तत्र भगवान् पुनरपि चन्द्रप्रभं कुमारभूतमामन्त्रयते स्म - तस्मातर्हि कुमार बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेनेमं समाधिमाकाङ्क्षता क्षिप्रं चानुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबोद्धुकामेन त्रिक्षान्तिज्ञानकुशलेन भवितव्यम् । तेन प्रथमा क्षान्तिः प्रज्ञातव्या । द्वितीया क्षान्तिः प्रज्ञातव्या । तृतीया क्षान्तिः प्रज्ञातव्या । त्रिक्षान्तिविशेषकुशलेन भवितव्यं त्रिक्षान्तिज्ञानविशेषकुशलेन च । तत् कस्य हेतोः? तथाहि कुमार यदा बोधिसत्त्वो महासत्त्वस्त्रिक्षान्तिविशेषकुशलो भवति त्रिक्षान्तिज्ञानविशेषकुशलश्च भवति, तदायं कुमार बोधिसत्त्वो महासत्त्वः क्षिप्रं समाधिं प्रतिलभते, क्षिप्रं चानुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबुध्यते । तस्मात्तर्हि कुमार बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन क्षिप्रं चानुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबोद्धुकामेनायं त्रिक्षान्त्यवतारो धर्मपर्याय उद्ग्रहीतव्यः । उद्गृह्य न परेभ्यो विस्तरेण संप्रकाशयितव्यः । तद् भविष्यति बहुजनहिताय बहुजनसुखाय लोकानुकम्पायै महतो जनकायस्यार्थाय हिताय सुखाय देवानां च मनुष्याणां चेति ॥ अथ खलु भगवांश्चन्द्रप्रभस्य कुमारभूतस्येमं त्रिक्षान्त्यवतारं धर्मपर्यायं गाथाभिगीतेन विस्तरेण संप्रकाशयति स्म - न केनचित् सार्धं करोति विग्रहं न भाषते वाचमनर्थसंहिताम् । अर्थे च धर्मे च सदा प्रतिष्ठितः प्रथमाय क्षान्तीय सद निर्दिशीयति
tatra bhagavān punarapi candraprabhaṃ kumārabhūtamāmantrayate sma - tasmātarhi kumāra bodhisattvena mahāsattvenemaṃ samādhimākāṅkṣatā kṣipraṃ cānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhukāmena trikṣāntijñānakuśalena bhavitavyam | tena prathamā kṣāntiḥ prajñātavyā | dvitīyā kṣāntiḥ prajñātavyā | tṛtīyā kṣāntiḥ prajñātavyā | trikṣāntiviśeṣakuśalena bhavitavyaṃ trikṣāntijñānaviśeṣakuśalena ca | tat kasya hetoḥ? tathāhi kumāra yadā bodhisattvo mahāsattvastrikṣāntiviśeṣakuśalo bhavati trikṣāntijñānaviśeṣakuśalaśca bhavati, tadāyaṃ kumāra bodhisattvo mahāsattvaḥ kṣipraṃ samādhiṃ pratilabhate, kṣipraṃ cānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyate | tasmāttarhi kumāra bodhisattvena mahāsattvena kṣipraṃ cānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhukāmenāyaṃ trikṣāntyavatāro dharmaparyāya udgrahītavyaḥ | udgṛhya na parebhyo vistareṇa saṃprakāśayitavyaḥ | tad bhaviṣyati bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ceti || atha khalu bhagavāṃścandraprabhasya kumārabhūtasyemaṃ trikṣāntyavatāraṃ dharmaparyāyaṃ gāthābhigītena vistareṇa saṃprakāśayati sma - na kenacit sārdhaṃ karoti vigrahaṃ na bhāṣate vācamanarthasaṃhitām / arthe ca dharme ca sadā pratiṣṭhitaḥ prathamāya kṣāntīya sada nirdiśīyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मायोपमान् जानति सर्वधर्मान् न चापि सो भोति निमित्तगोचरः । न हीयते ज्ञानविवृद्धभूमेः प्रथमाय क्षान्तीय इमे विशेषाः
