Library·Nityanathasiddha: Rasaratnakara·1·1.7
हरिताल:: अशुद्ध:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस् अशुद्धतालमायुर्घ्नं ककमारुतमेहकृत् । तापशोफाङ्गसंकोचं कुरुते तेन शोधयेत्
haritāla:: aśuddha:: medic. properties aśuddhatālamāyurghnaṃ kakamārutamehakṛt / tāpaśophāṅgasaṃkocaṃ kurute tena śodhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिताल:: शोधन तालकं कणशः कृत्वा दशांशेन च टङ्कणम् । जम्बीराणां द्रवैः क्षाल्यं काञ्जिकैः क्षालयेत् पुनः
haritāla:: śodhana tālakaṃ kaṇaśaḥ kṛtvā daśāṃśena ca ṭaṅkaṇam / jambīrāṇāṃ dravaiḥ kṣālyaṃ kāñjikaiḥ kṣālayet punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्त्रैश्चतुर्गुणैर् बद्ध्वा दोलायन्त्रे दिनं पचेत् । संयुक्तं चारनालेन दिनं कुष्माण्डजैः रसैः
vastraiścaturguṇair baddhvā dolāyantre dinaṃ pacet / saṃyuktaṃ cāranālena dinaṃ kuṣmāṇḍajaiḥ rasaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिलतैलैः पचेद्यामं यामं च त्रिफलाजलैः । त्रिवारं तालकं भाव्यं पिष्ट्वा मूत्रैश्च काञ्जिकैः
tilatailaiḥ pacedyāmaṃ yāmaṃ ca triphalājalaiḥ / trivāraṃ tālakaṃ bhāvyaṃ piṣṭvā mūtraiśca kāñjikaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्फलैर् दशभिर् देयं रुद्ध्वा पुटं च पेषयेत् । एवं द्वादशधा पाच्यं शुद्धं योगेषु योजयेत्
tatphalair daśabhir deyaṃ ruddhvā puṭaṃ ca peṣayet / evaṃ dvādaśadhā pācyaṃ śuddhaṃ yogeṣu yojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिताल:: शोधन तालकं पोटलीबद्धं सप्ताहं काञ्जिके पचेत् । दोलायन्त्रेण यामैकं ततः कुष्माण्डजैः रसैः
haritāla:: śodhana tālakaṃ poṭalībaddhaṃ saptāhaṃ kāñjike pacet / dolāyantreṇa yāmaikaṃ tataḥ kuṣmāṇḍajaiḥ rasaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिलतैले पचेद्यामं यामं च त्रिफलाजलैः । एवं यन्त्रे चतुर्यामं पाच्यं शुध्यति तालकः
tilataile pacedyāmaṃ yāmaṃ ca triphalājalaiḥ / evaṃ yantre caturyāmaṃ pācyaṃ śudhyati tālakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिताल:: शुद्ध:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस् तालको हरते रोगान् कुष्ठमृत्युज्वरापहः । शोधितः शीतवीर्ये च कुरुते वायुवर्धनम्
haritāla:: śuddha:: medic. properties tālako harate rogān kuṣṭhamṛtyujvarāpahaḥ / śodhitaḥ śītavīrye ca kurute vāyuvardhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनःशिला:: अशुद्ध:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस् अश्मरीं मूत्रहृद्रोगमशुद्धा कुरुते शिला । मन्दाग्निं मलबन्धं च शुद्धा सर्वरुजापहा
manaḥśilā:: aśuddha:: medic. properties aśmarīṃ mūtrahṛdrogamaśuddhā kurute śilā / mandāgniṃ malabandhaṃ ca śuddhā sarvarujāpahā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनःशिला:: शोधन अजामूत्रे त्र्यहं पाच्या दोलायन्त्रे मनःशिला । सप्तधा तैरजापित्तैर् घर्मे भाव्यं विशुद्धये
manaḥśilā:: śodhana ajāmūtre tryahaṃ pācyā dolāyantre manaḥśilā / saptadhā tairajāpittair gharme bhāvyaṃ viśuddhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनःशिला:: शोधन जयन्तीभृङ्गराजोत्थरक्तागस्त्यरसैः शिला । दोलायन्त्रे दिनं पाच्या यामं छागस्य मूत्रके
