Bhoja: Samarāṅgaṇa-sūtradhāra 31

सर्वाभिरोषधीभिर्युक्तं सहिरण्यपूर्णकुम्भैश्च। सुविचित्रगन्धमाल्यं विनादितं भ्रमघोषेण

sarvābhiroṣadhībhiryuktaṃ sahiraṇyapūrṇakumbhaiśca| suvicitragandhamālyaṃ vināditaṃ bhramaghoṣeṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रत्नोद्भवैर्विचित्रैः स्तम्भैर्युक्तं हिरण्यघटितैर्वा। रजतोद्भवैः कदाचित्सुरदारुसमुद्भवैरथवा

ratnodbhavairvicitraiḥ stambhairyuktaṃ hiraṇyaghaṭitairvā| rajatodbhavaiḥ kadācitsuradārusamudbhavairathavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीखण्डोत्थैरथवा सालकमुख्यप्रशस्तवृक्षोत्थैः। शतसङ्ख्यैर्द्वात्रिंशत्सङ्ख्यैर्यदि वापि षोडशभिः

śrīkhaṇḍotthairathavā sālakamukhyapraśastavṛkṣotthaiḥ| śatasaṅkhyairdvātriṃśatsaṅkhyairyadi vāpi ṣoḍaśabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथवा चतुस्समन्वितविंशतिसङ्ख्यैर्दिनेशसङ्ख्यैर्वा। भूषितमतिरमणीयैश्चतुर्भिरपि वा विधातव्यम्

athavā catussamanvitaviṃśatisaṅkhyairdineśasaṅkhyairvā| bhūṣitamatiramaṇīyaiścaturbhirapi vā vidhātavyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राग्ग्रीवैरतिचित्रैः शालैर्जालैर्विभूषितं विविधैः। वेदीभिः परिकरितं कपोतपालीभिरभिरामम्

prāggrīvairaticitraiḥ śālairjālairvibhūṣitaṃ vividhaiḥ| vedībhiḥ parikaritaṃ kapotapālībhirabhirāmam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रमणीयसालभञ्जिकमनेकविधयन्त्रशकुनिकृतशोभम्। मिथुनैश्च वानराणां जम्भकनिवहैश्च नैकविधैः

ramaṇīyasālabhañjikamanekavidhayantraśakunikṛtaśobham| mithunaiśca vānarāṇāṃ jambhakanivahaiśca naikavidhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्याधरसिद्धभुजङ्गकिन्नरैश्चारणैश्च रमणीयम्। नृत्यद्भिः परमगुणैः शिखण्डिभिर्मण्डितोद्देशम्

vidyādharasiddhabhujaṅgakinnaraiścāraṇaiśca ramaṇīyam| nṛtyadbhiḥ paramaguṇaiḥ śikhaṇḍibhirmaṇḍitoddeśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्पतरुभिर्विचित्रैश्चित्रलतावल्लिगुल्मसंछन्नम्। परपुष्टषट्पदालीमरालमालामनोहारि

kalpatarubhirvicitraiścitralatāvalligulmasaṃchannam| parapuṣṭaṣaṭpadālīmarālamālāmanohāri

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवहत्सकलस्रोतःसुश्लिष्टनिविष्टनाडिकं मध्ये। सच्छिद्र नाडिकयुतं नानाविधरूपरमणीयम्

pravahatsakalasrotaḥsuśliṣṭaniviṣṭanāḍikaṃ madhye| sacchidra nāḍikayutaṃ nānāvidharūparamaṇīyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुश्लिष्टनाडिकाग्रे स्तम्भतुलाभित्तिसंश्रिते परितः। सम्यक्कृत्वा दृढतरविलेपनं वज्रलेपाद्यैः

suśliṣṭanāḍikāgre stambhatulābhittisaṃśrite paritaḥ| samyakkṛtvā dṛḍhataravilepanaṃ vajralepādyaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लाक्षासर्जरसदृषन्मेषविषाणोत्थचूर्णसंमिश्रम्। अतसीकरञ्जतैलप्रविगाढो वज्रलेपः स्यात्

lākṣāsarjarasadṛṣanmeṣaviṣāṇotthacūrṇasaṃmiśram| atasīkarañjatailapravigāḍho vajralepaḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृढसन्धिबन्धहेतोः स तत्र देयो द्विशः कदाचिद्वा। शणवल्कश्लेष्मातकसिक्थकतैलैः प्रलेपश्च

dṛḍhasandhibandhahetoḥ sa tatra deyo dviśaḥ kadācidvā| śaṇavalkaśleṣmātakasikthakatailaiḥ pralepaśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उच्छ्रययन्त्रेणैतद् भ्रान्तजलेनाथ तदभितः कृत्वा। चित्रानुपातयुक्तं प्रदर्शयेन्नृपतये स्थपतिः

ucchrayayantreṇaitad bhrāntajalenātha tadabhitaḥ kṛtvā| citrānupātayuktaṃ pradarśayennṛpataye sthapatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्याण्यस्मिन् करिणां मिथुनान्यभितोऽम्बुकेलियुक्तानि। अन्योन्यपुष्करोञ्झितसीकरभयपिहितनयनानि

