Bhoja: Samarāṅgaṇa-sūtradhāra 5

अथो यथाक्रमं भूमेः कृत्स्नायाः कथयामि ते। विष्कम्भपरिधी वत्स बाहुल्यमपि च स्फुटम्

atho yathākramaṃ bhūmeḥ kṛtsnāyāḥ kathayāmi te| viṣkambhaparidhī vatsa bāhulyamapi ca sphuṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्कम्भोऽस्याः समुद्दिष्टो दशयोजनकोटयः। लक्षाण्यपि च मेदिन्यास्तद्वदेकोनविंशतिः। विष्कम्भत्रिगुणो यावद्विष्कम्भांशश्च पञ्चमः

viṣkambho'syāḥ samuddiṣṭo daśayojanakoṭayaḥ| lakṣāṇyapi ca medinyāstadvadekonaviṃśatiḥ| viṣkambhatriguṇo yāvadviṣkambhāṃśaśca pañcamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेदिन्याः परिधिस्तावद्योजनैः परिकीर्त्तितः। द्वात्रिंशत्कोटयः षष्टिर्लक्षाणि परिधिः क्षितेः

medinyāḥ paridhistāvadyojanaiḥ parikīrttitaḥ| dvātriṃśatkoṭayaḥ ṣaṣṭirlakṣāṇi paridhiḥ kṣiteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशीतिश्च सहस्राणि योजनानां प्रकीर्त्तितः। योजनानां सहस्राणि विंशतिर्लक्षयोर्द्वयम्

aśītiśca sahasrāṇi yojanānāṃ prakīrttitaḥ| yojanānāṃ sahasrāṇi viṃśatirlakṣayordvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति बाहुल्यमेतस्याः क्षितेर्वत्स तवोदितम्। चतुर्णां सलिलादीनां भूतादेर्महतोऽपि च

iti bāhulyametasyāḥ kṣitervatsa tavoditam| caturṇāṃ salilādīnāṃ bhūtādermahato'pi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरोत्तरमुर्वीतो मानं शतगुणं विदुः। तोयादिषु स्थितेयं भूश्चक्रवद्वृत्तशालिनी

uttarottaramurvīto mānaṃ śataguṇaṃ viduḥ| toyādiṣu sthiteyaṃ bhūścakravadvṛttaśālinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पात्रस्थापरपात्रश्रीहारीण्यन्यान्यपि क्रमात्। प्रमाणमिदमेतेषां क्षित्यादीनां तवोदितम्

pātrasthāparapātraśrīhārīṇyanyānyapi kramāt| pramāṇamidameteṣāṃ kṣityādīnāṃ tavoditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वीपादीनां तु पाथोधिनिवेशः पुनरुच्यते। द्वीपानामम्बुधीनां च सप्तानामपि मध्यगः

dvīpādīnāṃ tu pāthodhiniveśaḥ punarucyate| dvīpānāmambudhīnāṃ ca saptānāmapi madhyagaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जम्बूद्वीपो भवेद्वृत्तः सहस्रशतविस्तृतः। हिमाद्रि र्हेमकूटाख्यो निषधो नीलसंज्ञितः

jambūdvīpo bhavedvṛttaḥ sahasraśatavistṛtaḥ| himādri rhemakūṭākhyo niṣadho nīlasaṃjñitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वेतः शृङ्गी च षडमी भवन्त्यस्मिन् कुलाचलाः। एतस्मादुत्तरेणाद्रे स्तुषाराङ्कितमेखलात्

śvetaḥ śṛṅgī ca ṣaḍamī bhavantyasmin kulācalāḥ| etasmāduttareṇādre stuṣārāṅkitamekhalāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वापरायताः सर्वेऽप्यद्र यो यावदम्बुधि। अन्तरा नीलनिषधौ जम्बूद्वीपस्य नाभिगः

pūrvāparāyatāḥ sarve'pyadra yo yāvadambudhi| antarā nīlaniṣadhau jambūdvīpasya nābhigaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृत्तः पुण्यजनाकीर्णः श्रीमान् मेरुर्महाचलः। उदग्याम्यायते मेरोः प्राग्भागे माल्यवान् गिरिः

vṛttaḥ puṇyajanākīrṇaḥ śrīmān merurmahācalaḥ| udagyāmyāyate meroḥ prāgbhāge mālyavān giriḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेवितः सिद्धनारीभिरानीलनिषधायतः। सुमेरोः पश्चिमेनाद्रि र्गन्धर्वकुलसङ्कुलः