manaḥśilā:: śodhana jayantībhṛṅgarājottharaktāgastyarasaiḥ śilā / dolāyantre dinaṃ pācyā yāmaṃ chāgasya mūtrake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षालयेदारनालेन सर्वरोगेषु योजयेत्
kṣālayedāranālena sarvarogeṣu yojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसक:: शोधन नरमूत्रैश्च गोमूत्रैः सप्ताहं रसकं पचेत् । दोलायन्त्रेण सम्यक्तच्छुद्धं योगेषु योजयेत्
rasaka:: śodhana naramūtraiśca gomūtraiḥ saptāhaṃ rasakaṃ pacet / dolāyantreṇa samyaktacchuddhaṃ yogeṣu yojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुत्थ:: शोधन विष्ठया मर्दयेत्खल्वे मार्जारकपोतयोः । दशांशं टङ्कणं दद्यात्पाच्यं मृद्वग्निना ततः
tuttha:: śodhana viṣṭhayā mardayetkhalve mārjārakapotayoḥ / daśāṃśaṃ ṭaṅkaṇaṃ dadyātpācyaṃ mṛdvagninā tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुटं दध्ना पुटं क्षौद्रैर्देयं तुत्थविशुद्धये
puṭaṃ dadhnā puṭaṃ kṣaudrairdeyaṃ tutthaviśuddhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमला:: शोधन विमला त्रिविधं पाच्या रम्भातोयेन संयुता । अम्लवेतसधान्याम्लमेषीमूत्रेण पेषयेत्
vimalā:: śodhana vimalā trividhaṃ pācyā rambhātoyena saṃyutā / amlavetasadhānyāmlameṣīmūtreṇa peṣayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोलायन्त्रे चतुर्यामं शुद्धिरेषा महोत्तमा । विमल:: शोधन कर्कटीमेषशृङ्ग्युत्थद्रवैर् जम्बीरजैर् द्रवैः
dolāyantre caturyāmaṃ śuddhireṣā mahottamā / vimala:: śodhana karkaṭīmeṣaśṛṅgyutthadravair jambīrajair dravaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावयेदातपे तीव्रे विमला शुध्यति ध्रुवम्
bhāvayedātape tīvre vimalā śudhyati dhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माक्षिक:: अशुद्ध:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस् मन्दाग्निं बलहानिं च व्रणविष्टम्भनेत्ररुक् । कुरुते माक्षिको मृत्युम् अशुद्धो नात्र संशयः
mākṣika:: aśuddha:: medic. properties mandāgniṃ balahāniṃ ca vraṇaviṣṭambhanetraruk / kurute mākṣiko mṛtyum aśuddho nātra saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माक्षिक:: शोधन माक्षिकं नरमूत्रेण क्वाथयेत् कोद्रवैर्द्रवैः । वेतसेनाम्लवर्गेण टंकणेन कटुत्रिकैः
mākṣika:: śodhana mākṣikaṃ naramūtreṇa kvāthayet kodravairdravaiḥ / vetasenāmlavargeṇa ṭaṃkaṇena kaṭutrikaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोलायन्त्रे दिनं पाच्यं सूरणस्यैव मध्यगम् । दिनं रम्भाद्रवैः पच्यात्तद्धृत्वा पेषयेद्घृतैः
dolāyantre dinaṃ pācyaṃ sūraṇasyaiva madhyagam / dinaṃ rambhādravaiḥ pacyāttaddhṛtvā peṣayedghṛtaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एरण्डतैलसंयुक्तं पुटे पच्याद्विशुद्धये । माक्षिक:: शोधन माक्षिकस्य त्रयो भागा भागैकं सैन्धवस्य च
eraṇḍatailasaṃyuktaṃ puṭe pacyādviśuddhaye / mākṣika:: śodhana mākṣikasya trayo bhāgā bhāgaikaṃ saindhavasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातुलुङ्गद्रवैर्वाथ जम्बीरोत्थद्रवैः पचेत् । लोहपात्रे पचेत्तावद्यावत्पात्रं सुलोहितम्
