Library·Samadhirajasutra·1

Samadhirajasutra 1

एवं मया श्रुतम् । एकस्मिन् समये भगवान् राजगृहे विहरति स्म गृध्रकूटे पर्वते महता भिक्षुसंघेन सार्धं परिपूर्णेन भिक्षुनियुतशतसहस्रेण अशीत्या च बोधिसत्त्वनियुतैः सार्धम् । सर्वैरकजातिप्रतिबद्धैरभिज्ञाभिज्ञातैर्दशदिग्लोकधातुसंनिपतितैर्धारणीसूत्रान्तगतिं गतैः सर्वसत्त्वधर्मदानसंतोषकैर्महाभिज्ञाज्ञानोदाहारकुशलैः सर्वपारमितापरमपारमिताप्राप्तैः सर्वबोधिसत्त्वसमाधिसमापत्तिव्यवस्थानज्ञानकुशलैः सर्वबुद्धस्तुतस्तोभितप्रशस्तैः सर्वबुद्धक्षेत्रव्याक्रमणकुशलैः सर्वमारसंत्रासनज्ञानकुशलैः सर्वधर्मयथावज्ज्ञानकुशलैः सर्वसत्त्वेन्द्रियपरापरज्ञानकुशलैः बुद्धसर्वकर्मपूजासमादानप्रज्ञानकुशलैः सर्वलोकधर्मानुपलिप्तैः कायवाक्चित्तसमलंकृतैः महामैत्रीमहाकरुणासंनाहसंनद्धैः महावीर्यासंख्येयकल्पापरिक्षीणमानसैः महासिंहनादनादिभिः सर्वपरप्रवादानभिभूतैः अवैवर्तिकमुद्रामुद्रितैः सर्वबुद्धधर्माभिषेकप्राप्तैः । तद्यथा - मेरुणा च नाम बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन । सुमेरुणा च । महामेरुणा च । मेरुशिखरिंधरेण च । मेरुप्रदीपराजेन च । मेरुकूटेन च । मेरुध्वजेन च । मेरुगजेन च । मेरुशिखरे संघट्टनराजेन च । मेरुस्वरेण च । मेघराजेन च । दुन्दुभिस्वरेण च । रत्नपाणिना च । रत्नाकरेण च । रत्नकेतुना च । रत्नशिखरेण च । रत्नसंभवेन च रत्नप्रभासेन च । रत्नयष्टिना च । रत्नमुद्राहस्तेन च । रत्नव्यूहेन च । रत्नजालिना च । रत्नप्रभेण च । रत्नद्वीपेण च । रतिंकरेण च । धर्मव्यूहेन च । व्यूहराजेन च । लक्षणसमलंकृतेन च । स्वरव्यूहेन च । स्वरविशुद्धिप्रभेण च । रत्नकूटेन च । रत्नचूडेन च । दशशतरश्मिकृतार्चिषा ज्योति रसेन च । चन्द्रभानुना च । सहचित्तोत्पादधर्मचक्रप्रवर्तिना च । शुभकनकविशुद्धिप्रभेण च । सततमभयंददानेन च नाम बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन । अजितबोधिसत्त्वपूर्वंगमैश्च सर्वैर्भद्रकल्पिकैर्बोधिसत्त्वैर्महासत्त्वैः । मञ्जुश्रीपूर्वंगमैश्च षष्टिभिरनुपमचित्तैः । भद्रपालपूर्वंगमैश्च षोडशभिः सत्पुरुषैः । चतुर्महाराजपूर्वंगमैश्च चातुर्महाराजकायिकैर्देवपुत्रैः । पेयालम् । यावद् ब्रह्मपूर्वंगमैश्च ब्रह्मकायिकैर्देवपुत्रैस्तदन्यैश्च महेशाख्यमहेशाख्यैरुदारोदारैर्देवनागयक्षगन्धर्वासुरगरुडकिन्नरमहोरगमनुष्यामनुष्यैर्भगवान् (वैद्य २) सत्कृतो गुरुकृतो मानितः पूजितो ऽर्चितो ऽपचायितश्चतसृणामपि पर्षदां सदेवलोकस्य लोकस्य वन्दनीयः पूजनीयो नमस्करणीयः । तत्र खलु भगवाननेकशतसहस्रया पर्षदा परिवृतः पुरस्कृतो धर्मं देशयति स्म आदौ कल्याणं मध्ये कल्याणं पर्यवसाने कल्याणम् । स्वर्थं सुव्यञ्जनं केवलं परिपूर्णं परिशुद्धं पर्यवदातं ब्रह्मचर्यं संप्रकाशयति स्म ॥ तेन खलु पुनः समयेन तस्मिन्नेव पर्षत्संनिपाते चन्द्रप्रभो नाम कुमारभूतः संनिपतितो ऽभूत् संनिषण्णः पूर्वजिनकृताधिकारो ऽवरोपितकुशलमूलो जातिस्मरो लब्धप्रतिभानो महायानसंप्रस्थितो महाकरुणाभियुक्तः । अथ खलु चन्द्रप्रभः कुमारभूत उत्थायासनादेकांसमुत्तरासङ्गं प्रावृत्य दक्षिणं जानुमण्डलं पृथिव्यां प्रतिष्ठाप्य येन भगवांस्तेनाञ्जलिं प्रणम्य भगवन्तमेतदवोचत् - पृच्छेयमहं भगवन्तं तथागतमर्हन्तं सम्यक्संबुद्धं कंचिदेव प्रदेशम्, सचेन्मे भगवानवकाशं कुर्यात् पृष्टप्रश्नव्याकरणाय । एवमुक्ते भगवान् चन्द्रप्रभं कुमारभूतमामन्त्रयते स्म - पृच्छ त्वं कुमारभूत तथागतमर्हन्तं सम्यक्संबुद्धं यद् यदेव काङ्क्षसि । अहं तस्य तस्यैव प्रश्नस्य पृष्टस्य व्याकरणेन चित्तमाराधयिष्यामि । सर्वज्ञो ऽस्मि सम्यक्संबुद्धः कुमार सर्वदर्शी सर्वधर्मबलवैशारद्यवृषभतामनुप्राप्तो ऽनावरणविमोक्षज्ञानसमन्वागतः । नास्ति कुमार तथागतस्य सर्वधर्मेष्वज्ञातं वा अदृष्टं वा अश्रुतं वा अविदितं वा असाक्षात्कृतं वा अनभिसंबुद्धं वा अनन्तापर्यन्तेषु लोकधातुषु । नित्यकृतस्ते कुमार अवकाशो भवतु तथागतं प्रश्नपरिपृच्छनाय । अहं ते तस्य तस्यैव प्रश्नस्य पृष्टस्य व्याकरणेन चित्तमाराधयिष्यामि ॥ अथ खलु चन्द्रप्रभः कुमारभूतस्तुष्ट उदग्र आत्तमनाः प्रमुदितः प्रीतिसौमनस्यजातस्तस्यां वेलायां भगवन्तं गाथाभिरध्यभाषत - कथं चरन्तः संबुद्ध लोकनाथ प्रभंकर । लभते ऽचिन्तियं ज्ञानं व्याकुरुष्व हितंकर

