Library·Nityanathasiddha: Rasaratnakara·1·1.2
निःसारं वीक्ष्य विश्वं गदविकलवपुर् व्याप्तम् एवातितप्तम् । भूयः कारुण्यसिन्धोः सकलगुणनिधेः सूतराजस्य युक्तिम्
niḥsāraṃ vīkṣya viśvaṃ gadavikalavapur vyāptam evātitaptam / bhūyaḥ kāruṇyasindhoḥ sakalaguṇanidheḥ sūtarājasya yuktim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा सूतस्य शास्त्राण्यवहितमनसा प्राणिनाम् इष्टसिद्ध्यै । शृण्वन्तूच्चैर् मयोक्तं सुविपुलमतयो भोगिकेन्द्राः सरेन्द्राः । यावत्सूतं न शुद्धं न च मृतमथ नो मूर्छितं गन्धबन्धं । नो वज्रं मारितं वा न च गगनवधो नापसूताश्च शुद्धाः । स्वर्णाद्यं सर्वलोहं विषमपि न मृतं तैलपातो न यावत् । तावद्वैद्यः क्व सिद्धो भवति वसुभुजां मण्डले श्लाघ्ययोग्यः
dṛṣṭvā sūtasya śāstrāṇyavahitamanasā prāṇinām iṣṭasiddhyai / śṛṇvantūccair mayoktaṃ suvipulamatayo bhogikendrāḥ sarendrāḥ / yāvatsūtaṃ na śuddhaṃ na ca mṛtamatha no mūrchitaṃ gandhabandhaṃ / no vajraṃ māritaṃ vā na ca gaganavadho nāpasūtāśca śuddhāḥ / svarṇādyaṃ sarvalohaṃ viṣamapi na mṛtaṃ tailapāto na yāvat / tāvadvaidyaḥ kva siddho bhavati vasubhujāṃ maṇḍale ślāghyayogyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टदोषनिवारण अथातः सम्प्रवक्ष्यामि दोषाष्टकनिवारणम् । इष्टकारजनीचूर्णैः षोडशांशैः रसस्य तु
aṣṭadoṣanivāraṇa athātaḥ sampravakṣyāmi doṣāṣṭakanivāraṇam / iṣṭakārajanīcūrṇaiḥ ṣoḍaśāṃśaiḥ rasasya tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्दयेत्तप्तखल्वे तं जम्बीरोत्थद्रवैर्दिनम् । खल्वं लोहमयं वाथ पाषाणाश्ममथापि वा
mardayettaptakhalve taṃ jambīrotthadravairdinam / khalvaṃ lohamayaṃ vātha pāṣāṇāśmamathāpi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काञ्जिकैः क्षालयेत्सूतं नागदोषस्य शान्तये । विशालाङ्कोलचूर्णेन वङ्गदोषं विनाशयेत्
kāñjikaiḥ kṣālayetsūtaṃ nāgadoṣasya śāntaye / viśālāṅkolacūrṇena vaṅgadoṣaṃ vināśayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजवृक्षो मलं हन्ति चित्रकं हन्ति वह्निजम् । चाञ्चल्यं कृष्णधत्तूरैस्त्रैफलैर्विषनाशनम्
rājavṛkṣo malaṃ hanti citrakaṃ hanti vahnijam / cāñcalyaṃ kṛṣṇadhattūraistraiphalairviṣanāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कटुत्रयं गिरिं हन्ति असह्याग्निं त्रिकण्टकः । (२) प्रतिदोषं कलांशेन तत्र चूर्णं सकन्यकम्
kaṭutrayaṃ giriṃ hanti asahyāgniṃ trikaṇṭakaḥ / (2) pratidoṣaṃ kalāṃśena tatra cūrṇaṃ sakanyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुवस्त्रगालितं सूतं खल्वे क्षिप्त्वा यथाक्रमम् । प्रत्येकं प्रत्यहं यत्नात्सप्तरात्रं विमर्दयेत्
suvastragālitaṃ sūtaṃ khalve kṣiptvā yathākramam / pratyekaṃ pratyahaṃ yatnātsaptarātraṃ vimardayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्धृत्योष्णारनालेन मृद्भाण्डे क्षालयेत्सुधीः । सर्वदोषविनिर्मुक्तः सप्तकञ्चुकवर्जितः
uddhṛtyoṣṇāranālena mṛdbhāṇḍe kṣālayetsudhīḥ / sarvadoṣavinirmuktaḥ saptakañcukavarjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जायते शुद्धः सूतोऽयं युज्यते वैद्यकर्मणि । पारदशोधन अजाशकृत्तुषाग्निं च ज्वालयित्वा भुवि क्षिपेत् । तस्योपरि स्थितं खल्वं तत्रोक्तं मर्दयेद्रसम्
