Bhoja: Samarāṅgaṇa-sūtradhāra 22

अथ द्विशालगृहलक्षणं नाम द्वाविंशोध्यायः। द्विशालानि द्विपञ्चाशत्स्युः शुभान्यशुभानि च। लक्षणानि क्रमात्तेषामिदानीं सम्प्रचक्ष्महे

atha dviśālagṛhalakṣaṇaṃ nāma dvāviṃśodhyāyaḥ| dviśālāni dvipañcāśatsyuḥ śubhānyaśubhāni ca| lakṣaṇāni kramātteṣāmidānīṃ sampracakṣmahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धार्थं यमसूर्यं च दण्डाख्यं वातसंज्ञितम्। चुल्ली काचं च मुख्यानि द्विशालानि षडेव हि

siddhārthaṃ yamasūryaṃ ca daṇḍākhyaṃ vātasaṃjñitam| cullī kācaṃ ca mukhyāni dviśālāni ṣaḍeva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेकभेदभिन्नानि लघुप्रस्तारयोगतः। मूषाभेदक्रमेण स्युर्भेदाभेदक्रमेण तु

anekabhedabhinnāni laghuprastārayogataḥ| mūṣābhedakrameṇa syurbhedābhedakrameṇa tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा निलीनकरणाद्वीथिकालिन्दमार्गतः। प्राग्ग्रीवादिविधानेन द्वैशाल्यादिविपर्ययात्

tathā nilīnakaraṇādvīthikālindamārgataḥ| prāggrīvādividhānena dvaiśālyādiviparyayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथासम्भवमेतानि कथयामः समासतः। निर्वाहतश्च मूषाणामनिर्वाहाच्च नामतः

yathāsambhavametāni kathayāmaḥ samāsataḥ| nirvāhataśca mūṣāṇāmanirvāhācca nāmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छन्दतो गुणतो रूपादशुभानि शुभानि च। हितार्थाय नरेन्द्रा णां वर्णिनां लिङ्गिनामपि

chandato guṇato rūpādaśubhāni śubhāni ca| hitārthāya narendrā ṇāṃ varṇināṃ liṅgināmapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्तिनी महिषी चेति द्वे शाले यत्र वेश्मनि। तत्सिद्धार्थमिति ज्ञेयं वित्तसम्पत्तिकारकम्

hastinī mahiṣī ceti dve śāle yatra veśmani| tatsiddhārthamiti jñeyaṃ vittasampattikārakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृत्युदं महिषीगावीभ्यां भवेद्यमसूर्यकम्। दण्डं स्याच्छगलीगावीशालाभ्यां दण्डभीतिदम्

mṛtyudaṃ mahiṣīgāvībhyāṃ bhavedyamasūryakam| daṇḍaṃ syācchagalīgāvīśālābhyāṃ daṇḍabhītidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातं करेणुच्छगलीयुक्तमुद्वेगकारकम्। महिष्यजाभ्यामुद्वेगकरी चुल्ली धनापहा

vātaṃ kareṇucchagalīyuktamudvegakārakam| mahiṣyajābhyāmudvegakarī cullī dhanāpahā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काचं करेणुगावीम्यां सुहृत्प्रीतिविनाशनम्। एकमूषममूषं च न द्विशालेषु कारयेत्

kācaṃ kareṇugāvīmyāṃ suhṛtprītivināśanam| ekamūṣamamūṣaṃ ca na dviśāleṣu kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यत्यासात्काचचुल्ल्योश्च सर्वाभिस्तिसृभिस्तथा। चत्वार्याद्यानि भिद्यन्ते लघुप्रस्तारयोगतः

vyatyāsātkācacullyośca sarvābhistisṛbhistathā| catvāryādyāni bhidyante laghuprastārayogataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्येकमेकादशधा मन्दिराण्यभिधानतः। अन्ये चतुर्धा भिद्येते प्रत्येकं द्वे निवेशने

pratyekamekādaśadhā mandirāṇyabhidhānataḥ| anye caturdhā bhidyete pratyekaṃ dve niveśane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषां मूषा भिदाभेदात्तद्वाह्यावाहहेतुकाः। वसुधारं भवेत्तेषामाद्यं सिद्धार्थकं ततः

eṣāṃ mūṣā bhidābhedāttadvāhyāvāhahetukāḥ| vasudhāraṃ bhavetteṣāmādyaṃ siddhārthakaṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्याणकं शाश्वतं च शिवं कामप्रदं तथा। स्त्रीदं शान्तं निष्कलङ्कं धनाधीशं कुबेरकम्