sevitaḥ siddhanārībhirānīlaniṣadhāyataḥ| sumeroḥ paścimenādri rgandharvakulasaṅkulaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माल्यवत्सदृशायामो महीभृद्गन्धमादनः। पर्वताबुभयान्तस्थौ हिमवान् शृङ्गवांस्तथा

mālyavatsadṛśāyāmo mahībhṛdgandhamādanaḥ| parvatābubhayāntasthau himavān śṛṅgavāṃstathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योजनानां सहस्रे द्वे सार्धे स्यादुच्छ्रयस्तयोः। श्वेतश्च हेमकूटश्चेत्यन्तयोः पृथिवीधरौ

yojanānāṃ sahasre dve sārdhe syāducchrayastayoḥ| śvetaśca hemakūṭaścetyantayoḥ pṛthivīdharau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योजनानां सहस्रार्धमेकैकस्योच्छ्रयस्तयोः। निषधाचलनीलाद्रि माल्यवद्गन्धमादनाः

yojanānāṃ sahasrārdhamekaikasyocchrayastayoḥ| niṣadhācalanīlādri mālyavadgandhamādanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहस्रयोजनोच्छ्रायाश्चत्वारोऽमी पृथक्पृथक्। एतेऽष्टावपि शैलेन्द्राः सहस्रद्वयविस्तृताः

sahasrayojanocchrāyāścatvāro'mī pṛthakpṛthak| ete'ṣṭāvapi śailendrāḥ sahasradvayavistṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उच्छ्रयार्धमधश्चापि विलग्नाः सह मेरुणा। मेरोः समुच्छ्रयोऽशीतिः सहस्राणि चतुर्युता

ucchrayārdhamadhaścāpi vilagnāḥ saha meruṇā| meroḥ samucchrayo'śītiḥ sahasrāṇi caturyutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षोडशाधः सहस्राणि द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतिः। जम्बूतरुर्महान् मध्ये सुमेरोर्निषधस्य च

ṣoḍaśādhaḥ sahasrāṇi dvātriṃśanmūrdhni vistṛtiḥ| jambūtarurmahān madhye sumerorniṣadhasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वीपस्यामुष्य यद्योगाज्जम्बूद्वीप इति श्रुतिः। शृङ्गैर्हिमशिलानद्धैः सर्वतो हिमवानयम्

dvīpasyāmuṣya yadyogājjambūdvīpa iti śrutiḥ| śṛṅgairhimaśilānaddhaiḥ sarvato himavānayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महान्तो निवसन्त्यत्र पिशाचा यक्षराक्षसाः। कूटैर्हेममयैर्हेमकूट इत्यवनीधरः

mahānto nivasantyatra piśācā yakṣarākṣasāḥ| kūṭairhemamayairhemakūṭa ityavanīdharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यं सर्वतो निषेवन्ते सदा चारणगुह्यकाः। तरुणार्कप्रभाजालप्रतिमो निषधाचलः

yaṃ sarvato niṣevante sadā cāraṇaguhyakāḥ| taruṇārkaprabhājālapratimo niṣadhācalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवसन्ति सुखं तत्र शेषवासुकितक्षकाः। हेमाब्जकर्णिकाकारः सुमेरुर्मणिकन्दरः

nivasanti sukhaṃ tatra śeṣavāsukitakṣakāḥ| hemābjakarṇikākāraḥ sumerurmaṇikandaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रामराः साप्सरसस्त्रयस्त्रिंशद्वसन्ति ते। वैडूर्यनद्धैः शिखरैर्नीलो नीलमहीधरः

atrāmarāḥ sāpsarasastrayastriṃśadvasanti te| vaiḍūryanaddhaiḥ śikharairnīlo nīlamahīdharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलयन्ति तपोनित्या यत्र ब्रह्मर्षयः स्थितिम्। श्वेतः स काञ्चनैः शृङ्गैर्गगनोल्लेखिभिर्वृतः

kalayanti taponityā yatra brahmarṣayaḥ sthitim| śvetaḥ sa kāñcanaiḥ śṛṅgairgaganollekhibhirvṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोर्दर्पशालिनां यत्र निवासस्त्रिदशद्विषाम्। महानीलमयो बर्हिपिच्छच्छायो बहिर्महान्

