Santideva: Bodhicaryavatara 9

नाकाशमीशो ऽचेष्टत्वात् नात्मा पूर्वनिषेधतः । अचिन्त्यस्य च कर्तृत्वमप्यचिन्त्यं किमुच्यते

nākāśamīśo 'ceṣṭatvāt nātmā pūrvaniṣedhataḥ / acintyasya ca kartṛtvamapyacintyaṃ kimucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन किं स्रष्टुमिष्टं च आत्मा चेत् नन्वसौ ध्रुवः । क्ष्मादिस्वभाव ईशश्च ज्ञानं ज्ञेयादनादि च

tena kiṃ sraṣṭumiṣṭaṃ ca ātmā cet nanvasau dhruvaḥ / kṣmādisvabhāva īśaśca jñānaṃ jñeyādanādi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मणः सुखदुःखे च वद किं तेन निर्मितम् । हेतोरादिर्न चेदस्ति फलस्यादिः कुतो भवेत्

karmaṇaḥ sukhaduḥkhe ca vada kiṃ tena nirmitam / hetorādirna cedasti phalasyādiḥ kuto bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्मात्सदा न कुरुते न हि सो ऽन्यमपेक्षते । तेनाकृतो ऽन्यो नास्त्येव तेनासौ किमपेक्षताम्

kasmātsadā na kurute na hi so 'nyamapekṣate / tenākṛto 'nyo nāstyeva tenāsau kimapekṣatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपेक्षते चेत्सामग्रीं हेतुर्न पुनरीश्वरः । नाकर्तुमीशः सामग्र्यां[न कर्तुं तदभावतः]

apekṣate cetsāmagrīṃ heturna punarīśvaraḥ / nākartumīśaḥ sāmagryāṃ[na kartuṃ tadabhāvataḥ]

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करोत्यनिच्छन्नीशश्चेत्परायत्तः प्रसज्यते । इच्छन्नपीच्छायत्तः स्यात् कुर्वतः कुत ईशता

karotyanicchannīśaścetparāyattaḥ prasajyate / icchannapīcchāyattaḥ syāt kurvataḥ kuta īśatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये ऽपि नित्यानणूनाहुस्ते ऽपि पूर्वं निवारिताः । सांख्याः प्रधानमिच्छन्ति नित्यं लोकस्य कारणम्

ye 'pi nityānaṇūnāhuste 'pi pūrvaṃ nivāritāḥ / sāṃkhyāḥ pradhānamicchanti nityaṃ lokasya kāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्त्वं रजस्तमश्चेति गुणा अविषमस्थिताः । प्रधानमिति कथ्यन्ते विषमैर्जगदुच्यते

sattvaṃ rajastamaśceti guṇā aviṣamasthitāḥ / pradhānamiti kathyante viṣamairjagaducyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकस्य त्रिस्वभावत्वमयुक्तं तेन नास्ति तत् । एवं गुणा न विद्यन्ते प्रत्येकं ते ऽपि हि त्रिधा

ekasya trisvabhāvatvamayuktaṃ tena nāsti tat / evaṃ guṇā na vidyante pratyekaṃ te 'pi hi tridhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणाभावे च शब्दादेरस्तित्वमतिदूरतः । अचेतने च वस्त्रादौ सुखादेरप्यसंभवः

guṇābhāve ca śabdāderastitvamatidūrataḥ / acetane ca vastrādau sukhāderapyasaṃbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्धेतुरूपा भावाश्चेन्ननु भावा विचारिताः । सुखाद्येव च ते हेतुः न च तस्मात्पटादयः

taddheturūpā bhāvāścennanu bhāvā vicāritāḥ / sukhādyeva ca te hetuḥ na ca tasmātpaṭādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पटादेस्तु सुखादि स्यात्तदभावात्सुखाद्यसत् । सुखादीनां च नित्यत्वं कदाचिन्नोपलभ्यते

