Bhoja: Samarāṅgaṇa-sūtradhāra 28

उपादेयानि यान्यत्र परित्याज्यानि यानि च। गृहद्र व्यप्रमाणानि तानीदानीं प्रचक्ष्महे

upādeyāni yānyatra parityājyāni yāni ca| gṛhadra vyapramāṇāni tānīdānīṃ pracakṣmahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वारस्य गृहविस्तारैर्हस्ततुल्याङ्गुलैर्भवेत्। उछ्रायः सप्तभिर्युक्तैर्विस्तृतिस्तु तदर्धतः

dvārasya gṛhavistārairhastatulyāṅgulairbhavet| uchrāyaḥ saptabhiryuktairvistṛtistu tadardhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकल्पयेद्गृहद्वारं क्रमेणैव कनीयसा। त्रैराशिकेन मध्यानां द्वादशांशं परित्यजेत्

prakalpayedgṛhadvāraṃ krameṇaiva kanīyasā| trairāśikena madhyānāṃ dvādaśāṃśaṃ parityajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युच्छ्रितिस्तदर्धेन सर्वेषामपि विस्तरः। उच्छ्रायमुत्तमानां तु कुर्यादष्टांशवर्जितम्

ityucchritistadardhena sarveṣāmapi vistaraḥ| ucchrāyamuttamānāṃ tu kuryādaṣṭāṃśavarjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्ताराङ्गुलसंयुक्तां कुर्यादतिकनियसाम्। चतुःषष्टिगृहद्वारमुदयेनार्धविस्तृतम्

vistārāṅgulasaṃyuktāṃ kuryādatikaniyasām| catuḥṣaṣṭigṛhadvāramudayenārdhavistṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तारहस्ततुल्यानि षष्ट्या पञ्चशताथवा। संयुतान्यङ्गुलानि स्यादुच्छ्रायोऽर्धेन विस्तृतिः

vistārahastatulyāni ṣaṣṭyā pañcaśatāthavā| saṃyutānyaṅgulāni syāducchrāyo'rdhena vistṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहोत्सेधेन वा त्र्यंशहीनेन स्यात्समुच्छ्रितिः। तदर्धेन तु विस्तारो द्वारस्येत्यपरो विधिः

gṛhotsedhena vā tryaṃśahīnena syātsamucchritiḥ| tadardhena tu vistāro dvārasyetyaparo vidhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वारोच्छ्रायकरैस्तुल्येष्वङ्गुलेषु विनिक्षिपेत्। चत्वारि पेद्यापिण्डः स्यात्सपादं विदधीत तम्

dvārocchrāyakaraistulyeṣvaṅguleṣu vinikṣipet| catvāri pedyāpiṇḍaḥ syātsapādaṃ vidadhīta tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सार्धं वा सत्रिभागं वा द्विगुणं चाधिकं न तु। एवं कृते भवेत् द्वारपेद्याया विस्तृतिः स्फुटा

sārdhaṃ vā satribhāgaṃ vā dviguṇaṃ cādhikaṃ na tu| evaṃ kṛte bhavet dvārapedyāyā vistṛtiḥ sphuṭā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सार्धेन पेद्यापिण्डेन पिण्डं स्यादम्बरो भवेत्। सार्धस्तु पेद्याविस्तारः स्यादुदुम्बरविस्तृतिः

sārdhena pedyāpiṇḍena piṇḍaṃ syādambaro bhavet| sārdhastu pedyāvistāraḥ syādudumbaravistṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पेद्यापिण्डेन तुल्या स्याच्छाखाया विस्तृतिः शुभा। सार्धया वैतया रूपशाखाया अपि विस्तृतिः

pedyāpiṇḍena tulyā syācchākhāyā vistṛtiḥ śubhā| sārdhayā vaitayā rūpaśākhāyā api vistṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तारार्धेन पेद्यायाः खल्वशाखा विधीयते। रूपशाखासमा वा स्यात्सार्धा वा बाह्यमण्डला

vistārārdhena pedyāyāḥ khalvaśākhā vidhīyate| rūpaśākhāsamā vā syātsārdhā vā bāhyamaṇḍalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादोना त्र्यंशहीना वा विस्तारादर्धमेव वा। प्रासादेषु च तुल्यः स्याद्भारशाखाविनिर्गमः

pādonā tryaṃśahīnā vā vistārādardhameva vā| prāsādeṣu ca tulyaḥ syādbhāraśākhāvinirgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्या शाखा भवेद्देवी द्वितीया नन्दिनीति च। तृतीया सुन्दरी नाम चतुर्थी स्यात् प्रियानना