kāryāṇyasmin kariṇāṃ mithunānyabhito'mbukeliyuktāni| anyonyapuṣkaroñjhitasīkarabhayapihitanayanāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्षानुकृतं चास्मिन् प्रीतिमति प्रतिमङ्गजो वीक्ष्य। दृक्कटमेहनहस्तैर्मदमिव मुञ्चञ्जलं कार्यः

varṣānukṛtaṃ cāsmin prītimati pratimaṅgajo vīkṣya| dṛkkaṭamehanahastairmadamiva muñcañjalaṃ kāryaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तनयोर्युगेन सृजती जलधारे तत्र कापि कार्या स्त्री। आनन्दाश्रुलवानिव सलिलकणान् पक्ष्मभिः काचित्

stanayoryugena sṛjatī jaladhāre tatra kāpi kāryā strī| ānandāśrulavāniva salilakaṇān pakṣmabhiḥ kācit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाभिह्रदनदिकामिव विनिर्गतां कापि बिभ्रती धाराम्। काप्यङ्गुलीनखांशुभिरिव योषित्सिञ्चती कार्या

nābhihradanadikāmiva vinirgatāṃ kāpi bibhratī dhārām| kāpyaṅgulīnakhāṃśubhiriva yoṣitsiñcatī kāryā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम्प्रायांश्चित्रान् स्वभावचेष्टान् बहूंश्च रमणीयान्। क्षोभान् विधाय कुर्यादाश्चर्यं नरपतेः स्थपतिः

evamprāyāṃścitrān svabhāvaceṣṭān bahūṃśca ramaṇīyān| kṣobhān vidhāya kuryādāścaryaṃ narapateḥ sthapatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्ये तस्य विधेयं सिंहासनममलहेममणिघटितम्। तत्रासीदेन्नरपतिरवनिपतिः श्रीपतिर्देवः

madhye tasya vidheyaṃ siṃhāsanamamalahemamaṇighaṭitam| tatrāsīdennarapatiravanipatiḥ śrīpatirdevaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नायात्कदाचिदस्मिन् मङ्गलगीतैर्विवर्धितानन्दः। वादित्रनाट्यनिपुणैर्निषेव्यमाणः सुरेन्द्र इव

snāyātkadācidasmin maṅgalagītairvivardhitānandaḥ| vāditranāṭyanipuṇairniṣevyamāṇaḥ surendra iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

य एतस्मिन् गाढग्लपितघनघर्मव्यतिकरे। शुचौ धाराधाम्नि स्फुटसलिलधारे नरपतिः ।। सुखेनास्ते पश्यन् विविधजलशिल्पानि स भवे-। न्न मर्त्यः कन्त्वेष क्षितिकृतनिवासः सुरपतिः

ya etasmin gāḍhaglapitaghanagharmavyatikare| śucau dhārādhāmni sphuṭasaliladhāre narapatiḥ || sukhenāste paśyan vividhajalaśilpāni sa bhave-| nna martyaḥ kantveṣa kṣitikṛtanivāsaḥ surapatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलदकुलाष्टकयुक्तं पूर्ववदन्यद्गृहं समारचयेत्। वर्षद्धारानिकरैः प्रवर्षणाख्यां तदाप्नोति

jaladakulāṣṭakayuktaṃ pūrvavadanyadgṛhaṃ samāracayet| varṣaddhārānikaraiḥ pravarṣaṇākhyāṃ tadāpnoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिकुलमस्मिन् कार्या दिव्यालङ्कारधारिणः पुरुषाः। विधिना त्रयः सुरूपाश्चत्वारः सप्त वा सुदृढाः

pratikulamasmin kāryā divyālaṅkāradhāriṇaḥ puruṣāḥ| vidhinā trayaḥ surūpāścatvāraḥ sapta vā sudṛḍhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यन्त्रेण समोच्छ्रायेण तांश्चतुर्थेन वा ततः पुरुषान्। कृत्वा सवक्रनालानम्भोभिः पूरयेद् विमलैः

yantreṇa samocchrāyeṇa tāṃścaturthena vā tataḥ puruṣān| kṛtvā savakranālānambhobhiḥ pūrayed vimalaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सलिलप्रवेशरन्ध्राण्यखिलानि पिधाय तत्र पुरुषाणाम्। अङ्गानि वारिमोक्षाण्यखिलान्यथ मोचयेत् तेषाम्

salilapraveśarandhrāṇyakhilāni pidhāya tatra puruṣāṇām| aṅgāni vārimokṣāṇyakhilānyatha mocayet teṣām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सलिलं सवक्रनालं द्वारप्रतिरोधमोचनैः पुरुषाः। मुञ्चन्ति स्वेच्छममी विचित्रपातेन चित्रकरम्

salilaṃ savakranālaṃ dvārapratirodhamocanaiḥ puruṣāḥ| muñcanti svecchamamī vicitrapātena citrakaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थमिमान् वारिधरान् सामस्याद् द्व्यन्तरेण वा सलिलम्। त्र्यन्तरतो वा स्वेच्छं प्रवर्षयेदतिमहच्चित्रम्

