Library·Nityanathasiddha: Rasaratnakara·3·3.5
महारसैश्चोपरसैः ससूतैर् हेम्नो दलं रञ्जनमत्र युक्त्या । नानाविधं वर्णविवर्धनं च तत्कथ्यते वार्त्तिकभुक्तियोग्यम्
mahārasaiścoparasaiḥ sasūtair hemno dalaṃ rañjanamatra yuktyā / nānāvidhaṃ varṇavivardhanaṃ ca tatkathyate vārttikabhuktiyogyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोल्द्:: फ़्रोम् सितस्वर्ण वैक्रान्तसत्त्वभागैकं शुद्धवैक्रान्तमेव वा । कांस्याख्या विमला वापि हेमाख्या विमलापि वा
gold:: from sitasvarṇa vaikrāntasattvabhāgaikaṃ śuddhavaikrāntameva vā / kāṃsyākhyā vimalā vāpi hemākhyā vimalāpi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समेन नागचूर्णेन अन्धमूषागतं धमेत् । सिद्धचूर्णेन संयुक्तं मर्दनादिपुटान्तकम्
samena nāgacūrṇena andhamūṣāgataṃ dhamet / siddhacūrṇena saṃyuktaṃ mardanādipuṭāntakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदाय मधुना पेष्यं याममात्रं प्रयत्नतः । स्वर्णं तारं समं द्राव्यं तेन पत्राणि कारयेत्
ādāya madhunā peṣyaṃ yāmamātraṃ prayatnataḥ / svarṇaṃ tāraṃ samaṃ drāvyaṃ tena patrāṇi kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सितस्वर्णमिदं ख्यातं पूर्वकल्केन लेपयेत् । रुद्ध्वा गजपुटे पच्यादेवं वारत्रये कृते
sitasvarṇamidaṃ khyātaṃ pūrvakalkena lepayet / ruddhvā gajapuṭe pacyādevaṃ vāratraye kṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जायते कनकं दिव्यं सेचयेल्लवणोदकैः । लोहसंक्रान्तिनुत्त्यर्थं सेच्यं ब्राह्मीद्रवेण वा
jāyate kanakaṃ divyaṃ secayellavaṇodakaiḥ / lohasaṃkrāntinuttyarthaṃ secyaṃ brāhmīdraveṇa vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं विमलनागाभ्यां पृथग्योग उदाहृतः । गोल्द्:: फ़्रोम् सितस्वर्ण नागवैक्रान्तयोगेन मधूच्छिष्टेन लेपयेत्
evaṃ vimalanāgābhyāṃ pṛthagyoga udāhṛtaḥ / gold:: from sitasvarṇa nāgavaikrāntayogena madhūcchiṣṭena lepayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्रांशे सिते हेमे दिव्यं भवति काञ्चनम् । सितस्वर्ण => गोल्द् मेषीक्षीराम्लवर्गाभ्यां दरदं घर्मभावितम्
sahasrāṃśe site heme divyaṃ bhavati kāñcanam / sitasvarṇa => gold meṣīkṣīrāmlavargābhyāṃ daradaṃ gharmabhāvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतधा तत्प्रयत्नेन शोष्यं पेष्यं पुनः पुनः । अनेन सितस्वर्णस्य पत्रं लिप्त्वा पुटे पचेत्
śatadhā tatprayatnena śoṣyaṃ peṣyaṃ punaḥ punaḥ / anena sitasvarṇasya patraṃ liptvā puṭe pacet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं त्रिसप्तधा कुर्याद्दिव्यं भवति काञ्चनम् । सितस्वर्ण => गोल्द् नागचूर्णं ताप्यचूर्णं नागवैक्रान्तमेव वा
evaṃ trisaptadhā kuryāddivyaṃ bhavati kāñcanam / sitasvarṇa => gold nāgacūrṇaṃ tāpyacūrṇaṃ nāgavaikrāntameva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अंधमूषागतं खोटं सिद्धचूर्णेन संयुतम् । मर्दनं पुटपाकं च पूर्ववत् कारयेत् क्रमात्
aṃdhamūṣāgataṃ khoṭaṃ siddhacūrṇena saṃyutam / mardanaṃ puṭapākaṃ ca pūrvavat kārayet kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनैव मधुनाक्तेन शुद्धं हाटकपत्रकम् । लिप्त्वा लिप्त्वा पुटैः पच्याद्यावत् कुङ्कुमसंनिभम्
