Santideva: Bodhicaryavatara 4

एवं गृहीत्वा सुदृढं बोधिचित्तं जिनात्मजः । शिक्षानतिक्रमे यत्नं कुर्यान्नित्यमतन्द्रितः

evaṃ gṛhītvā sudṛḍhaṃ bodhicittaṃ jinātmajaḥ / śikṣānatikrame yatnaṃ kuryānnityamatandritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहसा यत्समारब्धं सम्यग् यदविचारितम् । तत्र कुर्यान्न वेत्येवं प्रतिज्ञायापि युज्यते

sahasā yatsamārabdhaṃ samyag yadavicāritam / tatra kuryānna vetyevaṃ pratijñāyāpi yujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचारितं तु यद्बुद्धैर्महाप्राज्ञैश्च तत्सुतैः । मयापि च यथाशक्ति तत्र किं परिलम्ब्यते

vicāritaṃ tu yadbuddhairmahāprājñaiśca tatsutaiḥ / mayāpi ca yathāśakti tatra kiṃ parilambyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि चैवं प्रतिज्ञाय साधयेयं न कर्मणा । एतां सर्वां विसंवाद्य का गतिर्मे भविष्यति

yadi caivaṃ pratijñāya sādhayeyaṃ na karmaṇā / etāṃ sarvāṃ visaṃvādya kā gatirme bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनसा चिन्तयित्वापि यो न दद्यात्पुनर्नरः । स प्रेतो भवतीत्युक्तमल्पमात्रे ऽपि वस्तुनि

manasā cintayitvāpi yo na dadyātpunarnaraḥ / sa preto bhavatītyuktamalpamātre 'pi vastuni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमुतानुत्तरं सौख्यमुच्चैरुद्धुष्य भावतः । जगत्सर्वं विसंवाद्य का गतिर्मे भविष्यति

kimutānuttaraṃ saukhyamuccairuddhuṣya bhāvataḥ / jagatsarvaṃ visaṃvādya kā gatirme bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेत्ति सर्वज्ञ एवैतामचिन्त्यां कर्मणो गतिम् । यद्बोधिचित्तत्यागे ऽपि मोचयत्येवं तां नरान्

vetti sarvajña evaitāmacintyāṃ karmaṇo gatim / yadbodhicittatyāge 'pi mocayatyevaṃ tāṃ narān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधिसत्त्वस्य तेनैवं सर्वापत्तिर्गरीयसी । यस्मादापद्यमानो ऽसौ सर्वसत्त्वार्थहानिकृत्

bodhisattvasya tenaivaṃ sarvāpattirgarīyasī / yasmādāpadyamāno 'sau sarvasattvārthahānikṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ऽप्यन्यः क्षणमप्यस्य पुण्यविघ्नं करिष्यति । तस्य दुर्गतिपर्यन्तो नास्ति सत्त्वार्थघातिनः

yo 'pyanyaḥ kṣaṇamapyasya puṇyavighnaṃ kariṣyati / tasya durgatiparyanto nāsti sattvārthaghātinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकस्यापि हि सत्त्वस्य हितं हत्वा हतो भवेत् । अशेषाकाशपर्यन्तवासिनां किमु देहिनाम्

ekasyāpi hi sattvasya hitaṃ hatvā hato bhavet / aśeṣākāśaparyantavāsināṃ kimu dehinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमापत्तिबलतो बोधिचित्तबलेन च । दोलायमानः संसारे भूमिप्राप्तौ चिरायते

evamāpattibalato bodhicittabalena ca / dolāyamānaḥ saṃsāre bhūmiprāptau cirāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद्यथाप्रतिज्ञातं साधनीयं मयादरात् । नाद्य चेत्क्रियते यत्नस्तलेनास्मि तलं गतः

tasmādyathāpratijñātaṃ sādhanīyaṃ mayādarāt / nādya cetkriyate yatnastalenāsmi talaṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रमेया गता बुद्धाः सर्वसत्त्वगवेषकाः । नैषामहं स्वदोषेण चिकित्सागोचरं गतः

aprameyā gatā buddhāḥ sarvasattvagaveṣakāḥ / naiṣāmahaṃ svadoṣeṇa cikitsāgocaraṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्यापि चेत्तथैव स्यां यथैवाहं पुनः पुनः । दुर्गतिव्याधिमरणच्छेदभेदाद्यवाप्नुयाम्

