Library·Nityanathasiddha: Rasaratnakara·2·2.1
जयति स रसराजो मृत्युशङ्कापहारी सकलगुणनिधानं कायकल्पाधिकारी । वलिपलितविनाशं सेवितो वीर्यवृद्धिं स्थिरम् अपि कुरुते यः कामिनीनां प्रसङ्गम्
jayati sa rasarājo mṛtyuśaṅkāpahārī sakalaguṇanidhānaṃ kāyakalpādhikārī / valipalitavināśaṃ sevito vīryavṛddhiṃ sthiram api kurute yaḥ kāminīnāṃ prasaṅgam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथातः सम्प्रवक्ष्यामि देहसिद्धिं सुशोभनाम् । यस्याः सिद्धौ मनुष्याणां जायन्ते सर्वसिद्धयः
athātaḥ sampravakṣyāmi dehasiddhiṃ suśobhanām / yasyāḥ siddhau manuṣyāṇāṃ jāyante sarvasiddhayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न देहेन विना किंचिद् इष्टम् अस्ति जगत्त्रये । तस्मात् सर्वप्रयत्नेन तस्मिन् यत्नो विधीयताम्
na dehena vinā kiṃcid iṣṭam asti jagattraye / tasmāt sarvaprayatnena tasmin yatno vidhīyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभनक्षत्रदिवसे वमने रेचने कृते । ततो विशेषशुद्ध्यर्थं केतकीस्तनजं द्रवम्
śubhanakṣatradivase vamane recane kṛte / tato viśeṣaśuddhyarthaṃ ketakīstanajaṃ dravam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिदिनं कुडवैकैकं लोणदोषहरं पिबेत् । विडङ्गं च वचा कुष्ठं केतकीस्तनसंयुतम्
tridinaṃ kuḍavaikaikaṃ loṇadoṣaharaṃ pibet / viḍaṅgaṃ ca vacā kuṣṭhaṃ ketakīstanasaṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वथितं त्रिदिनं पीतम् अम्लदोषहरं परम् । श्यामावह्निविडङ्गानि त्र्यूषणं त्रिफला वृषः
kvathitaṃ tridinaṃ pītam amladoṣaharaṃ param / śyāmāvahniviḍaṅgāni tryūṣaṇaṃ triphalā vṛṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैन्धवं देवदारुश् च मुस्ता चैतत् समं समम् । घृतैर् लेह्यं तु कर्षैकं सप्ताहात् सर्वदोषजित्
saindhavaṃ devadāruś ca mustā caitat samaṃ samam / ghṛtair lehyaṃ tu karṣaikaṃ saptāhāt sarvadoṣajit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं विशुद्धदेहस् तु पूजयेद् देवतां गुरुम् । कुमारीं योगिनीचक्रं ततः कुर्याद् रसायनम्
evaṃ viśuddhadehas tu pūjayed devatāṃ gurum / kumārīṃ yoginīcakraṃ tataḥ kuryād rasāyanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसायन निर्वाते भूगृहे वाथ बाह्यचिन्ताविवर्जितः । जितेन्द्रियो जितक्रोधः क्षीरशाल्यन्नभुग् भवेत्
rasāyana nirvāte bhūgṛhe vātha bāhyacintāvivarjitaḥ / jitendriyo jitakrodhaḥ kṣīraśālyannabhug bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षष्ट्योदनं यवान्नं च गोधूमं मुद्गयूषकम् । जाङ्गलं भक्षयेन् मांसं केवलं क्षीरम् एव वा
ṣaṣṭyodanaṃ yavānnaṃ ca godhūmaṃ mudgayūṣakam / jāṅgalaṃ bhakṣayen māṃsaṃ kevalaṃ kṣīram eva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलान्नं वाथ भुञ्जीत शाकलोणविवर्जितम् । अभ्यङ्गं मस्तुना कुर्यात् स्नानं चैव सुखाम्बुना
balānnaṃ vātha bhuñjīta śākaloṇavivarjitam / abhyaṅgaṃ mastunā kuryāt snānaṃ caiva sukhāmbunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काकिनीं स्त्रीं भजेन् नित्यं स्वानुकूलां सुयौवनाम् । रसेन्द्रे भक्ष्यमाणे तु कामान्धो जायते नरः
