Bhoja: Samarāṅgaṇa-sūtradhāra 3

अथ तेषु जयो नाम वाक्यं तद्विश्वकर्मणः। श्रुत्वा कृताञ्जलिः प्राह स्निग्धगम्भीरया गिरा

atha teṣu jayo nāma vākyaṃ tadviśvakarmaṇaḥ| śrutvā kṛtāñjaliḥ prāha snigdhagambhīrayā girā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानैकनिधिरप्यस्मान् यत् सहायतया किल। वृणोषि तेन न वयमात्मानं बहु मन्महे

jñānaikanidhirapyasmān yat sahāyatayā kila| vṛṇoṣi tena na vayamātmānaṃ bahu manmahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदिदानीं हितार्थे नः प्रजानामपि च प्रभो। अप्रमेयप्रभावस्त्वं सर्वमाख्यातुमर्हसि

tadidānīṃ hitārthe naḥ prajānāmapi ca prabho| aprameyaprabhāvastvaṃ sarvamākhyātumarhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वमेकार्णवे जाते जगति प्रलयं गते। महाभूतामरपुरीज्योतिषां कथमुद्भवः

pūrvamekārṇave jāte jagati pralayaṃ gate| mahābhūtāmarapurījyotiṣāṃ kathamudbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमाकारा किमाधारा किंप्रमाणा च मेदिनी। विस्तृतिः परिधिश्चास्या बाहुल्यमपि कीदृशम्

kimākārā kimādhārā kiṃpramāṇā ca medinī| vistṛtiḥ paridhiścāsyā bāhulyamapi kīdṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उच्छ्रायव्यासदीर्घत्वैः कैः केऽस्यां कुलभूभृतः। कति ख्यातानि वर्षाणि द्वीपा नद्योऽब्धयस्तथा

ucchrāyavyāsadīrghatvaiḥ kaiḥ ke'syāṃ kulabhūbhṛtaḥ| kati khyātāni varṣāṇi dvīpā nadyo'bdhayastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काः सूर्येन्दुग्रहर्क्षादिगतयश्च पृथक्पृथक्। भूमेरुपरि किं चैषामन्योन्यं प्रोक्तमन्तरम्

kāḥ sūryendugraharkṣādigatayaśca pṛthakpṛthak| bhūmerupari kiṃ caiṣāmanyonyaṃ proktamantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमाधारं दिवि ज्योतिश्चक्रं भ्रमयते च कः। लोके कथं महाभूतान्यूर्ध्वाधो बिभ्रति स्थितिम्

kimādhāraṃ divi jyotiścakraṃ bhramayate ca kaḥ| loke kathaṃ mahābhūtānyūrdhvādho bibhrati sthitim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युगधर्मव्यवस्थाभिः काश्चादौ लोकवृत्तयः। कश्चादिमस्ततो राज्ञां ग्रहाणां वर्णिनां कथम्

yugadharmavyavasthābhiḥ kāścādau lokavṛttayaḥ| kaścādimastato rājñāṃ grahāṇāṃ varṇināṃ katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कति देशाः कति भुवः पृथक्त्वेन निरूपिताः। कार्यः क्व च कथं सन्निवेशो जनपदाश्रयः

kati deśāḥ kati bhuvaḥ pṛthaktvena nirūpitāḥ| kāryaḥ kva ca kathaṃ sanniveśo janapadāśrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यक्तचिह्नैः स्वनस्पर्शगन्धवर्णरसादिभिः। काः शस्ता निन्दिताः काश्च पुराणामपि भूमयः

vyaktacihnaiḥ svanasparśagandhavarṇarasādibhiḥ| kāḥ śastā ninditāḥ kāśca purāṇāmapi bhūmayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्यं केन विधानेन भूभृत्पुरनिवेशनम्। किं फलं सुनिविष्टेऽस्मिन् दुर्निविष्टे च किं पुनः

kāryaṃ kena vidhānena bhūbhṛtpuraniveśanam| kiṃ phalaṃ suniviṣṭe'smin durniviṣṭe ca kiṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कतिप्रकारं दुर्गं च दुर्गकर्मक्रमश्च कः । किमग्रपुरसंस्थानमनिन्द्यं किं च निन्दितम्