māyopamān jānati sarvadharmān na cāpi so bhoti nimittagocaraḥ / na hīyate jñānavivṛddhabhūmeḥ prathamāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स सर्वसूत्रान्तनयेषु कोविदः सुभाषिते ऽस्मिन्नधिमुक्तिपण्डितः । अनन्तज्ञानी सुगतान ज्ञाने प्रथमाय क्षान्तीय इमे विशेषाः
sa sarvasūtrāntanayeṣu kovidaḥ subhāṣite 'sminnadhimuktipaṇḍitaḥ / anantajñānī sugatāna jñāne prathamāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः कश्चि धर्मं शृणुते सुभाषितं बुद्धान चो भाषित तन्न काङ्क्षति । अधिमुच्यते सर्वजिनान धर्मतां प्रथमाय क्षान्तीय इमे विशेषाः
yaḥ kaści dharmaṃ śṛṇute subhāṣitaṃ buddhāna co bhāṣita tanna kāṅkṣati / adhimucyate sarvajināna dharmatāṃ prathamāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीतार्थसूत्रान्तविशेष जानति यथोपदिष्टा सुगतेन शून्यता । यास्मिन् पुनः पुद्गल सत्त्व पूरुषो नेयार्थतां जानति सर्वधर्मान्
nītārthasūtrāntaviśeṣa jānati yathopadiṣṭā sugatena śūnyatā / yāsmin punaḥ pudgala sattva pūruṣo neyārthatāṃ jānati sarvadharmān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये अस्मि लोके पृथु अन्यतीर्था न तस्य तेषु प्रतिहन्यते मनः । कारुण्यमेतेषु उपस्थपेति प्रथमाय क्षान्तीय इमे विशेषाः
ye asmi loke pṛthu anyatīrthā na tasya teṣu pratihanyate manaḥ / kāruṇyameteṣu upasthapeti prathamāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आभासमागच्छति तस्य धारणी तस्मिंश्च आभासि न जातु काङ्क्षति । सत्यानुपरिवर्तिनि वाच भाषते प्रथमाय क्षान्तीय इमे विशेषाः
ābhāsamāgacchati tasya dhāraṇī tasmiṃśca ābhāsi na jātu kāṅkṣati / satyānuparivartini vāca bhāṣate prathamāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्ण धातून सियान्यथात्वं वाय्वम्बुतेजःपृथिवीय चापि । न चो विवर्तेत स बुद्धबोधेः प्रथमाय क्षान्तीय इमे विशेषाः
caturṇa dhātūna siyānyathātvaṃ vāyvambutejaḥpṛthivīya cāpi / na co vivarteta sa buddhabodheḥ prathamāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये शिल्पस्थाना पृथु अस्ति लोके सर्वेषु सो शिक्षितु बोधिसत्त्वः । न चात्मन उत्तरि किंचि पश्यति प्रथमाय क्षान्तीय इमे विशेषाः
ye śilpasthānā pṛthu asti loke sarveṣu so śikṣitu bodhisattvaḥ / na cātmana uttari kiṃci paśyati prathamāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकम्पियः समथबलेन भोति शेलोपमो भोति विपश्यनाय । न क्षोभितुं शक्यु स सर्वसत्त्वैर्द्वितीयाय क्षान्तीय स निर्दिशीयति
akampiyaḥ samathabalena bhoti śelopamo bhoti vipaśyanāya / na kṣobhituṃ śakyu sa sarvasattvairdvitīyāya kṣāntīya sa nirdiśīyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाहितस्तिष्ठति भाषते च समाहितश्चंक्रमते निषीदति । समाधिये पारमितागतो विदु द्वितीयाय क्षान्तीय इमे विशेषाः