ādyā śākhā bhaveddevī dvitīyā nandinīti ca| tṛtīyā sundarī nāma caturthī syāt priyānanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भद्रे ति पञ्चमी शाखा प्रशस्ताः पञ्च वेश्मनि। अतोऽधिकास्तु याः शाखा गृहद्वारि न ताः शुभाः

bhadre ti pañcamī śākhā praśastāḥ pañca veśmani| ato'dhikāstu yāḥ śākhā gṛhadvāri na tāḥ śubhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तारात् षोडशो भागश्चतुर्हस्तसमन्वितः। तलोच्छ्रयः प्रशस्तोऽयं भवेद्विदितवेश्मनाम्

vistārāt ṣoḍaśo bhāgaścaturhastasamanvitaḥ| talocchrayaḥ praśasto'yaṃ bhavedviditaveśmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तहस्तो भवेज्ज्येष्ठे मध्यमे षट्करोन्मितः। पञ्चहस्तः कनिष्ठे तु विधातव्यस्तथोदयः

saptahasto bhavejjyeṣṭhe madhyame ṣaṭkaronmitaḥ| pañcahastaḥ kaniṣṭhe tu vidhātavyastathodayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्येष्ठे भवेत्सप्तदशहस्ताच्छाला प्रविस्तृता। मध्यमे दशहस्तात्तु पञ्चहस्तात्कनीयसि

jyeṣṭhe bhavetsaptadaśahastācchālā pravistṛtā| madhyame daśahastāttu pañcahastātkanīyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदुम्बरार्थे बाहुल्यं तलन्यासं तु कारयेत्। तलन्याससमं पट्टमलिन्दस्य परिग्रहे

udumbarārthe bāhulyaṃ talanyāsaṃ tu kārayet| talanyāsasamaṃ paṭṭamalindasya parigrahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वारविस्तारपादेन स्तम्भकोटिर्विधीयते। साष्टांशेनाधिकेनाथ सत्रिभागे वा पुनः

dvāravistārapādena stambhakoṭirvidhīyate| sāṣṭāṃśenādhikenātha satribhāge vā punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्यादेकादशांशेन तथास्यैव प्रपालकम्। स्तम्भान् कुर्यादृतेऽष्टांशान्नव द्वादशधाथवा

kuryādekādaśāṃśena tathāsyaiva prapālakam| stambhān kuryādṛte'ṣṭāṃśānnava dvādaśadhāthavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भागैस्ततः स्वार्धसमैरर्धभागसमन्वितैः। अधस्ताडष्टभागा स्यात्स्तम्भस्य प्रतिपालना

bhāgaistataḥ svārdhasamairardhabhāgasamanvitaiḥ| adhastāḍaṣṭabhāgā syātstambhasya pratipālanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तम्भमूलस्य विस्तारादर्धेन स्थलनिर्गमः। तदर्धेन विधातव्यो मसूरकविनिर्गमः

stambhamūlasya vistārādardhena sthalanirgamaḥ| tadardhena vidhātavyo masūrakavinirgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्कालकसमुछ्रायः स्तम्भपिण्डसमः शुभः। कुम्भिकोत्कालवत्पिण्डे विस्तारेऽष्टांशसम्मिता

utkālakasamuchrāyaḥ stambhapiṇḍasamaḥ śubhaḥ| kumbhikotkālavatpiṇḍe vistāre'ṣṭāṃśasammitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रागुक्तस्तम्भभागेन सपादेन विधीयते। दीर्घत्वमाद्यपत्राणां शेषाणां पादहानितः

prāguktastambhabhāgena sapādena vidhīyate| dīrghatvamādyapatrāṇāṃ śeṣāṇāṃ pādahānitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादः पादो भवेन्न्यूनः पात्राणां रसनोच्छ्रयात्। सार्धभागोच्छ्रिता कार्या रसना कण्टकोपमा

pādaḥ pādo bhavennyūnaḥ pātrāṇāṃ rasanocchrayāt| sārdhabhāgocchritā kāryā rasanā kaṇṭakopamā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सार्धपादोच्छ्रिता यद्वा जङ्घा शेषं यथोदितम्। इत्थं स्यात्पद्मकस्तम्भो युक्त्या युक्तस्वरूपकैः

sārdhapādocchritā yadvā jaṅghā śeṣaṃ yathoditam| itthaṃ syātpadmakastambho yuktyā yuktasvarūpakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टाश्रो वा विधातव्यः स्तम्भसूत्रपरिक्रमात्। तद्विस्तारसमं त्यक्तोत्सेधं भागान्विभाजयेत्

aṣṭāśro vā vidhātavyaḥ stambhasūtraparikramāt| tadvistārasamaṃ tyaktotsedhaṃ bhāgānvibhājayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टाश्रच्छेदमानेन बाह्यसूत्रानुपल्लवान्। विदध्यान्मध्यभागे तु कोणांश्च पल्लविकाकुलान्