adyāpi cettathaiva syāṃ yathaivāhaṃ punaḥ punaḥ / durgativyādhimaraṇacchedabhedādyavāpnuyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदा तथागतोत्पादं श्रद्धां मानुष्यमेव च । कुशलाभ्यासयोग्यत्वमेवं लप्स्ये ऽतिदुर्लभम्

kadā tathāgatotpādaṃ śraddhāṃ mānuṣyameva ca / kuśalābhyāsayogyatvamevaṃ lapsye 'tidurlabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरोग्यं दिवसं चेदं सभक्तं निरुपद्रवम् । आयुःक्षणं विसंवादि कायोपाचितकोपमः

ārogyaṃ divasaṃ cedaṃ sabhaktaṃ nirupadravam / āyuḥkṣaṇaṃ visaṃvādi kāyopācitakopamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हीदृशैर्मच्चरितैर्मानुष्यं लभ्यते पुनः । अलभ्यमाने मानुष्ये पापमेव कुतः शुभम्

na hīdṛśairmaccaritairmānuṣyaṃ labhyate punaḥ / alabhyamāne mānuṣye pāpameva kutaḥ śubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा कुशलयोग्यो ऽपि कुशलं न करोम्यहम् । अपायदुःखैः संमूढः किं करिष्याम्यहं तदा

yadā kuśalayogyo 'pi kuśalaṃ na karomyaham / apāyaduḥkhaiḥ saṃmūḍhaḥ kiṃ kariṣyāmyahaṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकुर्वतश्च कुशलं पापं चाप्युपचिन्वतः । हतः सुगतिशब्दो ऽपि कल्पकोटिशतैरपि

akurvataśca kuśalaṃ pāpaṃ cāpyupacinvataḥ / hataḥ sugatiśabdo 'pi kalpakoṭiśatairapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत एवाह भगवान् - मानुष्यमतिदुर्लभम् । महार्णवयुगच्छिद्रकूर्मग्रीवार्पणोपमम्

ata evāha bhagavān - mānuṣyamatidurlabham / mahārṇavayugacchidrakūrmagrīvārpaṇopamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकक्षणकृतात् पापादवीचौ कल्पमास्यते । अनादिकालोपचितात् पापात् का सुगतौ कथा

ekakṣaṇakṛtāt pāpādavīcau kalpamāsyate / anādikālopacitāt pāpāt kā sugatau kathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च तन्मात्रमेवासौ वेदयित्वा विमुच्यते । तस्मात्तद्वेदयन्नेव पापमन्यत् प्रसूयते

na ca tanmātramevāsau vedayitvā vimucyate / tasmāttadvedayanneva pāpamanyat prasūyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नातः परा वञ्चनास्ति न च मोहो ऽस्त्यतः परः । यदीदृशं क्षणं प्राप्य नाभ्यस्तं कुशलं मया

nātaḥ parā vañcanāsti na ca moho 'styataḥ paraḥ / yadīdṛśaṃ kṣaṇaṃ prāpya nābhyastaṃ kuśalaṃ mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि चैवं विमृष्यामि पुनः सीदामि मोहितः । शोचिष्यामि चिरं भूयो यमदूतैः प्रचोदितः

yadi caivaṃ vimṛṣyāmi punaḥ sīdāmi mohitaḥ / śociṣyāmi ciraṃ bhūyo yamadūtaiḥ pracoditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरं धक्ष्यति मे कायं नारकाग्निः सुदुःसहः । पश्चात्तापानलश्चित्तं चिरं धक्ष्यत्यशिक्षितम्

ciraṃ dhakṣyati me kāyaṃ nārakāgniḥ suduḥsahaḥ / paścāttāpānalaścittaṃ ciraṃ dhakṣyatyaśikṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथंचिदपि संप्राप्तो हितभूमिं सुदुर्लभाम् । जानन्नपि च नीये ऽहं तानेव नरकान् पुनः

kathaṃcidapi saṃprāpto hitabhūmiṃ sudurlabhām / jānannapi ca nīye 'haṃ tāneva narakān punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र मे चेतना नास्ति मन्त्रैरिव विमोहितः । न जाने केन मुह्यामि को ऽत्रान्तर्मम तिष्ठति

