Library·Nityanathasiddha: Rasaratnakara·3·3.2
भक्त्या शास्त्रविचारणादनुदिनं पूजाविधेः पालनात् स्वात्मानन्दनिमज्जनात् परहितात् कार्यक्रियागोपनात् । नित्यं सद्गुरुसेवनाद् अनुभवात् सूतस्य सद्भावनाद् दास्यन्ते निजरश्मयो वरबलात् सत्सम्प्रदायात्स्फुटम्
bhaktyā śāstravicāraṇādanudinaṃ pūjāvidheḥ pālanāt svātmānandanimajjanāt parahitāt kāryakriyāgopanāt / nityaṃ sadgurusevanād anubhavāt sūtasya sadbhāvanād dāsyante nijaraśmayo varabalāt satsampradāyātsphuṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसादिलोहपर्यन्तं शोधने मारणे हितम् । भावनायां क्वचिच् चैव नानावर्गो निगद्यते
rasādilohaparyantaṃ śodhane māraṇe hitam / bhāvanāyāṃ kvacic caiva nānāvargo nigadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देफ़ौल्त् वलुएस् अङ्गे नोक्ते भवेन्मूलं द्रवः सर्वाङ्गतो भवेत् । अमात्रायां समा मात्रा विज्ञेया रसकर्मणि
default values aṅge nokte bhavenmūlaṃ dravaḥ sarvāṅgato bhavet / amātrāyāṃ samā mātrā vijñeyā rasakarmaṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षारवर्ग तिलापामार्गकदलीचित्रकार्द्रकमूलकम् । शिग्रुमोक्षपलाशं च सर्वमन्तःपुटे दहेत्
kṣāravarga tilāpāmārgakadalīcitrakārdrakamūlakam / śigrumokṣapalāśaṃ ca sarvamantaḥpuṭe dahet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समालोड्य जलैर्वस्त्रैर्बद्ध्वा ग्राह्यमधोजलम् । शोधयेत् पाचयेदग्नौ मृद्भाण्डेन तु तज्जलम्
samāloḍya jalairvastrairbaddhvā grāhyamadhojalam / śodhayet pācayedagnau mṛdbhāṇḍena tu tajjalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्राह्यं क्षारावशेषं तद् वृक्षक्षारमिदं स्मृतम् । श्वेतवर्ग, शुक्लवर्ग चुन्नं कूर्पं शङ्खशुक्तिवराटैः शुक्लवर्गकः
grāhyaṃ kṣārāvaśeṣaṃ tad vṛkṣakṣāramidaṃ smṛtam / śvetavarga, śuklavarga cunnaṃ kūrpaṃ śaṅkhaśuktivarāṭaiḥ śuklavargakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विड्वर्ग कपोतचाषगृध्राणां शिखिकुक्कुटयोश्च विट् । अम्लवर्ग चाङ्गेरी चणकाम्लं तु मातुलुङ्गाम्लवेतसम्
viḍvarga kapotacāṣagṛdhrāṇāṃ śikhikukkuṭayośca viṭ / amlavarga cāṅgerī caṇakāmlaṃ tu mātuluṅgāmlavetasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिञ्चानारङ्गजम्बीरमम्लवर्ग इति स्मृतः । लवणपञ्चक सामुद्रं सैन्धवं काचं चुल्लिका च सुवर्चलम्
ciñcānāraṅgajambīramamlavarga iti smṛtaḥ / lavaṇapañcaka sāmudraṃ saindhavaṃ kācaṃ cullikā ca suvarcalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चूलिकानवसारः स्याद् एतल्लवणपञ्चकम् । त्रिक्षार सज्जीक्षारं यवक्षारं टङ्कणं च तृतीयकम्
cūlikānavasāraḥ syād etallavaṇapañcakam / trikṣāra sajjīkṣāraṃ yavakṣāraṃ ṭaṅkaṇaṃ ca tṛtīyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूत्रवर्ग क्षारत्रयमिदं ख्यातम् अजाश्वमहिषीगवाम् । नारीमेषीखरोष्ट्राणां मूत्रवर्गो गजस्य च
mūtravarga kṣāratrayamidaṃ khyātam ajāśvamahiṣīgavām / nārīmeṣīkharoṣṭrāṇāṃ mūtravargo gajasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मित्रपञ्चक मध्वाज्यटङ्कणं गुञ्जा गुडः स्यान् मित्रपञ्चकम् । पित्तवर्ग नराश्वशिखिगोमत्स्यपित्तानि पित्तवर्गके