paṭādestu sukhādi syāttadabhāvātsukhādyasat / sukhādīnāṃ ca nityatvaṃ kadācinnopalabhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यामेव सुखव्यक्तौ संवित्तिः किं न गृह्यते । तदेव सूक्ष्मतां याति स्थूलं सूक्ष्मं च तत्कथम्

satyāmeva sukhavyaktau saṃvittiḥ kiṃ na gṛhyate / tadeva sūkṣmatāṃ yāti sthūlaṃ sūkṣmaṃ ca tatkatham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थौल्यं त्यक्त्वा भवेत्सूक्ष्ममनित्ये स्थौल्यसूक्ष्मते । सर्वस्य वस्तुनस्तद्वत्किं नानित्यत्वमिष्यते

sthaulyaṃ tyaktvā bhavetsūkṣmamanitye sthaulyasūkṣmate / sarvasya vastunastadvatkiṃ nānityatvamiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न स्थौल्यं चेत्सुखादन्यत् सुखस्यानित्यता स्फुटम् । नासदुत्पद्यते किंचिदसत्त्वादिति चेन्मतम्

na sthaulyaṃ cetsukhādanyat sukhasyānityatā sphuṭam / nāsadutpadyate kiṃcidasattvāditi cenmatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यक्तस्यासत उत्पत्तिरकामस्यापि ते स्थिता । अन्नादो ऽमेध्यभक्षः स्यात् फलं हेतौ यदि स्थितम्

vyaktasyāsata utpattirakāmasyāpi te sthitā / annādo 'medhyabhakṣaḥ syāt phalaṃ hetau yadi sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पटार्घेणैव कर्पासबीजं क्रीत्वा निवस्यताम् । मोहाच्चेन्नेक्षते लोकः तत्त्वज्ञस्यापि सा स्थितिः

paṭārgheṇaiva karpāsabījaṃ krītvā nivasyatām / mohāccennekṣate lokaḥ tattvajñasyāpi sā sthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकस्यापि च तज्ज्ञानमस्ति कस्मान्न पश्यति । लोकाप्रमाणतायां चेत् व्यक्तदर्शनमप्यसत्

lokasyāpi ca tajjñānamasti kasmānna paśyati / lokāpramāṇatāyāṃ cet vyaktadarśanamapyasat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमाणमप्रमाणं चेन्ननु तत्प्रमितं मृषा । तत्त्वतः शून्यता तस्माद्भावानां नोपपद्यते

pramāṇamapramāṇaṃ cennanu tatpramitaṃ mṛṣā / tattvataḥ śūnyatā tasmādbhāvānāṃ nopapadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्पितं भावमस्पृष्ट्वा तदभावो न गृह्यते । तस्माद्भावो मृषा यो हि तस्याभावः स्फुटं मृषा

kalpitaṃ bhāvamaspṛṣṭvā tadabhāvo na gṛhyate / tasmādbhāvo mṛṣā yo hi tasyābhāvaḥ sphuṭaṃ mṛṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्स्वप्ने सुते नष्टे स नास्तीति विकल्पना । तद्भावकल्पनोत्पादं विबध्नाति मृषा च सा

tasmātsvapne sute naṣṭe sa nāstīti vikalpanā / tadbhāvakalpanotpādaṃ vibadhnāti mṛṣā ca sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मादेवं विचारेण नास्ति किंचिदहेतुतः । न च व्यस्तसमस्तेषु प्रत्ययेषु व्यवस्थितम्

tasmādevaṃ vicāreṇa nāsti kiṃcidahetutaḥ / na ca vyastasamasteṣu pratyayeṣu vyavasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यतो नापि चायातं न तिष्ठति न गच्छति । मायातः को विशेषो ऽस्य यन्मूढैः सत्यतः कृतम्

anyato nāpi cāyātaṃ na tiṣṭhati na gacchati / māyātaḥ ko viśeṣo 'sya yanmūḍhaiḥ satyataḥ kṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मायया निर्मितं यच्च हेतुभिर्यच्च निर्मितम् । आयाति तत्कुतः कुत्र याति चेति निरूप्यताम्