samāhitastiṣṭhati bhāṣate ca samāhitaścaṃkramate niṣīdati / samādhiye pāramitāgato vidu dvitīyāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाहितो लभति अभिज्ञ पञ्च क्षेत्रशतं गच्छति धर्मदेशकः । नो चापि सो ऋद्धिबलात्तु हीयते द्वितीयाय क्षान्तीय इमे विशेषाः
samāhito labhati abhijña pañca kṣetraśataṃ gacchati dharmadeśakaḥ / no cāpi so ṛddhibalāttu hīyate dvitīyāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तादृशं शान्त समाधिमेषते समाहितस्य न स अस्ति सत्त्वः । यस्तस्य चित्तस्य प्रमाणु गृह्णीया द्वितीयाय क्षान्तीय इमे विशेषाः
sa tādṛśaṃ śānta samādhimeṣate samāhitasya na sa asti sattvaḥ / yastasya cittasya pramāṇu gṛhṇīyā dvitīyāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये लोकधातुष्विह केचि सत्त्वास्ते बुद्धज्ञानेन भणेयु धर्मान् । उद्गृह्णतो सर्व यतो हि भाषिउतं द्वितीयाय क्षान्तीय इमे विशेषाः
ye lokadhātuṣviha keci sattvāste buddhajñānena bhaṇeyu dharmān / udgṛhṇato sarva yato hi bhāṣiutaṃ dvitīyāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरिमोत्तरा दक्षिणपश्चिमासु हेष्ठे तथोर्ध्वं विदिशासु चैव । सर्वत्र सो पश्यति लोकनाथान् तृतीयाय क्षान्तीय स निर्दिशीयति
purimottarā dakṣiṇapaścimāsu heṣṭhe tathordhvaṃ vidiśāsu caiva / sarvatra so paśyati lokanāthān tṛtīyāya kṣāntīya sa nirdiśīyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुवर्णवर्णेन समुच्छ्रयेण अचिन्तियां निर्मित निर्मिणित्वा । देशेति धर्मं बहुप्राणिकोटिनां तृतीयाय क्षान्तीय इमे विशेषाः
suvarṇavarṇena samucchrayeṇa acintiyāṃ nirmita nirmiṇitvā / deśeti dharmaṃ bahuprāṇikoṭināṃ tṛtīyāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य जम्बुद्वीप इह बुद्धक्षेत्रे सर्वत्र सो दृश्यति बोधिसत्त्वः । ज्ञातश्च भोती ससुरासुरे जगे तृतीयाय क्षान्तीय इमे विशेषाः
ya jambudvīpa iha buddhakṣetre sarvatra so dṛśyati bodhisattvaḥ / jñātaśca bhotī sasurāsure jage tṛtīyāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धान आचारु तथैव गोचरा ईर्यापथो यादृश नायकानाम् । सर्वत्र सो शिक्षितु भोति पण्डितस्तृतीयाय क्षान्तीय इमे विशेषाः
buddhāna ācāru tathaiva gocarā īryāpatho yādṛśa nāyakānām / sarvatra so śikṣitu bhoti paṇḍitastṛtīyāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सचे ऽस्य तस्मिन् नानुनीयते मनो न शिक्षितो उच्यति बुद्धज्ञाने
sace 'sya tasmin nānunīyate mano na śikṣito ucyati buddhajñāne
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये लोकधातुइष्विह केचि सत्त्वास्ते बोधिसत्त्वस्य भणेयु वर्णम् । सचे ऽस्य तेषु प्रतिहन्यते मनो न शिक्षितो ऽद्यापि स बुद्धज्ञाने
ye lokadhātuiṣviha keci sattvāste bodhisattvasya bhaṇeyu varṇam / sace 'sya teṣu pratihanyate mano na śikṣito 'dyāpi sa buddhajñāne