jāyate śuddhaḥ sūto'yaṃ yujyate vaidyakarmaṇi / pāradaśodhana ajāśakṛttuṣāgniṃ ca jvālayitvā bhuvi kṣipet / tasyopari sthitaṃ khalvaṃ tatroktaṃ mardayedrasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीखण्डं देवदारु च काकतुण्डीं जयाद्रवैः । कर्कोटीमूषलीकन्याद्रवे दत्त्वा विमर्दयेत् । दिनैकं पातनायन्त्रे शुद्धं च विनियोजयेत्
śrīkhaṇḍaṃ devadāru ca kākatuṇḍīṃ jayādravaiḥ / karkoṭīmūṣalīkanyādrave dattvā vimardayet / dinaikaṃ pātanāyantre śuddhaṃ ca viniyojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुमार्याश्च निशाचूर्णे दिनं सूतं विमर्दयेत् । पातयेत् पातनायन्त्रे सम्यक् शुद्धो भवेद्रसः
kumāryāśca niśācūrṇe dinaṃ sūtaṃ vimardayet / pātayet pātanāyantre samyak śuddho bhavedrasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिंगुलोत्थपारदशोधन पारिभद्ररसैः पेष्यं हिंगुलं याममात्रकम् । जम्बीराणां द्रवैर्वाथ पात्यं पातालयन्त्रके
hiṃgulotthapāradaśodhana pāribhadrarasaiḥ peṣyaṃ hiṃgulaṃ yāmamātrakam / jambīrāṇāṃ dravairvātha pātyaṃ pātālayantrake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं सूतं योजयेद्योगे सप्तकञ्चुकवर्जितम् । इत्येवं शुद्धयः ख्याता यथेष्टैका प्रकारयेत्
taṃ sūtaṃ yojayedyoge saptakañcukavarjitam / ityevaṃ śuddhayaḥ khyātā yatheṣṭaikā prakārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धसूतमारणौषधयः अथैतां मूलिकां वक्ष्ये शुद्धसूतस्य मारणे । ब्रह्मदण्डी मेघनादा चित्रकं तृणमुस्तिका
śuddhasūtamāraṇauṣadhayaḥ athaitāṃ mūlikāṃ vakṣye śuddhasūtasya māraṇe / brahmadaṇḍī meghanādā citrakaṃ tṛṇamustikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वज्रवल्ली बला शुण्ठी कटुतुम्ब्यर्धचन्द्रिका । विषमुष्ट्यर्कलाक्षाश्च गोक्षुरः काकतुण्डिका
vajravallī balā śuṇṭhī kaṭutumbyardhacandrikā / viṣamuṣṭyarkalākṣāśca gokṣuraḥ kākatuṇḍikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्या चण्डालिनीकन्दं सर्पाक्षी सरपुङ्खिका । वस्ता रक्ताग्रनिर्गुण्डी लज्जाली देवदालिका
kanyā caṇḍālinīkandaṃ sarpākṣī sarapuṅkhikā / vastā raktāgranirguṇḍī lajjālī devadālikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाती जयन्ती वाराही भूकदम्बं कुरण्टकम् । कोषातकी नीरकणा लाङ्गली सहदेविकाः
jātī jayantī vārāhī bhūkadambaṃ kuraṇṭakam / koṣātakī nīrakaṇā lāṅgalī sahadevikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्रमर्दोऽमृताकन्दं काकमाची रविप्रिया । विष्णुक्रान्ता हस्तिशुण्डी स्नुक्पयो भृङ्गराट् पटुः
cakramardo'mṛtākandaṃ kākamācī ravipriyā / viṣṇukrāntā hastiśuṇḍī snukpayo bhṛṅgarāṭ paṭuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येताः मूलिका आख्याता योज्या पारदमारिकाः । एताः समस्ता व्यस्ता वा देया ह्यष्टादशाधिकाः
ityetāḥ mūlikā ākhyātā yojyā pāradamārikāḥ / etāḥ samastā vyastā vā deyā hyaṣṭādaśādhikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पारदभस्मनिर्माण अप्रसूतगवां मूत्रे पेषयेद् रक्तमूलिकाम् । तद्द्रवैः शोधितं सूतं तुल्यं गन्धकसंयुतम्
pāradabhasmanirmāṇa aprasūtagavāṃ mūtre peṣayed raktamūlikām / taddravaiḥ śodhitaṃ sūtaṃ tulyaṃ gandhakasaṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तप्तखल्वे चतुर्यामम् अविच्छिन्नं विमर्दयेत् । तत्पिण्डं पातयेद्यन्त्रे त्रिंशद्धट्टमहापुटे