māyayā nirmitaṃ yacca hetubhiryacca nirmitam / āyāti tatkutaḥ kutra yāti ceti nirūpyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदन्यसंनिधानेन दृष्टं न तदभावतः । प्रतिबिम्बसमे तस्मिन् कृत्रिमे सत्यता कथम्

yadanyasaṃnidhānena dṛṣṭaṃ na tadabhāvataḥ / pratibimbasame tasmin kṛtrime satyatā katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यमानस्य भावस्य हेतुना किं प्रयोजनम् । अथाप्यविद्यमानो ऽसौ हेतुना किं प्रयोजनम्

vidyamānasya bhāvasya hetunā kiṃ prayojanam / athāpyavidyamāno 'sau hetunā kiṃ prayojanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाभावस्य विकारो ऽस्ति हेतुकोटिशतैरपि । तदवस्थ कथं भावः को वान्यो भावतां गतः

nābhāvasya vikāro 'sti hetukoṭiśatairapi / tadavastha kathaṃ bhāvaḥ ko vānyo bhāvatāṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाभावकाले भावश्चेत्कदा भावो भविष्यति । नाजातेन हि भावेन सो ऽभावो ऽपगमिष्यति

nābhāvakāle bhāvaścetkadā bhāvo bhaviṣyati / nājātena hi bhāvena so 'bhāvo 'pagamiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चानपगते ऽभावे भावावसरसंभवः । भावश्चाभावतां नैति द्विस्वभावप्रसङ्गतः

na cānapagate 'bhāve bhāvāvasarasaṃbhavaḥ / bhāvaścābhāvatāṃ naiti dvisvabhāvaprasaṅgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं न च निरोधो ऽस्ति न च भावो ऽस्ति सर्वदा । अजातमनिरुद्धं च तस्मात्सर्वमिदं जगत्

evaṃ na ca nirodho 'sti na ca bhāvo 'sti sarvadā / ajātamaniruddhaṃ ca tasmātsarvamidaṃ jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्नोपमास्तु गतयो विचारे कदलीसमाः । निर्वृतानिर्वृतानां च विशेषो नास्ति वस्तुतः

svapnopamāstu gatayo vicāre kadalīsamāḥ / nirvṛtānirvṛtānāṃ ca viśeṣo nāsti vastutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं शून्येषु धर्मेषु किं लब्धं किं हृतं भवेत् । सत्कृतः परिभूतो वा केन कः संभविष्यति

evaṃ śūnyeṣu dharmeṣu kiṃ labdhaṃ kiṃ hṛtaṃ bhavet / satkṛtaḥ paribhūto vā kena kaḥ saṃbhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुतः सुखं वा दुःखं वा किं प्रियं वा किमप्रियम् । का तृष्णा कुत्र सा तृष्णा मृग्यमाणा स्वभावतः

kutaḥ sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā kiṃ priyaṃ vā kimapriyam / kā tṛṣṇā kutra sā tṛṣṇā mṛgyamāṇā svabhāvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचारे जीवलोकः कः को नामात्र मरिष्यति । को भविष्यति को भूतः को बन्धुः कस्य कः सुहृत्

vicāre jīvalokaḥ kaḥ ko nāmātra mariṣyati / ko bhaviṣyati ko bhūtaḥ ko bandhuḥ kasya kaḥ suhṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वमाकाशसंकाशं परिगृह्णन्तु मद्विधाः । प्रकुप्यन्ति प्रहृष्यन्ति कलहोत्सवहेतुभिः

sarvamākāśasaṃkāśaṃ parigṛhṇantu madvidhāḥ / prakupyanti prahṛṣyanti kalahotsavahetubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोकायासैर्विषादैश्च मिथश्छेदनभेदनैः । यापयन्ति सुकृच्छ्रेण पापैरात्मसुखेच्छवः

