Bhoja: Samarāṅgaṇa-sūtradhāra 29

इदानीमभिधास्यामः शयनासनलक्षणम्। शुभाशुभपरिज्ञानं येन सम्यक्प्रजायते

idānīmabhidhāsyāmaḥ śayanāsanalakṣaṇam| śubhāśubhaparijñānaṃ yena samyakprajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूत्रे मुहूर्ते पुष्यस्थे शीतरश्मौ शुभेऽहनि। सम्पूज्य देवताः सम्यक्कर्मारम्भं समाचरेत्

mūtre muhūrte puṣyasthe śītaraśmau śubhe'hani| sampūjya devatāḥ samyakkarmārambhaṃ samācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृक्षास्तत्र प्रशस्यन्ते चन्दनस्तिनिशोऽर्जुनः। तिन्दुकः सालशाकौ च शिरीषासनधन्वनाः

vṛkṣāstatra praśasyante candanastiniśo'rjunaḥ| tindukaḥ sālaśākau ca śirīṣāsanadhanvanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिद्रुर्देवदारुश्च स्यन्दनोकौ सपद्मकौ। श्रीपर्णी दधिपर्णश्च शिंशपान्येऽपि ये शुभाः

haridrurdevadāruśca syandanokau sapadmakau| śrīparṇī dadhiparṇaśca śiṃśapānye'pi ye śubhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहकर्मणि ये नेष्टा वृक्षास्तेऽत्रापि निन्दिताः। हेम्ना रूयेण चानद्धा गजदन्तेन वा शुभा

gṛhakarmaṇi ye neṣṭā vṛkṣāste'trāpi ninditāḥ| hemnā rūyeṇa cānaddhā gajadantena vā śubhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरकूटेन वा नद्धा शय्या कार्या विचक्षणैः। पूर्वच्छिन्नं यदा दारु शयनासनहेतवे

ārakūṭena vā naddhā śayyā kāryā vicakṣaṇaiḥ| pūrvacchinnaṃ yadā dāru śayanāsanahetave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदीयते तदारम्भे निमित्तान्युपलक्षयेत्। दध्यक्षतान् पूर्णकुम्भं रत्नानि कुसुमानि वा

ādīyate tadārambhe nimittānyupalakṣayet| dadhyakṣatān pūrṇakumbhaṃ ratnāni kusumāni vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुगन्धद्र व्यवस्त्राद्यान् मत्स्याश्वयुगलं तथा। मत्तवारणमन्यांश्च शुभान् वीक्ष्यादिशेच्छुभम्

sugandhadra vyavastrādyān matsyāśvayugalaṃ tathā| mattavāraṇamanyāṃśca śubhān vīkṣyādiśecchubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्माङ्गुलं समुद्दिष्टं वितुषैरष्टभिर्यवैः। अष्टोत्तरशतं तेषां शय्या ज्येष्ठा महीभुजाम्

karmāṅgulaṃ samuddiṣṭaṃ vituṣairaṣṭabhiryavaiḥ| aṣṭottaraśataṃ teṣāṃ śayyā jyeṣṭhā mahībhujām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्या महीभुजां शय्या शतं स्याच्चतुरुत्तरम्। शतं कनीयसी प्रोक्ता नृपाणां विजयावहा

madhyā mahībhujāṃ śayyā śataṃ syāccaturuttaram| śataṃ kanīyasī proktā nṛpāṇāṃ vijayāvahā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवतिर्नृपपुत्रस्य मन्त्रिणः सा षडुज्झिता। द्वादशोना बलपतेस्त्रिषट्कोना पुरोधसः

navatirnṛpaputrasya mantriṇaḥ sā ṣaḍujjhitā| dvādaśonā balapatestriṣaṭkonā purodhasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयामार्धेन विस्तारं सर्वं शय्यासु कल्पयेत्। यद्वा निजाष्टभागेन षड्भागेनाथवाधिकम्