evaṃ mayā śrutam | ekasmin samaye bhagavān rājagṛhe viharati sma gṛdhrakūṭe parvate mahatā bhikṣusaṃghena sārdhaṃ paripūrṇena bhikṣuniyutaśatasahasreṇa aśītyā ca bodhisattvaniyutaiḥ sārdham | sarvairakajātipratibaddhairabhijñābhijñātairdaśadiglokadhātusaṃnipatitairdhāraṇīsūtrāntagatiṃ gataiḥ sarvasattvadharmadānasaṃtoṣakairmahābhijñājñānodāhārakuśalaiḥ sarvapāramitāparamapāramitāprāptaiḥ sarvabodhisattvasamādhisamāpattivyavasthānajñānakuśalaiḥ sarvabuddhastutastobhitapraśastaiḥ sarvabuddhakṣetravyākramaṇakuśalaiḥ sarvamārasaṃtrāsanajñānakuśalaiḥ sarvadharmayathāvajjñānakuśalaiḥ sarvasattvendriyaparāparajñānakuśalaiḥ buddhasarvakarmapūjāsamādānaprajñānakuśalaiḥ sarvalokadharmānupaliptaiḥ kāyavākcittasamalaṃkṛtaiḥ mahāmaitrīmahākaruṇāsaṃnāhasaṃnaddhaiḥ mahāvīryāsaṃkhyeyakalpāparikṣīṇamānasaiḥ mahāsiṃhanādanādibhiḥ sarvaparapravādānabhibhūtaiḥ avaivartikamudrāmudritaiḥ sarvabuddhadharmābhiṣekaprāptaiḥ | tadyathā - meruṇā ca nāma bodhisattvena mahāsattvena | sumeruṇā ca | mahāmeruṇā ca | meruśikhariṃdhareṇa ca | merupradīparājena ca | merukūṭena ca | merudhvajena ca | merugajena ca | meruśikhare saṃghaṭṭanarājena ca | merusvareṇa ca | megharājena ca | dundubhisvareṇa ca | ratnapāṇinā ca | ratnākareṇa ca | ratnaketunā ca | ratnaśikhareṇa ca | ratnasaṃbhavena ca ratnaprabhāsena ca | ratnayaṣṭinā ca | ratnamudrāhastena ca | ratnavyūhena ca | ratnajālinā ca | ratnaprabheṇa ca | ratnadvīpeṇa ca | ratiṃkareṇa ca | dharmavyūhena ca | vyūharājena ca | lakṣaṇasamalaṃkṛtena ca | svaravyūhena ca | svaraviśuddhiprabheṇa ca | ratnakūṭena ca | ratnacūḍena ca | daśaśataraśmikṛtārciṣā jyoti rasena ca | candrabhānunā ca | sahacittotpādadharmacakrapravartinā ca | śubhakanakaviśuddhiprabheṇa ca | satatamabhayaṃdadānena ca nāma bodhisattvena mahāsattvena | ajitabodhisattvapūrvaṃgamaiśca sarvairbhadrakalpikairbodhisattvairmahāsattvaiḥ | mañjuśrīpūrvaṃgamaiśca ṣaṣṭibhiranupamacittaiḥ | bhadrapālapūrvaṃgamaiśca ṣoḍaśabhiḥ satpuruṣaiḥ | caturmahārājapūrvaṃgamaiśca cāturmahārājakāyikairdevaputraiḥ | peyālam | yāvad brahmapūrvaṃgamaiśca brahmakāyikairdevaputraistadanyaiśca maheśākhyamaheśākhyairudārodārairdevanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragamanuṣyāmanuṣyairbhagavān (Vaidya 2) satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito 'rcito 'pacāyitaścatasṛṇāmapi parṣadāṃ sadevalokasya lokasya vandanīyaḥ pūjanīyo namaskaraṇīyaḥ | tatra khalu bhagavānanekaśatasahasrayā parṣadā parivṛtaḥ puraskṛto dharmaṃ deśayati sma ādau kalyāṇaṃ madhye kalyāṇaṃ paryavasāne kalyāṇam | svarthaṃ suvyañjanaṃ kevalaṃ paripūrṇaṃ pariśuddhaṃ paryavadātaṃ brahmacaryaṃ saṃprakāśayati sma || tena khalu punaḥ samayena tasminneva parṣatsaṃnipāte candraprabho nāma kumārabhūtaḥ saṃnipatito 'bhūt saṃniṣaṇṇaḥ pūrvajinakṛtādhikāro 'varopitakuśalamūlo jātismaro labdhapratibhāno mahāyānasaṃprasthito mahākaruṇābhiyuktaḥ | atha khalu candraprabhaḥ kumārabhūta utthāyāsanādekāṃsamuttarāsaṅgaṃ prāvṛtya dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya yena bhagavāṃstenāñjaliṃ praṇamya bhagavantametadavocat - pṛccheyamahaṃ bhagavantaṃ tathāgatamarhantaṃ samyaksaṃbuddhaṃ kaṃcideva pradeśam, sacenme bhagavānavakāśaṃ kuryāt pṛṣṭapraśnavyākaraṇāya | evamukte bhagavān candraprabhaṃ kumārabhūtamāmantrayate sma - pṛccha tvaṃ kumārabhūta tathāgatamarhantaṃ samyaksaṃbuddhaṃ yad yadeva kāṅkṣasi | ahaṃ tasya tasyaiva praśnasya pṛṣṭasya vyākaraṇena cittamārādhayiṣyāmi | sarvajño 'smi samyaksaṃbuddhaḥ kumāra sarvadarśī sarvadharmabalavaiśāradyavṛṣabhatāmanuprāpto 'nāvaraṇavimokṣajñānasamanvāgataḥ | nāsti kumāra tathāgatasya sarvadharmeṣvajñātaṃ vā adṛṣṭaṃ vā aśrutaṃ vā aviditaṃ vā asākṣātkṛtaṃ vā anabhisaṃbuddhaṃ vā anantāparyanteṣu lokadhātuṣu | nityakṛtaste kumāra avakāśo bhavatu tathāgataṃ praśnaparipṛcchanāya | ahaṃ te tasya tasyaiva praśnasya pṛṣṭasya vyākaraṇena cittamārādhayiṣyāmi || atha khalu candraprabhaḥ kumārabhūtastuṣṭa udagra āttamanāḥ pramuditaḥ prītisaumanasyajātastasyāṃ velāyāṃ bhagavantaṃ gāthābhiradhyabhāṣata - kathaṃ carantaḥ saṃbuddha lokanātha prabhaṃkara / labhate 'cintiyaṃ jñānaṃ vyākuruṣva hitaṃkara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं चरन्तु नरेन्द्र सत्यवादि नरवृषभ नरदेवपूजनीय । अतुलियु वरु लब्धमग्रयाणं गिरवर पृष्ट वियाकुरुष्व नाथ

