Bhoja: Samarāṅgaṇa-sūtradhāra 23

गृहाणामेकशालानां वक्ष्यामो लक्षणान्यथ। शस्तानां निन्दितानां च यथावदनुपूर्वशः

gṛhāṇāmekaśālānāṃ vakṣyāmo lakṣaṇānyatha| śastānāṃ ninditānāṃ ca yathāvadanupūrvaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विन्यसेच्चतुरः पूर्वं गुरून् वर्णान् यथाविधि। एभ्य एव प्रसूयन्ते भेदाः षोडश वेश्मनाम्

vinyaseccaturaḥ pūrvaṃ gurūn varṇān yathāvidhi| ebhya eva prasūyante bhedāḥ ṣoḍaśa veśmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरोरधो लघुं न्यस्येत्पूर्वं शेषं यथोपरि। गुरुभिः पूरयेत्पश्चाद्यावत्स्युर्लघवोऽखिलाः

guroradho laghuṃ nyasyetpūrvaṃ śeṣaṃ yathopari| gurubhiḥ pūrayetpaścādyāvatsyurlaghavo'khilāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यादलिन्दान्सर्वेषु लघुस्थानेषु पण्डितः। सव्यावर्तं गृहमुखादेतांश्च विनियोजयेत्

vidyādalindānsarveṣu laghusthāneṣu paṇḍitaḥ| savyāvartaṃ gṛhamukhādetāṃśca viniyojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषामलिन्दसंयोगाद्भवनानां पृथक्पृथक्। नामानि गुणदोषाश्च वक्ष्यन्तेऽनुक्रमादतः

eṣāmalindasaṃyogādbhavanānāṃ pṛthakpṛthak| nāmāni guṇadoṣāśca vakṣyante'nukramādataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्रुवं धन्यं जयं नन्दं खरं कान्तं मनोरमम्। सुमुखं दुर्मुखं क्रूरं सुपक्षं धनदं क्षयम्

dhruvaṃ dhanyaṃ jayaṃ nandaṃ kharaṃ kāntaṃ manoramam| sumukhaṃ durmukhaṃ krūraṃ supakṣaṃ dhanadaṃ kṣayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आक्रन्दं विपुलं चैव विजयं गृहमुत्तमम्। ध्रुवे जयमवाप्नोति धन्ये धान्यागमो भवेत्

ākrandaṃ vipulaṃ caiva vijayaṃ gṛhamuttamam| dhruve jayamavāpnoti dhanye dhānyāgamo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जये सपत्नाञ्जयति नन्दे सर्वाः समृद्धयः। खरमायासदं वेश्म कान्ते च लभते श्रियम्

jaye sapatnāñjayati nande sarvāḥ samṛddhayaḥ| kharamāyāsadaṃ veśma kānte ca labhate śriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयुरारोग्यमैश्वर्यं तथा वित्तस्य सम्पदः। मनोरमे मनस्तुष्टिर्गृहभर्तुः प्रकीर्तिता

āyurārogyamaiśvaryaṃ tathā vittasya sampadaḥ| manorame manastuṣṭirgṛhabhartuḥ prakīrtitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुमुखे राज्यसन्मानं दुर्मुखे कलहः सदा। क्रूरव्याधिभयं क्रूरे सुपक्षं गोत्रवृद्धिकृत्

sumukhe rājyasanmānaṃ durmukhe kalahaḥ sadā| krūravyādhibhayaṃ krūre supakṣaṃ gotravṛddhikṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धनदे हेमरत्नादि गाश्चैव लभते पुमान्। क्षयं सर्वक्षयं गेहमाक्रन्दं ज्ञातिमृत्युदम्

dhanade hemaratnādi gāścaiva labhate pumān| kṣayaṃ sarvakṣayaṃ gehamākrandaṃ jñātimṛtyudam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरोग्यं विपुले ख्यातिर्विजये सर्वसम्पदः। यदि धन्ये द्वितीयोऽपि मुखालिन्दः प्रयुज्यते

ārogyaṃ vipule khyātirvijaye sarvasampadaḥ| yadi dhanye dvitīyo'pi mukhālindaḥ prayujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्गृहं रम्यनामेह भर्तुः सौभाग्यकारकम्। मुखालिन्देन नन्दाख्यं द्वितीयेन सुयोजितम्

tadgṛhaṃ ramyanāmeha bhartuḥ saubhāgyakārakam| mukhālindena nandākhyaṃ dvitīyena suyojitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छ्रीधरमिति ख्यातं तस्मिन् श्रीर्नित्यमाविशेत्। अलिन्दश्चेद्द्वितीयोऽपि कान्तस्यास्ये निवेश्यते