itthamimān vāridharān sāmasyād dvyantareṇa vā salilam| tryantarato vā svecchaṃ pravarṣayedatimahaccitram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं नानाकारं कुलभवनमाद्यं रतिपते-। र्निवासश्चित्राणामनुकरणमेकं जलमुचाम् ।। पयःपातैर्ग्रीष्मे रविकरपरीतापशमनं। न केषामत्यर्थं भवति नयनानन्दजननम्

idaṃ nānākāraṃ kulabhavanamādyaṃ ratipate-| rnivāsaścitrāṇāmanukaraṇamekaṃ jalamucām || payaḥpātairgrīṣme ravikaraparītāpaśamanaṃ| na keṣāmatyarthaṃ bhavati nayanānandajananam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकेनाथ चतुर्भिः स्तम्भैरष्टभिरथार्कसङ्ख्यैर्वा। षोडशभिर्वा कुर्यान्मनोहरं गृहमिह द्वितलम्

ekenātha caturbhiḥ stambhairaṣṭabhirathārkasaṅkhyairvā| ṣoḍaśabhirvā kuryānmanoharaṃ gṛhamiha dvitalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भद्रै र्युतं चतुर्भिश्चतुरश्रं सर्वभित्तिसंयुक्तम्। ईलीतोरणयुक्तं कर्तव्यं पुष्पकाकारम्

bhadrai ryutaṃ caturbhiścaturaśraṃ sarvabhittisaṃyuktam| īlītoraṇayuktaṃ kartavyaṃ puṣpakākāram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्योपरि मध्यगता प्राङ्गणवापी दृढा विधातव्या। शतपत्रविहितभूषा तन्मध्ये कर्णिका कार्या

tasyopari madhyagatā prāṅgaṇavāpī dṛḍhā vidhātavyā| śatapatravihitabhūṣā tanmadhye karṇikā kāryā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्कोणेषु चतुर्ष्वपि रमणीया दारुदारिकाः कार्याः। मध्याम्बुजनिहितदृशः सालङ्काराः सशृङ्गाराः

tatkoṇeṣu caturṣvapi ramaṇīyā dārudārikāḥ kāryāḥ| madhyāmbujanihitadṛśaḥ sālaṅkārāḥ saśṛṅgārāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वोक्तयन्त्रयोगात्पद्मासीने वसुन्धराधिपतौ। भृङ्गारामलवारिभिरङ्गणवापीं भ्रियाच्च ततः

pūrvoktayantrayogātpadmāsīne vasundharādhipatau| bhṛṅgārāmalavāribhiraṅgaṇavāpīṃ bhriyācca tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तामिति भृत्वा वापीं तत्सलिलं तदनुपट्टगर्भगतम्। छाद्यस्तु गन्धरोध्रेष्वति रोहति सर्वतो नियतम्

tāmiti bhṛtvā vāpīṃ tatsalilaṃ tadanupaṭṭagarbhagatam| chādyastu gandharodhreṣvati rohati sarvato niyatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुखपट्टसमुत्कीर्णै रूपैश्चित्रैर्मनोरमैरखिलैः। अङ्गैर्वारि विमुञ्चति नासास्यश्रवणनेत्राद्यैः

mukhapaṭṭasamutkīrṇai rūpaiścitrairmanoramairakhilaiḥ| aṅgairvāri vimuñcati nāsāsyaśravaṇanetrādyaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रणालाख्यं धाराभवनमिदमत्यद्भुततरं । स्थितिं धत्ते यस्य क्षितिपतिलकस्याङ्गणभुवि । करोत्येतद्वेत्थं स्थपतिरपि बुद्ध्या चतुरया। जगत्येतौ द्वावप्यधिकमहनीयौ कृतधियाम्

praṇālākhyaṃ dhārābhavanamidamatyadbhutataraṃ | sthitiṃ dhatte yasya kṣitipatilakasyāṅgaṇabhuvi | karotyetadvetthaṃ sthapatirapi buddhyā caturayā| jagatyetau dvāvapyadhikamahanīyau kṛtadhiyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुरश्रातिगभीरा वापी कार्या मनोरमा सुदृढा। गर्भगतं गृहमस्याः कर्तव्यं लिप्तसन्धि ततः

caturaśrātigabhīrā vāpī kāryā manoramā sudṛḍhā| garbhagataṃ gṛhamasyāḥ kartavyaṃ liptasandhi tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विहितप्रवेशनिर्गति सुरङ्गयाधो निवेशितद्वारम्। विदधीत चारुरूपैः प्रवर्षकैर्व्याप्तमुपरिष्टात्

vihitapraveśanirgati suraṅgayādho niveśitadvāram| vidadhīta cārurūpaiḥ pravarṣakairvyāptamupariṣṭāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्राध्यायोदितवर्त्मना ततोऽलङ्कृतं च चित्रेण। तस्य विधेयं मध्यं सलिलाधिपवाससङ्काशम्

citrādhyāyoditavartmanā tato'laṅkṛtaṃ ca citreṇa| tasya vidheyaṃ madhyaṃ salilādhipavāsasaṅkāśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्ध्वविनिर्गमिताब्जैर्नालैस्तत्पट्टकन्दकोद्भूतैः। सच्छिद्र कर्णिकागतदिनकरकरनिर्मितोद्द्योतम्