kathaṃ carantu narendra satyavādi naravṛṣabha naradevapūjanīya / atuliyu varu labdhamagrayāṇaṃ giravara pṛṣṭa viyākuruṣva nātha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अध्याशयेन पृच्छामि शाठ्यं मम न विद्यते । साक्षी न कश्चिदन्यो मे अन्यत्र पुरुषोत्तमात्

adhyāśayena pṛcchāmi śāṭhyaṃ mama na vidyate / sākṣī na kaścidanyo me anyatra puruṣottamāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपुल प्रणिधि मह्यमस्ति छन्दश्चरिय प्रजानसि मह्य शाक्यसिंह । न च अहं वचनवित्तको भविष्ये लघु प्रतिपत्ति भणाहि मे नरेन्द्र

vipula praṇidhi mahyamasti chandaścariya prajānasi mahya śākyasiṃha / na ca ahaṃ vacanavittako bhaviṣye laghu pratipatti bhaṇāhi me narendra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कतराहारका धर्मा बुद्धयाने बहुंकराः । व्याकुरुष्व महावीर सर्वधर्माण पारग

katarāhārakā dharmā buddhayāne bahuṃkarāḥ / vyākuruṣva mahāvīra sarvadharmāṇa pāraga

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपकरे धर्म मम ब्रूहि नाथ यथ नरु निषेवतु भोति तीक्ष्णप्रज्ञः । अपगतभयभैरवो अत्रस्तो न च परित्यागु करोति शीलस्कन्धात् । व्यपगतमदरागदोषमोहश्चरति च चारिक सर्वशान्तदोषः

upakare dharma mama brūhi nātha yatha naru niṣevatu bhoti tīkṣṇaprajñaḥ | apagatabhayabhairavo atrasto na ca parityāgu karoti śīlaskandhāt / vyapagatamadarāgadoṣamohaścarati ca cārika sarvaśāntadoṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं न त्यजते शीलं कथं ध्यानं न रिञ्चति । कथं निषेवते ऽरण्यं कथं प्रज्ञा प्रवर्तते

kathaṃ na tyajate śīlaṃ kathaṃ dhyānaṃ na riñcati / kathaṃ niṣevate 'raṇyaṃ kathaṃ prajñā pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं दशबलशासने उदारे अभिरति विन्दति शील रक्षमाणः । कथं भवति अच्छिद्रु शीलस्कन्धः कथं च तुलेति स्वभावु संस्कृतस्य