āyāmārdhena vistāraṃ sarvaṃ śayyāsu kalpayet| yadvā nijāṣṭabhāgena ṣaḍbhāgenāthavādhikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विप्राणां शस्यते शय्या दैर्घ्येणाङ्गुलसप्ततिः। द्वाभ्यां द्वाभ्यामङ्गुलाभ्यां हीना स्याच्छेषवर्णिनाम्

viprāṇāṃ śasyate śayyā dairghyeṇāṅgulasaptatiḥ| dvābhyāṃ dvābhyāmaṅgulābhyāṃ hīnā syāccheṣavarṇinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाहल्यमुत्पलस्य स्यादुत्तमस्याङ्गुलत्रयम्। अङ्गुलद्वितयं साधं मध्यस्य द्वे कनीयसः

bāhalyamutpalasya syāduttamasyāṅgulatrayam| aṅguladvitayaṃ sādhaṃ madhyasya dve kanīyasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाहल्यमीशादण्डस्य कुर्यादुत्पलसम्मितम्। सार्धं सपादं सत्र्यंशं तस्य विस्तारमुत्पलात्

bāhalyamīśādaṇḍasya kuryādutpalasammitam| sārdhaṃ sapādaṃ satryaṃśaṃ tasya vistāramutpalāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तारार्धेन शय्यायाः सकुष्यस्य विधीयते। तत्पादस्योदयो मध्यहीनौ द्विचतुरुज्झितौ

vistārārdhena śayyāyāḥ sakuṣyasya vidhīyate| tatpādasyodayo madhyahīnau dvicaturujjhitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्धेन मध्यविस्तारान्मध्ये बाहल्यमिष्यते। त्रिभागहीनमिच्छन्ति पादोनमपि केचन

ardhena madhyavistārānmadhye bāhalyamiṣyate| tribhāgahīnamicchanti pādonamapi kecana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थौल्येन पादोऽधः शीर्षादुत्पलेन समो भवेत्। मध्ये सपादः सार्धश्च तले वृद्धिः क्रमेण सा

sthaulyena pādo'dhaḥ śīrṣādutpalena samo bhavet| madhye sapādaḥ sārdhaśca tale vṛddhiḥ krameṇa sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षड्भागोऽस्याधिको यद्वा मध्ये त्र्यंशाधिकस्तले। तत्कुष्यमुत्पलत्र्यंशो मूले तस्यार्धमग्रतः

ṣaḍbhāgo'syādhiko yadvā madhye tryaṃśādhikastale| tatkuṣyamutpalatryaṃśo mūle tasyārdhamagrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्सेधतुल्यो विस्तारः कार्यो वा द्व्यङ्गुलाधिकः। सपत्रकलिकापत्रपुटग्रासविभूषितः

utsedhatulyo vistāraḥ kāryo vā dvyaṅgulādhikaḥ| sapatrakalikāpatrapuṭagrāsavibhūṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्यात्प्रदक्षिणाग्राणि शय्याङ्गानि समन्ततः। ऊर्ध्वाग्रा निखिलाः पादाः स्वामिनो वृद्धिहेतवे

kuryātpradakṣiṇāgrāṇi śayyāṅgāni samantataḥ| ūrdhvāgrā nikhilāḥ pādāḥ svāmino vṛddhihetave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रेष्ठैकद्र व्यजा शय्या मिश्रद्र व्या न शस्यते। एकदारुं प्रशंसन्ति द्विदारुर्भयमावहेत्

śreṣṭhaikadra vyajā śayyā miśradra vyā na śasyate| ekadāruṃ praśaṃsanti dvidārurbhayamāvahet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिदारुघटितायां तु स्वामिनो नियतो वधः। शय्यायां जायते यस्मात् तस्मात्तां परिवर्जयेत्

tridārughaṭitāyāṃ tu svāmino niyato vadhaḥ| śayyāyāṃ jāyate yasmāt tasmāttāṃ parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूलमग्रेण संयुक्तमपसव्यं विगर्हितम्। मूलं मूलेन वा विद्धमेकाग्रे द्वे च दारुणी

mūlamagreṇa saṃyuktamapasavyaṃ vigarhitam| mūlaṃ mūlena vā viddhamekāgre dve ca dāruṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्ये व्रणो मृत्युकरस्त्रिभागे व्याधिकारकः। क्लेशावहश्चतुर्भागे शिरस्थो द्र व्यहानिकृत्

madhye vraṇo mṛtyukarastribhāge vyādhikārakaḥ| kleśāvahaścaturbhāge śirastho dra vyahānikṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्दोषगात्रे पर्यङ्के पापस्वप्नो न दृश्यते। ग्रन्थिकोटरवत्कुर्यात्तस्मान्न शयनासनम्

nirdoṣagātre paryaṅke pāpasvapno na dṛśyate| granthikoṭaravatkuryāttasmānna śayanāsanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसनं शयनीयं च ग्रन्थिकोटरवर्जितम्। बहुपुत्रकरं प्राहुर्धर्मकामार्थसाधनम्