ūrdhvavinirgamitābjairnālaistatpaṭṭakandakodbhūtaiḥ| sacchidra karṇikāgatadinakarakaranirmitoddyotam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपूरयेत्ततोऽनु च पाताम्बुभिरमलकमलपर्यन्तम्। विधिनामुनैव सम्यक् प्रविधाय मनोरमं भवनम्

āpūrayettato'nu ca pātāmbubhiramalakamalaparyantam| vidhināmunaiva samyak pravidhāya manoramaṃ bhavanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानारूपकयुक्त्याउपरचिततमङ्गतोरणद्वारम्। शालाभिरायताभिश्चतसृष्वपि दिक्षु कृतशोभम्

nānārūpakayuktyāuparacitatamaṅgatoraṇadvāram| śālābhirāyatābhiścatasṛṣvapi dikṣu kṛtaśobham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्रिमशफरीमकरीपक्षिभिरपि चाम्बुसम्भवैर्युक्ताम्। कुर्यादम्भोजवतीं वापीमाहार्ययोगेन

kṛtrimaśapharīmakarīpakṣibhirapi cāmbusambhavairyuktām| kuryādambhojavatīṃ vāpīmāhāryayogena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामन्तमुख्यपुरुषा राजाज्ञालब्धसंश्रयास्तत्र। परराष्ट्रागतदूतास्तिष्टेयुर्निहितमिह निभृताः

sāmantamukhyapuruṣā rājājñālabdhasaṃśrayāstatra| pararāṣṭrāgatadūtāstiṣṭeyurnihitamiha nibhṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स यथाविधि सलिलक्रीडां पूर्वोक्तमार्गरूपाणाम्। दृष्ट्वा मुदितः कुर्यात्पर्यङ्कारोहणं नृपतिः

atha sa yathāvidhi salilakrīḍāṃ pūrvoktamārgarūpāṇām| dṛṣṭvā muditaḥ kuryātparyaṅkārohaṇaṃ nṛpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र स्थितस्य नृपतेः परिवारितस्य। वाराङ्गनाभिरभितो जलमग्नधाम्नि ।। पातालसद्मनि यथा भुजगेश्वरस्य। निस्सीमसम्भृतरतिर्भवति प्रमोदः

tatra sthitasya nṛpateḥ parivāritasya| vārāṅganābhirabhito jalamagnadhāmni || pātālasadmani yathā bhujageśvarasya| nissīmasambhṛtaratirbhavati pramodaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वोक्तवापिकायां मध्ये स्तम्भैश्चतुर्भिरूपरचितम्। मुक्ताप्रवालयुक्तं पुष्पकमथ कारयेल्लटभम्

pūrvoktavāpikāyāṃ madhye stambhaiścaturbhirūparacitam| muktāpravālayuktaṃ puṣpakamatha kārayellaṭabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वापीं परितः पुष्पकमापूर्य सुनिर्गमाभिरथ सुदृढम्। गर्भस्वस्तिकभित्तिभिरूपहितशोभं समन्ततः कुर्यात्

vāpīṃ paritaḥ puṣpakamāpūrya sunirgamābhiratha sudṛḍham| garbhasvastikabhittibhirūpahitaśobhaṃ samantataḥ kuryāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वोक्तवारियोगात्पूर्णामाकर्णतो विधायैताम्। जलकलिषु सोत्कण्ठो महीपतिः पुष्पकं यायात्

pūrvoktavāriyogātpūrṇāmākarṇato vidhāyaitām| jalakaliṣu sotkaṇṭho mahīpatiḥ puṣpakaṃ yāyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्वीत नर्मसचिवैर्विलासिनीभिश्च सार्धमवनिपतिः। तद्भित्त्यन्तरवर्ती निमज्जनोन्मज्जनैः क्रीडाम्

kurvīta narmasacivairvilāsinībhiśca sārdhamavanipatiḥ| tadbhittyantaravartī nimajjanonmajjanaiḥ krīḍām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकत्र मग्नैरपत्र दृष्टैरन्यत्र हत्वा सलिलेन नष्टैः। क्रीडत्यलं केलिकरैः सहायैनृपः सुखं मज्जनपुष्करिण्याम्

ekatra magnairapatra dṛṣṭairanyatra hatvā salilena naṣṭaiḥ| krīḍatyalaṃ kelikaraiḥ sahāyainṛpaḥ sukhaṃ majjanapuṣkariṇyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वापीतलस्थितमथ त्रपयावनम्र-। माच्छादितस्तनभरं करपल्लवेन ।। गाढावसक्तवसनं जलरोधमुक्ता-। वालोकते प्रणयिनीजनमत्र धन्यः

vāpītalasthitamatha trapayāvanamra-| mācchāditastanabharaṃ karapallavena || gāḍhāvasaktavasanaṃ jalarodhamuktā-| vālokate praṇayinījanamatra dhanyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथदोलादिविधानं दारवमभिदध्महे वयं सम्यक्। यन्त्रभ्रमणककर्म प्रकीर्तितं पञ्चमं यत्तत्