tacchrīdharamiti khyātaṃ tasmin śrīrnityamāviśet| alindaśceddvitīyo'pi kāntasyāsye niveśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुदितं तद्भवेद्भर्तुर्भूतिकृद्भवनोत्तमम्। सुमुखस्य यदालिन्दो वक्त्रेऽन्यो विनिवेश्यते

muditaṃ tadbhavedbharturbhūtikṛdbhavanottamam| sumukhasya yadālindo vaktre'nyo viniveśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्धमानं तदा तत्स्यात्स्वामिलक्ष्मीविवर्धनम्। क्रूरं युक्तं द्वितीयेन मुखालिन्देन मन्दिरम्

vardhamānaṃ tadā tatsyātsvāmilakṣmīvivardhanam| krūraṃ yuktaṃ dvitīyena mukhālindena mandiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करालं तद्विजानीयाद्भर्ता तस्य विनश्यति। अलिन्देन द्वितीयेन धनदं योजितं पुनः

karālaṃ tadvijānīyādbhartā tasya vinaśyati| alindena dvitīyena dhanadaṃ yojitaṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुनाभं तद्भवेत् तस्मिन् पशून् पुत्रानवाप्नुयात्। आक्रन्दस्य पुरोभागे यद्यलिन्दः कृतोऽपरः

sunābhaṃ tadbhavet tasmin paśūn putrānavāpnuyāt| ākrandasya purobhāge yadyalindaḥ kṛto'paraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्वाङ्क्षसंज्ञं गृहं तज्ज्ञा निन्दितं प्रवदन्ति तत् । द्वितीयालिन्दघटना विजयस्य मुखे यदि

dhvāṅkṣasaṃjñaṃ gṛhaṃ tajjñā ninditaṃ pravadanti tat | dvitīyālindaghaṭanā vijayasya mukhe yadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्समृद्धमिति ख्यातं गृहं स्यात्पुण्यकर्मणाम्। यान्युक्तानि ध्रुवादीनि पूर्ववेश्मानि षोडश

tatsamṛddhamiti khyātaṃ gṛhaṃ syātpuṇyakarmaṇām| yānyuktāni dhruvādīni pūrvaveśmāni ṣoḍaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालाविभागं ज्ञात्वैषां तिर्यक्षड्दारु विन्यसेत्। षोडशान्ये च भेदाः स्युः संज्ञाश्चैषामनुक्रमात्

śālāvibhāgaṃ jñātvaiṣāṃ tiryakṣaḍdāru vinyaset| ṣoḍaśānye ca bhedāḥ syuḥ saṃjñāścaiṣāmanukramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुन्दरं वरदं भद्रं प्रमोदं विमुखं शिवम्। सर्वलाभं विशालं च विलक्षमशुभं ध्वजम्

sundaraṃ varadaṃ bhadraṃ pramodaṃ vimukhaṃ śivam| sarvalābhaṃ viśālaṃ ca vilakṣamaśubhaṃ dhvajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्द्योतं भीषणं शून्यमजितं कुलनन्दनम्। नामभिर्वेश्मनामेषां गुणदोषान्प्रकल्पयेत्

uddyotaṃ bhīṣaṇaṃ śūnyamajitaṃ kulanandanam| nāmabhirveśmanāmeṣāṃ guṇadoṣānprakalpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथार्थनामान्येतानि यस्मात्प्रोक्तान्यविस्तरात्। एभ्य एवापराणि स्युर्वेश्मान्यन्यानि षोडश

yathārthanāmānyetāni yasmātproktānyavistarāt| ebhya evāparāṇi syurveśmānyanyāni ṣoḍaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालापुरोविनिर्युक्ततिर्यक्षड्दारुकारणात्। हंसं सुलक्षणं सौम्यं जयन्तं भव्यमुत्तमम्

śālāpuroviniryuktatiryakṣaḍdārukāraṇāt| haṃsaṃ sulakṣaṇaṃ saumyaṃ jayantaṃ bhavyamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुचिरं सम्भृतं क्षेममाक्षेमं सुकृतं वृषम्। उच्छन्नं व्ययमानन्दं सुनन्दं चेति कीर्तितम्

ruciraṃ sambhṛtaṃ kṣemamākṣemaṃ sukṛtaṃ vṛṣam| ucchannaṃ vyayamānandaṃ sunandaṃ ceti kīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषामपि यथार्थत्वाद्गुणदोषान् निरूपयेत्। शालामध्ये च तिर्यक्स्थं षड्दारु विनिवेशयेत्

eṣāmapi yathārthatvādguṇadoṣān nirūpayet| śālāmadhye ca tiryaksthaṃ ṣaḍdāru viniveśayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विहाय मर्मणां वेधानमीषामेव वेश्मनाम्। षोडशैव परेऽपि स्युर्भेदास्तांश्च यथाक्रमम्