kākinīṃ strīṃ bhajen nityaṃ svānukūlāṃ suyauvanām / rasendre bhakṣyamāṇe tu kāmāndho jāyate naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैथुनेन विना तस्य ह्य् अजीर्णो जायते रसः । अजीर्णे कम्पदाहार्ती हिक्का मूर्छा ज्वरो ऽरतिः
maithunena vinā tasya hy ajīrṇo jāyate rasaḥ / ajīrṇe kampadāhārtī hikkā mūrchā jvaro 'ratiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कासश्वासारुचिच्छर्दिभ्रममोहा भवन्ति हि । सेवेत सुभगां तस्माद् दुर्भगां परिवर्जयेत्
kāsaśvāsārucicchardibhramamohā bhavanti hi / seveta subhagāṃ tasmād durbhagāṃ parivarjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यङ्गं कटुतैलेन काञ्जिकं मदिरां दधि । कलिङ्गकारवल्ल्यम्लतैलकूष्माण्डराजिकाः
abhyaṅgaṃ kaṭutailena kāñjikaṃ madirāṃ dadhi / kaliṅgakāravallyamlatailakūṣmāṇḍarājikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बिल्वच्छत्राकवार्ताकविदलं काकमाचिकाम् । मूलकं लशुनं तीक्ष्णं शीतम् उष्णं च वर्जयेत्
bilvacchatrākavārtākavidalaṃ kākamācikām / mūlakaṃ laśunaṃ tīkṣṇaṃ śītam uṣṇaṃ ca varjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रात्रौ जागरणं त्याज्यं दिवास्वापं च मैथुनम् । कलहोद्वेगचिन्ताश् च शोकं चैव विवर्जयेत्
rātrau jāgaraṇaṃ tyājyaṃ divāsvāpaṃ ca maithunam / kalahodvegacintāś ca śokaṃ caiva vivarjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवर्जनाद् भवेच् छूलं निद्रालस्यं ज्वरो ऽरतिः । त्र्यहं पिबेत् तत्प्रशान्त्यै वारिणा कर्कटीफलम्
āvarjanād bhavec chūlaṃ nidrālasyaṃ jvaro 'ratiḥ / tryahaṃ pibet tatpraśāntyai vāriṇā karkaṭīphalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुण्ठीसैन्धवचूर्णं वा मातुलुङ्गाम्लकैर् लिहेत् । सौवर्चलं गवां मूत्रैः पिबेद् वा तत्प्रशान्तये
śuṇṭhīsaindhavacūrṇaṃ vā mātuluṅgāmlakair lihet / sauvarcalaṃ gavāṃ mūtraiḥ pibed vā tatpraśāntaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वन्ध्याकर्कोटकीं पुङ्खां पातालगरुडीं जलैः । क्वाथयेद् अष्टगुणितैस् तदष्टांशं ससैन्धवम्
vandhyākarkoṭakīṃ puṅkhāṃ pātālagaruḍīṃ jalaiḥ / kvāthayed aṣṭaguṇitais tadaṣṭāṃśaṃ sasaindhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिबेत् सर्वविकारघ्नं त्रिदिनं शिवभाषितम् । मूलं वा कारवल्ल्युत्थं सैन्धवं वा गवां जलैः
pibet sarvavikāraghnaṃ tridinaṃ śivabhāṣitam / mūlaṃ vā kāravallyutthaṃ saindhavaṃ vā gavāṃ jalaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिदिनं कर्षमात्रं तु पिबेत् सर्वविकारजित् । अपथ्यशीलिनाम् एतत् कथितं रससेविनाम्
tridinaṃ karṣamātraṃ tu pibet sarvavikārajit / apathyaśīlinām etat kathitaṃ rasasevinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमुम् एव विधिं कुर्याद् रसायनविधौ किल । अमृतं विधिसंयुक्तं विधिहीनं तु तद् विषम्
amum eva vidhiṃ kuryād rasāyanavidhau kila / amṛtaṃ vidhisaṃyuktaṃ vidhihīnaṃ tu tad viṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चातुर्जातककर्पूरकङ्कोलं कटुकीफलम् । खादेत् ताम्बूलसंयुक्तं रससङ्क्रामणे हितम्