rathadolādividhānaṃ dāravamabhidadhmahe vayaṃ samyak| yantrabhramaṇakakarma prakīrtitaṃ pañcamaṃ yattat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र वसन्तः प्रथमो मदननिवासो वसन्ततिलकश्च। विभ्रमकस्त्रिपुराख्यः पञ्चैते दोलकाः कथिताः

tatra vasantaḥ prathamo madananivāso vasantatilakaśca| vibhramakastripurākhyaḥ pañcaite dolakāḥ kathitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निखनेच्चतुरः स्तम्भान् समैकसूत्रोपगान् ऋजून् सुदृढान्। सदृशान्तरान् धरित्रीवशतः सुश्लिक्ष्णपीठगतान्

nikhaneccaturaḥ stambhān samaikasūtropagān ṛjūn sudṛḍhān| sadṛśāntarān dharitrīvaśataḥ suślikṣṇapīṭhagatān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रासादस्योक्तदिशि प्रविदध्याद्विरचिताष्टकरदैर्घ्यम्। भूमिगृहं रमणीयं तदर्धतो विहितगाम्भीर्यम्

prāsādasyoktadiśi pravidadhyādviracitāṣṭakaradairghyam| bhūmigṛhaṃ ramaṇīyaṃ tadardhato vihitagāmbhīryam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्गर्भतले स्तम्भो लोहमयाधारसंस्थितः कार्यः। भ्रमसहितः पीठयुतो ग्रस्तश्चच्छादकतुलाभिः

tadgarbhatale stambho lohamayādhārasaṃsthitaḥ kāryaḥ| bhramasahitaḥ pīṭhayuto grastaścacchādakatulābhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्थाप्योपरि पीठस्य कुम्भिकामतिदृढां विभक्तां च। धनुरुच्छ्रितैस्ततोऽमूमष्टभिरावृष्टयेद् भद्रैः

saṃsthāpyopari pīṭhasya kumbhikāmatidṛḍhāṃ vibhaktāṃ ca| dhanurucchritaistato'mūmaṣṭabhirāvṛṣṭayed bhadraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेच्छमथ भूमिकोच्छ्रयमस्योर्ध्वे कल्प्लयेन्नितान्तमृजुम्। निदधीत वेष्टनोर्ध्वे पट्टयुतं स्तम्भशीर्षं च

svecchamatha bhūmikocchrayamasyordhve kalplayennitāntamṛjum| nidadhīta veṣṭanordhve paṭṭayutaṃ stambhaśīrṣaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हीरग्रहपर्यन्तं मदला गजशीर्षिका विधातव्या। सुदृढा प्रयत्नरचिता मनोभिरामा यथाशोभम्

hīragrahaparyantaṃ madalā gajaśīrṣikā vidhātavyā| sudṛḍhā prayatnaracitā manobhirāmā yathāśobham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पट्टस्योपरि काया चतुष्किका क्षेत्रमानतोऽभीष्टात्। तस्यामुपरि विधेयस्तलबन्धो दृढतरन्यासः

paṭṭasyopari kāyā catuṣkikā kṣetramānato'bhīṣṭāt| tasyāmupari vidheyastalabandho dṛḍhataranyāsaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तम्भैर्द्वाडशभिरथ क्षेत्रे युक्त्या समुच्छ्रितैर्भव्यैः। रूपवतीकोणस्थितिरधिका भूः प्रथमिका कार्या

stambhairdvāḍaśabhiratha kṣetre yuktyā samucchritairbhavyaiḥ| rūpavatīkoṇasthitiradhikā bhūḥ prathamikā kāryā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्ये भ्रमश्च तस्या गर्भस्तम्भप्रतिष्ठितः कार्यः। क्षेत्रप्रमाणवशतस्तां पश्चाच्छादयेत्पट्टैः

madhye bhramaśca tasyā garbhastambhapratiṣṭhitaḥ kāryaḥ| kṣetrapramāṇavaśatastāṃ paścācchādayetpaṭṭaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथिकाशिखाग्रकेषु च फलकामरणस्य तद्वदुपरिष्टात्। भ्रमचक्राणि न्यस्येन्मध्ये स्तम्भे च पञ्चैव

rathikāśikhāgrakeṣu ca phalakāmaraṇasya tadvadupariṣṭāt| bhramacakrāṇi nyasyenmadhye stambhe ca pañcaiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत उपरि यथाशोभं हि भूमिका पुष्पकाकृतिः कार्या। मध्यस्तम्भाधारा कृतकलशविभूषणा शिरसि

ata upari yathāśobhaṃ hi bhūmikā puṣpakākṛtiḥ kāryā| madhyastambhādhārā kṛtakalaśavibhūṣaṇā śirasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तम्भेऽवस्ताद् भ्रमि ते भृशं भ्रमत्यर्थभूमिका तत्र। रथिकाभ्रमरकयुक्ता परस्परं चक्रयन्त्रेण