āsanaṃ śayanīyaṃ ca granthikoṭaravarjitam| bahuputrakaraṃ prāhurdharmakāmārthasādhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरोहणे प्रचलति शयने कम्पते तथा। विदेशयानकलहौ ते क्रमेण प्रयच्छतः

ārohaṇe pracalati śayane kampate tathā| videśayānakalahau te krameṇa prayacchataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुश्लिष्टां तामतः कुर्यान्निर्दोषां वर्णशालिनीम्। दृढां स्थिरां च स्थपतिः पत्युः कामविवृद्धये

suśliṣṭāṃ tāmataḥ kuryānnirdoṣāṃ varṇaśālinīm| dṛḍhāṃ sthirāṃ ca sthapatiḥ patyuḥ kāmavivṛddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्कुटं कोलदृक् क्रोडनयनं वत्सनाभकम्। कालकं बन्धकं चेति छिद्र संक्षेप ईरितः

niṣkuṭaṃ koladṛk kroḍanayanaṃ vatsanābhakam| kālakaṃ bandhakaṃ ceti chidra saṃkṣepa īritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घटवत् सुषिरं मध्ये सङ्कटास्यं च निष्कुटम्। कोलाक्षं नीडमिच्छन्ति माषनिष्पावमात्रकम्

ghaṭavat suṣiraṃ madhye saṅkaṭāsyaṃ ca niṣkuṭam| kolākṣaṃ nīḍamicchanti māṣaniṣpāvamātrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अध्यर्धपर्वदीर्घं च विवर्णं विषमं तथा। तदिह क्रोडनयनं छिद्र माहुर्महर्षयः

adhyardhaparvadīrghaṃ ca vivarṇaṃ viṣamaṃ tathā| tadiha kroḍanayanaṃ chidra māhurmaharṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिन्नं पर्वमितं वामावर्तं स्याद्वत्सनाभकम्। कालकं कृष्णकान्ति स्याद्विनिर्भिन्नं तु बन्धकम्

bhinnaṃ parvamitaṃ vāmāvartaṃ syādvatsanābhakam| kālakaṃ kṛṣṇakānti syādvinirbhinnaṃ tu bandhakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छिद्रं दारुसवर्णं यत्तन्नो शुभकरं तथा। निष्कुटेऽर्थक्षयः कोललोचने कुलविद्र वः

chidraṃ dārusavarṇaṃ yattanno śubhakaraṃ tathā| niṣkuṭe'rthakṣayaḥ kolalocane kulavidra vaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शस्त्राद्भीः क्रोडनयने वत्सनाभे रुजो भयम्। कालके बन्धकाख्ये च कीटविद्धे च नो शुभम्

śastrādbhīḥ kroḍanayane vatsanābhe rujo bhayam| kālake bandhakākhye ca kīṭaviddhe ca no śubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वत्र प्रचुरग्रन्थि दारु सर्वमनिष्टदम्। शय्यार्थे कथितैः कॢप्तं दारुभिः शस्तमासनम्

sarvatra pracuragranthi dāru sarvamaniṣṭadam| śayyārthe kathitaiḥ kḷptaṃ dārubhiḥ śastamāsanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपवेशसुखं मानं प्रशस्ताय प्रकल्पितम्। पुष्करः सूदहस्तश्च वृत्तोऽङ्गुलचतुष्टयात्

upaveśasukhaṃ mānaṃ praśastāya prakalpitam| puṣkaraḥ sūdahastaśca vṛtto'ṅgulacatuṣṭayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरभ्य विस्तरात्कार्यस्तावद्यावन्नवाङ्गुलम्। पुष्करव्यासतो दण्डस्तस्य कार्यश्चतुर्गुणः

ārabhya vistarātkāryastāvadyāvannavāṅgulam| puṣkaravyāsato daṇḍastasya kāryaścaturguṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलकः पुष्करार्धेन तत्तुल्यश्चास्य भूलकः। स्थूलः स्याच्चतुरंशेन दण्डपुष्करविस्तरात्

phalakaḥ puṣkarārdhena tattulyaścāsya bhūlakaḥ| sthūlaḥ syāccaturaṃśena daṇḍapuṣkaravistarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खातं च पुष्करस्यान्तस्तावद्गाम्भीर्यमिष्यते। प्रशस्तसारदारूत्थः कर्तव्योऽस्य प्रयोजनम्

