Bhoja: Samarāṅgaṇa-sūtradhāra 34

राज्ञां सेनापतीनां च वर्णिनामपि वेश्मसु। यदि वा वास्तुकक्षासु सभाडेवकुलेषु च

rājñāṃ senāpatīnāṃ ca varṇināmapi veśmasu| yadi vā vāstukakṣāsu sabhāḍevakuleṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शयनासनयानेषु भाजनाभरणेषु च। छत्रध्वजपताकासु सर्वोपकरणेषु च

śayanāsanayāneṣu bhājanābharaṇeṣu ca| chatradhvajapatākāsu sarvopakaraṇeṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रयोज्यानि यानि स्युः प्रयोक्तव्यानि यानि च। विस्तरात्तानि कथ्यन्ते हितार्थमथ देहिनाम्

aprayojyāni yāni syuḥ prayoktavyāni yāni ca| vistarāttāni kathyante hitārthamatha dehinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वोक्तानां नृपादीनां यानि वेश्मसु केवलम्। अप्रयोज्यानि तान्येव पूर्वमत्राभिदध्महे

pūrvoktānāṃ nṛpādīnāṃ yāni veśmasu kevalam| aprayojyāni tānyeva pūrvamatrābhidadhmahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषु नैव प्रयोक्तव्याः समस्ता अपि देवताः। दैत्या ग्रहास्तथा तारा यक्षगन्धर्वराक्षसाः

teṣu naiva prayoktavyāḥ samastā api devatāḥ| daityā grahāstathā tārā yakṣagandharvarākṣasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिशाचाः पितरः प्रेताः सिद्धविद्याधरोरगाः। चारणा भूतसङ्घाश्च तेषां योषाः सुतास्तथा

piśācāḥ pitaraḥ pretāḥ siddhavidyādharoragāḥ| cāraṇā bhūtasaṅghāśca teṣāṃ yoṣāḥ sutāstathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतीहाराः प्रतीहार्यस्तेषामधिकृताश्च ये। आयुधानि तदीयानि सर्वे चाप्सरसां गणाः

pratīhārāḥ pratīhāryasteṣāmadhikṛtāśca ye| āyudhāni tadīyāni sarve cāpsarasāṃ gaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीक्षितव्रतिपाषण्डिनास्तिकाः क्षुत्प्रपीडिताः। व्याधिबन्धनशस्त्राग्नितैलासृक्पङ्कपांसुभिः

dīkṣitavratipāṣaṇḍināstikāḥ kṣutprapīḍitāḥ| vyādhibandhanaśastrāgnitailāsṛkpaṅkapāṃsubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूलज्वरादिभिश्चार्ता येऽन्येऽप्येवंविधा नराः। मत्तोन्मत्तजडक्लीबनग्नान्धबधिरादयः

śūlajvarādibhiścārtā ye'nye'pyevaṃvidhā narāḥ| mattonmattajaḍaklībanagnāndhabadhirādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोलाक्रीडाश्च नेष्यन्ते ग्रहणानि च दन्तिनाम्। देवासुराद्याः सङ्ग्रामा विग्रहाच महीक्षिताम्

dolākrīḍāśca neṣyante grahaṇāni ca dantinām| devāsurādyāḥ saṅgrāmā vigrahāca mahīkṣitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणियुद्धविमर्दाश्च मृगया च न शस्यते। रौद्र दीनाद्भुतत्रासबीभत्सकरुणा रसाः

prāṇiyuddhavimardāśca mṛgayā ca na śasyate| raudra dīnādbhutatrāsabībhatsakaruṇā rasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न प्राणिषु प्रयोक्तव्या हास्यशृङ्गारवर्जिताः। हस्त्यश्वरथयानानि विमानायतनानि च