kalyāṇakaṃ śāśvataṃ ca śivaṃ kāmapradaṃ tathā| strīdaṃ śāntaṃ niṣkalaṅkaṃ dhanādhīśaṃ kuberakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धार्थमनुजान्येवमेतान्येकादश क्रमात्। संहारं यमसूर्यं च कालं वैवस्वतं यमम्

siddhārthamanujānyevametānyekādaśa kramāt| saṃhāraṃ yamasūryaṃ ca kālaṃ vaivasvataṃ yamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करालं विकरालं च कबन्धं मृतकं शवम्। यमसूर्यस्य भेदाः स्युः सद्मनो महिषं तथा

karālaṃ vikarālaṃ ca kabandhaṃ mṛtakaṃ śavam| yamasūryasya bhedāḥ syuḥ sadmano mahiṣaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रचण्डचण्डे दण्डाख्यमुद्दण्डं काण्डकोटरे। विग्रहं निग्रहं धूम्रं निर्धूमं दन्तिदारुणं

pracaṇḍacaṇḍe daṇḍākhyamuddaṇḍaṃ kāṇḍakoṭare| vigrahaṃ nigrahaṃ dhūmraṃ nirdhūmaṃ dantidāruṇaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकादशामी दण्डस्य भेदा दण्डभयप्रदाः। मरुत्पवनवाताख्यान्यनिलं सप्रभञ्जनम्

ekādaśāmī daṇḍasya bhedā daṇḍabhayapradāḥ| marutpavanavātākhyānyanilaṃ saprabhañjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घनार्यम्बुदविध्वंसि प्रलयं कलहं कलिः। कलिचुल्ली च वातस्य भेदा उद्वेगदायकाः

ghanāryambudavidhvaṃsi pralayaṃ kalahaṃ kaliḥ| kalicullī ca vātasya bhedā udvegadāyakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोगं चुल्ल्यनलं भस्म चुल्ल्या भेदचतुष्टयम्। काचस्य तु च्छलं काचं कुलघ्नं च विरोधि च

rogaṃ cullyanalaṃ bhasma cullyā bhedacatuṣṭayam| kācasya tu cchalaṃ kācaṃ kulaghnaṃ ca virodhi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वापञ्चाशद्द्विशालानाममी भेदाः प्रकीर्तिताः। ब्रूमः साम्प्रतमेतेषां लक्षणानि पृथक्पृथक्

dvāpañcāśaddviśālānāmamī bhedāḥ prakīrtitāḥ| brūmaḥ sāmpratameteṣāṃ lakṣaṇāni pṛthakpṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्याद्वितीये वहतो यत्र मूषे धनप्रदे। वसुधाराभिधानं तद्गृहं सर्वार्थकानुगम्

ādyādvitīye vahato yatra mūṣe dhanaprade| vasudhārābhidhānaṃ tadgṛhaṃ sarvārthakānugam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्यातृतीये वहतो यत्र सिद्धार्थकं हि तत्। सर्वोपद्र वनिर्मुक्तं सिद्धिकृच्चिन्तितार्थकृत्

ādyātṛtīye vahato yatra siddhārthakaṃ hi tat| sarvopadra vanirmuktaṃ siddhikṛccintitārthakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितृतीयं वहन्मूषं भवेत् कल्याणमृद्धिकृत्। वहदाद्यचतुर्थीकं शाश्वतं गृहमुत्तमम्

dvitṛtīyaṃ vahanmūṣaṃ bhavet kalyāṇamṛddhikṛt| vahadādyacaturthīkaṃ śāśvataṃ gṛhamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिवं द्वितीयातुर्याभ्यां वहन्तीभ्यां सुखप्रदम्। कामदं त्रिचतुर्थीभ्यां भवेच्चिन्तितकामदम्

śivaṃ dvitīyāturyābhyāṃ vahantībhyāṃ sukhapradam| kāmadaṃ tricaturthībhyāṃ bhaveccintitakāmadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्याद्याभिस्तु तिसृभिः स्त्रीप्रदं संप्रदं प्रभोः। आद्याद्वितीयातुर्याभिः शान्तं शान्तिप्रदायकम्

ādyādyābhistu tisṛbhiḥ strīpradaṃ saṃpradaṃ prabhoḥ| ādyādvitīyāturyābhiḥ śāntaṃ śāntipradāyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्यातृतीयातुर्याभिर्निष्कलङ्कं समृद्धिकृत्। द्वितृतीयाचतुर्थीभिर्धनेशं धनवर्द्धनम्