stambhe'vastād bhrami te bhṛśaṃ bhramatyarthabhūmikā tatra| rathikābhramarakayuktā parasparaṃ cakrayantreṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसन्तरथिकाभ्रमे समधिरूढवाराङ्गना-। परिभ्रमणसम्भृताभ्यधिकविभ्रमं भूपतिः। करोति नयनोत्सवस्त्रिदशधाम्नि यत्कीर्तनं। वसन्तसमये भवत्यमलकीर्त्तिधामैव सः

vasantarathikābhrame samadhirūḍhavārāṅganā-| paribhramaṇasambhṛtābhyadhikavibhramaṃ bhūpatiḥ| karoti nayanotsavastridaśadhāmni yatkīrtanaṃ| vasantasamaye bhavatyamalakīrttidhāmaiva saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरोप्य स्थिरमेकं स्तम्भं भूमीगृहादिरहितमथ। हस्तचतुष्कोच्छ्राया कार्योपरि भूमिका चास्य

āropya sthiramekaṃ stambhaṃ bhūmīgṛhādirahitamatha| hastacatuṣkocchrāyā kāryopari bhūmikā cāsya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्ये भ्रमरकयुक्तं शेषं पूर्ववदिहाचरेदखिलम्। पुष्पकमपि च स्तम्भे शिथिलं कलशोच्छ्रितं कुर्यात्

madhye bhramarakayuktaṃ śeṣaṃ pūrvavadihācaredakhilam| puṣpakamapi ca stambhe śithilaṃ kalaśocchritaṃ kuryāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्योपरि च ग्रीवा चतुरासनसंयुता विधातव्या। घण्टास्तम्भौ कार्यौ स्तम्भेन महाबलौ तत्र

tasyopari ca grīvā caturāsanasaṃyutā vidhātavyā| ghaṇṭāstambhau kāryau stambhena mahābalau tatra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं पुष्पकभूमिकान्तरलस्थायी निगूढो जनो। यावद् भ्रामकयन्त्रचक्रनिकरं सम्यक् क्रमाचालयेत्। तावत्ता रथिकासना मृगदृशस्तत्र स्थिताः पुष्पके। कामावासकुतूहलार्पितदृशो भ्राम्यन्ति सर्वा अपि

evaṃ puṣpakabhūmikāntaralasthāyī nigūḍho jano| yāvad bhrāmakayantracakranikaraṃ samyak kramācālayet| tāvattā rathikāsanā mṛgadṛśastatra sthitāḥ puṣpake| kāmāvāsakutūhalārpitadṛśo bhrāmyanti sarvā api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कोणगतान् स्तम्भांश्चतुरो विनिवेशयद् क्रजून् सुदृढान्। सुश्लिष्टपीठसंस्थान् समान्तरान् मेदिनीवशतः

atha koṇagatān stambhāṃścaturo viniveśayad krajūn sudṛḍhān| suśliṣṭapīṭhasaṃsthān samāntarān medinīvaśataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषामुपरि लतान्तरसंयुक्ता भूमिका विधातव्या। रथिकास्तत्र चतस्रो जायन्ते पूर्ववद्दिक्स्थाः

teṣāmupari latāntarasaṃyuktā bhūmikā vidhātavyā| rathikāstatra catasro jāyante pūrvavaddiksthāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदुपरि तथार्धभूमिः कार्या सुश्लिष्टदारुसन्धाना। मध्यभ्रमरकयुक्ता सरूपका मत्तवारणयुता च

tadupari tathārdhabhūmiḥ kāryā suśliṣṭadārusandhānā| madhyabhramarakayuktā sarūpakā mattavāraṇayutā ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानाविधकर्मवती वसन्ततो बाह्यरेखा स्यात्। अन्योन्ययन्त्रपरिघट्टनदोल्यमान-। निश्शेषचक्ररथिकाभ्रमणाभिरामम्। दृष्ट्वा वसन्ततिलकं सुरमन्दिराणां। भूषायमाणमुपयाति न विस्मयत्वं

nānāvidhakarmavatī vasantato bāhyarekhā syāt| anyonyayantraparighaṭṭanadolyamāna-| niśśeṣacakrarathikābhramaṇābhirāmam| dṛṣṭvā vasantatilakaṃ suramandirāṇāṃ| bhūṣāyamāṇamupayāti na vismayatvaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविधाय रङ्गभूमिं प्रथमां शास्त्रान्तराधरस्यार्थे। चतुरश्रा रूपवती सचतुर्भद्रा विधेया भूः

pravidhāya raṅgabhūmiṃ prathamāṃ śāstrāntarādharasyārthe| caturaśrā rūpavatī sacaturbhadrā vidheyā bhūḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिकोणमागतस्या भद्रे षु भवन्ति संयता भ्रमराः। अत उपरिष्टाद्भूम्या भ्रमराश्चाष्टासनाः कार्याः

pratikoṇamāgatasyā bhadre ṣu bhavanti saṃyatā bhramarāḥ| ata upariṣṭādbhūmyā bhramarāścāṣṭāsanāḥ kāryāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रेखाः शुद्धाः कार्या बहिरन्तश्चित्रिताश्चान्याः। पीठेषु मध्यगस्थास्ततोऽपरा भूमिकाः कार्याः

