर्धमानारनालेन पिष्ट्वा चूर्णं विभावयेत् । ज्योतिष्मत्युत्थबीजानाम् आतपे तैलमाहरेत्

oil:: jyotiṣmatī vardhamānāranālena piṣṭvā cūrṇaṃ vibhāvayet / jyotiṣmatyutthabījānām ātape tailamāharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ओइल्:: पुत्रजीव पुत्रजीवस्य बीजानां चूर्णम् अगस्त्यबीजजम् । आम्रातवत्प्रकर्तव्यं ततस्तैलं पृथक् पृथक्

oil:: putrajīva putrajīvasya bījānāṃ cūrṇam agastyabījajam / āmrātavatprakartavyaṃ tatastailaṃ pṛthak pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ओइल्:: बिल्व नारिकेलाम्बुना भाव्यं बिल्वबीजस्य चूर्णकम् । दिनैकं तैलयन्त्रेण तैलमाकृष्य योजयेत्

oil:: bilva nārikelāmbunā bhāvyaṃ bilvabījasya cūrṇakam / dinaikaṃ tailayantreṇa tailamākṛṣya yojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ओइल्:: अङ्कोल निस्तुषाङ्कोलबीजानां सुखं किंचिद् विघर्षयेत् । प्रलेपयेत्कांस्यपात्रे पिष्ट्वा चणकलेपने

oil:: aṅkola nistuṣāṅkolabījānāṃ sukhaṃ kiṃcid vigharṣayet / pralepayetkāṃsyapātre piṣṭvā caṇakalepane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मुखे टंकणं चूर्णं किंचित् किंचित् प्रलेपयेत् । धारयेदातपे तीव्रे मुखात् तैलं समाहरेत्

tanmukhe ṭaṃkaṇaṃ cūrṇaṃ kiṃcit kiṃcit pralepayet / dhārayedātape tīvre mukhāt tailaṃ samāharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केशतैल शमीचूर्णसमं पिष्ट्वा छिद्रमाण्डे निवेशयेत् । छिद्राधः स्थापयेद् भाण्डं छिद्रे केशं च दापयेत्

keśataila śamīcūrṇasamaṃ piṣṭvā chidramāṇḍe niveśayet / chidrādhaḥ sthāpayed bhāṇḍaṃ chidre keśaṃ ca dāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलेन सेचयेद्द्रव्यं छिद्राधो ग्राहयेच्च तम् । तन्मध्ये धृतकेशस्य क्षिपेदूर्ध्वं पुटं शनैः

jalena secayeddravyaṃ chidrādho grāhayecca tam / tanmadhye dhṛtakeśasya kṣipedūrdhvaṃ puṭaṃ śanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्क्षणाच्छ्रवरूपं च केशतैलमिदं भवेत् । ओइल्:: एxत्रच्तिओन् (गेन्।) अपक्वभानुपत्राणां रसमादाय भावयेत्

tatkṣaṇācchravarūpaṃ ca keśatailamidaṃ bhavet / oil:: extraction (gen.) apakvabhānupatrāṇāṃ rasamādāya bhāvayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समस्तं बीजचूर्णं चोक्तानुक्तं पृथक् पृथक् । आतपे मुच्यते तैलं साध्यासाध्यं न संशयः

samastaṃ bījacūrṇaṃ coktānuktaṃ pṛthak pṛthak / ātape mucyate tailaṃ sādhyāsādhyaṃ na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ओइल् तथैवोत्तरवारुण्याः कषायेण समाहरेत् । तैलं समस्तबीजानां ग्राहयेदातपे खरे

oil tathaivottaravāruṇyāḥ kaṣāyeṇa samāharet / tailaṃ samastabījānāṃ grāhayedātape khare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ओइल् सर्वबीजास्थिमांसानां शुष्कं पिष्ट्वा ह्यनेकधा । सर्वबीजेषु वा तैलं ग्राह्यं पातालयन्त्रके

oil sarvabījāsthimāṃsānāṃ śuṣkaṃ piṣṭvā hyanekadhā / sarvabījeṣu vā tailaṃ grāhyaṃ pātālayantrake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ओइल् वंशादिसर्वकाष्ठानां नारिकेलकपालकम् । तुषधान्यादिबीजानां गर्भयन्त्रेण तैलकम्