khātaṃ ca puṣkarasyāntastāvadgāmbhīryamiṣyate| praśastasāradārūtthaḥ kartavyo'sya prayojanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिवेषणमन्यच्च पच्यमानानघट्टकम्। कार्यः कङ्कतकः श्लक्ष्णः प्रशस्तमृदुदारुजः

pariveṣaṇamanyacca pacyamānānaghaṭṭakam| kāryaḥ kaṅkatakaḥ ślakṣṇaḥ praśastamṛdudārujaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरभ्य दैर्घ्येणाष्टभ्यः स्याद्यावद्द्वादशाङ्गुलम्। सार्धाङ्गुलं चतुर्भागं विस्तारेण च दैर्घ्यतः

ārabhya dairghyeṇāṣṭabhyaḥ syādyāvaddvādaśāṅgulam| sārdhāṅgulaṃ caturbhāgaṃ vistāreṇa ca dairghyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्ये च तस्य बाहल्यं विस्ताराष्टांशतो भवेत्। एकतः स्थूलविस्तारा भवेयुस्तस्य दन्तकाः

madhye ca tasya bāhalyaṃ vistārāṣṭāṃśato bhavet| ekataḥ sthūlavistārā bhaveyustasya dantakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यतस्तु घनाः सूक्ष्मास्तीक्ष्णाः कार्यास्तथाग्रतः। मध्ये त्रिभागमुत्सुज्य दन्तका भागयोर्द्वयोः

anyatastu ghanāḥ sūkṣmāstīkṣṇāḥ kāryāstathāgrataḥ| madhye tribhāgamutsujya dantakā bhāgayordvayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिभिर्भागे हृते तेषां शेषस्तान् विवर्जयेत्। गजदन्तमयः श्रेष्ठस्तथा शाखोटवृक्षजः

tribhirbhāge hṛte teṣāṃ śeṣastān vivarjayet| gajadantamayaḥ śreṣṭhastathā śākhoṭavṛkṣajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्यमो दारुभिः शेषैर्जघन्योऽसारदारुजः। रूपकैः स्वस्तिकाद्यैर्वा स मध्ये स्यादलङ्कृतः

madhyamo dārubhiḥ śeṣairjaghanyo'sāradārujaḥ| rūpakaiḥ svastikādyairvā sa madhye syādalaṅkṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यूकाद्यपनये केशविवेके चोपयुज्यते। अङ्गुलेनाधिके पादात्कार्ये दैर्घ्येण पादुके

yūkādyapanaye keśaviveke copayujyate| aṅgulenādhike pādātkārye dairghyeṇa pāduke

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतायां पञ्चधा तस्यां कुर्याद्भागत्रयं पुरः। पञ्चाद्भागद्वयं तत्र सङ्ग्रहोऽस्या विधीयते

kṛtāyāṃ pañcadhā tasyāṃ kuryādbhāgatrayaṃ puraḥ| pañcādbhāgadvayaṃ tatra saṅgraho'syā vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गुलत्रयमुत्सेधो विस्तारोऽङ्घ्रयनुसारतः। अङ्गुल्यङ्गुष्ठयोर्मध्यभागे मत्स्याद्यलङ्कृतौ

aṅgulatrayamutsedho vistāro'ṅghrayanusārataḥ| aṅgulyaṅguṣṭhayormadhyabhāge matsyādyalaṅkṛtau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्तव्यौ कीलकौ काष्ठदन्तशृङ्गादिसम्भवौ। गजेन्द्र दन्तः श्रीखण्डश्रीपर्ण्यौ मेषशृङ्गिका

kartavyau kīlakau kāṣṭhadantaśṛṅgādisambhavau| gajendra dantaḥ śrīkhaṇḍaśrīparṇyau meṣaśṛṅgikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शस्ताः पादुकयोः शाकक्षीरिणीचिरबिल्विकाः। इदमिह शयनानामासनानां च लक्ष्म। प्रकटितमनु दर्व्याः कङ्कतस्यापि सम्यक्। शुभमथ विपरीतं पादुकानां च विद्वान्। सकलमिति विदित्वा पूज्यतामेति लोके

śastāḥ pādukayoḥ śākakṣīriṇīcirabilvikāḥ| idamiha śayanānāmāsanānāṃ ca lakṣma| prakaṭitamanu darvyāḥ kaṅkatasyāpi samyak| śubhamatha viparītaṃ pādukānāṃ ca vidvān| sakalamiti viditvā pūjyatāmeti loke

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.