mitrapañcaka madhvājyaṭaṅkaṇaṃ guñjā guḍaḥ syān mitrapañcakam / pittavarga narāśvaśikhigomatsyapittāni pittavargake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसावर्ग मत्स्याहिनरमेषीणां शिखिनां च वसा मता । रक्तवर्ग मञ्जिष्ठा कुङ्कुमं लाक्षा दाडिमं रक्तचन्दनम्
vasāvarga matsyāhinarameṣīṇāṃ śikhināṃ ca vasā matā / raktavarga mañjiṣṭhā kuṅkumaṃ lākṣā dāḍimaṃ raktacandanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बन्धूकं करवीरं च रक्तवर्गो ह्ययं भवेत् । पीतवर्ग कुसुम्भं किंशुकं रात्रिः पतंगं मदयन्तिका
bandhūkaṃ karavīraṃ ca raktavargo hyayaṃ bhavet / pītavarga kusumbhaṃ kiṃśukaṃ rātriḥ pataṃgaṃ madayantikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीतवर्गो ह्ययं ख्यातो दिव्यौषधिगणं शृणु । दिव्यौषधिगण अजकर्णी शङ्खपुष्पी रुदन्ती काकतुण्डिका
pītavargo hyayaṃ khyāto divyauṣadhigaṇaṃ śṛṇu / divyauṣadhigaṇa ajakarṇī śaṅkhapuṣpī rudantī kākatuṇḍikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हंसपादी व्याघ्रनखी चाण्डाली क्षीरकन्दकः । वन्ध्याकर्कोटकी रम्भा गोजिह्वा कोकिलाक्षकः
haṃsapādī vyāghranakhī cāṇḍālī kṣīrakandakaḥ / vandhyākarkoṭakī rambhā gojihvā kokilākṣakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाकवृक्षो हेमवल्ली पातालगरुडी शमी । कटुतुम्बी वज्रलता सूरणं वनसूरणम्
śākavṛkṣo hemavallī pātālagaruḍī śamī / kaṭutumbī vajralatā sūraṇaṃ vanasūraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेषशृङ्गी चक्रमर्दो जलकुम्भी शतावरी । गुञ्जा कोशातकी नीली आखुकर्णी त्रिपर्णिका
meṣaśṛṅgī cakramardo jalakumbhī śatāvarī / guñjā kośātakī nīlī ākhukarṇī triparṇikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुक्कुटी कृष्णतुलसी पुङ्खा श्वेतापराजिता । गरुडी लाङ्गली ब्राह्मी चाङ्गेरी पद्मचारिणी
kukkuṭī kṛṣṇatulasī puṅkhā śvetāparājitā / garuḍī lāṅgalī brāhmī cāṅgerī padmacāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वज्रशोधनम् (१) गृहीत्वाथ शुभं वज्रं व्याघ्रीकन्दोदरे क्षिपेत् । महिषीविष्ठया लिप्त्वा तुलाग्नौ च पुटे पचेत्
vajraśodhanam (1) gṛhītvātha śubhaṃ vajraṃ vyāghrīkandodare kṣipet / mahiṣīviṣṭhayā liptvā tulāgnau ca puṭe pacet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहोरात्रात्समुद्धृत्य हयमूत्रैर्निषेचयेत् । व्याघ्रीकन्दे पुनः क्षिप्त्वा वज्रकंदोदरे क्षिपेत् । हयमूत्रैर् निषिञ्च्याच्च पुटेत्सिञ्च्याच्च पूर्ववत्
ahorātrātsamuddhṛtya hayamūtrairniṣecayet / vyāghrīkande punaḥ kṣiptvā vajrakaṃdodare kṣipet / hayamūtrair niṣiñcyācca puṭetsiñcyācca pūrvavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं सप्तदिनैः शुद्धं वज्रं स्यान्नात्र संशयः । वज्रशोधनम् (२) कुलत्थकोद्रवक्वाथहयमूत्रस्नुहीपयः
evaṃ saptadinaiḥ śuddhaṃ vajraṃ syānnātra saṃśayaḥ / vajraśodhanam (2) kulatthakodravakvāthahayamūtrasnuhīpayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षिप्त्वा भाण्डे क्षिपेत्तस्मिन् व्याघ्रीकन्दगतं पविम् । दोलायंत्रे दिवारात्रौ समुद्धृत्य पुनः क्षिपेत्