oil vaṃśādisarvakāṣṭhānāṃ nārikelakapālakam / tuṣadhānyādibījānāṃ garbhayantreṇa tailakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्राहयेत्सर्वबीजानां तं च योगेषु योजयेत्

grāhayetsarvabījānāṃ taṃ ca yogeṣu yojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वत्सनाभ वत्सनाभं विषं स्वादु दीपनं कफवातजित् । त्रिदोषशमनं योगयुक्तं सुधामयं भवेत्

vatsanābha vatsanābhaṃ viṣaṃ svādu dīpanaṃ kaphavātajit / tridoṣaśamanaṃ yogayuktaṃ sudhāmayaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बृंहणं बलवीर्यस्य वाडबाग्निशतोपमम् । सन्निपाते प्रतीकारे प्रभवः प्रभवोऽस्य हि

bṛṃhaṇaṃ balavīryasya vāḍabāgniśatopamam / sannipāte pratīkāre prabhavaḥ prabhavo'sya hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्धृतं फलपाकान्ते नवं स्निग्धं घनं गुरु । अव्यापकं विषहरं वातातपविशोषितम्

uddhṛtaṃ phalapākānte navaṃ snigdhaṃ ghanaṃ guru / avyāpakaṃ viṣaharaṃ vātātapaviśoṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तसर्षपतैलेन लिप्तं वाससि धारयेत् । अथवापि यथा प्राप्तं विषं गोमूत्रसंयुतम्

raktasarṣapatailena liptaṃ vāsasi dhārayet / athavāpi yathā prāptaṃ viṣaṃ gomūtrasaṃyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आतपे त्रिदिनं शुष्कं निहितं वीर्यधृक् भवेत् । मृतं सूताभ्रकं लौहं विषं च तुल्यवीर्यकम्

ātape tridinaṃ śuṣkaṃ nihitaṃ vīryadhṛk bhavet / mṛtaṃ sūtābhrakaṃ lauhaṃ viṣaṃ ca tulyavīryakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद्विषं योगवाहे योज्यं योगे रसायने । तानि चैव तु मानानि अष्टौ षड्वा चतुर्थकम्

tasmādviṣaṃ yogavāhe yojyaṃ yoge rasāyane / tāni caiva tu mānāni aṣṭau ṣaḍvā caturthakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मात्रात्रयं समाख्यातमुत्तमाधममध्यम् । दातव्यं सर्वरोगेषु घृताशिने हिताशिने

mātrātrayaṃ samākhyātamuttamādhamamadhyam / dātavyaṃ sarvarogeṣu ghṛtāśine hitāśine

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीराशिने प्रदातव्यं रसायनवते नरे । न क्रोधिने न पित्ताढ्ये न क्लीबे राजयक्ष्मणि

kṣīrāśine pradātavyaṃ rasāyanavate nare / na krodhine na pittāḍhye na klībe rājayakṣmaṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षुत्तृष्णाश्रमकर्माध्वशोषिणे क्षयरोगिणे । गर्भिणीबालवृद्धेषु न विषं राजमन्दिरे

kṣuttṛṣṇāśramakarmādhvaśoṣiṇe kṣayarogiṇe / garbhiṇībālavṛddheṣu na viṣaṃ rājamandire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न दातव्यं न भोक्तव्यं विसंवादे कदाचन । आचार्येण तु भोक्तव्यं शिष्यप्रत्ययकारकम्

na dātavyaṃ na bhoktavyaṃ visaṃvāde kadācana / ācāryeṇa tu bhoktavyaṃ śiṣyapratyayakārakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेन मन्त्रेण मर्दयेद्भूमौ न स्थापयेत् । अमृतमिति वदेदिति क्रमोऽयम् । ॐ सिद्धगुरुभ्यो नमः । परमगुरुभ्यो नमः । परात्परगुरुभ्यो नमः । परमेष्ठिगुरुभ्यो नमः । वेगेतब्ले पोइसोन्स् सक्तुकं मुस्तकं शृङ्गी वालकं सर्षपाह्वयम् । वत्सनाभं च कूर्मश्च श्वेतशृङ्गी तथाष्टमम्

