Library·Nityanathasiddha: Rasaratnakara·1·1.3
जारणपूर्वं मारणम् अथातो जारणापूर्वं बीजं मारणमुच्यते । अजीर्णं चाप्यबीजं च सूतकं यस्तु मारयेत्
jāraṇapūrvaṃ māraṇam athāto jāraṇāpūrvaṃ bījaṃ māraṇamucyate / ajīrṇaṃ cāpyabījaṃ ca sūtakaṃ yastu mārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्महा स दुराचारो मम द्रोही महेश्वरि । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन जारितं मारयेद्रसम्
brahmahā sa durācāro mama drohī maheśvari / tasmātsarvaprayatnena jāritaṃ mārayedrasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसस्य समुखकरणम् संस्थाप्य गोमयं भूमौ पक्वमूषां ततः परम् । तन्मध्ये कटुतुम्ब्युत्थं तैलं दत्त्वा रसं क्षिपेत्
rasasya samukhakaraṇam saṃsthāpya gomayaṃ bhūmau pakvamūṣāṃ tataḥ param / tanmadhye kaṭutumbyutthaṃ tailaṃ dattvā rasaṃ kṣipet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काकमाचीरसं देयं तैलं तुल्यं ततः पुनः । गन्धकं व्रीहिमात्रं च क्षिप्त्वा तं च निरोधयेत्
kākamācīrasaṃ deyaṃ tailaṃ tulyaṃ tataḥ punaḥ / gandhakaṃ vrīhimātraṃ ca kṣiptvā taṃ ca nirodhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्पृष्ठे पावको देयः पूर्णं वा वह्निखर्परम् । स्वाङ्गशीतलतां ज्ञात्वा जीर्णे तैले च गन्धकम्
tatpṛṣṭhe pāvako deyaḥ pūrṇaṃ vā vahnikharparam / svāṅgaśītalatāṃ jñātvā jīrṇe taile ca gandhakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काकमाचीद्रवं चाग्नौ दत्त्वा दत्त्वा च जारयेत् । मूषाधो गोमयं चात्र दत्त्वा चोदधर्वं च पावकम्
kākamācīdravaṃ cāgnau dattvā dattvā ca jārayet / mūṣādho gomayaṃ cātra dattvā codadharvaṃ ca pāvakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षड्गुणं गन्धकं जार्यं सूतस्यैवं मुखं भवेत् । समुखपारदस्य जारणापूर्वको मारणविधिः तं सूतं मर्दयेन्नीरैर्जम्बीरोत्थैः पुनः पुनः
ṣaḍguṇaṃ gandhakaṃ jāryaṃ sūtasyaivaṃ mukhaṃ bhavet / samukhapāradasya jāraṇāpūrvako māraṇavidhiḥ taṃ sūtaṃ mardayennīrairjambīrotthaiḥ punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुःषष्ट्यंशकैः पूर्वैर् द्वात्रिंशांशं ततः पुनः । षोडशांशं शुद्धहेमपत्रं सूतेषु निक्षिपेत्
catuḥṣaṣṭyaṃśakaiḥ pūrvair dvātriṃśāṃśaṃ tataḥ punaḥ / ṣoḍaśāṃśaṃ śuddhahemapatraṃ sūteṣu nikṣipet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिखिपित्तेन सम्पिष्टं तैलैश्च सर्षपोद्भवैः । लिप्त्वा हेमं क्षिपेत्सूतं यामं जम्बीरजैर्द्रवैः
śikhipittena sampiṣṭaṃ tailaiśca sarṣapodbhavaiḥ / liptvā hemaṃ kṣipetsūtaṃ yāmaṃ jambīrajairdravaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्द्यं तं पूर्ववत् पच्यान्मूषायां जम्बीरद्रवैः । पूरयेद् रोधयेच्चाग्निं दत्त्वा यत्नेन जारयेत्
mardyaṃ taṃ pūrvavat pacyānmūṣāyāṃ jambīradravaiḥ / pūrayed rodhayeccāgniṃ dattvā yatnena jārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रासे ग्रासे च तन्मर्द्यं जम्बीराणां द्रवैः दृढम् । मूलिका लवणं गन्धमभावे पित्ततैलयोः
grāse grāse ca tanmardyaṃ jambīrāṇāṃ dravaiḥ dṛḍham / mūlikā lavaṇaṃ gandhamabhāve pittatailayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिष्ट्वा जम्बीरनीरेण हेमपत्रं प्रलेपयेत् । इत्येवं जारणा कार्या ततः सूतं च मारयेत्