mātuluṅgadravairvātha jambīrotthadravaiḥ pacet / lohapātre pacettāvadyāvatpātraṃ sulohitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम्रवर्णमयो याति तावच्छुध्यति माक्षिकम् । माक्षिक:: शोधन अगस्त्यपुष्पनिर्यासैः शिग्रुमूलं विघर्षयेत्
tāmravarṇamayo yāti tāvacchudhyati mākṣikam / mākṣika:: śodhana agastyapuṣpaniryāsaiḥ śigrumūlaṃ vigharṣayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रवैः पाषाणभेद्याश्च पच्यादेभिश्च माक्षिकम् । तद्वटीं चान्धमूषायां विंशद्भिर् उपलैः पचेत्
dravaiḥ pāṣāṇabhedyāśca pacyādebhiśca mākṣikam / tadvaṭīṃ cāndhamūṣāyāṃ viṃśadbhir upalaiḥ pacet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनः पिष्ट्वाथ रुन्ध्याच्च पुटैःषड्भिर् विशुध्यति
punaḥ piṣṭvātha rundhyācca puṭaiḥṣaḍbhir viśudhyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माक्षिक:: शोधन मेघनादपाषाणभेदी पिष्ट्वा तत्पिण्डमध्ये माक्षिकं कणशः कृत्वा निक्षिपेत् । तद्गोलकं वस्त्रे बद्ध्वा दोलायन्त्रे कुलत्थक्वाथे दिनमेकं पचेत् । एतच्छुद्धलोहानां युक्तस्थाने मारणे योज्यम्
mākṣika:: śodhana meghanādapāṣāṇabhedī piṣṭvā tatpiṇḍamadhye mākṣikaṃ kaṇaśaḥ kṛtvā nikṣipet / tadgolakaṃ vastre baddhvā dolāyantre kulatthakvāthe dinamekaṃ pacet / etacchuddhalohānāṃ yuktasthāne māraṇe yojyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माक्षिक:: परीक्षा:: गोओद् क़ुअलित्य् भङ्गे सुवर्णसंकाशो ऽन्तः कृष्णो बहिश्छविः । बृहद्वर्णं इति ख्यातो माक्षिकः श्रेष्ठ उच्यते
mākṣika:: parīkṣā:: good quality bhaṅge suvarṇasaṃkāśo 'ntaḥ kṛṣṇo bahiśchaviḥ / bṛhadvarṇaṃ iti khyāto mākṣikaḥ śreṣṭha ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यापयत्यङ्गम् अङ्गानि तैलबिन्दुरिवाम्भसि । न विना शोधनं सर्वे धातवः प्रबलादयः
vyāpayatyaṅgam aṅgāni tailabindurivāmbhasi / na vinā śodhanaṃ sarve dhātavaḥ prabalādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोगोपशमकर्तारः शोधनं तेन वक्ष्यते
rogopaśamakartāraḥ śodhanaṃ tena vakṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चोरल्:: मारण प्रवालानां स्त्रीदुग्धेन भावना पश्चाद्धण्डिकामध्ये स्थापयित्वा निरुध्योपरि शरावकं दत्त्वा लेपयेत् । वह्निसंदीपनं कृत्वा प्रहरद्वयेन विद्रुमं म्रियते
coral:: māraṇa pravālānāṃ strīdugdhena bhāvanā paścāddhaṇḍikāmadhye sthāpayitvā nirudhyopari śarāvakaṃ dattvā lepayet / vahnisaṃdīpanaṃ kṛtvā praharadvayena vidrumaṃ mriyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपरस (?):: मारण कुलत्थस्य पचेद्द्रोणे वारिद्रोणेन बुद्धिमान् । तेन पादावशेषेण क्वाथेऽष्टौ मणयः शिला
uparasa (?):: māraṇa kulatthasya paceddroṇe vāridroṇena buddhimān / tena pādāvaśeṣeṇa kvāthe'ṣṭau maṇayaḥ śilā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आतपे त्रिदिनं शुष्कं क्वाथसिक्तं पुनः पुनः । मुक्ताचूर्णं समादाय करकाम्बुविभावितम्
ātape tridinaṃ śuṣkaṃ kvāthasiktaṃ punaḥ punaḥ / muktācūrṇaṃ samādāya karakāmbuvibhāvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आतपे त्रिदिनं भाव्यं चूर्णितं मृत्युम् आप्नुयात्