śokāyāsairviṣādaiśca mithaśchedanabhedanaiḥ / yāpayanti sukṛcchreṇa pāpairātmasukhecchavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृताः पतन्त्यपायेषु दीर्घतीव्रव्यथेषु च । आगत्यागत्य सुगतिं भूत्वा भूत्वा सुखोचिताः

mṛtāḥ patantyapāyeṣu dīrghatīvravyatheṣu ca / āgatyāgatya sugatiṃ bhūtvā bhūtvā sukhocitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवे बहुप्रपातश्च तत्र चातत्त्वमीदृशम् । तत्रान्योन्यविरोधश्च न भवेत्तत्त्वमीदृशम्

bhave bahuprapātaśca tatra cātattvamīdṛśam / tatrānyonyavirodhaśca na bhavettattvamīdṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र चानुपमास्तीव्रा अनन्ता दुःखसागराः । तत्रैवमल्पबलता तत्राप्यल्पत्वमायुषः

tatra cānupamāstīvrā anantā duḥkhasāgarāḥ / tatraivamalpabalatā tatrāpyalpatvamāyuṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रापि जीवितारोग्यव्यापारेइः क्षुत्क्लमश्रमैः । निद्रयोपद्रवैर्बालसंसर्गैर्निष्फलैस्तथा

tatrāpi jīvitārogyavyāpāreiḥ kṣutklamaśramaiḥ / nidrayopadravairbālasaṃsargairniṣphalaistathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृथैवायुर्वहत्याशु विवेकस्तत्र दुर्लभः । तत्राप्यभ्यस्तविक्षेपनिवारणगतिः कुतः

vṛthaivāyurvahatyāśu vivekastatra durlabhaḥ / tatrāpyabhyastavikṣepanivāraṇagatiḥ kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रापि मारो यतते महापायप्रपातने । तत्रासन्मार्गबाहुल्याद्विचिकित्सा च दुर्जया

tatrāpi māro yatate mahāpāyaprapātane / tatrāsanmārgabāhulyādvicikitsā ca durjayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनश्च क्षणदौर्लभ्यं बुद्धोत्पादो ऽतिदुर्लभः । क्लेशौघो दुर्निवारश्चेत्यहो दुःखपरंपरा

punaśca kṣaṇadaurlabhyaṃ buddhotpādo 'tidurlabhaḥ / kleśaugho durnivāraścetyaho duḥkhaparaṃparā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो बतातिशोच्यत्वमेषां दुःखौघवर्तिनाम् । ये नेक्षन्ते स्वदौःस्थित्यमेवमप्यतिदुःस्थिताः

aho batātiśocyatvameṣāṃ duḥkhaughavartinām / ye nekṣante svadauḥsthityamevamapyatiduḥsthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नात्वा स्नात्वा यथा कश्चिद्विशेद्वह्निं मुहुर्मुहुः । स्वसौस्थित्यं च मन्यन्ते एवमप्यतिदुःस्थिताः

snātvā snātvā yathā kaścidviśedvahniṃ muhurmuhuḥ / svasausthityaṃ ca manyante evamapyatiduḥsthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजरामरलीलानामेवं विहरतां सताम् । आयास्यन्त्यापदो घोराः कृत्वा मरणमग्रतः

ajarāmaralīlānāmevaṃ viharatāṃ satām / āyāsyantyāpado ghorāḥ kṛtvā maraṇamagrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं दुःखाग्नितप्तानां शान्तिं कुर्यामहं कदा । पुण्यमेघसमुद्भूतैः सुखोपकरणैः स्वकैः

evaṃ duḥkhāgnitaptānāṃ śāntiṃ kuryāmahaṃ kadā / puṇyameghasamudbhūtaiḥ sukhopakaraṇaiḥ svakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदोपलम्भदृष्टिभ्यो देशयिष्यामि शून्यताम् । संवृत्यानुपलम्भेन पुण्यसंभारमादरात्

kadopalambhadṛṣṭibhyo deśayiṣyāmi śūnyatām / saṃvṛtyānupalambhena puṇyasaṃbhāramādarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.