anena mantreṇa mardayedbhūmau na sthāpayet / amṛtamiti vadediti kramo'yam / oṃ siddhagurubhyo namaḥ / paramagurubhyo namaḥ / parātparagurubhyo namaḥ / parameṣṭhigurubhyo namaḥ / vegetable poisons saktukaṃ mustakaṃ śṛṅgī vālakaṃ sarṣapāhvayam / vatsanābhaṃ ca kūrmaśca śvetaśṛṅgī tathāṣṭamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यष्टौ योजयेद्योगे कालकूटादि वर्जयेत् । पोइसोन्स् कालकूटं मेषशृङ्गी हालाहलं च दर्दुरम्

ityaṣṭau yojayedyoge kālakūṭādi varjayet / poisons kālakūṭaṃ meṣaśṛṅgī hālāhalaṃ ca darduram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्कटं मर्कटं ग्रन्थि हारिद्रं रक्तशृङ्गकम् । केशवं दशमं चेति वर्जनीयं भिषग्वरैः

karkaṭaṃ markaṭaṃ granthi hāridraṃ raktaśṛṅgakam / keśavaṃ daśamaṃ ceti varjanīyaṃ bhiṣagvaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सक्तुकाद्यान् प्रयुञ्जीत सर्वरोगे रसायने । एतद्विषं जातिचतुष्टयं च विचार्य योज्यं भिषगुत्तमेन

saktukādyān prayuñjīta sarvaroge rasāyane / etadviṣaṃ jāticatuṣṭayaṃ ca vicārya yojyaṃ bhiṣaguttamena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विप्रो रक्षति यौवनं नरपतिस्तद्भूतले पालतां वैश्यः कुष्ठविनाशने च कुशलः शूद्रो हरेज्जीवनम् । तस्माच्चापि भिषग्वरेण निपुणैस्तद्वेदिना भावयेत् कुर्यादेव ततो विषं नृपवरो मृत्युंजयाय क्षितौ

vipro rakṣati yauvanaṃ narapatistadbhūtale pālatāṃ vaiśyaḥ kuṣṭhavināśane ca kuśalaḥ śūdro harejjīvanam / tasmāccāpi bhiṣagvareṇa nipuṇaistadvedinā bhāvayet kuryādeva tato viṣaṃ nṛpavaro mṛtyuṃjayāya kṣitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वेता वा यदि वा पिङ्गा मधुरा ऊषरापि वा । लोमशा ब्रह्मजातिः स्यात्क्षत्रजातिस्तु लोहिता

śvetā vā yadi vā piṅgā madhurā ūṣarāpi vā / lomaśā brahmajātiḥ syātkṣatrajātistu lohitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीता वा मधुरा किंचिद् वैश्यजातिस्तु धूसरा । कृष्णा शूद्रस्य दृश्येत एतेषां च भिषग्वरैः

pītā vā madhurā kiṃcid vaiśyajātistu dhūsarā / kṛṣṇā śūdrasya dṛśyeta eteṣāṃ ca bhiṣagvaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीरं सम्पूर्णभाण्डेऽपि विषं दत्त्वा विचिन्तयेत् । जायतेऽपि यदा वर्णं तदा जातिं विनिर्दिशेत्

kṣīraṃ sampūrṇabhāṇḍe'pi viṣaṃ dattvā vicintayet / jāyate'pi yadā varṇaṃ tadā jātiṃ vinirdiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुक्लं रक्तं तथा पीतं कृष्णं चेति चतुर्विधम् । ब्रह्मक्षत्रविट्शूद्राणां ज्ञातव्यो जातिनिर्णयः