na prāṇiṣu prayoktavyā hāsyaśṛṅgāravarjitāḥ| hastyaśvarathayānāni vimānāyatanāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चण्डानलप्रदीप्तानि भवनानि वनानि च। वृक्षाः पुष्पफलैर्हीना विहङ्गावासदूषिताः

caṇḍānalapradīptāni bhavanāni vanāni ca| vṛkṣāḥ puṣpaphalairhīnā vihaṅgāvāsadūṣitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकद्विशाखा रूक्षाश्च भग्नाः शुष्काः सकोटराः। कदम्बशाल्मलीशेलुतारक्षारलुकादयः

ekadviśākhā rūkṣāśca bhagnāḥ śuṣkāḥ sakoṭarāḥ| kadambaśālmalīśelutārakṣāralukādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूतालयत्वान्नेष्यन्ते कटुकण्टकिनश्च ये। गृध्रोलूका विहङ्गेषु कपोतश्येनवायसाः

bhūtālayatvānneṣyante kaṭukaṇṭakinaśca ye| gṛdhrolūkā vihaṅgeṣu kapotaśyenavāyasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कङ्कश्चेति न शस्यन्ते खगा रात्रिचराश्च ये। गजाश्वमहिषाश्चोष्ट्रा मार्जारखरवानराः

kaṅkaśceti na śasyante khagā rātricarāśca ye| gajāśvamahiṣāścoṣṭrā mārjārakharavānarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिंहो व्याघ्रस्तरक्षुश्च वराहमृगजम्वुकाः। तथा वनचरा ये च क्रव्यादा मृगपक्षिणः

siṃho vyāghrastarakṣuśca varāhamṛgajamvukāḥ| tathā vanacarā ye ca kravyādā mṛgapakṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहेष्वेते न कर्तव्याः शैलाटव्याश्रिताश्च ये। अमीषां करणादर्थैराचार्यो विप्रमुच्यते

gṛheṣvete na kartavyāḥ śailāṭavyāśritāśca ye| amīṣāṃ karaṇādarthairācāryo vipramucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याधिं घोरमवाप्नोति व्यसनं बन्धमेव च। यत्र तत्र गृहस्वामी धनहानिं पराजयम्

vyādhiṃ ghoramavāpnoti vyasanaṃ bandhameva ca| yatra tatra gṛhasvāmī dhanahāniṃ parājayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवासं बन्धनं नाशं मृत्युं वा क्षिप्रमाप्नुयात्। इत्युक्तान्यप्रशस्तानि गृहेषु गृहमेधिनाम्

pravāsaṃ bandhanaṃ nāśaṃ mṛtyuṃ vā kṣipramāpnuyāt| ityuktānyapraśastāni gṛheṣu gṛhamedhinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र यानि प्रयोज्यानि कथ्यन्ते तान्यतः परम्। यस्य यत्र भवेद्भक्तिर्या चास्य कुलदेवता

tatra yāni prayojyāni kathyante tānyataḥ param| yasya yatra bhavedbhaktiryā cāsya kuladevatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्तकॢप्तप्रमाणेन तान् कुर्वन् स्यान्न दोषभाक्। तद्द्वारपार्श्वयोः कार्यौ प्रतीहारौ खलङ्कृतौ

hastakḷptapramāṇena tān kurvan syānna doṣabhāk| taddvārapārśvayoḥ kāryau pratīhārau khalaṅkṛtau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेत्रदण्डव्यग्रकरौ खड्गकोशपरिच्छदौ। रूपयौवनसम्पन्नौ विचित्राम्बरभूषणौ

vetradaṇḍavyagrakarau khaḍgakośaparicchadau| rūpayauvanasampannau vicitrāmbarabhūṣaṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धात्री वामनिका कुब्जा सखीभिः परिवारिता। विदूषकैः कञ्चुकिभिस्तुष्टैरनुगतास्तथा