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थेन लब्धेन न भोति सूमनो न चाप्यनर्थेन स भोति दुर्मनाः । शैलोपमे चित्ति सदा प्रतिष्ठितो अयं विशेषस्तृतीयाय क्षान्तियाः
arthena labdhena na bhoti sūmano na cāpyanarthena sa bhoti durmanāḥ / śailopame citti sadā pratiṣṭhito ayaṃ viśeṣastṛtīyāya kṣāntiyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घोषानुगामी इय क्षान्तिरुक्ता चिन्तामयी भावनानुलोमिकी । श्रुतंमया सा अनुत्पत्तिका या शिक्षा च अत्राप्ययु बोधिमार्गः
ghoṣānugāmī iya kṣāntiruktā cintāmayī bhāvanānulomikī / śrutaṃmayā sā anutpattikā yā śikṣā ca atrāpyayu bodhimārgaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिस्रो ऽपि क्षान्तीय सदा निरुत्तराः स बोधिसत्त्वेन भवन्ति लब्धाः । दृष्ट्वा ततस्तं सुगता नरोत्तमा वियाकरोन्ति विरजाय बोधये
tisro 'pi kṣāntīya sadā niruttarāḥ sa bodhisattvena bhavanti labdhāḥ / dṛṣṭvā tatastaṃ sugatā narottamā viyākaronti virajāya bodhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽस्य तं व्याकरणं श्रुणित्वा प्रकम्पिता मेदिनी षड्विकारम् । आभाय क्षेत्रं भवते प्रभास्वरं पुष्पाणि च वर्षिषु देवकोट्यः
tato 'sya taṃ vyākaraṇaṃ śruṇitvā prakampitā medinī ṣaḍvikāram / ābhāya kṣetraṃ bhavate prabhāsvaraṃ puṣpāṇi ca varṣiṣu devakoṭyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यो च तं व्याकरणं श्रुणित्वा सत्त्वान कोटी नियुता अचिन्तिया । उत्पादयी चित्त वराग्रबोधये वयं पि भेष्याम जिन आर्यचेतिकाः
tasyo ca taṃ vyākaraṇaṃ śruṇitvā sattvāna koṭī niyutā acintiyā / utpādayī citta varāgrabodhaye vayaṃ pi bheṣyāma jina āryacetikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षान्त्या इमास्तिस्र निरुत्तरा यदा संबोधिसत्त्वेन भवन्ति लब्धाः । न चापि सो जायति नापि म्रीयते न चापि स च्यवति नोपपद्यते
kṣāntyā imāstisra niruttarā yadā saṃbodhisattvena bhavanti labdhāḥ / na cāpi so jāyati nāpi mrīyate na cāpi sa cyavati nopapadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा इमा क्षान्ति त्रयो निरुत्तरा संबोधिसत्त्वेन भवन्ति लब्धाः । न पश्यतेः जायति यश्च म्रीयते स्थितधर्मतां पश्यति सर्वधर्मान्
yadā imā kṣānti trayo niruttarā saṃbodhisattvena bhavanti labdhāḥ / na paśyateḥ jāyati yaśca mrīyate sthitadharmatāṃ paśyati sarvadharmān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथाहि तेनो वितथेति ज्ञाता मायोपमा धर्म स्वभावशून्याः । न शून्यता जायति नो च म्रीयते स्वभावशून्या इमि सर्वधर्माः
tathāhi teno vitatheti jñātā māyopamā dharma svabhāvaśūnyāḥ / na śūnyatā jāyati no ca mrīyate svabhāvaśūnyā imi sarvadharmāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदात्त्यसौ सत्कृतु भोति केनचिद् उपस्थितो मानितु पूजितो ऽर्चितः । न तस्य तस्मिन्ननुनीयते मनो जानाति सो धर्मस्वभावशून्यताम्