śuklaṃ raktaṃ tathā pītaṃ kṛṣṇaṃ ceti caturvidham / brahmakṣatraviṭśūdrāṇāṃ jñātavyo jātinirṇayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षिप्तं दुग्धे विषं वैद्यो जानीयात् क्रमशो यदि । श्वेतं रक्तं तथा पीतं कृष्णं चोष्णलमेव च

kṣiptaṃ dugdhe viṣaṃ vaidyo jānīyāt kramaśo yadi / śvetaṃ raktaṃ tathā pītaṃ kṛṣṇaṃ coṣṇalameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुत्थेन टङ्कणेनैव म्रियते पेषणाद्विषम् । विषेषु जङ्गमाख्येषु विषं नागभवं हितम्

tutthena ṭaṅkaṇenaiva mriyate peṣaṇādviṣam / viṣeṣu jaṅgamākhyeṣu viṣaṃ nāgabhavaṃ hitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदमेव महाश्रेष्ठं त्रिदोषक्षपणं क्षणात् । दीपनं कुरुते सद्यो वडवाग्निशतोपमम्

idameva mahāśreṣṭhaṃ tridoṣakṣapaṇaṃ kṣaṇāt / dīpanaṃ kurute sadyo vaḍavāgniśatopamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संनिपातप्रतिकारे प्रभावः प्रभवो हि सः

saṃnipātapratikāre prabhāvaḥ prabhavo hi saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नागोद्भवं यथाप्राप्तं विषं गोमूत्रसंयुतम् । आतपे त्रिदिनं शुष्कं निहितं वीर्यधृग् भवेत्

nāgodbhavaṃ yathāprāptaṃ viṣaṃ gomūtrasaṃyutam / ātape tridinaṃ śuṣkaṃ nihitaṃ vīryadhṛg bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिमात्रं यदा भुङ्क्ते तदार्ज्य टङ्कणं पिबेत् । रजनी मेघनादा वा सर्पाक्षी वा घृतान्विता

atimātraṃ yadā bhuṅkte tadārjya ṭaṅkaṇaṃ pibet / rajanī meghanādā vā sarpākṣī vā ghṛtānvitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिहेद्वा मधुसर्पिर्भ्यां चूर्णिताम् अर्जुनत्वचम् । पुत्रजीवकमज्जां वा पिबेद्वा निम्बकद्वयम्

lihedvā madhusarpirbhyāṃ cūrṇitām arjunatvacam / putrajīvakamajjāṃ vā pibedvā nimbakadvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं विषविधिः ख्यातः प्रयोगं च वदाम्यहम् । विषं त्रिकटुकं मुस्तं हरिद्रानिम्बपत्रकम्

evaṃ viṣavidhiḥ khyātaḥ prayogaṃ ca vadāmyaham / viṣaṃ trikaṭukaṃ mustaṃ haridrānimbapatrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विडङ्गम् अष्टमं चूर्णं छागमूत्रैः समं समम् । चणकाभा वटी ख्याता स्याज्जया योगवाहिका

viḍaṅgam aṣṭamaṃ cūrṇaṃ chāgamūtraiḥ samaṃ samam / caṇakābhā vaṭī khyātā syājjayā yogavāhikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषं पाठाश्वगन्धाश्च बला तालीसपत्त्रकम् । मरिचं पिप्पली निम्बमजामूत्रेण तुल्यकम्

viṣaṃ pāṭhāśvagandhāśca balā tālīsapattrakam / maricaṃ pippalī nimbamajāmūtreṇa tulyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वटिका पूर्ववत्कार्या वटिका योगवाहिका । निद्रां तन्द्रां क्लमं दाहं सफेनं लोमहर्षणम्

vaṭikā pūrvavatkāryā vaṭikā yogavāhikā / nidrāṃ tandrāṃ klamaṃ dāhaṃ saphenaṃ lomaharṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोषं चैवातिसारं च कुरुते जङ्गमं विषम् । स्थावरं तु ज्वरं हिक्कां दन्तहर्षं गलग्रहम्