atra me cetanā nāsti mantrairiva vimohitaḥ / na jāne kena muhyāmi ko 'trāntarmama tiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्तपादादिरहितास्तृष्णाद्वेषादिशत्रवः । न शूरा न च ते प्राज्ञाः कथं दासीकृतो ऽस्मि तैः

hastapādādirahitāstṛṣṇādveṣādiśatravaḥ / na śūrā na ca te prājñāḥ kathaṃ dāsīkṛto 'smi taiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मच्चित्तावस्थिता एव घ्नन्ति मामेव सुस्थिताः । तत्राप्यहं न कुप्यामि धिगस्थानसहिष्णुताम्

maccittāvasthitā eva ghnanti māmeva susthitāḥ / tatrāpyahaṃ na kupyāmi dhigasthānasahiṣṇutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे देवा मनुष्याश्च यदि स्युर्मम शत्रवः । ते ऽपि नावीचिकं वह्निं समुदानयितुं क्षमाः

sarve devā manuṣyāśca yadi syurmama śatravaḥ / te 'pi nāvīcikaṃ vahniṃ samudānayituṃ kṣamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेरोरपि यदासङ्गान्न भस्माप्युपलभ्यते । क्षणात् क्षिपन्ति मां तत्र बलिनः क्लेशशत्रवः

merorapi yadāsaṅgānna bhasmāpyupalabhyate / kṣaṇāt kṣipanti māṃ tatra balinaḥ kleśaśatravaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हि सर्वान्यशत्रूणां दीर्घमायुरपीदृशम् । अनाद्यन्तं महादीर्घं यन्मम क्लेशवैरिणाम्

na hi sarvānyaśatrūṇāṃ dīrghamāyurapīdṛśam / anādyantaṃ mahādīrghaṃ yanmama kleśavairiṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे हिताय कल्पन्ते आनुकूल्येन सेविताः । सेव्यमानास्त्वमी क्लेशाः सुतरां दुःखकारकाः

sarve hitāya kalpante ānukūlyena sevitāḥ / sevyamānāstvamī kleśāḥ sutarāṃ duḥkhakārakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संततदीर्घवैरिषु व्यसनौघप्रसवैकहेतुषु । हृदये निवसत्सु निर्भयं मम संसाररतिः कथं भवेत्

iti saṃtatadīrghavairiṣu vyasanaughaprasavaikahetuṣu / hṛdaye nivasatsu nirbhayaṃ mama saṃsāraratiḥ kathaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवचारकपालका इमे नरकादिष्वपि वध्यघातकाः । मतिवेश्मनि लोभपञ्जरे यदि तिष्ठन्ति कुतः सुखं मम

bhavacārakapālakā ime narakādiṣvapi vadhyaghātakāḥ / mativeśmani lobhapañjare yadi tiṣṭhanti kutaḥ sukhaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मान्न तावदहमत्र धुरं क्षिपामि यावन्न शत्रव इमे निहताः समक्षम् । स्वल्पे ऽपि तावदपकारिणि बद्धरोषा मानोन्नतास्तमनिहत्य न यान्ति निद्राम्

tasmānna tāvadahamatra dhuraṃ kṣipāmi yāvanna śatrava ime nihatāḥ samakṣam / svalpe 'pi tāvadapakāriṇi baddharoṣā mānonnatāstamanihatya na yānti nidrām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकृतिमरणदुःखितान्धकारान् । रणशिरसि प्रसभं निहन्तुमुग्राः । अगणितशरशक्तिघातदुःखा न विमुखतामुपयान्त्यसाधयित्वा

prakṛtimaraṇaduḥkhitāndhakārān / raṇaśirasi prasabhaṃ nihantumugrāḥ / agaṇitaśaraśaktighātaduḥkhā na vimukhatāmupayāntyasādhayitvā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमुत सततसर्वदुःखहेतून् प्रकृतिरिपूनुपहन्तुमुद्यतस्य । भवति मम विषाददैन्यमद्य व्यसनशतैरपि केन हेतुना वै

kimuta satatasarvaduḥkhahetūn prakṛtiripūnupahantumudyatasya / bhavati mama viṣādadainyamadya vyasanaśatairapi kena hetunā vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकारणेनैव रिपुक्षतानि गात्रेष्वलंकारवदुद्वहन्ति । महार्थसिद्ध्यै तु समुद्यतस्य दुःखानि कस्मान्मम बाधकानि