cāturjātakakarpūrakaṅkolaṃ kaṭukīphalam / khādet tāmbūlasaṃyuktaṃ rasasaṅkrāmaṇe hitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथात्र वक्ष्यते सम्यग् आदौ पारदमारणम् । समुखस्य रसेन्द्रस्य वासनामुखितस्य वा
athātra vakṣyate samyag ādau pāradamāraṇam / samukhasya rasendrasya vāsanāmukhitasya vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमेण जारयेत् स्वर्णं समांशं पूर्ववत् ततः । तत्तुल्यं गन्धकं तस्मिन् दत्त्वा दिव्यौषधिद्रवैः
krameṇa jārayet svarṇaṃ samāṃśaṃ pūrvavat tataḥ / tattulyaṃ gandhakaṃ tasmin dattvā divyauṣadhidravaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्दयेत् त्रिदिनं खल्वे मूषायां चान्धितं ततः । करीषाग्नौ दिवारात्रं त्रिरात्रं वा तुषाग्निना
mardayet tridinaṃ khalve mūṣāyāṃ cāndhitaṃ tataḥ / karīṣāgnau divārātraṃ trirātraṃ vā tuṣāgninā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वेदितं मर्दयेद् भूयो बीजैर् दिव्यौषधोद्भवैः । तुल्यं खल्वे चतुर्यामं वज्रमूषान्धितं धमेत्
sveditaṃ mardayed bhūyo bījair divyauṣadhodbhavaiḥ / tulyaṃ khalve caturyāmaṃ vajramūṣāndhitaṃ dhamet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भस्मसूतं भवेत् तद्वै योज्यं सर्वरसायने । शुद्धसूतं समं स्वर्णं यामम् अम्लैर् विमर्दयेत्
bhasmasūtaṃ bhavet tadvai yojyaṃ sarvarasāyane / śuddhasūtaṃ samaṃ svarṇaṃ yāmam amlair vimardayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रक्षाल्य ग्राहयेत् पिष्टीं पिष्ट्यर्धं शुद्धगन्धकम् । गन्धार्धं टङ्कणं दत्त्वा सर्वतुल्यां हरिद्रिकाम्
prakṣālya grāhayet piṣṭīṃ piṣṭyardhaṃ śuddhagandhakam / gandhārdhaṃ ṭaṅkaṇaṃ dattvā sarvatulyāṃ haridrikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रीपुष्पेण तु तत्सर्वं मर्द्यं रम्भाद्रवान्वितम् । दिनान्ते गोलकं कृत्वा वालुकायन्त्रगं पचेत्
strīpuṣpeṇa tu tatsarvaṃ mardyaṃ rambhādravānvitam / dinānte golakaṃ kṛtvā vālukāyantragaṃ pacet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिनं मन्दाग्निना तं वै समुद्धृत्य विचूर्णयेत् । चूर्णांशं गन्धकं दत्त्वा गर्भयन्त्रे त्र्यहं पचेत्
dinaṃ mandāgninā taṃ vai samuddhṛtya vicūrṇayet / cūrṇāṃśaṃ gandhakaṃ dattvā garbhayantre tryahaṃ pacet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुषाग्निना लघुत्वेन जायते भस्मसूतकः । शुद्धसूतस् त्रिभागः स्याद् भागैकं ताम्रचूर्णकम्
tuṣāgninā laghutvena jāyate bhasmasūtakaḥ / śuddhasūtas tribhāgaḥ syād bhāgaikaṃ tāmracūrṇakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिनैकं मर्दयेद् अम्लैः क्षालितं पिष्टिम् आहरेत् । माक्षिकाद् धौतसत्त्वं च पिष्टितुल्यं प्रकल्पयेत्
dinaikaṃ mardayed amlaiḥ kṣālitaṃ piṣṭim āharet / mākṣikād dhautasattvaṃ ca piṣṭitulyaṃ prakalpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्सर्वं त्रिदिनं मर्द्यं चक्रमर्ददलद्रवैः । तद्गोलं गर्भयन्त्रस्थं त्रिदिनं तुषवह्निना