kathaṃ daśabalaśāsane udāre abhirati vindati śīla rakṣamāṇaḥ / kathaṃ bhavati acchidru śīlaskandhaḥ kathaṃ ca tuleti svabhāvu saṃskṛtasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं कायेन वाचा परिशुद्धो भोति पण्डितः । असंक्लिष्टेन चित्तेन बुद्धज्ञानं निषेवते

kathaṃ kāyena vācā pariśuddho bhoti paṇḍitaḥ / asaṃkliṣṭena cittena buddhajñānaṃ niṣevate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं भवति विशुद्धकायकर्मा कथं च विवर्जित भोन्ति वाचदोषाः । कथं भवति असंक्लिष्टचित्तः पुरुषवर मम पृष्ट व्याकुरुष्व

kathaṃ bhavati viśuddhakāyakarmā kathaṃ ca vivarjita bhonti vācadoṣāḥ / kathaṃ bhavati asaṃkliṣṭacittaḥ puruṣavara mama pṛṣṭa vyākuruṣva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ खलु भगवांश्चन्द्रप्रभं कुमारभूतमेतदवोचत् - एकधर्मेण कुमार समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्व एतान् गुणान् प्रतिलभते, क्षिप्रं चानुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबुध्यते । कतमेनैकधर्मेण? इह कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः सर्वसत्त्वेषु समचित्तो भवति हितचित्तो ऽप्रतिहतचित्तो ऽविषमचित्तः । अनेन कुमार एकधर्मेण समन्वागतो बोधिसत्त्वो महासत्त्व एतान् गुणान् प्रतिलभते क्षिप्रं चानुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबुध्यते ॥ अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायां चन्द्रप्रभं कुमारभूतं गाथाभिरध्यभाषत - (वैद्य ४) एकधर्मं समादाय बोधिसत्त्वो य वर्तते । एतान् गुणान् स लभते क्षिप्रं बोधिं च बुध्यते

atha khalu bhagavāṃścandraprabhaṃ kumārabhūtametadavocat - ekadharmeṇa kumāra samanvāgato bodhisattvo mahāsattva etān guṇān pratilabhate, kṣipraṃ cānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyate | katamenaikadharmeṇa? iha kumāra bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvasattveṣu samacitto bhavati hitacitto 'pratihatacitto 'viṣamacittaḥ | anena kumāra ekadharmeṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattva etān guṇān pratilabhate kṣipraṃ cānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyate || atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāṃ candraprabhaṃ kumārabhūtaṃ gāthābhiradhyabhāṣata - (Vaidya 4) ekadharmaṃ samādāya bodhisattvo ya vartate / etān guṇān sa labhate kṣipraṃ bodhiṃ ca budhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च कश्चि प्रतिहन्यते ऽस्य चित्तम् अप्रतिहतचित्तु यो भोति बोधिसत्त्वः । न च खिलु जनयति न प्रदोषं लभति यथा परिकीर्तितान् विशेषान्

na ca kaści pratihanyate 'sya cittam apratihatacittu yo bhoti bodhisattvaḥ / na ca khilu janayati na pradoṣaṃ labhati yathā parikīrtitān viśeṣān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समं चित्तं निषेवित्वा विपाको दर्शितः समः । समाः पादतला भोन्ति समश्चाचारगोचरः

samaṃ cittaṃ niṣevitvā vipāko darśitaḥ samaḥ / samāḥ pādatalā bhonti samaścācāragocaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सममविषमचित्तु भावयित्वा अपगतदोषखिलः प्रहीणकाङ्क्षः । चरणवरतलाः समास्य भोन्ति परमप्रभास्वर शुद्धदर्शनीयः

samamaviṣamacittu bhāvayitvā apagatadoṣakhilaḥ prahīṇakāṅkṣaḥ / caraṇavaratalāḥ samāsya bhonti paramaprabhāsvara śuddhadarśanīyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशदिशित विरोचि बोधिसत्त्वः स्फुरति शिरीय प्रभाय बुद्धक्षेत्रम् । यद भवति स लब्धु शान्तभूमि तद बहुसत्त्व स्थपेति बुद्धज्ञाने

daśadiśita viroci bodhisattvaḥ sphurati śirīya prabhāya buddhakṣetram / yada bhavati sa labdhu śāntabhūmi tada bahusattva sthapeti buddhajñāne

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.