katiprakāraṃ durgaṃ ca durgakarmakramaśca kaḥ | kimagrapurasaṃsthānamanindyaṃ kiṃ ca ninditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कश्चात्रानुक्रमविधिः प्रमाणैरुपपादितः। प्राकारगोपुराट्टालपरिखावप्रकर्म च

kaścātrānukramavidhiḥ pramāṇairupapāditaḥ| prākāragopurāṭṭālaparikhāvaprakarma ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमङ्गनिर्गमद्वारप्रतोल्यट्टालकादिभिः। कीदृशः प्रविभागश्च रथ्याचत्वरवर्त्मभिः

tamaṅganirgamadvārapratolyaṭṭālakādibhiḥ| kīdṛśaḥ pravibhāgaśca rathyācatvaravartmabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूमिप्रमाणसंस्थानं सीमा च क्षेत्रदिक्पथैः। नगरग्रामखेटानां निवेशाः स्युः पृथक्पृथक्

bhūmipramāṇasaṃsthānaṃ sīmā ca kṣetradikpathaiḥ| nagaragrāmakheṭānāṃ niveśāḥ syuḥ pṛthakpṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरस्याभ्यन्तरे पूर्वं कैर्द्र व्यावयवक्रमैः। कस्मिन् स्थाने कथं कार्यं शक्रध्वजनिवेशनम्

purasyābhyantare pūrvaṃ kairdra vyāvayavakramaiḥ| kasmin sthāne kathaṃ kāryaṃ śakradhvajaniveśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिसंवत्सरं तस्य नियुक्तस्य कथं पुनः। हिताय नृपलोकानां विधातव्यो महोत्सवः

pratisaṃvatsaraṃ tasya niyuktasya kathaṃ punaḥ| hitāya nṛpalokānāṃ vidhātavyo mahotsavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहेषु केषु केष्वत्र कासु कासु ककुप्सु च। भागैर्बाह्यान्तरैः कैः कैः कार्याः काः काश्च देवताः

gṛheṣu keṣu keṣvatra kāsu kāsu kakupsu ca| bhāgairbāhyāntaraiḥ kaiḥ kaiḥ kāryāḥ kāḥ kāśca devatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैः कैर्यानपरीवारवर्णरूपविभूषणैः। कार्याः कैः कैः सुरा वस्त्रवयोवेषायुधध्वजैः

kaiḥ kairyānaparīvāravarṇarūpavibhūṣaṇaiḥ| kāryāḥ kaiḥ kaiḥ surā vastravayoveṣāyudhadhvajaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमाणमितिसंस्थानसङ्ख्यानोच्छ्रयलक्ष्मभिः। प्रासादाः कस्य के वा स्युः सुरराजद्विजातिषु

pramāṇamitisaṃsthānasaṅkhyānocchrayalakṣmabhiḥ| prāsādāḥ kasya ke vā syuḥ surarājadvijātiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राकारपरिखागुप्तं पुरे स्याद्गोपुरं क्व च। युग्ममध्याम्बुवेश्मानि क्व च स्युः क्व महानसम्

prākāraparikhāguptaṃ pure syādgopuraṃ kva ca| yugmamadhyāmbuveśmāni kva ca syuḥ kva mahānasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोष्ठागारायुधस्थानभाण्डागारनिवेशनैः। व्यायामनृत्तसङ्गीतस्नानधारागृहादिभिः

koṣṭhāgārāyudhasthānabhāṇḍāgāraniveśanaiḥ| vyāyāmanṛttasaṅgītasnānadhārāgṛhādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शय्यावासगृहप्रेक्षावेश्मादर्शगृहैः पृथक्। क्रीडादोलाश्रयारिष्टगृहान्तः पुरवेश्मभिः