ātape tridinaṃ bhāvyaṃ cūrṇitaṃ mṛtyum āpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिलाजतु:: शोधन शङ्खं नीलाञ्जनं चैव पूर्ववच्छोधयेद्दिनम् । गोमूत्रैस्त्रिफलाक्वाथैर् भृङ्गराजद्रवैर् जतुम्
śilājatu:: śodhana śaṅkhaṃ nīlāñjanaṃ caiva pūrvavacchodhayeddinam / gomūtraistriphalākvāthair bhṛṅgarājadravair jatum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्दयेदायसे पात्रे दिनाच्छुद्धिः शिलाजतोः । दरद:: शोधन मेषीक्षीरेण दरदमम्लवर्गैश्च भावितम्
mardayedāyase pātre dinācchuddhiḥ śilājatoḥ / darada:: śodhana meṣīkṣīreṇa daradamamlavargaiśca bhāvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तवारं प्रयत्नेन शुद्धिमायाति निश्चितम् । उपरस:: शोधन सूर्यावर्तं वज्रकन्दं कदली देवदालिका
saptavāraṃ prayatnena śuddhimāyāti niścitam / uparasa:: śodhana sūryāvartaṃ vajrakandaṃ kadalī devadālikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिग्रु कोशातकी वन्ध्या काकमाची च वायसी । आसामेकरसेनैव त्रिक्षारैर्लवणैर् युतम्
śigru kośātakī vandhyā kākamācī ca vāyasī / āsāmekarasenaiva trikṣārairlavaṇair yutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावयेदम्लवर्गेण दिनमेकं प्रयत्नतः । सौवीरं कान्तपाषाणं शुद्धभूनागमृत्तिका
bhāvayedamlavargeṇa dinamekaṃ prayatnataḥ / sauvīraṃ kāntapāṣāṇaṃ śuddhabhūnāgamṛttikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्खं नीलाञ्जनं चैव सर्वोपरसाश्च ये । पृथग्भाव्यं विधानेन शुद्धिं यान्ति दिने दिने
śaṅkhaṃ nīlāñjanaṃ caiva sarvoparasāśca ye / pṛthagbhāvyaṃ vidhānena śuddhiṃ yānti dine dine
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पश्चात्तु तद्द्रावैर्दोलायन्त्रे दिनं सुधीः । शुध्यन्ते नात्र सन्देहः सर्वेषु परमा अमी
tataḥ paścāttu taddrāvairdolāyantre dinaṃ sudhīḥ / śudhyante nātra sandehaḥ sarveṣu paramā amī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुञ्चन्ति द्रुतसत्त्वांश्च मतं साधारणं स्मृतम्
muñcanti drutasattvāṃśca mataṃ sādhāraṇaṃ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
?:: सत्त्वपातन गुग्गुलुं टङ्कणं लाक्षा मज्जा सर्जरसं पुनः । ऊर्णा गुञ्जा क्षेत्रमीनम् अस्थीनि शशकस्य च
?:: sattvapātana gugguluṃ ṭaṅkaṇaṃ lākṣā majjā sarjarasaṃ punaḥ / ūrṇā guñjā kṣetramīnam asthīni śaśakasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुडमध्वाज्यपिण्याकं तुत्थं पेष्यमजाजलैः । सर्वं तुल्यं च धान्याभ्रं भूनागं मृत्तिकापि च
guḍamadhvājyapiṇyākaṃ tutthaṃ peṣyamajājalaiḥ / sarvaṃ tulyaṃ ca dhānyābhraṃ bhūnāgaṃ mṛttikāpi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कान्तपाषाणतुल्यं च कठिन्युपरसाश्च ये । मेलयेन्माहिषैः पच्याद्दध्यादिगोमयान्तिकैः
kāntapāṣāṇatulyaṃ ca kaṭhinyuparasāśca ye / melayenmāhiṣaiḥ pacyāddadhyādigomayāntikaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृढं मर्द्यं वटीं कुर्यात्कर्षमात्रं तु शोषयेत् । कोष्ठीयन्त्रे धमेद्गाढम् अङ्गारैश्च चिरोद्भवैः