kṣiptvā bhāṇḍe kṣipettasmin vyāghrīkandagataṃ pavim / dolāyaṃtre divārātrau samuddhṛtya punaḥ kṣipet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याघ्रीकन्दं महाकन्दे क्षिप्त्वा गजपुटे पचेत् । तत्पक्वं काञ्चनीद्रावैः सेचयेच्छुद्धिमाप्नुयात् । वज्रशोधनम् (३) आखुकर्णी मेघनादः प्रियङ्गुर्मेषशृङ्गिका । अम्लवेतसनिर्गुण्डीकुलत्थकोद्रवाः शमी
vyāghrīkandaṃ mahākande kṣiptvā gajapuṭe pacet / tatpakvaṃ kāñcanīdrāvaiḥ secayecchuddhimāpnuyāt / vajraśodhanam (3) ākhukarṇī meghanādaḥ priyaṅgurmeṣaśṛṅgikā / amlavetasanirguṇḍīkulatthakodravāḥ śamī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुनिश्च हयमूत्रेण कषायं कारयेच्छुभम् । जम्बीरे सूरणे वाथ क्षिप्त्वा वज्रं दिनं पचेत्
muniśca hayamūtreṇa kaṣāyaṃ kārayecchubham / jambīre sūraṇe vātha kṣiptvā vajraṃ dinaṃ pacet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वक्वाथेन दोलायां शुद्धिमाप्नोति नान्यथा । वज्र:: मारण शुद्धं वज्रं मत्कुणानां रक्तैर्लिप्त्वा धमेत्तु तत्
pūrvakvāthena dolāyāṃ śuddhimāpnoti nānyathā / vajra:: māraṇa śuddhaṃ vajraṃ matkuṇānāṃ raktairliptvā dhamettu tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निवर्णं क्षिपेन्मूत्रे गर्दभोत्थे पुनः पुनः । लेपितं धामितं तद्वदेवं कुर्यात् त्रिसप्तधा
agnivarṇaṃ kṣipenmūtre gardabhotthe punaḥ punaḥ / lepitaṃ dhāmitaṃ tadvadevaṃ kuryāt trisaptadhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वज्र:: मारण तालकं मत्कुणैः पिष्ट्वा गोले तस्मिन्क्षिपेत्तु तत् । रुद्ध्वा मूषां धमेद् दार्ढ्यात् हयमूत्रे विनिक्षिपेत्
vajra:: māraṇa tālakaṃ matkuṇaiḥ piṣṭvā gole tasminkṣipettu tat / ruddhvā mūṣāṃ dhamed dārḍhyāt hayamūtre vinikṣipet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुद्धृत्य पुनस्तद्वत् सप्तवारान्मृतो भवेत् । वज्रमारणम् (३) मेषशृंगी भुजगास्थि कूर्मपृष्ठं शिलाजतु
samuddhṛtya punastadvat saptavārānmṛto bhavet / vajramāraṇam (3) meṣaśṛṃgī bhujagāsthi kūrmapṛṣṭhaṃ śilājatu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धकं कान्तपाषाणं मुनिपुष्पं सतालकम् । त्रिक्षारं पंचलवणं मेषशृङ्गीन्द्रवारुणी
gandhakaṃ kāntapāṣāṇaṃ munipuṣpaṃ satālakam / trikṣāraṃ paṃcalavaṇaṃ meṣaśṛṅgīndravāruṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वज्रवल्ली मूषकर्णी बदरीकुड्मलानि च । मूषकस्य मलं स्तन्यं स्नुह्यर्कक्षीरमत्कुणाः
vajravallī mūṣakarṇī badarīkuḍmalāni ca / mūṣakasya malaṃ stanyaṃ snuhyarkakṣīramatkuṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चाङ्गां शरपुङ्खां च हस्तिनीरं नृछागयोः । पेटारीबीजं स्त्रीपुष्पं पारावतमलं शिलाम्
pañcāṅgāṃ śarapuṅkhāṃ ca hastinīraṃ nṛchāgayoḥ / peṭārībījaṃ strīpuṣpaṃ pārāvatamalaṃ śilām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पाणि चैव वाकुच्याः पञ्चाङ्गं निम्बकस्य च । धात्रीवृक्षस्य पञ्चाङ्गं गोरम्भा चाजमूत्रकम्
puṣpāṇi caiva vākucyāḥ pañcāṅgaṃ nimbakasya ca / dhātrīvṛkṣasya pañcāṅgaṃ gorambhā cājamūtrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हंसपादी वज्रकन्दं बृहतीफलसूरणे । गोजिह्वा कर्कटं मांसं मूत्रवर्गं च मिश्रयेत्