tatsarvaṃ tridinaṃ mardyaṃ cakramardadaladravaiḥ / tadgolaṃ garbhayantrasthaṃ tridinaṃ tuṣavahninā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करीषाग्नौ दिवारात्रं पचेद् वा भस्मतां व्रजेत् । शुद्धसूतं व्योमसत्त्वं सुवर्णं च समं समम्
karīṣāgnau divārātraṃ paced vā bhasmatāṃ vrajet / śuddhasūtaṃ vyomasattvaṃ suvarṇaṃ ca samaṃ samam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वतुल्यं विडं दत्त्वा मर्द्यं रम्भाद्रवैर् दिनम् । बीजैर् दिव्यौषधीनां च तुल्यैर् मर्द्यं दिनद्वयम्
sarvatulyaṃ viḍaṃ dattvā mardyaṃ rambhādravair dinam / bījair divyauṣadhīnāṃ ca tulyair mardyaṃ dinadvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्भयन्त्रगतं पच्यान् म्रियते पूर्ववत् पुटे । चतुरङ्गुलदीर्घं स्याद् विस्तारे चाङ्गुलत्रयम्
garbhayantragataṃ pacyān mriyate pūrvavat puṭe / caturaṅguladīrghaṃ syād vistāre cāṅgulatrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृन्मयं सम्पुटं कृत्वा छायाशुष्कं च कारयेत् । लवणं विंशभागं स्याद् भागम् एकं तु गुग्गुलुम्
mṛnmayaṃ sampuṭaṃ kṛtvā chāyāśuṣkaṃ ca kārayet / lavaṇaṃ viṃśabhāgaṃ syād bhāgam ekaṃ tu guggulum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं तोयैः प्रपिष्याथ तेनैव सम्पुटोदरम् । लिप्त्वा तत्र रसं रुन्ध्याद् गर्भयन्त्रम् इदं भवेत्
sarvaṃ toyaiḥ prapiṣyātha tenaiva sampuṭodaram / liptvā tatra rasaṃ rundhyād garbhayantram idaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमला पारदं शुद्धं तुल्यं निर्गुण्डिकाद्रवैः । मर्दयेत् त्रिदिनं तं वै काचकूप्यां निवेशयेत्
vimalā pāradaṃ śuddhaṃ tulyaṃ nirguṇḍikādravaiḥ / mardayet tridinaṃ taṃ vai kācakūpyāṃ niveśayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काचकूप्या ह्य् अभावे तु निरुन्ध्याच्छरावसम्पुटे । पाचयेद् वालुकायन्त्रे चतुर्यामान् मृतो भवेत्
kācakūpyā hy abhāve tu nirundhyāccharāvasampuṭe / pācayed vālukāyantre caturyāmān mṛto bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माक्षिकाद् धौतसत्त्वं तु तत्समं शुद्धगन्धकम् । द्वाभ्यां तुल्यं शुद्धरसं दिनं निर्गुण्डिकाद्रवैः
mākṣikād dhautasattvaṃ tu tatsamaṃ śuddhagandhakam / dvābhyāṃ tulyaṃ śuddharasaṃ dinaṃ nirguṇḍikādravaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् सर्वं मर्दितं गोलं वज्रमूषान्धितं पचेत् । दिनैकं वालुकायन्त्रे मृतं स्याद् रक्तवर्णकम्
tat sarvaṃ marditaṃ golaṃ vajramūṣāndhitaṃ pacet / dinaikaṃ vālukāyantre mṛtaṃ syād raktavarṇakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वाधो गन्धकं तुल्यं दातव्यं शुद्धपारदे । उदरे पक्वमूषायाः काकमाचीद्रवं पुनः
ūrdhvādho gandhakaṃ tulyaṃ dātavyaṃ śuddhapārade / udare pakvamūṣāyāḥ kākamācīdravaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वाभ्यां चतुर्गुणं दत्त्वा ताम् आच्छाद्य पचेच् छनैः । क्रमाग्नौ वालुकायन्त्रे चतुर्यामान् मृतो भवेत्