tenaiva madhunāktena śuddhaṃ hāṭakapatrakam / liptvā liptvā puṭaiḥ pacyādyāvat kuṅkumasaṃnibham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्स्वर्णशतांशेन सितस्वर्णं तु वेधयेत् । जायते कनकं दिव्यं रक्तवर्गेण सेचयेत्
etatsvarṇaśatāṃśena sitasvarṇaṃ tu vedhayet / jāyate kanakaṃ divyaṃ raktavargeṇa secayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सितस्वर्ण => गोल्द् वैक्रान्तं नागचूर्णं च पुटान्तं पूर्ववत्कृतम् । शतांशे नैव वेधंतु सितहेमेन पूर्ववत्
sitasvarṇa => gold vaikrāntaṃ nāgacūrṇaṃ ca puṭāntaṃ pūrvavatkṛtam / śatāṃśe naiva vedhaṃtu sitahemena pūrvavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लेपनात्पुटपाकाच्च दिव्यं भवति कांचनम् । सितस्वर्ण => गोल्द् माक्षिकस्य समांशेन राजावर्तं दिनत्रयम्
lepanātpuṭapākācca divyaṃ bhavati kāṃcanam / sitasvarṇa => gold mākṣikasya samāṃśena rājāvartaṃ dinatrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातुलुङ्गद्रवैर्मर्द्य तेन पत्राणि लेपयेत् । पूर्वाक्तसितस्वर्णस्य रुद्ध्वा गजपुटे पचेत्
mātuluṅgadravairmardya tena patrāṇi lepayet / pūrvāktasitasvarṇasya ruddhvā gajapuṭe pacet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनर्लेप्यं पुनः पाच्यं सप्तधा कांचनं भवेत् । सिल्वेर् => गोल्द् राजावर्तं च सिन्दूरं पारावतमलं समम्
punarlepyaṃ punaḥ pācyaṃ saptadhā kāṃcanaṃ bhavet / silver => gold rājāvartaṃ ca sindūraṃ pārāvatamalaṃ samam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशीत्यंशेन कुरुते स्वर्णं रौप्यं च पूर्ववत् । मिxतुरे ओफ़् गोल्द् अन्द् सिल्वेर् => गोल्द् रसैः शिरीषपुष्पस्य आर्द्रकस्य रसैः समैः
aśītyaṃśena kurute svarṇaṃ raupyaṃ ca pūrvavat / mixture of gold and silver => gold rasaiḥ śirīṣapuṣpasya ārdrakasya rasaiḥ samaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावयेत्सप्तवाराणि राजावर्तं सुचूर्णितम् । तेनैव शतमांशेन स्वर्णतारं द्रुतं समम्
bhāvayetsaptavārāṇi rājāvartaṃ sucūrṇitam / tenaiva śatamāṃśena svarṇatāraṃ drutaṃ samam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेधयेत्पूर्ववत् सिद्धं दिव्यं भवति काञ्चनम् । मिxतुरे ओफ़् गोल्द् अन्द् सिल्वेर् => गोल्द् कङ्कुष्ठं विमला ताप्यं रसकं दरदं शिला
vedhayetpūrvavat siddhaṃ divyaṃ bhavati kāñcanam / mixture of gold and silver => gold kaṅkuṣṭhaṃ vimalā tāpyaṃ rasakaṃ daradaṃ śilā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजावर्तं प्रवालं च काङ्क्षीगैरिकटङ्कणम् । सैन्धवं चूर्णयेत्तुल्यमशीत्यंशेन वापयेत्
rājāvartaṃ pravālaṃ ca kāṅkṣīgairikaṭaṅkaṇam / saindhavaṃ cūrṇayettulyamaśītyaṃśena vāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रुते समे स्वर्णतारे पूर्ववत् सेचयेत् क्रमात् । त्रिवारं वापयेदेवं दिव्यं भवति काञ्चनम्
drute same svarṇatāre pūrvavat secayet kramāt / trivāraṃ vāpayedevaṃ divyaṃ bhavati kāñcanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बीज:: पक्व:: प्रोदुच्तिओन् गैरिकं च प्रवालं च काकमाच्या द्रवैः समम् । यामं मर्द्यं तु तद्रुद्ध्वा आरण्योत्पलकैः पुटेत्