aṣṭāśracchedamānena bāhyasūtrānupallavān| vidadhyānmadhyabhāge tu koṇāṃśca pallavikākulān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घटिका पुष्पमालाभिः पल्लवैश्चोपशोभिता। छेदभागः समः कार्यो बहिर्भागविवर्जितः

ghaṭikā puṣpamālābhiḥ pallavaiścopaśobhitā| chedabhāgaḥ samaḥ kāryo bahirbhāgavivarjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घटपल्लवको नाम स्तम्भोऽयं परिकीरितः। विहितो वेश्मनामेष स्वामिनः श्रेयसे भवेत्

ghaṭapallavako nāma stambho'yaṃ parikīritaḥ| vihito veśmanāmeṣa svāminaḥ śreyase bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुबेरो वा विधातव्यः षोडशाश्रक्रियान्वितः। ऊर्ध्वतः पल्लवाकीर्णो जङ्घास्य चतुरश्रिका

kubero vā vidhātavyaḥ ṣoḍaśāśrakriyānvitaḥ| ūrdhvataḥ pallavākīrṇo jaṅghāsya caturaśrikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीधरश्च भवेद्वृत्तः कल्पनास्य कुबेरवत्। एवं गृहाणां चत्वारः स्तम्भा लक्ष्मभिरीरिताः

śrīdharaśca bhavedvṛttaḥ kalpanāsya kuberavat| evaṃ gṛhāṇāṃ catvāraḥ stambhā lakṣmabhirīritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तम्भमूलस्य विस्तृत्या तलपदस्य विस्तृतिः। सपादया विधातव्या बाहुल्यं पादहीनया

stambhamūlasya vistṛtyā talapadasya vistṛtiḥ| sapādayā vidhātavyā bāhulyaṃ pādahīnayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तम्भेन तुल्यं विस्तारे बाहल्ये पदसम्मितम्। हीरग्रहणमायामे स्तम्भाग्रात्त्रिगुणं भवेत्

stambhena tulyaṃ vistāre bāhalye padasammitam| hīragrahaṇamāyāme stambhāgrāttriguṇaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हीरग्रहणविस्तारं भागात्सप्त प्रकल्पयेत्। तत्स्यात्सृष्टोत्तरं भागं भागेनेष्टं प्रवेशनम्

hīragrahaṇavistāraṃ bhāgātsapta prakalpayet| tatsyātsṛṣṭottaraṃ bhāgaṃ bhāgeneṣṭaṃ praveśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याधस्तात्त्रिकण्टेन त्रिभागं लम्बितेन च। लिखेदुभावर्धचन्द्रौ पार्श्वयोरुभयोरपि

tasyādhastāttrikaṇṭena tribhāgaṃ lambitena ca| likhedubhāvardhacandrau pārśvayorubhayorapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खल्वं कृत्वा ततो मध्यं भागद्वयमधोगतम्। कुर्यात्त्रिकण्टकं कान्तं तुम्बिकामथ लम्बिकाम्

khalvaṃ kṛtvā tato madhyaṃ bhāgadvayamadhogatam| kuryāttrikaṇṭakaṃ kāntaṃ tumbikāmatha lambikām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वयोर्मध्येऽपरं भूयो द्विभागस्थं च कण्टकम्। तुम्बिकां लम्बमानां वा पत्रजातिविभूषिताम्

dvayormadhye'paraṃ bhūyo dvibhāgasthaṃ ca kaṇṭakam| tumbikāṃ lambamānāṃ vā patrajātivibhūṣitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याश्चापरतीरं स्यात्पद्मपत्र्या विभूषितम्। तलपट्टसमः पेद्रो विस्तारात्पिण्डतोऽपि च

tasyāścāparatīraṃ syātpadmapatryā vibhūṣitam| talapaṭṭasamaḥ pedro vistārātpiṇḍato'pi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पट्टत्र्यंशेन तीरे स्यात्पट्टपिण्डार्धनिर्गमः। स्तम्भाग्रेण समा कार्या विस्तारस्थौल्यतस्तुला

paṭṭatryaṃśena tīre syātpaṭṭapiṇḍārdhanirgamaḥ| stambhāgreṇa samā kāryā vistārasthaulyatastulā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदर्धेन जयन्तीनां कर्तव्ये पिण्डविस्तृती। ताभ्यो विधेयाः पादोनाः सन्धिपाला यदृच्छया

tadardhena jayantīnāṃ kartavye piṇḍavistṛtī| tābhyo vidheyāḥ pādonāḥ sandhipālā yadṛcchayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्यूहेषु च ये पट्टाः पादोनांस्तांस्तु कारयेत्। तुलापट्टाश्च पादोनास्तदर्धेन जयन्तिकाः