piṣṭvā jambīranīreṇa hemapatraṃ pralepayet / ityevaṃ jāraṇā kāryā tataḥ sūtaṃ ca mārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवा निर्मुखं सूतं विडयोगेन मारयेत् । विडनिर्माणविधि विडमत्र प्रवक्ष्यामि साधयेद्भिषजां वरः
athavā nirmukhaṃ sūtaṃ viḍayogena mārayet / viḍanirmāṇavidhi viḍamatra pravakṣyāmi sādhayedbhiṣajāṃ varaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शंखचूर्णं रविक्षीरैश्चातपे भावयेद्दिनम् । तद्वज्जम्बीरजैर्द्रावैर् दिनैकं धूमसारकम्
śaṃkhacūrṇaṃ ravikṣīraiścātape bhāvayeddinam / tadvajjambīrajairdrāvair dinaikaṃ dhūmasārakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुवर्चलमजामूत्रैः क्वाथ्यं यामचतुष्टयम् । कण्टकारीं च संक्वाथ्यं दिनैकं नरमूत्रकैः
suvarcalamajāmūtraiḥ kvāthyaṃ yāmacatuṣṭayam / kaṇṭakārīṃ ca saṃkvāthyaṃ dinaikaṃ naramūtrakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सज्जीक्षारं तिन्तिडीकं काशीशं च शिलाजतुम् । जम्बीरोत्थैर् द्रवैर् भाव्यं पृथग्यामं चतुष्टयम्
sajjīkṣāraṃ tintiḍīkaṃ kāśīśaṃ ca śilājatum / jambīrotthair dravair bhāvyaṃ pṛthagyāmaṃ catuṣṭayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जयपालबीजं त्वग्घीनं मूलकानां द्रवैर् दिनम् । सैन्धवं टङ्कणं गुञ्जां शिग्रुमूलद्रवैर्दिनम्
jayapālabījaṃ tvagghīnaṃ mūlakānāṃ dravair dinam / saindhavaṃ ṭaṅkaṇaṃ guñjāṃ śigrumūladravairdinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्सर्वं समांशं तु मर्द्यं जम्बीरजैर्द्रवैः । तद्गोलं रक्षयेद्यत्नाद्विडोऽयं वाडवानलः । अनेन मर्दयेत्सूतं ग्रसते तप्तखल्वके
etatsarvaṃ samāṃśaṃ tu mardyaṃ jambīrajairdravaiḥ / tadgolaṃ rakṣayedyatnādviḍo'yaṃ vāḍavānalaḥ / anena mardayetsūtaṃ grasate taptakhalvake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विडयोगेन पारदादिमारणप्रकारः स्वर्णाभ्रकसर्वलोहानि यथेष्टानि च जारयेत् । मारयेत् पूर्वयोगेन मारणं चात्र कथ्यते
viḍayogena pāradādimāraṇaprakāraḥ svarṇābhrakasarvalohāni yatheṣṭāni ca jārayet / mārayet pūrvayogena māraṇaṃ cātra kathyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पारदमारण (१) कुम्भीं समूलाम् उद्धृत्य गोमूत्रेण सुपेषयेत् । तद्द्रवैर् मर्दयेत्सूतं दिनैकं कान्तसम्पुटे
pāradamāraṇa (1) kumbhīṃ samūlām uddhṛtya gomūtreṇa supeṣayet / taddravair mardayetsūtaṃ dinaikaṃ kāntasampuṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लिप्त्वा नियामका देया ऊर्ध्वश्चाधस् तदन्वयेत् । मृद्वग्निना दिनैकं तु पचेच्चुल्यां मृतो भवेत्
liptvā niyāmakā deyā ūrdhvaścādhas tadanvayet / mṛdvagninā dinaikaṃ tu pacecculyāṃ mṛto bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पारदमारण (२) गोघृतं गन्धकं सूतं पिष्ट्वा पिण्डीं प्रकल्पयेत् । कुमारीदलमध्यस्थं कृत्वा सूत्रेण वेष्टयेत्
pāradamāraṇa (2) goghṛtaṃ gandhakaṃ sūtaṃ piṣṭvā piṇḍīṃ prakalpayet / kumārīdalamadhyasthaṃ kṛtvā sūtreṇa veṣṭayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं कान्तसम्पुटे रुद्ध्वा त्रिभिर् लघुपुटैः पचेत् । ततो ध्माते भवेद्भस्म चान्धमूषे क्षयं ध्रुवम्