śayyāvāsagṛhaprekṣāveśmādarśagṛhaiḥ pṛthak| krīḍādolāśrayāriṣṭagṛhāntaḥ puraveśmabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विटङ्कभ्रमनिर्यूहकक्षासंयमनादिभिः। अशोकवनिकाभिश्च लतामण्डपवेश्मभिः

viṭaṅkabhramaniryūhakakṣāsaṃyamanādibhiḥ| aśokavanikābhiśca latāmaṇḍapaveśmabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वापीभिर्दारुगिरिभिश्चित्राभिः पुष्पवीथिभिः। एतैर्विशेषैरन्यैश्च विचित्रैर्विपिनाश्रयैः

vāpībhirdārugiribhiścitrābhiḥ puṣpavīthibhiḥ| etairviśeṣairanyaiśca vicitrairvipināśrayaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मानोन्मानक्रियायामद्र व्याकृतिविनिर्मितः। निकेतननिवेशः स्याद्रा ज्ञां भागाश्रितः कथम्

mānonmānakriyāyāmadra vyākṛtivinirmitaḥ| niketananiveśaḥ syādrā jñāṃ bhāgāśritaḥ katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरोधःसैन्यभूश्रेष्ठदैवचिन्तकमन्त्रिणाम्। कं कं च भागं प्राप्य स्युर्निवेशा नृपवेश्मनः

purodhaḥsainyabhūśreṣṭhadaivacintakamantriṇām| kaṃ kaṃ ca bhāgaṃ prāpya syurniveśā nṛpaveśmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरे स्युर्दिक्षु भागेषु पदभागेषु केषु च। विप्रराजन्यविट्शूद्रा स्तज्जैरन्तरजैः समम्

pure syurdikṣu bhāgeṣu padabhāgeṣu keṣu ca| viprarājanyaviṭśūdrā stajjairantarajaiḥ samam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा कृषितुलाशिल्पकलापण्योपजीविनः। हिंसाश्रिताश्च पुरुषा निवेश्याः स्युः कथं क्व च

tathā kṛṣitulāśilpakalāpaṇyopajīvinaḥ| hiṃsāśritāśca puruṣā niveśyāḥ syuḥ kathaṃ kva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवेशाः कीदृशाश्चैषां कियन्तो वा भवन्ति ते। शस्यं लोकेन वा तेषां कैः प्रवेशजलभ्रमैः

niveśāḥ kīdṛśāścaiṣāṃ kiyanto vā bhavanti te| śasyaṃ lokena vā teṣāṃ kaiḥ praveśajalabhramaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धिष्ण्यमाद्यं कतिविधं द्र व्याण्याद्यानि कानि वा। हेतुरेषां च सर्वेषां स्याच्च किदृगनुक्रमः

dhiṣṇyamādyaṃ katividhaṃ dra vyāṇyādyāni kāni vā| hetureṣāṃ ca sarveṣāṃ syācca kidṛganukramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भजन्ते योगमन्योन्यं कानि द्र व्याणि कैः सह। कानि योगं न गच्छन्ति कैर्वा कः क्व वसेत् पुमान्

bhajante yogamanyonyaṃ kāni dra vyāṇi kaiḥ saha| kāni yogaṃ na gacchanti kairvā kaḥ kva vaset pumān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इष्टकाकर्म किं चेष्टं कीर्तिता कतिधा च भूः। परिकर्मक्रमस्तासां वह्न्यम्बुपवनैश्च कः

iṣṭakākarma kiṃ ceṣṭaṃ kīrtitā katidhā ca bhūḥ| parikarmakramastāsāṃ vahnyambupavanaiśca kaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुवर्णिध्वजोर्वीशतद्भृत्यप्रतिमा पुराम्। वृक्षाः के के प्रशस्ताः स्युर्गृहार्थे के च गर्हिताः

guruvarṇidhvajorvīśatadbhṛtyapratimā purām| vṛkṣāḥ ke ke praśastāḥ syurgṛhārthe ke ca garhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छेदस्रावसंभूतं शब्ददिक्पातगर्भजम्। विज्ञायते कथं कर्तृकारकादिशुभाशुभम्

tacchedasrāvasaṃbhūtaṃ śabdadikpātagarbhajam| vijñāyate kathaṃ kartṛkārakādiśubhāśubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमाणं तक्षणच्छेदैः शोधितानां कथं भवेत्। आहृत्य स्थापनं पूर्वं दारूणां स्थानके क्व च