rekhāḥ śuddhāḥ kāryā bahirantaścitritāścānyāḥ| pīṭheṣu madhyagasthāstato'parā bhūmikāḥ kāryāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीठस्य मध्यसंस्थैरन्योन्यारालियोजितैश्चक्रैः। सर्वे वेगाद् भ्राम्यन्ति सान्तना विभ्रमे भ्रमराः

pīṭhasya madhyasaṃsthairanyonyārāliyojitaiścakraiḥ| sarve vegād bhrāmyanti sāntanā vibhrame bhramarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोलासनो विहितवारवधूकृताति-। चित्रेण यस्त्रिदशधामसु विभ्रमेण ।। पृथ्वीपतिमुदमुपैति समुल्लसन्ती। कीर्त्तिर्न माति भुवनत्रितयेऽपि तस्य

dolāsano vihitavāravadhūkṛtāti-| citreṇa yastridaśadhāmasu vibhrameṇa || pṛthvīpatimudamupaiti samullasantī| kīrttirna māti bhuvanatritaye'pi tasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुरश्रमथ क्षेत्रं कृत्वांशैर्भाजितं ततोऽष्टाभिः। काणैः शेषैस्तस्मिंश्चतुरश्रं कल्पयेद्भद्र म्

caturaśramatha kṣetraṃ kṛtvāṃśairbhājitaṃ tato'ṣṭābhiḥ| kāṇaiḥ śeṣaistasmiṃścaturaśraṃ kalpayedbhadra m

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्द्विगुणमूर्ध्वमेतस्य भूमिकाभागसङ्ख्यया कार्यम्। तत्राद्यंशचतुष्केण भूमिका स्यात्समुच्छ्रयतः

taddviguṇamūrdhvametasya bhūmikābhāgasaṅkhyayā kāryam| tatrādyaṃśacatuṣkeṇa bhūmikā syātsamucchrayataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राष्टषट्चतुर्भागवर्जिता भूमिका उपर्युपरि। क्रमशो भवन्त्यथैवं ताः स्युस्तिस्रोऽर्धसंयुक्ताः

tatrāṣṭaṣaṭcaturbhāgavarjitā bhūmikā uparyupari| kramaśo bhavantyathaivaṃ tāḥ syustisro'rdhasaṃyuktāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शेषांशोच्छ्रययुक्ता घण्टा चतुरश्रकायता कार्या। त्रिचतुर्भूम्यौ कार्ये सषट्चतुर्भागविस्तारे

śeṣāṃśocchrayayuktā ghaṇṭā caturaśrakāyatā kāryā| tricaturbhūmyau kārye saṣaṭcaturbhāgavistāre

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रङ्गः स्यादाद्यभुवि द्वितीयभुवि कोणगास्तथा रथिकाः। स्युर्भद्रा कृतियुक्ता दोला अपि तत्र रमणीयाः

raṅgaḥ syādādyabhuvi dvitīyabhuvi koṇagāstathā rathikāḥ| syurbhadrā kṛtiyuktā dolā api tatra ramaṇīyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथिकास्तृतीयभूमौ कार्या भद्रे षु चातिरमणीयाः। कोणेष्वथासनान्यर्धवास्तुकेऽपि भ्रमः कार्यः

rathikāstṛtīyabhūmau kāryā bhadre ṣu cātiramaṇīyāḥ| koṇeṣvathāsanānyardhavāstuke'pi bhramaḥ kāryaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोलारथिके चतुरासने भ्रमोऽष्टासनो भवेत् तत्र। आसनमिह तत्कथितं युवतेः स्थानं यदेकं स्यात्

dolārathike caturāsane bhramo'ṣṭāsano bhavet tatra| āsanamiha tatkathitaṃ yuvateḥ sthānaṃ yadekaṃ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निखिलान्यपि भ्रमणसंमुखं तानि बिभ्रति भ्रमणम्। यत्रासनानि स इह भ्रम इत्युक्तोऽपराधिका

nikhilānyapi bhramaṇasaṃmukhaṃ tāni bibhrati bhramaṇam| yatrāsanāni sa iha bhrama ityukto'parādhikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यष्टेरूर्ध्वमधस्ताद् भ्रमस्य चक्रं योजयेदेकम्। लघुचक्राणि च तद्वन्नियोजयेदासनेष्वत्र

yaṣṭerūrdhvamadhastād bhramasya cakraṃ yojayedekam| laghucakrāṇi ca tadvanniyojayedāsaneṣvatra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लघुचक्रारकवृत्ते संलग्नाः कीलका दृढाः कार्याः। तुल्यान्तराः समस्ताः प्रलघुचक्रारवृन्तगताः

laghucakrārakavṛtte saṃlagnāḥ kīlakā dṛḍhāḥ kāryāḥ| tulyāntarāḥ samastāḥ pralaghucakrāravṛntagatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथिकाशिखाग्रचक्रं भ्रमचक्रारकनियोजितं कार्यम्। यष्टिचतुष्टयमसिंस्तिर्यक् चक्रद्वयोपेतम्

rathikāśikhāgracakraṃ bhramacakrārakaniyojitaṃ kāryam| yaṣṭicatuṣṭayamasiṃstiryak cakradvayopetam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्ध्वं द्वितीयभूमेस्तृतीयभूमेरथान्तरे कुर्यात्। नियतं रथिकायष्टिभ्रमसंलग्नानि यन्त्राणि