dṛḍhaṃ mardyaṃ vaṭīṃ kuryātkarṣamātraṃ tu śoṣayet / koṣṭhīyantre dhamedgāḍham aṅgāraiśca cirodbhavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिवारं धमनाद् एव सत्त्वं पतति निर्मलम् । असाध्यान् मोचयेत् सत्त्वान् मृत्तिकादेश्च का कथा
trivāraṃ dhamanād eva sattvaṃ patati nirmalam / asādhyān mocayet sattvān mṛttikādeśca kā kathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिताल:: सत्त्वपातन लाक्षा आज्यं तिलाः शिग्रुः टंकणं लवणं गुडम् । तालकार्धेन संयोज्य छिद्रमूषां निरोधयेत्
haritāla:: sattvapātana lākṣā ājyaṃ tilāḥ śigruḥ ṭaṃkaṇaṃ lavaṇaṃ guḍam / tālakārdhena saṃyojya chidramūṣāṃ nirodhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुटे पातालयन्त्रेण सत्वं पतति निश्चितम् । ?? चाङ्गेरी चणकाम्लं च मातुलुङ्गाम्लवेतसम् । चिञ्चा नारङ्गं जम्बीरनम्ण वर्ग इति स्मृतम् । हरिताल:: सत्त्वपातन तालकं चूर्णयित्वा तु छागीक्षीरेण भावयेत्
puṭe pātālayantreṇa satvaṃ patati niścitam / ?? cāṅgerī caṇakāmlaṃ ca mātuluṅgāmlavetasam / ciñcā nāraṅgaṃ jambīranamṇa varga iti smṛtam / haritāla:: sattvapātana tālakaṃ cūrṇayitvā tu chāgīkṣīreṇa bhāvayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वारत्रयं ततो विद्धिमूलं पिष्ट्वा तु मिश्रितम् । कृत्वा च गुडकं शुष्कं सत्वं ग्राह्यं च पूर्ववत्
vāratrayaṃ tato viddhimūlaṃ piṣṭvā tu miśritam / kṛtvā ca guḍakaṃ śuṣkaṃ satvaṃ grāhyaṃ ca pūrvavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिताल:: सत्त्वपातन तालकं मर्दयेद्दुग्धैः सर्पाक्षीं वाथ मूलकैः । पूर्ववद्ग्राहयेत् सत्त्वं छिद्रमूषां निरुध्य च
haritāla:: sattvapātana tālakaṃ mardayeddugdhaiḥ sarpākṣīṃ vātha mūlakaiḥ / pūrvavadgrāhayet sattvaṃ chidramūṣāṃ nirudhya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनःशिला:: सत्त्वपातन तालवच्च शिलासत्वं ग्राह्यं तैरेव चौषधैः । तुल्येन टंकणेनैव ध्मातं सत्त्वं चतुर्थकम्
manaḥśilā:: sattvapātana tālavacca śilāsatvaṃ grāhyaṃ taireva cauṣadhaiḥ / tulyena ṭaṃkaṇenaiva dhmātaṃ sattvaṃ caturthakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माक्षिक:: सत्त्वपातन गोक्षीरैश्च तुत्थक्षीरैर्भाव्यमेरण्डतैलकैः । माक्षिकं दिनमेकं तु मर्दितं वटकीकृतम्
mākṣika:: sattvapātana gokṣīraiśca tutthakṣīrairbhāvyameraṇḍatailakaiḥ / mākṣikaṃ dinamekaṃ tu marditaṃ vaṭakīkṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्रवद्धमने सत्वं सम्यगस्याप्ययं विधिः । माक्षिक (?):: सत्त्वपातन जयन्ती त्रिफलाचूर्णं हरिद्रागुडटङ्कणम्
abhravaddhamane satvaṃ samyagasyāpyayaṃ vidhiḥ / mākṣika (?):: sattvapātana jayantī triphalācūrṇaṃ haridrāguḍaṭaṅkaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादांशं टङ्कणस्येदं पिष्ट्वा मूषां विलेपयेत् । नालिकां सम्पुटे बद्ध्वा शोषयेदातपे खरे
pādāṃśaṃ ṭaṅkaṇasyedaṃ piṣṭvā mūṣāṃ vilepayet / nālikāṃ sampuṭe baddhvā śoṣayedātape khare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्राह्यं पातालयन्त्रे च सत्वं ध्मातं पुटेन च
grāhyaṃ pātālayantre ca satvaṃ dhmātaṃ puṭena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.