śoṣaṃ caivātisāraṃ ca kurute jaṅgamaṃ viṣam / sthāvaraṃ tu jvaraṃ hikkāṃ dantaharṣaṃ galagraham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फेनछर्द्यरुचिश्वासं मूर्च्छां च कुरुते विषम् । न जानाति यदा मन्त्री विषं भक्षेच्चिकित्सितम्

phenachardyaruciśvāsaṃ mūrcchāṃ ca kurute viṣam / na jānāti yadā mantrī viṣaṃ bhakṣeccikitsitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषमेव तदादाय मज्जत्यम्बुनिधाविव । तस्माद्यत्नेन संरक्षेद्राजा विषचिकित्सकात्

viṣameva tadādāya majjatyambunidhāviva / tasmādyatnena saṃrakṣedrājā viṣacikitsakāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रथमं वह्निखर्परिकायां मनाग्भृष्ट्वा वक्ष्यमाणमन्त्रेण निर्विषं विधाय गृह्णीयादिति । निम्बुद्रवे पित्तं वारत्रयं विभाव्य प्रक्षाल्य संशोष्य गृह्णीयादिति । शिलाजतु:: ओरिगिन् हेमाद्याः सूर्यसंतप्ताः स्रवन्ति गिरिधातवः । जत्वाभं मृदु मृत्स्नाभं यन्मलं तच्छिलाजतु

prathamaṃ vahnikharparikāyāṃ manāgbhṛṣṭvā vakṣyamāṇamantreṇa nirviṣaṃ vidhāya gṛhṇīyāditi / nimbudrave pittaṃ vāratrayaṃ vibhāvya prakṣālya saṃśoṣya gṛhṇīyāditi / śilājatu:: origin hemādyāḥ sūryasaṃtaptāḥ sravanti giridhātavaḥ / jatvābhaṃ mṛdu mṛtsnābhaṃ yanmalaṃ tacchilājatu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिलाजतु:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस् अनघं चाल्पकषायं च कटु पाके शिलाजतु । नात्युष्णशीतं धातुभ्यश्चतुर्भ्यस्तस्य सम्भवः

śilājatu:: medic. properties anaghaṃ cālpakaṣāyaṃ ca kaṭu pāke śilājatu / nātyuṣṇaśītaṃ dhātubhyaścaturbhyastasya sambhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिलाजतु:: फ़्रोम् गोल्द्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस् हेम्नोऽथ रजतात्ताम्राद्वरं कालायसाद् अपि । मधुरं च सतिक्तं च जपापुष्पनिभं च यत्

śilājatu:: from gold:: medic. properties hemno'tha rajatāttāmrādvaraṃ kālāyasād api / madhuraṃ ca satiktaṃ ca japāpuṣpanibhaṃ ca yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपाके कटु शीतं च तत्सुवर्णस्य निसृतम् । शिलाजतु:: फ़्रोम् सिल्वेर्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस् राजतं कटुकं श्वेतं शीतं स्वादु विपच्यते

vipāke kaṭu śītaṃ ca tatsuvarṇasya nisṛtam / śilājatu:: from silver:: medic. properties rājataṃ kaṭukaṃ śvetaṃ śītaṃ svādu vipacyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिलाजतु:: फ़्रोम् चोप्पेर्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस् ताम्राद् बर्हिणकण्ठाभं तीक्ष्णोष्णं पच्यते कटु । शिलाजतु:: फ़्रोम् इरोन्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस् यच्च गुग्गुलुसंकाशं सतिक्तं लवणान्वितम्

śilājatu:: from copper:: medic. properties tāmrād barhiṇakaṇṭhābhaṃ tīkṣṇoṣṇaṃ pacyate kaṭu / śilājatu:: from iron:: medic. properties yacca guggulusaṃkāśaṃ satiktaṃ lavaṇānvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपाके कटु शीतं च सर्वश्रेष्ठं तदायसम् । गोमूत्रगन्धः सर्वेषां सर्वकर्मसु यौगिकाः

vipāke kaṭu śītaṃ ca sarvaśreṣṭhaṃ tadāyasam / gomūtragandhaḥ sarveṣāṃ sarvakarmasu yaugikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसायनप्रयोगेषु पश्चिमं तु विशिष्यते । यथाक्रमं वातपित्ते श्लेष्मपित्ते कफे त्रिषु

rasāyanaprayogeṣu paścimaṃ tu viśiṣyate / yathākramaṃ vātapitte śleṣmapitte kaphe triṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशेषेण प्रशस्यन्ते मला हेमादिधातुजाः । शिलाजतु:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस् लौहः किट्टायते वह्नौ विधूमं दह्यतेऽम्भसि