haṃsapādī vajrakandaṃ bṛhatīphalasūraṇe / gojihvā karkaṭaṃ māṃsaṃ mūtravargaṃ ca miśrayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्समस्तं व्यस्तं वा यथालाभं सुपिण्डितम् । तत्पिण्डे निक्षिपेद्वज्रमन्धमूषागतं पुटेत्
etatsamastaṃ vyastaṃ vā yathālābhaṃ supiṇḍitam / tatpiṇḍe nikṣipedvajramandhamūṣāgataṃ puṭet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुलत्थं कोद्रवं पिष्ट्वा हयमूत्रैर्विलोडयेत् । तन्मध्ये सेचयेत्तप्तां मूषां पुटविनिर्गताम्
kulatthaṃ kodravaṃ piṣṭvā hayamūtrairviloḍayet / tanmadhye secayettaptāṃ mūṣāṃ puṭavinirgatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं पुनः पुनः कुर्यादेकविंशतिवारकम् । आदाय पूर्वजं वज्रताले मत्कुणपेषिते
evaṃ punaḥ punaḥ kuryādekaviṃśativārakam / ādāya pūrvajaṃ vajratāle matkuṇapeṣite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोलके निक्षिपेद्रुद्ध्वा मूषां तीव्रानले धमेत् । इत्येवं सप्तधा धाम्यं हयमूत्रैर् निषेचयेत्
golake nikṣipedruddhvā mūṣāṃ tīvrānale dhamet / ityevaṃ saptadhā dhāmyaṃ hayamūtrair niṣecayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन क्रमयोगेन मृतं भवति निश्चितम् । तं मृतं चूर्णयेत्खल्वे सिद्धयोग उदाहृतः
anena kramayogena mṛtaṃ bhavati niścitam / taṃ mṛtaṃ cūrṇayetkhalve siddhayoga udāhṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेर्चुर्य्:: शोधन भ्रामकस्य मुखं ताप्यं पेटारीबीजटङ्कणे । क्षारं चोत्तरवारुण्या गन्धकं तालकं शमी
mercury:: śodhana bhrāmakasya mukhaṃ tāpyaṃ peṭārībījaṭaṅkaṇe / kṣāraṃ cottaravāruṇyā gandhakaṃ tālakaṃ śamī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूधरस्थं पुटैकेन समुद्धृत्य विमर्दयेत् । पूर्ववत्पूर्वजैर्द्रावैस्तद्वद् रुद्ध्वा च पाचयेत्
bhūdharasthaṃ puṭaikena samuddhṛtya vimardayet / pūrvavatpūrvajairdrāvaistadvad ruddhvā ca pācayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनर्मर्द्यं पुनः पाच्यं दशवारं च पूर्ववत् । पातयेत्पातनायंत्रे सम्यक् शुद्धो भवेद्रसः
punarmardyaṃ punaḥ pācyaṃ daśavāraṃ ca pūrvavat / pātayetpātanāyaṃtre samyak śuddho bhavedrasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेर्चुर्य्:: शोधन रसस्य दशमांशं तु गन्धं दत्त्वा विमर्दयेत् । जम्बीरोत्थैर्द्रवैर्यामं पात्यं पातनयन्त्रके
mercury:: śodhana rasasya daśamāṃśaṃ tu gandhaṃ dattvā vimardayet / jambīrotthairdravairyāmaṃ pātyaṃ pātanayantrake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनर्मर्द्यं पुनः पात्यं सप्तवारं विशुद्धये । मेर्चुर्य्:: शोधन अथवा पारदं मर्द्यं तप्तखल्वे दिनावधि । कुमारीरजनीचुन्नैः पात्यं पातनयन्त्रके
punarmardyaṃ punaḥ pātyaṃ saptavāraṃ viśuddhaye / mercury:: śodhana athavā pāradaṃ mardyaṃ taptakhalve dināvadhi / kumārīrajanīcunnaiḥ pātyaṃ pātanayantrake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्याग्नित्रिफलाभिश्च पुनर्मर्द्यं च पातयेत् । पुनर्मर्द्यं पुनः पात्यं सप्तवारं विशुद्धये । इत्येवं सप्तधा कुर्यात् सम्यक् शुद्धो भवेद्रसः