bīja:: pakva:: production gairikaṃ ca pravālaṃ ca kākamācyā dravaiḥ samam / yāmaṃ mardyaṃ tu tadruddhvā āraṇyotpalakaiḥ puṭet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवं तु त्रिधा कुर्यान्मर्दनं पुटपाचनम् । तदर्धं हिङ्गुलं शुद्धं क्षिप्त्वा तस्मिन्विमर्दयेत्
ityevaṃ tu tridhā kuryānmardanaṃ puṭapācanam / tadardhaṃ hiṅgulaṃ śuddhaṃ kṣiptvā tasminvimardayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काञ्जिकैर्याममात्रं तु पुटेनैकेन पाचयेत् । अस्य कल्कस्य भागैकं भागाश्चत्वारि हाटकम्
kāñjikairyāmamātraṃ tu puṭenaikena pācayet / asya kalkasya bhāgaikaṃ bhāgāścatvāri hāṭakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्धमूषागतं ध्मातं समादाय विचूर्णयेत् । पूर्ववत् पूर्वकल्केन रुद्ध्वा देयं पुटं पुनः
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ samādāya vicūrṇayet / pūrvavat pūrvakalkena ruddhvā deyaṃ puṭaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं चतुःपुटैः पक्वं स्वर्णं गुञ्जानिभं भवेत् । पक्वबीजमिदं सिद्धं तत्तत्कर्मणि योजयेत्
evaṃ catuḥpuṭaiḥ pakvaṃ svarṇaṃ guñjānibhaṃ bhavet / pakvabījamidaṃ siddhaṃ tattatkarmaṇi yojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सितस्वर्ण => गोल्द् अनेन षोडशांशेन सितस्वर्णं तु वेधयेत् । सेचयेत् कुङ्कुणीतैले रक्तवर्गेण वापितम्
sitasvarṇa => gold anena ṣoḍaśāṃśena sitasvarṇaṃ tu vedhayet / secayet kuṅkuṇītaile raktavargeṇa vāpitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनर्वेध्यं पुनः सेच्यं षोडशांशेन बुद्धिमान् । एवं वारत्रयं वेध्यं दिव्यं भवति काञ्चनम्
punarvedhyaṃ punaḥ secyaṃ ṣoḍaśāṃśena buddhimān / evaṃ vāratrayaṃ vedhyaṃ divyaṃ bhavati kāñcanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोल्द्:: रञ्जन:: दशवर्ण पूर्वोक्तपक्वबीजेन वेधयेदष्टवर्गकम् । तत्स्वर्णं दशवर्णं स्यात्पुटे दत्ते न हीयते
gold:: rañjana:: daśavarṇa pūrvoktapakvabījena vedhayedaṣṭavargakam / tatsvarṇaṃ daśavarṇaṃ syātpuṭe datte na hīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोल्द्:: रक्ती (रञ्जन) निष्काः षोडश तुत्थस्य सूतहिङ्गुलगन्धकम् । टङ्कणं च तथैकैकं योज्यं निष्कचतुष्टयम्
gold:: raktī (rañjana) niṣkāḥ ṣoḍaśa tutthasya sūtahiṅgulagandhakam / ṭaṅkaṇaṃ ca tathaikaikaṃ yojyaṃ niṣkacatuṣṭayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वमेतद्दिनं मर्द्यं त्रिधारस्नुक्पयोऽन्वितम् । निष्कमात्रां वटीं कृत्वा श्रेष्ठे स्वर्णे द्रुते क्षिपेत्
sarvametaddinaṃ mardyaṃ tridhārasnukpayo'nvitam / niṣkamātrāṃ vaṭīṃ kṛtvā śreṣṭhe svarṇe drute kṣipet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकैकं निष्कमात्रं तु मूषामध्ये दिनं धमेत् । जीर्णे जीर्णे पुनर्देया एवं सर्वाः प्रदापयेत्
ekaikaṃ niṣkamātraṃ tu mūṣāmadhye dinaṃ dhamet / jīrṇe jīrṇe punardeyā evaṃ sarvāḥ pradāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुञ्जावर्णं भवेत्स्वर्णं ख्यातेयं हेमरक्तिका । गोल्द्:: रञ्जन:: अष्टवर्ण => दशवर्ण अष्टवर्णसुवर्णस्य द्रावितस्य दशांशतः