viśeṣeṇa praśasyante malā hemādidhātujāḥ / śilājatu:: phys. properties lauhaḥ kiṭṭāyate vahnau vidhūmaṃ dahyate'mbhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृणाद्यग्रे कृतं श्रेष्ठम् अधो गलति तन्तुवत् । दंशदंष्ट्रौषधादिदोषहरणार्थं मेषशृङ्गं भूर्जपत्रेण धूपयेत् । क्वाथ्यद्रव्यं शिलाजतुसमं चतुर्गुणेन जलं दत्त्वा चतुर्भागावशेषेण भावयेद् इत्येकः पक्षः । वाग्भट्टस्तु अष्टगुणजलदानेनाष्टावशेषे पूर्ववदुभयथैव व्यवहारः । भद्रशिलाजतु त्रिफलादशमूलोष्णक्वाथे निक्षिप्य । केवलोष्णोदके वा स्थिते ऊर्ध्वं वीभूते पद्धपत्रवत् सर्वं ग्राह्यम् । ततः शिवागुडिकोक्तक्रमेण भावनां दत्त्वा विशोध्य सालसारादिना भावयेद्यथा । सालयुग्मौ करञ्जौ द्वौ खदिरं चन्दनद्वयम् । गर्दभाण्डो ऽर्जुनश्चेह लोध्रयुग्मधवासनाः

tṛṇādyagre kṛtaṃ śreṣṭham adho galati tantuvat / daṃśadaṃṣṭrauṣadhādidoṣaharaṇārthaṃ meṣaśṛṅgaṃ bhūrjapatreṇa dhūpayet / kvāthyadravyaṃ śilājatusamaṃ caturguṇena jalaṃ dattvā caturbhāgāvaśeṣeṇa bhāvayed ityekaḥ pakṣaḥ / vāgbhaṭṭastu aṣṭaguṇajaladānenāṣṭāvaśeṣe pūrvavadubhayathaiva vyavahāraḥ / bhadraśilājatu triphalādaśamūloṣṇakvāthe nikṣipya / kevaloṣṇodake vā sthite ūrdhvaṃ vībhūte paddhapatravat sarvaṃ grāhyam / tataḥ śivāguḍikoktakrameṇa bhāvanāṃ dattvā viśodhya sālasārādinā bhāvayedyathā / sālayugmau karañjau dvau khadiraṃ candanadvayam / gardabhāṇḍo 'rjunaśceha lodhrayugmadhavāsanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरीषागुरुकालीयपूगपूतिककर्कटाः । सालसारादिरप्येष गणः श्लेष्मगदापहः

śirīṣāgurukālīyapūgapūtikakarkaṭāḥ / sālasārādirapyeṣa gaṇaḥ śleṣmagadāpahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेहगुल्मार्शःकुष्ठारिमेदःपाण्डुरुजापहः । एभिर्दिवातपे शोष्यं रात्रौ रात्रौ च भावयेत्

mehagulmārśaḥkuṣṭhārimedaḥpāṇḍurujāpahaḥ / ebhirdivātape śoṣyaṃ rātrau rātrau ca bhāvayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रवेण यावता द्रव्यमेकीभूयार्द्रतां व्रजेत् । भवेत् प्रमाणं निर्दिष्टं भिषग्भिर् भावनाविधौ

draveṇa yāvatā dravyamekībhūyārdratāṃ vrajet / bhavet pramāṇaṃ nirdiṣṭaṃ bhiṣagbhir bhāvanāvidhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवेद्द्रव्यं समं क्वाथ्यं क्वाथं चाष्टावशेषितम् । तेनार्द्रसमं द्रव्यं शोषयेत्प्रबलातपे

bhaveddravyaṃ samaṃ kvāthyaṃ kvāthaṃ cāṣṭāvaśeṣitam / tenārdrasamaṃ dravyaṃ śoṣayetprabalātape