ūrdhvaṃ dvitīyabhūmestṛtīyabhūmerathāntare kuryāt| niyataṃ rathikāyaṣṭibhramasaṃlagnāni yantrāṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसनाधारयष्टीनां रथिकाचक्रयोजितान्। अधः समान्तरान्कुर्याच्चतुरः परिवर्तकान्

āsanādhārayaṣṭīnāṃ rathikācakrayojitān| adhaḥ samāntarānkuryāccaturaḥ parivartakān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् द्वितीयभूमीदोलागर्भे समान्तरे यष्टी। लग्ने तथैकचक्रे याम्योत्तरचक्रयोर्न्यस्येत्

tad dvitīyabhūmīdolāgarbhe samāntare yaṣṭī| lagne tathaikacakre yāmyottaracakrayornyasyet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वदधो भूकोणगरथिकाचूडाग्रचक्रसंसक्ताः। यष्टीस्ततश्चतस्रो द्विचक्रका इतरचक्रयोर्न्यस्येत्

tadvadadho bhūkoṇagarathikācūḍāgracakrasaṃsaktāḥ| yaṣṭīstataścatasro dvicakrakā itaracakrayornyasyet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रान्तचक्रद्वये कोणरथिकाचक्रयोजिता। दोलागर्भगता यष्टिस्तिर्यक् कार्यापरापरा

prāntacakradvaye koṇarathikācakrayojitā| dolāgarbhagatā yaṣṭistiryak kāryāparāparā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वे भद्रे द्वारं कुर्यात्सोपानराजितमधस्तात्। गर्भात्पश्चिमभागे निवेशयेद्देवतादोलाम्

pūrve bhadre dvāraṃ kuryātsopānarājitamadhastāt| garbhātpaścimabhāge niveśayeddevatādolām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्योन्यं चक्रभ्रममिच्छामुक्तिं विधानतः सम्यक्। ज्ञात्वा प्रयोजनीयं शीघ्रवहं मन्दवहनं वा

anyonyaṃ cakrabhramamicchāmuktiṃ vidhānataḥ samyak| jñātvā prayojanīyaṃ śīghravahaṃ mandavahanaṃ vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष समासेन यथा भ्रममागः कीर्तितः स्फुटोऽस्माभिः। अन्येष्वपि कर्तव्यः सम्यग् भ्रमहेतवे तद्वत्

eṣa samāsena yathā bhramamāgaḥ kīrtitaḥ sphuṭo'smābhiḥ| anyeṣvapi kartavyaḥ samyag bhramahetave tadvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तम्भादिद्र व्याणां विन्यासैः कल्पितं दृढैः श्लक्ष्णैः। सुश्लिष्टसन्धिबन्धं धृतं तथा दीर्घमुख्यधरैः

stambhādidra vyāṇāṃ vinyāsaiḥ kalpitaṃ dṛḍhaiḥ ślakṣṇaiḥ| suśliṣṭasandhibandhaṃ dhṛtaṃ tathā dīrghamukhyadharaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिवारितमथ तिलकैः समन्ततः सिंहकर्णसम्युक्तम्। त्रिपुरं सम्यक् कुर्याद् विचित्ररूपं कैश्चित्रैः

parivāritamatha tilakaiḥ samantataḥ siṃhakarṇasamyuktam| tripuraṃ samyak kuryād vicitrarūpaṃ kaiścitraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्ध्या कॢप्तैः पूर्वयन्त्रैश्च युक्तं यन्त्राध्यायं वेत्ति यः सम्यगेतम्। प्राप्नोत्यर्थान् वाञ्छितान् कीर्त्तियुक्तान् स क्ष्मापालैरन्वहं पूज्यते च

buddhyā kḷptaiḥ pūrvayantraiśca yuktaṃ yantrādhyāyaṃ vetti yaḥ samyagetam| prāpnotyarthān vāñchitān kīrttiyuktān sa kṣmāpālairanvahaṃ pūjyate ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद्द्वाडशराजचक्रमखिलं क्ष्मापालचूडामणे-। र्दोःस्तम्भप्रतिबद्धवृत्ति परितो यस्येच्छया भ्राम्यति ।। स श्रीमान् भुवनैकरामनृपतिर्देवो व्यधत्त द्रुतं। यन्त्राध्यायमिमं स्वबुद्धिरचितैर्यन्त्रप्रपञ्चैः सह

etaddvāḍaśarājacakramakhilaṃ kṣmāpālacūḍāmaṇe-| rdoḥstambhapratibaddhavṛtti parito yasyecchayā bhrāmyati || sa śrīmān bhuvanaikarāmanṛpatirdevo vyadhatta drutaṃ| yantrādhyāyamimaṃ svabuddhiracitairyantraprapañcaiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.