guñjāvarṇaṃ bhavetsvarṇaṃ khyāteyaṃ hemaraktikā / gold:: rañjana:: aṣṭavarṇa => daśavarṇa aṣṭavarṇasuvarṇasya drāvitasya daśāṃśataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षिपेत्तज्जायते सत्यं दशवर्णं तु शोभनम् । गोल्द्:: रञ्जन:: अष्टवर्ण => दशवर्ण ताम्रतुल्येन नागेन शोधयेद्धमनेन च
kṣipettajjāyate satyaṃ daśavarṇaṃ tu śobhanam / gold:: rañjana:: aṣṭavarṇa => daśavarṇa tāmratulyena nāgena śodhayeddhamanena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम्रतुल्यं शुद्धहेम समावर्त्य तु पत्त्रयेत् । इष्टिका तुवरी चैव खटिका लवणं तथा
tāmratulyaṃ śuddhahema samāvartya tu pattrayet / iṣṭikā tuvarī caiva khaṭikā lavaṇaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गैरिकं भागवृद्ध्यांशमारनालेन पेषयेत् । तेन लिप्त्वा पूर्वपत्रं रुद्ध्वा गजपुटे पचेत्
gairikaṃ bhāgavṛddhyāṃśamāranālena peṣayet / tena liptvā pūrvapatraṃ ruddhvā gajapuṭe pacet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं पुनः पुनः पाच्यं यावत्स्वर्णावशेषितम् । तत्स्वर्णं ताम्रसंयुक्तं समावर्त्य तु पत्त्रयेत्
evaṃ punaḥ punaḥ pācyaṃ yāvatsvarṇāvaśeṣitam / tatsvarṇaṃ tāmrasaṃyuktaṃ samāvartya tu pattrayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्ववत् पुटपाकेन पचेत्स्वर्णावशेषितम् । इत्येवं षड्गुणं ताम्रं स्वर्णे बाह्यं क्रमेण तु
pūrvavat puṭapākena pacetsvarṇāvaśeṣitam / ityevaṃ ṣaḍguṇaṃ tāmraṃ svarṇe bāhyaṃ krameṇa tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्सर्वं जायते दिव्यं पद्मरागसमप्रभम् । षट्त्रिंशांशेन तेनैव अष्टवर्णं तु वेधयेत्
tatsarvaṃ jāyate divyaṃ padmarāgasamaprabham / ṣaṭtriṃśāṃśena tenaiva aṣṭavarṇaṃ tu vedhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्स्वर्णं जायते दिव्यं दशवर्णं न संशयः । गोल्द्:: रञ्जन:: अष्टवर्ण => दशवर्ण समं ताप्यं ताम्रचूर्णं ताप्यार्धं लोहचूर्णकम्
tatsvarṇaṃ jāyate divyaṃ daśavarṇaṃ na saṃśayaḥ / gold:: rañjana:: aṣṭavarṇa => daśavarṇa samaṃ tāpyaṃ tāmracūrṇaṃ tāpyārdhaṃ lohacūrṇakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्याद्रावैः क्षणं मर्द्य घर्मे तेनैव भावयेत् । एवं वारांश्चतुःषष्टिस् ततः शुष्कं विचूर्णयेत्
kanyādrāvaiḥ kṣaṇaṃ mardya gharme tenaiva bhāvayet / evaṃ vārāṃścatuḥṣaṣṭis tataḥ śuṣkaṃ vicūrṇayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षोडशांशेन तेनैव अष्टवर्णं तु वेधयेत् । तत्स्वर्णं जायते दिव्यं दशवर्णं न संशयः
ṣoḍaśāṃśena tenaiva aṣṭavarṇaṃ tu vedhayet / tatsvarṇaṃ jāyate divyaṃ daśavarṇaṃ na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोल्द्:: रञ्जन:: अष्टवर्ण => दशवर्ण रसकं घोषताम्रं च काचं श्वेतं नृकेशकम् । पलानि पञ्चपञ्चैव प्रत्येकं चूर्णयेत् पृथक्
gold:: rañjana:: aṣṭavarṇa => daśavarṇa rasakaṃ ghoṣatāmraṃ ca kācaṃ śvetaṃ nṛkeśakam / palāni pañcapañcaiva pratyekaṃ cūrṇayet pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसकात्त्रिगुणं योज्यं तीक्ष्णचूर्णं पुनस्ततः । गन्धकं रसकं कांस्यमाक्षिकं चाष्टनिष्ककम्
rasakāttriguṇaṃ yojyaṃ tīkṣṇacūrṇaṃ punastataḥ / gandhakaṃ rasakaṃ kāṃsyamākṣikaṃ cāṣṭaniṣkakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विंशनिष्कं धूमसारं सर्वमेतद्दिनावधि । मर्द्यं जम्बीरजैर्द्रावैः कर्षांशं वटकीकृतम्