kanyāgnitriphalābhiśca punarmardyaṃ ca pātayet / punarmardyaṃ punaḥ pātyaṃ saptavāraṃ viśuddhaye / ityevaṃ saptadhā kuryāt samyak śuddho bhavedrasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेर्चुर्य्:: मर्दन:: अप्प्लिचतिओन् युक्तं सर्वस्य सूतस्य तप्तखल्वे विमर्दनम् । शोधने चारणे चैव जारणे च विशेषतः । मूर्छने मारणे चैव बन्धने च प्रशस्यते
mercury:: mardana:: application yuktaṃ sarvasya sūtasya taptakhalve vimardanam / śodhane cāraṇe caiva jāraṇe ca viśeṣataḥ / mūrchane māraṇe caiva bandhane ca praśasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तप्तखल्व अजाशकृत्तुषाग्निं च भूगर्ते त्रितयं क्षिपेत् । तस्योपरि स्थितं खल्वं तप्तखल्वमिदं भवेत्
taptakhalva ajāśakṛttuṣāgniṃ ca bhūgarte tritayaṃ kṣipet / tasyopari sthitaṃ khalvaṃ taptakhalvamidaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खल्वं लोहमयं शस्तं मर्दकं चैव लोहजम् । तदभावे शिलोत्थं वा योग्यं खल्वं च मर्दकम्
khalvaṃ lohamayaṃ śastaṃ mardakaṃ caiva lohajam / tadabhāve śilotthaṃ vā yogyaṃ khalvaṃ ca mardakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेर्चुर्य्:: हिङ्गुलाकृष्ट अथवा हिंगुलात् सूतं ग्राहयेत्तन्निगद्यते । गोमूत्रैर् माहिषैर् मूत्रैस्तिलतैलसुराम्लकैः
mercury:: hiṅgulākṛṣṭa athavā hiṃgulāt sūtaṃ grāhayettannigadyate / gomūtrair māhiṣair mūtraistilatailasurāmlakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्ताहं हिंगुलं पाच्यं लोहपात्रे क्रमाग्निना । चालयेल्लोहदण्डेन द्रावं दत्त्वा पुनः पुनः
saptāhaṃ hiṃgulaṃ pācyaṃ lohapātre kramāgninā / cālayellohadaṇḍena drāvaṃ dattvā punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्रवं तं समादाय शिखिपित्तेन भावयेत् । दिनान्ते पातनायन्त्रे पातयेच्चण्डवह्निना
sadravaṃ taṃ samādāya śikhipittena bhāvayet / dinānte pātanāyantre pātayeccaṇḍavahninā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तकञ्चुकनिर्मुक्तः ख्यातोऽयं शुद्धसूतकः
saptakañcukanirmuktaḥ khyāto'yaṃ śuddhasūtakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्याभिस्त्रिफलाभिश्च पुनर्मर्द्यं च पातयेत् । इत्येवं सप्तधा कुर्यात् सम्यक् शुद्धो भवेद् रसः
kanyābhistriphalābhiśca punarmardyaṃ ca pātayet / ityevaṃ saptadhā kuryāt samyak śuddho bhaved rasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेर्चुर्य्:: हिङ्गुलाकृष्ट दिनैकं हिङ्गुलं खल्वे मर्द्यमम्लेन केनचित् । पातयेत् पातनायंत्रे दिनान्ते तत्समुद्धरेत् । विना कर्माष्टकेनैव सूतोऽयं सर्वकार्यकृत्
mercury:: hiṅgulākṛṣṭa dinaikaṃ hiṅgulaṃ khalve mardyamamlena kenacit / pātayet pātanāyaṃtre dinānte tatsamuddharet / vinā karmāṣṭakenaiva sūto'yaṃ sarvakāryakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वसिद्धमतमेतदीरितं सूतशुद्धिकरमद्भुतं परम् । अल्पकर्मविधिभूरिसिद्धिदं देहलोहकरणे हि शस्यते
sarvasiddhamatametadīritaṃ sūtaśuddhikaramadbhutaṃ param / alpakarmavidhibhūrisiddhidaṃ dehalohakaraṇe hi śasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.