pramāṇaṃ takṣaṇacchedaiḥ śodhitānāṃ kathaṃ bhavet| āhṛtya sthāpanaṃ pūrvaṃ dārūṇāṃ sthānake kva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामान्यतोऽखिलानां काः काश्च जातेर्विशेषतः। प्रशस्तैर्लक्ष्मभिर्युक्ता भूमयः परिकीर्तिताः

sāmānyato'khilānāṃ kāḥ kāśca jāterviśeṣataḥ| praśastairlakṣmabhiryuktā bhūmayaḥ parikīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शल्योद्धारविधिः कीदृक् कीदृशं भूमिकर्म च। दिग्ग्रहः सूत्रणं चाधिवासनं च कथं भवेत्

śalyoddhāravidhiḥ kīdṛk kīdṛśaṃ bhūmikarma ca| diggrahaḥ sūtraṇaṃ cādhivāsanaṃ ca kathaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमाणं मूलपादस्य शिलान्यासे च को विधिः। विभज्यते कथं वेश्म शालालिन्दविभाजनैः

pramāṇaṃ mūlapādasya śilānyāse ca ko vidhiḥ| vibhajyate kathaṃ veśma śālālindavibhājanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मानानि कानि भित्तीनां पीठानामुच्छ्रयाश्च के। कथं तानि विकल्प्यानि वर्णानां मेखलादिभिः

mānāni kāni bhittīnāṃ pīṭhānāmucchrayāśca ke| kathaṃ tāni vikalpyāni varṇānāṃ mekhalādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समस्तकानां स्तम्भानां द्वारस्तम्भासनैः सह। नागवीथ्युपधानानां समं कण्ठविनिर्गमैः

samastakānāṃ stambhānāṃ dvārastambhāsanaiḥ saha| nāgavīthyupadhānānāṃ samaṃ kaṇṭhavinirgamaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जयन्तीसङ्ग्रहतुलाकार्याणां वास्तुनोऽपि च। कीदृशं फलकानां च प्रमाणं परिकीर्तितम्

jayantīsaṅgrahatulākāryāṇāṃ vāstuno'pi ca| kīdṛśaṃ phalakānāṃ ca pramāṇaṃ parikīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वमानात् सर्ववर्णानां तलोच्छ्रायास्तु कीदृशाः। का गवाक्षकपोतालिवेदिकाजालकक्रियाः

svamānāt sarvavarṇānāṃ talocchrāyāstu kīdṛśāḥ| kā gavākṣakapotālivedikājālakakriyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थूणा निसृष्टिकोत्सूका मृगाल्युपतुलास्तथा। सान्तःप्राणिशिरोवंशाः किंप्रमाणाः प्रकीर्तिताः

sthūṇā nisṛṣṭikotsūkā mṛgālyupatulāstathā| sāntaḥprāṇiśirovaṃśāḥ kiṃpramāṇāḥ prakīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छाद्योदयाः कियन्तः स्युर्वृत्तच्छाद्यक्रमश्च कः। त्र्यश्राणां खण्डवृत्तानां लुपानां च क्रियाः कथम्

chādyodayāḥ kiyantaḥ syurvṛttacchādyakramaśca kaḥ| tryaśrāṇāṃ khaṇḍavṛttānāṃ lupānāṃ ca kriyāḥ katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सीमालिन्दशिरस्तासां कीदृशी चावलम्बना। कतिप्रकाराः प्रासादशिरसां च विकल्पनाः

sīmālindaśirastāsāṃ kīdṛśī cāvalambanā| katiprakārāḥ prāsādaśirasāṃ ca vikalpanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यच्चान्यदेवमादि स्यात्प्रासादभवनादिषु। द्र व्यकाष्ठकलासङ्गि प्रमाणं तस्य कीदृशम्

yaccānyadevamādi syātprāsādabhavanādiṣu| dra vyakāṣṭhakalāsaṅgi pramāṇaṃ tasya kīdṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालालिन्दप्रमाणानि चतुःशालेषु धामसु। ज्यायोमध्ययवीयस्सु मूषाभिः काष्ठकल्पना