ādyātṛtīyāturyābhirniṣkalaṅkaṃ samṛddhikṛt| dvitṛtīyācaturthībhirdhaneśaṃ dhanavarddhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्याद्याभिश्चतसृभिः कुबेरं वित्तवृद्धिकृत्। यमसूर्यप्रभेदेषु ब्रूमो लक्ष्म फलानि च

ādyādyābhiścatasṛbhiḥ kuberaṃ vittavṛddhikṛt| yamasūryaprabhedeṣu brūmo lakṣma phalāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्याद्वितीयामूषाभ्यां संहारं स्वामिनाशनम् । गृहमाद्यातृतीयाभ्यां मृत्युदं यमसूर्यकम्

ādyādvitīyāmūṣābhyāṃ saṃhāraṃ svāmināśanam | gṛhamādyātṛtīyābhyāṃ mṛtyudaṃ yamasūryakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितृतीयं वहन्मूषं कालं योषिद्विनाशनम्। वैवस्वतं वहत्तुर्यप्रथमं रोगकारकम्

dvitṛtīyaṃ vahanmūṣaṃ kālaṃ yoṣidvināśanam| vaivasvataṃ vahatturyaprathamaṃ rogakārakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यमालयं द्वितुर्याभ्यां स्वामिनो यमदर्शनम्। करालं त्रिचतुर्थीभ्यां भर्तुः प्राणविनाशनम्

yamālayaṃ dvituryābhyāṃ svāmino yamadarśanam| karālaṃ tricaturthībhyāṃ bhartuḥ prāṇavināśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्याभिस्तिसृभिः स्वामिनाशनं विकरालकम्। आद्याद्वितीयातुर्याभिः कबन्धं भर्तृनाशनम्

ādyābhistisṛbhiḥ svāmināśanaṃ vikarālakam| ādyādvitīyāturyābhiḥ kabandhaṃ bhartṛnāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्यातृतीयातुर्याभिर्भर्तृघ्नं मृतकालयम्। शबं द्वित्रिचतुर्थीभिः स्वामिनो मरणप्रदम्

ādyātṛtīyāturyābhirbhartṛghnaṃ mṛtakālayam| śabaṃ dvitricaturthībhiḥ svāmino maraṇapradam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्याद्याभिश्चतसृभिः स्वामिघ्नं महिषं विदुः। प्रचण्डं दण्डभेदेषु पूर्वया सद्वितीयया

ādyādyābhiścatasṛbhiḥ svāmighnaṃ mahiṣaṃ viduḥ| pracaṇḍaṃ daṇḍabhedeṣu pūrvayā sadvitīyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहमादौ विजानीयाद्भर्तुर्नृपभयप्रदम्। चण्डमाद्यातृतीयाभ्यां चण्डदण्डभयप्रदम्

gṛhamādau vijānīyādbharturnṛpabhayapradam| caṇḍamādyātṛtīyābhyāṃ caṇḍadaṇḍabhayapradam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दण्डं स्याद्द्वितृतीयाभ्यां राजदण्डाय दारुणम्। उद्दण्डमाद्यातुर्याभ्यां स्वामिनो दण्डभीतिदम्

daṇḍaṃ syāddvitṛtīyābhyāṃ rājadaṇḍāya dāruṇam| uddaṇḍamādyāturyābhyāṃ svāmino daṇḍabhītidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काण्डं द्वितीयातुर्याभ्यां काण्डवद्भेदकारकम्। कोटरं त्रिचतुर्थीभ्यां स्वामिनो विग्रहावहम्

kāṇḍaṃ dvitīyāturyābhyāṃ kāṇḍavadbhedakārakam| koṭaraṃ tricaturthībhyāṃ svāmino vigrahāvaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रथमाद्वितृतीयाभिर्विग्रहं वधबन्धकृत्। आद्याद्वितीयातुर्याभिर्निग्रहं विग्रहावहम्

prathamādvitṛtīyābhirvigrahaṃ vadhabandhakṛt| ādyādvitīyāturyābhirnigrahaṃ vigrahāvaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्यातृतीयातुर्याभिर्धूम्रं सर्वधनापहम्। द्वितृतीयाचतुर्थीभिर्निर्धूमं धननाशनम्

ādyātṛtīyāturyābhirdhūmraṃ sarvadhanāpaham| dvitṛtīyācaturthībhirnirdhūmaṃ dhananāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्याद्याभिश्चतसृभिर्दन्तिदारुणमर्थहृत्। आद्याद्वितीयामूषाभ्यां वातभेदेषु मन्दिरम्