viṃśaniṣkaṃ dhūmasāraṃ sarvametaddināvadhi / mardyaṃ jambīrajairdrāvaiḥ karṣāṃśaṃ vaṭakīkṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोष्ठीयन्त्रे हठाद्धाम्यं यावत्ताम्रावशेषितम् । षड्गुणम् तस्य ताम्रस्य सीसे वाह्यं धमन्धमन्
koṣṭhīyantre haṭhāddhāmyaṃ yāvattāmrāvaśeṣitam / ṣaḍguṇam tasya tāmrasya sīse vāhyaṃ dhamandhaman
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षट्त्रिंशांशेन तेनैव अष्टवर्णं तु वेधयेत् । दशवर्णं भवेत्तत्तु नात्र कार्या विचारणा
ṣaṭtriṃśāṃśena tenaiva aṣṭavarṇaṃ tu vedhayet / daśavarṇaṃ bhavettattu nātra kāryā vicāraṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चोप्पेर्:: रेमोविन्ग् कालिका अथान्यस्य च ताम्रस्य नागशुद्धस्य कारयेत् । निर्गुण्डिकारसेनैव पञ्चाशद्वारढालनम्
copper:: removing kālikā athānyasya ca tāmrasya nāgaśuddhasya kārayet / nirguṇḍikārasenaiva pañcāśadvāraḍhālanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुष्माण्डस्य रसेनैव सप्तवारं तु ढालनम् । निशायुक्तेन तक्रेण सप्तवारं तु ढालनम् । एवं ताम्रं द्रुतं ढाल्यं कालिकारहितं भवेत्
kuṣmāṇḍasya rasenaiva saptavāraṃ tu ḍhālanam / niśāyuktena takreṇa saptavāraṃ tu ḍhālanam / evaṃ tāmraṃ drutaṃ ḍhālyaṃ kālikārahitaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चोप्पेर्, सिल्वेर्, गोल्द् => गोल्द् एतत्ताम्रं त्रिभागं स्याद्भागाः पञ्चैव हाटकम् । रौप्यं भागद्वयं शुद्धं सर्वमावर्तयेत्ततः
copper, silver, gold => gold etattāmraṃ tribhāgaṃ syādbhāgāḥ pañcaiva hāṭakam / raupyaṃ bhāgadvayaṃ śuddhaṃ sarvamāvartayettataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जायते कनकं दिव्यं पुरा नागार्जुनोदितम् । गोल्द्:: रञ्जन:: वेर्बेस्सेरुन्ग् उम् ज़्wएइ फ़र्ब्स्तुफ़ेन् अङ्कोल्लकाष्ठं प्रज्वाल्य आरण्योपलचूर्णकम्
jāyate kanakaṃ divyaṃ purā nāgārjunoditam / gold:: rañjana:: Verbesserung um zwei Farbstufen aṅkollakāṣṭhaṃ prajvālya āraṇyopalacūrṇakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्कोल्लबीजचूर्णं तु ज्वलत्काष्ठोपरि क्षिपेत् । तदङ्गारान् समादाय शीतलांश्च पुनर्धमेत्
aṅkollabījacūrṇaṃ tu jvalatkāṣṭhopari kṣipet / tadaṅgārān samādāya śītalāṃśca punardhamet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्कोल्लबीजचूर्णं तु क्षिप्त्वा वस्त्रेण बन्धयेत् । तद्धूमैः स्वर्णपत्राणि दशवर्णानि धूपयेत्
aṅkollabījacūrṇaṃ tu kṣiptvā vastreṇa bandhayet / taddhūmaiḥ svarṇapatrāṇi daśavarṇāni dhūpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रावयित्वा क्षिपेत्तैले पुत्रजीवोत्थिते पुनः । एवं वारद्वये क्षिप्ते वर्धते वर्णकद्वयम्
drāvayitvā kṣipettaile putrajīvotthite punaḥ / evaṃ vāradvaye kṣipte vardhate varṇakadvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अल्पाल्पयुक्ति विभवैः सुखसाध्ययोगैर् अल्पाल्पकर्मविधिना बहुभिर्विशेषैः । लाभार्थपाददशमांशकरोपदेशः प्रोक्तो मया सकललोकहिताय सत्यम्
alpālpayukti vibhavaiḥ sukhasādhyayogair alpālpakarmavidhinā bahubhirviśeṣaiḥ / lābhārthapādadaśamāṃśakaropadeśaḥ prokto mayā sakalalokahitāya satyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.