dhātrī vāmanikā kubjā sakhībhiḥ parivāritā| vidūṣakaiḥ kañcukibhistuṣṭairanugatāstathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वारस्योभयतः कार्याः प्रतीहार्यो मनोरमाः। निधयश्चानुरूपाश्च शङ्खाब्जोज्ज्वललक्षाणाः

dvārasyobhayataḥ kāryāḥ pratīhāryo manoramāḥ| nidhayaścānurūpāśca śaṅkhābjojjvalalakṣāṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रत्नद्नीनारराशींश्च वहन्तो वदनोद्गतान्। पद्मस्था पूर्णकुम्भा वा रत्नवस्त्रविभूषिता

ratnadnīnārarāśīṃśca vahanto vadanodgatān| padmasthā pūrṇakumbhā vā ratnavastravibhūṣitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वक्रैरूर्ध्वस्थितैः पुष्पफलपल्लवसम्भृतैः। पूर्णकुम्भाङ्कुशच्छत्रश्रीवृक्षादर्शचामरैः

vakrairūrdhvasthitaiḥ puṣpaphalapallavasambhṛtaiḥ| pūrṇakumbhāṅkuśacchatraśrīvṛkṣādarśacāmaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्याष्टमङ्गला द्वारे दामभिः शङ्खमत्स्ययोः। द्वारमण्डलमध्यस्था स्नाप्यमाना गजोत्तमैः

kāryāṣṭamaṅgalā dvāre dāmabhiḥ śaṅkhamatsyayoḥ| dvāramaṇḍalamadhyasthā snāpyamānā gajottamaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पद्मासना पद्महस्ता श्रीश्च कार्या स्वलङ्कृता। वृषः सवत्सा धेनुर्वा सच्छत्रस्रग्विभूषणा

padmāsanā padmahastā śrīśca kāryā svalaṅkṛtā| vṛṣaḥ savatsā dhenurvā sacchatrasragvibhūṣaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलभक्तैर्बहुविधैराहारार्थं निवेदितैः। नानापुष्पफलैर्नम्रैः शालैस्तिर्यगवस्थितैः

phalabhaktairbahuvidhairāhārārthaṃ niveditaiḥ| nānāpuṣpaphalairnamraiḥ śālaistiryagavasthitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्रा पत्रलता लेख्या बाह्याभ्यन्तरभित्तिषु। हंसकारण्डचक्राह्वैर्बिसिनीपत्रवर्तिभिः

citrā patralatā lekhyā bāhyābhyantarabhittiṣu| haṃsakāraṇḍacakrāhvairbisinīpatravartibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुमारकैश्च क्रीडद्भिर्युक्ता ललितबाहुभिः। वासधाम्नि निवेश्यन्ते विचित्राभरणाम्बराः

kumārakaiśca krīḍadbhiryuktā lalitabāhubhiḥ| vāsadhāmni niveśyante vicitrābharaṇāmbarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रतिक्रीडापरा नार्यो नायकस्तु यदृच्छया। आपाण्डुदेहच्छवयः स्वल्पचारुविभूषणाः

ratikrīḍāparā nāryo nāyakastu yadṛcchayā| āpāṇḍudehacchavayaḥ svalpacāruvibhūṣaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किञ्चित्प्रतनुभिर्गात्रैः कार्याः सुरतलालसाः। प्रवृद्धशाखाविटपैः प्रचलारुणपल्लवैः

kiñcitpratanubhirgātraiḥ kāryāḥ suratalālasāḥ| pravṛddhaśākhāviṭapaiḥ pracalāruṇapallavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चम्पकाशोकपुन्नागनानाम्रतिलकादिभिः। छायापुष्पफलोपेतैः वृक्षैरन्यैश्च भूषिताः

campakāśokapunnāganānāmratilakādibhiḥ| chāyāpuṣpaphalopetaiḥ vṛkṣairanyaiśca bhūṣitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्यानभूमयः कार्याः कूजत्पिकमधुव्रताः। ऋतवः फलपुष्पाद्यैः स्वैः स्वैश्चिह्नैरलङ्कृताः