ādyādyābhiścatasṛbhirdantidāruṇamarthahṛt| ādyādvitīyāmūṣābhyāṃ vātabhedeṣu mandiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मरुत्संज्ञं भवेत् तत्र वसतां कलहः सदा। उद्वेगकारि पवनं तृतीयाद्योपलक्षितम्

marutsaṃjñaṃ bhavet tatra vasatāṃ kalahaḥ sadā| udvegakāri pavanaṃ tṛtīyādyopalakṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाताख्यं द्वितृतीयाभ्यां सदा सन्तापकारकम्। सन्तापोद्वासकार्याद्यातुर्याभ्यामनिलं भवेत्

vātākhyaṃ dvitṛtīyābhyāṃ sadā santāpakārakam| santāpodvāsakāryādyāturyābhyāmanilaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभञ्जनं द्वितुर्याभ्यां शोकसन्तापकारकम्। तृतीयया चतुर्थ्या च घनार्युद्वेगकारकम्

prabhañjanaṃ dvituryābhyāṃ śokasantāpakārakam| tṛtīyayā caturthyā ca ghanāryudvegakārakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्यया द्वितृतीयाभ्यां रोगं कार्यार्थनाशनम्। आद्याद्वितीयातुर्याभिः प्रलयं चित्ततापकृत्

ādyayā dvitṛtīyābhyāṃ rogaṃ kāryārthanāśanam| ādyādvitīyāturyābhiḥ pralayaṃ cittatāpakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्याद्वितीयातुर्याभिः कलहं कलहावहम्। द्वितृत्तीयाचतुर्थीभिः कलिः सन्तापकारकम्

ādyādvitīyāturyābhiḥ kalahaṃ kalahāvaham| dvitṛttīyācaturthībhiḥ kaliḥ santāpakārakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्याद्याभिश्चतसृभिः कलिचुल्ली धनापहा। रोगमाद्याद्वितीयाभ्यां चुल्लीभेदेषु शोकदम्

ādyādyābhiścatasṛbhiḥ kalicullī dhanāpahā| rogamādyādvitīyābhyāṃ cullībhedeṣu śokadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्याद्द्वितीयातृतीयाभ्यां चुल्ली वित्तविनाशनी। वसुघ्नमनलं नाम त्रितुर्याभ्यां निवेशनम्

syāddvitīyātṛtīyābhyāṃ cullī vittavināśanī| vasughnamanalaṃ nāma trituryābhyāṃ niveśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वित्तघ्नमाद्यातुर्याभ्यां भस्माख्यं स्वामिनः सदा। उदङ्मुखाभ्यां मूषाभ्यां काचभेदेषु मन्दिरम्

vittaghnamādyāturyābhyāṃ bhasmākhyaṃ svāminaḥ sadā| udaṅmukhābhyāṃ mūṣābhyāṃ kācabhedeṣu mandiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छलं नाम भवेन्नित्यं बन्धुवर्गापमानकृत्। दक्षिणोत्तरमूषाणां पौरस्त्ये वहतो यदि

chalaṃ nāma bhavennityaṃ bandhuvargāpamānakṛt| dakṣiṇottaramūṣāṇāṃ paurastye vahato yadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काञ्चं नाम तदा वेश्म सज्जनानन्दकारकम्। मूषाभ्यां दक्षिणाभ्यां स्यात्कुलहं त्रिकुलक्षयम्

kāñcaṃ nāma tadā veśma sajjanānandakārakam| mūṣābhyāṃ dakṣiṇābhyāṃ syātkulahaṃ trikulakṣayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षिणोत्तरमूषाणां पाश्चात्ये वहतो यदि। विरोधं नाम तद्वेश्म सर्वलोकविरोधकृत्

dakṣiṇottaramūṣāṇāṃ pāścātye vahato yadi| virodhaṃ nāma tadveśma sarvalokavirodhakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्तान्येवं द्विपञ्चाशद्द्विशालानां समासतः। एनानि मूषावहनप्रभेदात्फलप्रभेदाच्च निदर्शितनि। द्विशालवेश्मान्यधुनैकशालान्युदाह्रियन्ते भवनानि सम्यक्

uktānyevaṃ dvipañcāśaddviśālānāṃ samāsataḥ| enāni mūṣāvahanaprabhedātphalaprabhedācca nidarśitani| dviśālaveśmānyadhunaikaśālānyudāhriyante bhavanāni samyak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.