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दग्धहीरकं योज्यं निक्षिप्याग्नौ ध्मापयित्वा निर्गुण्डीरसेन सप्तवारान् निर्वाप्य प्रक्षाल्य च गृह्णीयात्

dagdhahīrakaṃ yojyaṃ nikṣipyāgnau dhmāpayitvā nirguṇḍīrasena saptavārān nirvāpya prakṣālya ca gṛhṇīyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जायन्ते वामरुक्वाथे जनपदे ग्रीष्मे ऽर्कतापार्दिताः । शीतोषणे शिशिरे च गुग्गुलुरसं मुञ्चन्ति ते पञ्चधा

jāyante vāmarukvāthe janapade grīṣme 'rkatāpārditāḥ / śītoṣaṇe śiśire ca guggulurasaṃ muñcanti te pañcadhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेमाभं महिषाक्षतुल्यमपरं तत्पद्मरागोपमं भृङ्गाभं कुमुदद्युतिं च विधिना ग्राह्या परीक्ष्या ततः

hemābhaṃ mahiṣākṣatulyamaparaṃ tatpadmarāgopamaṃ bhṛṅgābhaṃ kumudadyutiṃ ca vidhinā grāhyā parīkṣyā tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वह्नौ ज्वलन्ति तपने विलयं प्रयान्ति क्लिद्यन्ति कोष्णसलिले पयसा समानाः

vahnau jvalanti tapane vilayaṃ prayānti klidyanti koṣṇasalile payasā samānāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्राह्याः शुभाः परिहरेच्चिरकालजातान् अङ्गात्स्फुटं खर्परगन्धिकतुल्यवर्णान्

grāhyāḥ śubhāḥ parihareccirakālajātān aṅgātsphuṭaṃ kharparagandhikatulyavarṇān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुग्गुलु:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस् स्वादे स्वादुः कषायतिक्तकटुको वीर्ये विपाके कटुः । वृष्यो मार्गविशोधने ऽतिविशदस्तीक्ष्णो विकाशी सरः

guggulu:: medic. properties svāde svāduḥ kaṣāyatiktakaṭuko vīrye vipāke kaṭuḥ / vṛṣyo mārgaviśodhane 'tiviśadastīkṣṇo vikāśī saraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सायुष्यः स्वरदस्त्रिदोषशमनो मेधास्मृतिश्रीकरः । धन्यः पापनिसूदनोऽग्निजननो हृत्कण्ठशोधीपुनः

sāyuṣyaḥ svaradastridoṣaśamano medhāsmṛtiśrīkaraḥ / dhanyaḥ pāpanisūdano'gnijanano hṛtkaṇṭhaśodhīpunaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुग्गुलु:: शोधन दशमूलक्वाथे उष्णे पूते गुग्गुलुं परिक्षिप्यालोड्य च वस्त्रपूतं विधाय चण्डातपे विशोष्य घृतं दत्त्वा पिण्डितव्यम्

guggulu:: śodhana daśamūlakvāthe uṣṇe pūte gugguluṃ parikṣipyāloḍya ca vastrapūtaṃ vidhāya caṇḍātape viśoṣya ghṛtaṃ dattvā piṇḍitavyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चोन्छ्:: शोधन शंखनाभिं तथाम्लेन सप्तवारं हि भावयेत् । रौद्रे मलादिकं त्यक्त्वा प्रक्षाल्य ग्राहयेदिति

conch:: śodhana śaṃkhanābhiṃ tathāmlena saptavāraṃ hi bhāvayet / raudre malādikaṃ tyaktvā prakṣālya grāhayediti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोनेय् चोwरिए:: शोधन वराटीं तक्रचाङ्गेरीजम्बीराणां रसे शुभे । प्रक्षिप्य भावयेत्तावद्यावच्छुक्ला न पश्यति

money cowrie:: śodhana varāṭīṃ takracāṅgerījambīrāṇāṃ rase śubhe / prakṣipya bhāvayettāvadyāvacchuklā na paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चादुद्धृत्य गृह्णीयाद् वराटीं शुद्धिमागताम्

paścāduddhṛtya gṛhṇīyād varāṭīṃ śuddhimāgatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पेअर्ल्:: शोधन भौमिकं जलम् आदाय मुक्तां च व्युषितामपि । त्यक्त्वा मलादिकां तां च प्रक्षाल्य ग्राहयेदिति

pearl:: śodhana bhaumikaṃ jalam ādāya muktāṃ ca vyuṣitāmapi / tyaktvā malādikāṃ tāṃ ca prakṣālya grāhayediti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.