yadāttyasau satkṛtu bhoti kenacid upasthito mānitu pūjito 'rcitaḥ / na tasya tasminnanunīyate mano jānāti so dharmasvabhāvaśūnyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आक्रुष्ट सत्त्वेहि प्रहारतर्जितो न तेषु क्रोधं कुरुते न मानम् । मैत्रीं च तेषु दृढ संजनेति तथैव सत्त्वान प्रमोचनाय
ākruṣṭa sattvehi prahāratarjito na teṣu krodhaṃ kurute na mānam / maitrīṃ ca teṣu dṛḍha saṃjaneti tathaiva sattvāna pramocanāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोष्टेहि दण्डेहि च ताड्यमानः प्रतिघातु तेषु न करोति पण्डितः । नैरात्म्यक्षान्तीय प्रतिष्ठितस्य न विद्यते क्रोधखिलं न मानः
loṣṭehi daṇḍehi ca tāḍyamānaḥ pratighātu teṣu na karoti paṇḍitaḥ / nairātmyakṣāntīya pratiṣṭhitasya na vidyate krodhakhilaṃ na mānaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथाहि तेनो वितथेति ज्ञाता मायोपमा धर्म स्वभावशून्याः । स तादृशे धर्मनये प्रतिष्ठितः सुसत्कृतो भोति सदेवलोके
tathāhi teno vitatheti jñātā māyopamā dharma svabhāvaśūnyāḥ / sa tādṛśe dharmanaye pratiṣṭhitaḥ susatkṛto bhoti sadevaloke
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदापि सत्त्वाः प्रगृहीतशस्त्राश्छिन्देयु तस्यो पृथु अङ्गमङ्गम् । न तस्य तेषु प्रतिहन्यते मनो न चापि मैत्री करुणा तु हीयते
yadāpi sattvāḥ pragṛhītaśastrāśchindeyu tasyo pṛthu aṅgamaṅgam / na tasya teṣu pratihanyate mano na cāpi maitrī karuṇā tu hīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा न मह्यं शिव शान्ति निर्वृती यावन्न स्थाप्ये इमि अग्रबोधये
tathā na mahyaṃ śiva śānti nirvṛtī yāvanna sthāpye imi agrabodhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतादृशे क्षान्तिबले निरुत्तरे नैरात्म्यक्षान्तीसमताविहारिणाम् । संबोधिसत्त्वान महायशानां कल्पान कोट्यः सततं सुभाविताः
etādṛśe kṣāntibale niruttare nairātmyakṣāntīsamatāvihāriṇām / saṃbodhisattvāna mahāyaśānāṃ kalpāna koṭyaḥ satataṃ subhāvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततोत्तरे यात्तिक गङ्गवालिका न ताव बोधी भवतीह स्पर्शिता । ये बुद्धज्ञानेन न करोति कार्यं किं वा पुनर्ज्ञान तथागतानाम्
tatottare yāttika gaṅgavālikā na tāva bodhī bhavatīha sparśitā / ye buddhajñānena na karoti kāryaṃ kiṃ vā punarjñāna tathāgatānām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षपेतु वर्णं सुकरं न तेषां प्रभाषता कल्पशतान्यचिन्तिया । अनन्तकीर्तेन महायशानां नैरात्म्यक्षान्तीय प्रतिष्ठितानाम्
kṣapetu varṇaṃ sukaraṃ na teṣāṃ prabhāṣatā kalpaśatānyacintiyā / anantakīrtena mahāyaśānāṃ nairātmyakṣāntīya pratiṣṭhitānām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्धि यो इच्छति बोधि बुद्धितुं तं ज्ञानस्कन्धं प्रवरं निरुत्तरम् । स क्षान्ति भावेतु जिनेन वर्णितां न दुर्लभा बोधि वरा भविष्यति
tasmāddhi yo icchati bodhi buddhituṃ taṃ jñānaskandhaṃ pravaraṃ niruttaram / sa kṣānti bhāvetu jinena varṇitāṃ na durlabhā bodhi varā bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.