taptakhalve caturyāmam avicchinnaṃ vimardayet / tatpiṇḍaṃ pātayedyantre triṃśaddhaṭṭamahāpuṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं दशपुटैर् मार्यं मर्द्यं पात्यं पुनः पुनः । तदुद्धृत्य पुनर्मर्द्यं वज्रमूषान्तरे क्षिपेत्
evaṃ daśapuṭair māryaṃ mardyaṃ pātyaṃ punaḥ punaḥ / taduddhṛtya punarmardyaṃ vajramūṣāntare kṣipet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूधराख्ये पुटे पच्याद्दशधा भस्मतां व्रजेत् । द्रवैर्द्रवैः पुनर्मर्द्यं सिद्धोऽयं वज्रसूतकः
bhūdharākhye puṭe pacyāddaśadhā bhasmatāṃ vrajet / dravairdravaiḥ punarmardyaṃ siddho'yaṃ vajrasūtakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूलिकामारितः सूतो जारणक्रमवर्जितः । न क्रमेद्देहलोहाभ्यां रोगहर्ता भवेद्ध्रुवम्
mūlikāmāritaḥ sūto jāraṇakramavarjitaḥ / na krameddehalohābhyāṃ rogahartā bhaveddhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पारदभस्मनिर्माण (२) रसं गन्धकतैलेन द्विगुणेन विमर्दयेत् । दिनैकं वाथ सर्पाक्षीविष्णुक्रान्ताह्वभृङ्गजैः
pāradabhasmanirmāṇa (2) rasaṃ gandhakatailena dviguṇena vimardayet / dinaikaṃ vātha sarpākṣīviṣṇukrāntāhvabhṛṅgajaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्र्यहं विमर्दयेद् द्रावैस् त्रिंशद्धट्टमहापुटे । इत्येवमष्टधा पाच्यं रसो भस्मीभवेद् ध्रुवम्
tryahaṃ vimardayed drāvais triṃśaddhaṭṭamahāpuṭe / ityevamaṣṭadhā pācyaṃ raso bhasmībhaved dhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसभस्मनिर्माण (३) श्वेताङ्कोटजटावारि सूतं मर्द्यं दिनत्रयम् । पुटयेद्भूधरे यन्त्रे मूषायां भस्मतां व्रजेत्
rasabhasmanirmāṇa (3) śvetāṅkoṭajaṭāvāri sūtaṃ mardyaṃ dinatrayam / puṭayedbhūdhare yantre mūṣāyāṃ bhasmatāṃ vrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवदालीं हरिक्रान्तामारनालेन पेषयेत् । सप्तधा सूतकं तेन कुर्याद्धमनम् उत्थितम्
devadālīṃ harikrāntāmāranālena peṣayet / saptadhā sūtakaṃ tena kuryāddhamanam utthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं सूतं खर्परे कुर्याद्दत्त्वा दत्त्वा चतुर्द्रवम् । चुल्ल्योपरि पचेद् वह्नौ भस्म स्यादरुणोपमम्
taṃ sūtaṃ kharpare kuryāddattvā dattvā caturdravam / cullyopari paced vahnau bhasma syādaruṇopamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पारदमारण (४) काष्ठोदुम्बरजैः क्षीरैः सितां हिंगु विभावयेत् । सप्तवारं प्रयत्नेन शोध्यं पेष्यं पुनः पुनः
pāradamāraṇa (4) kāṣṭhodumbarajaiḥ kṣīraiḥ sitāṃ hiṃgu vibhāvayet / saptavāraṃ prayatnena śodhyaṃ peṣyaṃ punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काष्ठोदुम्बरपञ्चाङ्गैः कषायं षोडशांशकम् । दत्त्वा तेन पुनर् मर्द्यं हिंगु वङ्गरसेश्वरम्
kāṣṭhodumbarapañcāṅgaiḥ kaṣāyaṃ ṣoḍaśāṃśakam / dattvā tena punar mardyaṃ hiṃgu vaṅgaraseśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षिप्त्वा निरुध्य मूषायां भूधराख्ये पुटे पचेत् । अष्टधा म्रियते सूतो देयं हिंगु पुटे पुटे
kṣiptvā nirudhya mūṣāyāṃ bhūdharākhye puṭe pacet / aṣṭadhā mriyate sūto deyaṃ hiṃgu puṭe puṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पारदमारण (५) अपामार्गस्य बीजानि तथैरण्डस्य चूर्णयेत् । तच्चूर्णं पारदे देयं मूषायामेव रोधयेत्
pāradamāraṇa (5) apāmārgasya bījāni tathairaṇḍasya cūrṇayet / taccūrṇaṃ pārade deyaṃ mūṣāyāmeva rodhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुद्ध्वा लघुपुटे पच्याच्चतुर्भिर्भस्मतां व्रजेत् । पारदमारण (६) कटुतुम्ब्युद्भवे कन्दे गर्भे नारीपयःसु वै