dvābhyāṃ caturguṇaṃ dattvā tām ācchādya pacec chanaiḥ / kramāgnau vālukāyantre caturyāmān mṛto bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नुह्या वा हेमवल्ल्या वा क्षीरैः शुद्धरसं दिनम् । मर्दयेद् गन्धकं तुल्यं गर्भयन्त्रगतं पुटेत्
snuhyā vā hemavallyā vā kṣīraiḥ śuddharasaṃ dinam / mardayed gandhakaṃ tulyaṃ garbhayantragataṃ puṭet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्ववत् क्रमयोगेन मृतं योगेषु योजयेत् । शुद्धसूतसमं गुञ्जालाक्षोर्णामधुटङ्कणम्
pūrvavat kramayogena mṛtaṃ yogeṣu yojayet / śuddhasūtasamaṃ guñjālākṣorṇāmadhuṭaṅkaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् सर्वं भृङ्गजैर् द्रावैर् दिनम् एकं विमर्दयेत् । वज्रमूषान्धितं ध्मातं म्रियते शशिसन्निभम्
tat sarvaṃ bhṛṅgajair drāvair dinam ekaṃ vimardayet / vajramūṣāndhitaṃ dhmātaṃ mriyate śaśisannibham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रवैस् तु कीटमारिण्या ह्य् अजमोदाद्रवैश् च वा । अहिमार्या द्रवैर् वाथ किंवा श्वेताङ्कुलद्रवैः
dravais tu kīṭamāriṇyā hy ajamodādravaiś ca vā / ahimāryā dravair vātha kiṃvā śvetāṅkuladravaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्दयेत् पारदं शुद्धं समगन्धं दिनत्रयम् । सम्पुटे मृन्मये रुद्ध्वा करीषाग्नौ दिवानिशि
mardayet pāradaṃ śuddhaṃ samagandhaṃ dinatrayam / sampuṭe mṛnmaye ruddhvā karīṣāgnau divāniśi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पचेत् तुषाग्निना वाथ त्रिदिनान् म्रियते ध्रुवम् । शुद्धसूतं मृतं वज्रं समांशं तप्तखल्वके
pacet tuṣāgninā vātha tridinān mriyate dhruvam / śuddhasūtaṃ mṛtaṃ vajraṃ samāṃśaṃ taptakhalvake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हंसपाद्या द्रवैर् मर्द्यं त्रिदिनान्ते समुद्धरेत् । बीजैर् दिव्यौषधीनां च वज्रमूषां प्रलेपयेत्
haṃsapādyā dravair mardyaṃ tridinānte samuddharet / bījair divyauṣadhīnāṃ ca vajramūṣāṃ pralepayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र पूर्वरसं रुद्ध्वा त्रिदिनं तुषवह्निना । पाचयित्वा समुद्धृत्य तत्समं शुद्धपारदम्
tatra pūrvarasaṃ ruddhvā tridinaṃ tuṣavahninā / pācayitvā samuddhṛtya tatsamaṃ śuddhapāradam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकीकृत्य त्र्यहं मर्द्यं हंसपाद्या द्रवैर् दृढम् । तद्गोलं पूर्ववत् पच्यान् मृतं भवति शोभनम्
ekīkṛtya tryahaṃ mardyaṃ haṃsapādyā dravair dṛḍham / tadgolaṃ pūrvavat pacyān mṛtaṃ bhavati śobhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वज्राभ्राद्यष्टलोहानां रसखण्डे यथोदितम् । मारणं वादिखण्डे वा तथा ज्ञेयं रसायने
vajrābhrādyaṣṭalohānāṃ rasakhaṇḍe yathoditam / māraṇaṃ vādikhaṇḍe vā tathā jñeyaṃ rasāyane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं मृतो रसवरः परमामूतः स्यात् तत्सेवकाः सततम् अस्य दृढं तु तेषाम् । देहं करोति सहसा सुरसुन्दरीणां क्रीडाक्षमं परमसुन्दरम् एव नित्यम्
evaṃ mṛto rasavaraḥ paramāmūtaḥ syāt tatsevakāḥ satatam asya dṛḍhaṃ tu teṣām / dehaṃ karoti sahasā surasundarīṇāṃ krīḍākṣamaṃ paramasundaram eva nityam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.