vihāya marmaṇāṃ vedhānamīṣāmeva veśmanām| ṣoḍaśaiva pare'pi syurbhedāstāṃśca yathākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथयामः समासेन यथार्थैरेव नामभिः। अलङ्कृतमलङ्कारं रमणं पूर्णमम्बरम्

kathayāmaḥ samāsena yathārthaireva nāmabhiḥ| alaṅkṛtamalaṅkāraṃ ramaṇaṃ pūrṇamambaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुण्यं सुगर्भं कलशं दुर्गतं रिक्तमीप्सितम्। सुभद्रं वन्दितं दीनं विभवं सर्वकामदम्

puṇyaṃ sugarbhaṃ kalaśaṃ durgataṃ riktamīpsitam| subhadraṃ vanditaṃ dīnaṃ vibhavaṃ sarvakāmadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालान्तः स्थितषड्दारुपश्चादपवरैः कृतैः। एभ्योऽपरेऽपि निर्दिष्टा भेदाः षोडश वेश्मनाम्

śālāntaḥ sthitaṣaḍdārupaścādapavaraiḥ kṛtaiḥ| ebhyo'pare'pi nirdiṣṭā bhedāḥ ṣoḍaśa veśmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभवं भाविकं क्रीडं तिलकं क्रीडनं सुखम्। यशोदं कुमुदं कालं भासुरं सर्वभूषणम्

prabhavaṃ bhāvikaṃ krīḍaṃ tilakaṃ krīḍanaṃ sukham| yaśodaṃ kumudaṃ kālaṃ bhāsuraṃ sarvabhūṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसुधारं धनहरं कुपितं वित्तवृद्धिदम्। कुलोदयं च विज्ञेयं गुणदोषास्तु पूर्ववत्

vasudhāraṃ dhanaharaṃ kupitaṃ vittavṛddhidam| kulodayaṃ ca vijñeyaṃ guṇadoṣāstu pūrvavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तरमिहोक्तानि यानि वेश्मानि षोडश। प्रत्येकं तान्यलिन्देन परिकुर्याच्चतुर्दिशम्

anantaramihoktāni yāni veśmāni ṣoḍaśa| pratyekaṃ tānyalindena parikuryāccaturdiśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्भेदेभ्यः प्रसूतानि कथयामो विधानतः। चूडामणिं प्रभद्रं च क्षेमं शेखरमद्भुतम्

tadbhedebhyaḥ prasūtāni kathayāmo vidhānataḥ| cūḍāmaṇiṃ prabhadraṃ ca kṣemaṃ śekharamadbhutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकाशं भूतिदं हृष्टं विरोधं कालपाशकम्। निरामयं सुशालं च रौद्रं मोघं मनोरथम्

vikāśaṃ bhūtidaṃ hṛṣṭaṃ virodhaṃ kālapāśakam| nirāmayaṃ suśālaṃ ca raudraṃ moghaṃ manoratham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुभद्रं चेति सदनं संज्ञाभिरुपलक्षयेत्। वेश्मनामेकशालानां शतं स्याच्चतुरुत्तरम्

subhadraṃ ceti sadanaṃ saṃjñābhirupalakṣayet| veśmanāmekaśālānāṃ śataṃ syāccaturuttaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथितं तच्च संस्थानैर्नामभिश्च यथाक्रमम्। हस्तिनी महिषी गावी छागली च यथाक्रमम्

kathitaṃ tacca saṃsthānairnāmabhiśca yathākramam| hastinī mahiṣī gāvī chāgalī ca yathākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्द्वयेन द्विपूर्वाणि ब्रूमो नामानि वेश्मनाम्। द्विहंसकं द्विचक्राह्वं द्विसारसमथापरम्

taddvayena dvipūrvāṇi brūmo nāmāni veśmanām| dvihaṃsakaṃ dvicakrāhvaṃ dvisārasamathāparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विकोकिलं बुधैः ख्यातं हस्तिन्यादेः क्रमाद्गृहम्। त्रीण्यायुः पशुधान्यानां क्रमादाद्यानि वृद्धये

dvikokilaṃ budhaiḥ khyātaṃ hastinyādeḥ kramādgṛham| trīṇyāyuḥ paśudhānyānāṃ kramādādyāni vṛddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतेषामेव नाशाय भवेद्वेश्म द्विकोकिलम्। इत्येकशालभवनान्युदितान्यलिन्द। षड्दारुकापवरकावरणादिभेदैः। संज्ञा च लक्षणफलैः करिणीमुखाभिः। शालाभिरेवमपराणि च युग्मजानि

eteṣāmeva nāśāya bhavedveśma dvikokilam| ityekaśālabhavanānyuditānyalinda| ṣaḍdārukāpavarakāvaraṇādibhedaiḥ| saṃjñā ca lakṣaṇaphalaiḥ kariṇīmukhābhiḥ| śālābhirevamaparāṇi ca yugmajāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.