taṃ kāntasampuṭe ruddhvā tribhir laghupuṭaiḥ pacet / tato dhmāte bhavedbhasma cāndhamūṣe kṣayaṃ dhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पारदमारण (३) शाकवृक्षस्य पक्वानि फलान्यादाय शोधयेत् । पेषयेद्रविदुग्धेन तेन मूषां प्रलेपयेत्
pāradamāraṇa (3) śākavṛkṣasya pakvāni phalānyādāya śodhayet / peṣayedravidugdhena tena mūṣāṃ pralepayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदिप्रसूतगोर् जातजरायोश्चूर्णपूरितः । तन्मध्ये सूतकं रुद्ध्वा ध्मातो भस्मत्वमाप्नुयात्
ādiprasūtagor jātajarāyoścūrṇapūritaḥ / tanmadhye sūtakaṃ ruddhvā dhmāto bhasmatvamāpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पारदमारण (४) कर्कोटकीं काकमाचीं च कञ्चुकीं कटुतुम्बिकाम् । काकजङ्घां काकतुण्डीं काकिनीं काकमञ्जरीः
pāradamāraṇa (4) karkoṭakīṃ kākamācīṃ ca kañcukīṃ kaṭutumbikām / kākajaṅghāṃ kākatuṇḍīṃ kākinīṃ kākamañjarīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिष्ट्वैतान् वज्रमूषास्तैर्लेपं कृत्वा रसं क्षिपेत् । मर्दितं दिनमेकं तु तैरेवार्द्रोत्थितै रसैः
piṣṭvaitān vajramūṣāstairlepaṃ kṛtvā rasaṃ kṣipet / marditaṃ dinamekaṃ tu tairevārdrotthitai rasaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुद्ध्वाथ भूधरे पच्याद् अष्टवारं पुनः पुनः । मर्दयेल्लिप्तमूषास्ता रुद्ध्वा ध्मातो मृतो भवेत्
ruddhvātha bhūdhare pacyād aṣṭavāraṃ punaḥ punaḥ / mardayelliptamūṣāstā ruddhvā dhmāto mṛto bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पारदमारण (५) रसैर्नियामकैर् मर्द्यो दृढं यामचतुष्टयम् । द्विगुणैर्गन्धतैलैश्च पचेन्मृद्वग्निना शनैः
pāradamāraṇa (5) rasairniyāmakair mardyo dṛḍhaṃ yāmacatuṣṭayam / dviguṇairgandhatailaiśca pacenmṛdvagninā śanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावत् खोटो भवेत्तत्तद्रोधयेल्लौहसम्पुटे । हरीतकीं जले पिष्ट्वा लौहकिट्टेन मूषिकाम्
yāvat khoṭo bhavettattadrodhayellauhasampuṭe / harītakīṃ jale piṣṭvā lauhakiṭṭena mūṣikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा तन्मध्यतः क्षिप्त्वा सम्पुटं चान्धयेत्पुनः । तस्योर्ध्वं स्रावकाकारं हृत्वा नागद्रुतं क्षिपेत्
kṛtvā tanmadhyataḥ kṣiptvā sampuṭaṃ cāndhayetpunaḥ / tasyordhvaṃ srāvakākāraṃ hṛtvā nāgadrutaṃ kṣipet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कठिनेन धमेत्तावद्यावन्नागो द्रुतो भवेत् । न धमेच्च पुनस्तावद्यावत् कठिनतां व्रजेत्
kaṭhinena dhamettāvadyāvannāgo druto bhavet / na dhamecca punastāvadyāvat kaṭhinatāṃ vrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं पुनः पुनर्ध्मातस्त्रियामैर् म्रियते रसः । नियामकौषध्यः नियामकास्ततो वक्ष्ये सूतस्य मारकर्मणि
evaṃ punaḥ punardhmātastriyāmair mriyate rasaḥ / niyāmakauṣadhyaḥ niyāmakāstato vakṣye sūtasya mārakarmaṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्पाक्षी क्षीरिणी वन्ध्या मत्स्याक्षी शरपुङ्खिका । काकजङ्घा शिखिशिखा ब्रह्मदण्ड्य् आखुपर्णिका