niryūheṣu ca ye paṭṭāḥ pādonāṃstāṃstu kārayet| tulāpaṭṭāśca pādonāstadardhena jayantikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुलार्धेन विधातव्या प्रतिमोकस्य विस्तृतिः। पट्टस्योपरि कण्ठः स्याद्भूषितो रूपकर्मणा

tulārdhena vidhātavyā pratimokasya vistṛtiḥ| paṭṭasyopari kaṇṭhaḥ syādbhūṣito rūpakarmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदिकाजालरूपाद्यो निर्यूहः संप्रशस्यते। विधातव्या च सच्छत्रा निबद्धाङ्गणवापिका

vedikājālarūpādyo niryūhaḥ saṃpraśasyate| vidhātavyā ca sacchatrā nibaddhāṅgaṇavāpikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तम्भपट्टांश्च विस्तीर्णान् सपादांस्तत्र कल्पयेत्। तुलापिण्डाः समाः कार्याः सङ्ग्रहैः सुदृढैर्युताः

stambhapaṭṭāṃśca vistīrṇān sapādāṃstatra kalpayet| tulāpiṇḍāḥ samāḥ kāryāḥ saṅgrahaiḥ sudṛḍhairyutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदिकाजालसम्पन्नं तलं कार्यं मनोरमम्। भूमौ भूमौ भवेत्तच्च द्वादशांशविवर्जितम्

vedikājālasampannaṃ talaṃ kāryaṃ manoramam| bhūmau bhūmau bhavettacca dvādaśāṃśavivarjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रणाल्यः सर्वतः कार्या मूलग्राहाग्रनिर्गमाः। दण्डच्छाद्यं गृहेषु स्याज्ज्ञेयं तच्च चतुर्विधम्

praṇālyaḥ sarvataḥ kāryā mūlagrāhāgranirgamāḥ| daṇḍacchādyaṃ gṛheṣu syājjñeyaṃ tacca caturvidham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूताख्यं तिलकं तद्वन्मण्डलं कुमुदं तथा। गृहच्छाद्येषु तेषु स्यादुछ्रायोऽपि चतुर्विधः

bhūtākhyaṃ tilakaṃ tadvanmaṇḍalaṃ kumudaṃ tathā| gṛhacchādyeṣu teṣu syāduchrāyo'pi caturvidhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षेत्रतुर्यांशतः कार्यो दैर्घ्येणच्छाद्यदण्डकः। तदर्धं मुष्टिकायामो दण्डत्र्यंशेन लम्बना

kṣetraturyāṃśataḥ kāryo dairghyeṇacchādyadaṇḍakaḥ| tadardhaṃ muṣṭikāyāmo daṇḍatryaṃśena lambanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुरश्रं समं कान्तं मधुरं सुदृढं घनम्। वेश्मनां छाद्यकं कार्यं भूतं नाम्ना सुपूजितम्

caturaśraṃ samaṃ kāntaṃ madhuraṃ sudṛḍhaṃ ghanam| veśmanāṃ chādyakaṃ kāryaṃ bhūtaṃ nāmnā supūjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यैवाष्टादशो भागो यदा स्यादुच्छ्रयेऽधिकः। उदयस्तिलको नाम शस्तः स गृहकर्मणि

tasyaivāṣṭādaśo bhāgo yadā syāducchraye'dhikaḥ| udayastilako nāma śastaḥ sa gṛhakarmaṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वाभ्यामुच्चतरः पूर्वो मण्डलः कुमुदस्त्रिभिः। अभित्तिस्थे भवेच्छाद्ये चन्द्र रेखाविभूषितम्

dvābhyāmuccataraḥ pūrvo maṇḍalaḥ kumudastribhiḥ| abhittisthe bhavecchādye candra rekhāvibhūṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणरागान्विता भित्तिर्यद्वा घनचयात्मिका। तत्रच्छाद्यं भवेच्चान्यदवधारणसंज्ञितम्

guṇarāgānvitā bhittiryadvā ghanacayātmikā| tatracchādyaṃ bhaveccānyadavadhāraṇasaṃjñitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिंहकर्णकपोतालीघण्टाकर्णार्धपक्षगाः। ध्वजच्छत्रकुमारांश्च गृहेषु परिवर्जयेत्

siṃhakarṇakapotālīghaṇṭākarṇārdhapakṣagāḥ| dhvajacchatrakumārāṃśca gṛheṣu parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न पक्षराजिध्वजसिंहकर्णकुमारघण्टाः समरालपल्लीः। न प्रस्खलार्धानि नचैव पत्राण्यायोजयेद्वेश्मसु मङ्गलार्थी

na pakṣarājidhvajasiṃhakarṇakumāraghaṇṭāḥ samarālapallīḥ| na praskhalārdhāni nacaiva patrāṇyāyojayedveśmasu maṅgalārthī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.