ruddhvā laghupuṭe pacyāccaturbhirbhasmatāṃ vrajet / pāradamāraṇa (6) kaṭutumbyudbhave kande garbhe nārīpayaḥsu vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तधा म्रियते सूतः स्वेदयेद् गोमयाग्निना । पारदमारण (७) अङ्कोलस्य जटातोयैः पिष्ट्वा खल्वे विमर्दयेत्
saptadhā mriyate sūtaḥ svedayed gomayāgninā / pāradamāraṇa (7) aṅkolasya jaṭātoyaiḥ piṣṭvā khalve vimardayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूतं गन्धकसंयुक्तं दिनान्ते तं निरोधयेत् । पुटयेद्भूधरे यन्त्रे दिनान्ते तं समुद्धरेत्
sūtaṃ gandhakasaṃyuktaṃ dinānte taṃ nirodhayet / puṭayedbhūdhare yantre dinānte taṃ samuddharet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पारदमारण (८) धान्याभ्रं सूतकं तुल्यं मर्दयेन्मारकद्रवैः । दिनैकं तेन कल्केन वस्त्रे लिप्त्वा च वर्तिकाम्
pāradamāraṇa (8) dhānyābhraṃ sūtakaṃ tulyaṃ mardayenmārakadravaiḥ / dinaikaṃ tena kalkena vastre liptvā ca vartikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विलिप्य तैलैर्वर्तिं ताम् एरण्डोत्थैः पुनः पुनः । प्रज्वाल्य तद्धृतं भाण्डे ग्राहयेत्पतितामधः
vilipya tailairvartiṃ tām eraṇḍotthaiḥ punaḥ punaḥ / prajvālya taddhṛtaṃ bhāṇḍe grāhayetpatitāmadhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णभस्म भवेत्तच्च पुनर्मर्द्यं त्रियामकैः । दिनैकं तत्पचेद्यन्त्रे कच्छपाख्ये न संशयः
kṛṣṇabhasma bhavettacca punarmardyaṃ triyāmakaiḥ / dinaikaṃ tatpacedyantre kacchapākhye na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृतः सूतो भवेत्सद्यस्तत्तद्योगेषु योजयेत् । पारदमारण (९) द्विपलं शुद्धसूतं तु सूतार्धशुद्धगन्धकम्
mṛtaḥ sūto bhavetsadyastattadyogeṣu yojayet / pāradamāraṇa (9) dvipalaṃ śuddhasūtaṃ tu sūtārdhaśuddhagandhakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्दयेन्मारकद्रावैर् दिनमेकं निरन्तरम् । बद्ध्वा तु भूधरे यन्त्रे दिनैकं मारयेत् पुटात्
mardayenmārakadrāvair dinamekaṃ nirantaram / baddhvā tu bhūdhare yantre dinaikaṃ mārayet puṭāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वज्रमूषा तुषदग्धस्य भागौ द्वावेको वल्मीकमृत्तिका । लोहकिट्टस्य भागैकं श्वेतपाषाणभागकम्
vajramūṣā tuṣadagdhasya bhāgau dvāveko valmīkamṛttikā / lohakiṭṭasya bhāgaikaṃ śvetapāṣāṇabhāgakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरकेशसमं किंचिच्छागीक्षीरेण पेषयेत् । यामद्वयं दृढं मर्द्यं तेन मूषान्धसंपुटाम्
narakeśasamaṃ kiṃcicchāgīkṣīreṇa peṣayet / yāmadvayaṃ dṛḍhaṃ mardyaṃ tena mūṣāndhasaṃpuṭām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोषयित्वाथ संलिप्य तत्कल्कैः संनिरुध्य च । वज्रमूषा समाख्याता सम्यक् पारदमारिका
śoṣayitvātha saṃlipya tatkalkaiḥ saṃnirudhya ca / vajramūṣā samākhyātā samyak pāradamārikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भस्मसूतवर्णाः श्वेतं पीतं तथा रक्तं कृष्णं चेति चतुर्विधम् । लक्षणं भस्मसूतस्य श्रेष्ठं स्यादुत्तरोत्तरम्
bhasmasūtavarṇāḥ śvetaṃ pītaṃ tathā raktaṃ kṛṣṇaṃ ceti caturvidham / lakṣaṇaṃ bhasmasūtasya śreṣṭhaṃ syāduttarottaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.