sarpākṣī kṣīriṇī vandhyā matsyākṣī śarapuṅkhikā / kākajaṅghā śikhiśikhā brahmadaṇḍy ākhuparṇikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्षाभूः कञ्चुकी मूर्वा पद्मकोत्पलचिञ्चिका । शतावरी वज्रलता वज्रकन्दा त्रिपर्णिका
varṣābhūḥ kañcukī mūrvā padmakotpalaciñcikā / śatāvarī vajralatā vajrakandā triparṇikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मण्डूकपर्णी पाटली चित्रको ग्रीष्मसुन्दरः । काकमाची महाराष्ट्री हरिद्रा तिलकर्णिका
maṇḍūkaparṇī pāṭalī citrako grīṣmasundaraḥ / kākamācī mahārāṣṭrī haridrā tilakarṇikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेतार्कशिग्रुधत्तूरमृगदूर्वाहरीतकी । गुडूची मूषली पुङ्खा भृङ्गराड्रक्तचित्रकम्
śvetārkaśigrudhattūramṛgadūrvāharītakī / guḍūcī mūṣalī puṅkhā bhṛṅgarāḍraktacitrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तगरं शूरणं मुण्डी मयङ्का पोतकोकिलम् । सैन्धवं श्वेतवर्षाभूः साम्भरं हिंगु माक्षिकम्
tagaraṃ śūraṇaṃ muṇḍī mayaṅkā potakokilam / saindhavaṃ śvetavarṣābhūḥ sāmbharaṃ hiṃgu mākṣikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णुकान्ता सोमवल्ली व्रणघ्नी यक्षलोचनम् । व्याघ्रपादी हंसपदी वृश्चिकाली कुरण्टकम्
viṣṇukāntā somavallī vraṇaghnī yakṣalocanam / vyāghrapādī haṃsapadī vṛścikālī kuraṇṭakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयम्भूकुसुमं कुञ्ची हस्तिशुण्डीन्द्रवारुणी । बीजान्यहस्करस्यापि सर्वत्रैते नियामकाः
svayambhūkusumaṃ kuñcī hastiśuṇḍīndravāruṇī / bījānyahaskarasyāpi sarvatraite niyāmakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एताः समस्ता व्यस्ता वा देया ह्यष्टादशाधिकाः । मारणे मूर्च्छने बन्धे रसस्यैतानि योजयेत्
etāḥ samastā vyastā vā deyā hyaṣṭādaśādhikāḥ / māraṇe mūrcchane bandhe rasasyaitāni yojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसस्य जारणमारणविधिः अप्रसूतगवां मूत्रैः पिष्ट्वा पूर्वनियामिकाः । तद्द्रवैर्मर्दयेत् सूतं यथा पूर्वोदितं क्रमात्
rasasya jāraṇamāraṇavidhiḥ aprasūtagavāṃ mūtraiḥ piṣṭvā pūrvaniyāmikāḥ / taddravairmardayet sūtaṃ yathā pūrvoditaṃ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवं जारणं प्रोक्तं मारणं परिकीर्तितम् । रसभस्मपरीक्षा परीक्षा मारिते सूते कर्तव्या च यथोदिता
ityevaṃ jāraṇaṃ proktaṃ māraṇaṃ parikīrtitam / rasabhasmaparīkṣā parīkṣā mārite sūte kartavyā ca yathoditā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधस्तुषाग्निना तप्तो ह्यक्षीणस्तिष्ठते यदा । तदा भस्म विजानीयाच्चुल्ल्यां यामं निरीक्षयेत्
adhastuṣāgninā tapto hyakṣīṇastiṣṭhate yadā / tadā bhasma vijānīyāccullyāṃ yāmaṃ nirīkṣayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूलिकामारितं सूतं सर्वयोगेषु योजयेत् । जारितो याति सूतोऽसौ जरादारिद्र्यरोगनुत्
mūlikāmāritaṃ sūtaṃ sarvayogeṣu yojayet / jārito yāti sūto'sau jarādāridryaroganut
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूर्छितो व्याधिनाशाय बद्धः सर्वत्र योजयेत्
mūrchito vyādhināśāya baddhaḥ sarvatra yojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.