śālālindapramāṇāni catuḥśāleṣu dhāmasu| jyāyomadhyayavīyassu mūṣābhiḥ kāṣṭhakalpanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकद्वित्रिचतुःशालान्येषां संयोगतोऽपि च। कथं कति च वेश्मानि कल्प्यन्ते प्रविभागशः

ekadvitricatuḥśālānyeṣāṃ saṃyogato'pi ca| kathaṃ kati ca veśmāni kalpyante pravibhāgaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं च षोडशचतुःषष्ट्येकाशीतयः शतम्। संविभागाः पदानां स्युः कथमत्रामरस्थितिः

kathaṃ ca ṣoḍaśacatuḥṣaṣṭyekāśītayaḥ śatam| saṃvibhāgāḥ padānāṃ syuḥ kathamatrāmarasthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्यो नवपदो वास्तुरन्त्यः साहस्रिकः कथम्। अङ्गप्रत्यङ्गभागेषु केषु केषु क्व तस्थुषः

ādyo navapado vāsturantyaḥ sāhasrikaḥ katham| aṅgapratyaṅgabhāgeṣu keṣu keṣu kva tasthuṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथमेते सुराः सरवे वास्तोरस्य व्यवस्थिताः। एतद्वंशशिरश्चक्षुःकुक्षिहृन्मूर्धमर्मसु

kathamete surāḥ sarave vāstorasya vyavasthitāḥ| etadvaṃśaśiraścakṣuḥkukṣihṛnmūrdhamarmasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जायेत पीडा द्र व्येषु सन्निविष्टेषु कस्य का। वास्त्वारम्भप्रवेशेषु यात्रायां स्थापनेषु च

jāyeta pīḍā dra vyeṣu sanniviṣṭeṣu kasya kā| vāstvārambhapraveśeṣu yātrāyāṃ sthāpaneṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूतस्वप्ननिमित्ताद्यैः कथं ज्ञेयं शुभाशुभम्। कारुक्रियासु चित्रेषु तथा लेप्यक्रियासु च

dūtasvapnanimittādyaiḥ kathaṃ jñeyaṃ śubhāśubham| kārukriyāsu citreṣu tathā lepyakriyāsu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योज्यं किं कैमयोग्यं च किं भूपभवनादिषु। हस्तस्य लक्षणं मानसंज्ञा वै ज्ञायते कथम्

yojyaṃ kiṃ kaimayogyaṃ ca kiṃ bhūpabhavanādiṣu| hastasya lakṣaṇaṃ mānasaṃjñā vai jñāyate katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं हव्येष्वग्निलक्ष्म स्यात् किं च निर्युक्तलक्षणम्। अनुक्रमेण वर्णानां बलिकर्म च कीदृशम्

kiṃ havyeṣvagnilakṣma syāt kiṃ ca niryuktalakṣaṇam| anukrameṇa varṇānāṃ balikarma ca kīdṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधेयं विधिना केन भवने च प्रवेशनम्। पतिते स्फुटिते जीर्णे प्लुष्टे वज्राशनिक्षते

vidheyaṃ vidhinā kena bhavane ca praveśanam| patite sphuṭite jīrṇe pluṣṭe vajrāśanikṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निमग्नभग्ननिर्भिन्नप्रशीर्णेषु च वास्तुषु। मधुवल्मीकसंभूतौ प्रविरूढे च दारुणि

nimagnabhagnanirbhinnapraśīrṇeṣu ca vāstuṣu| madhuvalmīkasaṃbhūtau pravirūḍhe ca dāruṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जायते किं फलं कुत्र प्रायश्चित्तेन को विधिः। इत्येवमादिकमनेकविधं विधानं वेश्मोपगं च पृथगाश्रयसंभृतं च । अस्मास्वनल्पकरुणार्द्रि तचित्तवृत्तिर्व्याख्यातुमर्हसि समस्तमनुक्रमेण

jāyate kiṃ phalaṃ kutra prāyaścittena ko vidhiḥ| ityevamādikamanekavidhaṃ vidhānaṃ veśmopagaṃ ca pṛthagāśrayasaṃbhṛtaṃ ca | asmāsvanalpakaruṇārdri tacittavṛttirvyākhyātumarhasi samastamanukrameṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.