udyānabhūmayaḥ kāryāḥ kūjatpikamadhuvratāḥ| ṛtavaḥ phalapuṣpādyaiḥ svaiḥ svaiścihnairalaṅkṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनोरमैर्विशेषैश्च खगैश्च समयोचितैः। कादम्बकुररक्रौञ्चहंससारसमेखलाः

manoramairviśeṣaiśca khagaiśca samayocitaiḥ| kādambakurarakrauñcahaṃsasārasamekhalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीरान्तोद्गतवानीरकेतकीषण्डमण्डिताः। जलान्तलीनमत्स्यैश्च सञ्छन्ना नलिनीवनैः

tīrāntodgatavānīraketakīṣaṇḍamaṇḍitāḥ| jalāntalīnamatsyaiśca sañchannā nalinīvanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लेख्याश्च गृहभित्तीनामधोभागेषु दीर्घिकाः। फलैः समं सभक्षेक्षुमणिकाञ्चनभाजनाः

lekhyāśca gṛhabhittīnāmadhobhāgeṣu dīrghikāḥ| phalaiḥ samaṃ sabhakṣekṣumaṇikāñcanabhājanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विन्यस्तपद्मिनीपत्राः सोत्पलाः पानभूमयः। विचित्रातोद्यहस्ताश्च नृत्यगीतविचक्षणाः

vinyastapadminīpatrāḥ sotpalāḥ pānabhūmayaḥ| vicitrātodyahastāśca nṛtyagītavicakṣaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुदिता ललना लेख्याः प्रेक्षासङ्गीतभूमिषु। प्रकल्प्याः पञ्जरस्थाश्च चकोरशुकसारिकाः

muditā lalanā lekhyāḥ prekṣāsaṅgītabhūmiṣu| prakalpyāḥ pañjarasthāśca cakoraśukasārikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रहृष्टाः परपुष्टाश्च मयूराश्च सकुक्कुटाः। इति यानि प्रदिष्टानि प्रयोक्तव्यानि वेश्मनि

prahṛṣṭāḥ parapuṣṭāśca mayūrāśca sakukkuṭāḥ| iti yāni pradiṣṭāni prayoktavyāni veśmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानि सर्वाणि शस्तानि सर्वोपकरणेष्वपि। देवयोनिगणास्तद्वत्पुरुषाश्च विनिन्दिताः

tāni sarvāṇi śastāni sarvopakaraṇeṣvapi| devayonigaṇāstadvatpuruṣāśca vininditāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साक्रन्दाश्च न शस्यन्ते पीठशय्यासनादिषु। पुरस्तात्कीर्तितान्यत्र प्रयोक्तव्यानि यानि च

sākrandāśca na śasyante pīṭhaśayyāsanādiṣu| purastātkīrtitānyatra prayoktavyāni yāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानि शस्तानि कक्षासु सभादेवकुलेषु च। दिव्यमानुषसम्बद्धान्याख्यानाख्यायिकादिषु

tāni śastāni kakṣāsu sabhādevakuleṣu ca| divyamānuṣasambaddhānyākhyānākhyāyikādiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रोक्तानि तानि तावन्ति शुभान्यालेख्यकादिषु। इति कथितमयोज्यं योजनीयं च बुद्ध्या। भवनशयनकक्षादेवधिष्ण्यादिकेषु। विरचयति यथोक्तं निन्दितं वर्जयेद्यः। स भवति नृपतीनां शिल्पिनां चार्चनीयः

proktāni tāni tāvanti śubhānyālekhyakādiṣu| iti kathitamayojyaṃ yojanīyaṃ ca buddhyā| bhavanaśayanakakṣādevadhiṣṇyādikeṣu| viracayati yathoktaṃ ninditaṃ varjayedyaḥ| sa bhavati nṛpatīnāṃ śilpināṃ cārcanīyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.