akāraṇenaiva ripukṣatāni gātreṣvalaṃkāravadudvahanti / mahārthasiddhyai tu samudyatasya duḥkhāni kasmānmama bādhakāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वजीविकामात्रनिबद्धचित्ताः कैवर्तचण्डालकृषीवलाद्याः । शीतातपादिव्यसनं सहन्ते जगद्धितार्थं न कथं सहे ऽहम्

svajīvikāmātranibaddhacittāḥ kaivartacaṇḍālakṛṣīvalādyāḥ / śītātapādivyasanaṃ sahante jagaddhitārthaṃ na kathaṃ sahe 'ham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशदिग्व्योमपर्यन्तजगत्क्लेशविमोक्षणे । प्रतिज्ञाय मदात्मापि न क्लेशेभ्यो विमोचितः

daśadigvyomaparyantajagatkleśavimokṣaṇe / pratijñāya madātmāpi na kleśebhyo vimocitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मप्रमाणमज्ञात्वा ब्रुवन्नुन्मत्तकस्तदा । अनिवर्ती भविष्यामि तस्मात्क्लेशवधे सदा

ātmapramāṇamajñātvā bruvannunmattakastadā / anivartī bhaviṣyāmi tasmātkleśavadhe sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र ग्रही भविष्यामि बद्धवैरश्च विग्रही । अन्यत्र तद्विधात्क्लेशात् क्लेशघातानुबन्धिनः

atra grahī bhaviṣyāmi baddhavairaśca vigrahī / anyatra tadvidhātkleśāt kleśaghātānubandhinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गलन्त्वन्त्राणि मे कामं शिरः पततु नाम मे । न त्वेवावनतिं यामि सर्वथा क्लेशवैरिणाम्

galantvantrāṇi me kāmaṃ śiraḥ patatu nāma me / na tvevāvanatiṃ yāmi sarvathā kleśavairiṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्वासितस्यापि तु नाम शत्रोर्देशान्तरे स्थानपरिग्रहः स्यात् । यतः पुनः संभृतशक्तिरेति न क्लेशशत्रोर्गतिरीदृशी तु

nirvāsitasyāpi tu nāma śatrordeśāntare sthānaparigrahaḥ syāt / yataḥ punaḥ saṃbhṛtaśaktireti na kleśaśatrorgatirīdṛśī tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वासौ यायान्मन्मनःस्थो निरस्तः स्थित्वा यस्मिन् मद्वधार्थं यतेत । नोद्योगो मे केवलं मन्दबुद्धेः क्लेशाः प्रज्ञादृष्टिसाध्या वराकाः

kvāsau yāyānmanmanaḥstho nirastaḥ sthitvā yasmin madvadhārthaṃ yateta / nodyogo me kevalaṃ mandabuddheḥ kleśāḥ prajñādṛṣṭisādhyā varākāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न क्लेशा विषयेषु नेन्द्रियगणे नाप्यन्तराले स्थिता नातो ऽन्यत्र कुह स्थिताः पुनरमी मथ्नन्ति कृत्स्नं जगत् । मायैवेयमतो विमुञ्च हृदयं त्रासं भजस्वोद्यमं प्रज्ञार्थं किमकाण्ड एव नरकेष्वात्मानमाबाधसे

na kleśā viṣayeṣu nendriyagaṇe nāpyantarāle sthitā nāto 'nyatra kuha sthitāḥ punaramī mathnanti kṛtsnaṃ jagat / māyaiveyamato vimuñca hṛdayaṃ trāsaṃ bhajasvodyamaṃ prajñārthaṃ kimakāṇḍa eva narakeṣvātmānamābādhase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं विनिश्चित्य करोमि यत्नं यथोक्तशिक्षाप्रतिपत्तिहेतोः । वैद्योपदेशाच्चलतः कुतो ऽस्ति भैषज्यसाध्यस्य निरामयत्वम्

evaṃ viniścitya karomi yatnaṃ yathoktaśikṣāpratipattihetoḥ / vaidyopadeśāccalataḥ kuto 'sti bhaiṣajyasādhyasya nirāmayatvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.