dordarpaśālināṃ yatra nivāsastridaśadviṣām| mahānīlamayo barhipicchacchāyo bahirmahān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितॄणामालयः शृङ्गैरुच्छ्रितैः शृङ्गवान् गिरिः। हिमाचलस्य याम्येन क्षाराब्धिवृतमन्यतः

pitṝṇāmālayaḥ śṛṅgairucchritaiḥ śṛṅgavān giriḥ| himācalasya yāmyena kṣārābdhivṛtamanyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्षं स्याद्भारतं नाम प्रथमं कार्मुकाकृति। तुषारनिलयस्याद्रे र्हेमकूटाचलस्य च

varṣaṃ syādbhārataṃ nāma prathamaṃ kārmukākṛti| tuṣāranilayasyādre rhemakūṭācalasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्ये किंपुरुषं नाम द्वितीयं वर्षमीरितम्। अन्तरे हेमकूटस्य निषधस्य च भूभृतः

madhye kiṃpuruṣaṃ nāma dvitīyaṃ varṣamīritam| antare hemakūṭasya niṣadhasya ca bhūbhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिवर्षमिति प्रोक्तं तृतीयं वर्षमुत्तमम्। निषधाचलनीलाद्रि माल्यवद्गन्धभूभृताम्

harivarṣamiti proktaṃ tṛtīyaṃ varṣamuttamam| niṣadhācalanīlādri mālyavadgandhabhūbhṛtām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्णां मध्यगं वर्षं तुर्यमस्मिन्निलावृतम्। उत्तरे नीलशैलस्य याम्ये च श्वेतभूभृतः

caturṇāṃ madhyagaṃ varṣaṃ turyamasminnilāvṛtam| uttare nīlaśailasya yāmye ca śvetabhūbhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमं वर्षमत्यर्थरम्यं रम्यकसंज्ञितम्। श्वेतशृङ्गवतोः शैलराजयोरनयोरिह

pañcamaṃ varṣamatyartharamyaṃ ramyakasaṃjñitam| śvetaśṛṅgavatoḥ śailarājayoranayoriha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्ये षष्ठं हिरण्यांशुरम्यं हैरण्यकाद्वयम्। अस्योत्तरे शृङ्गवतो याम्ये च क्षारवारिधेः

madhye ṣaṣṭhaṃ hiraṇyāṃśuramyaṃ hairaṇyakādvayam| asyottare śṛṅgavato yāmye ca kṣāravāridheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुरुवर्षाभिधं वर्षमुत्तरेण प्रचक्षते। अन्तरा नीलनिषधौ प्राग्भागे माल्यवद्गिरेः

kuruvarṣābhidhaṃ varṣamuttareṇa pracakṣate| antarā nīlaniṣadhau prāgbhāge mālyavadgireḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भद्रा श्वमष्टमं वर्षं प्राक्समुद्रा न्तमीरितम्। गन्धमादनशैलस्य प्रत्यक् प्राक्चापराम्बुधेः

bhadrā śvamaṣṭamaṃ varṣaṃ prāksamudrā ntamīritam| gandhamādanaśailasya pratyak prākcāparāmbudheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवमं वर्षमाचार्याः केतुमालं प्रचक्षते। इति प्रोक्तानि वर्षाणि नवामूनि मया तव

navamaṃ varṣamācāryāḥ ketumālaṃ pracakṣate| iti proktāni varṣāṇi navāmūni mayā tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साम्प्रतं पुनरेतेषां प्रमाणमवधारय। प्रमाणेन सहस्राणि चतुस्त्रिंशच्चतुर्दिशम्

sāmprataṃ punareteṣāṃ pramāṇamavadhāraya| pramāṇena sahasrāṇi catustriṃśaccaturdiśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योजनानामिहेच्छन्ति चतुरश्रमिलावृतम्। प्राक्प्रत्यग्भागगे वर्षे तस्योदग्याम्यतः समे

yojanānāmihecchanti caturaśramilāvṛtam| prākpratyagbhāgage varṣe tasyodagyāmyataḥ same

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकत्रिंशत्सहस्राणि किञ्चित् प्राक्प्रत्यगायते। यान्युक्तानि षडन्यानि वर्षाण्येभ्योऽवराणि ते

ekatriṃśatsahasrāṇi kiñcit prākpratyagāyate| yānyuktāni ṣaḍanyāni varṣāṇyebhyo'varāṇi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां नवसहस्राणि प्रत्येकं विस्तृतिर्मता। वर्षे किम्पुरुषे नार्यो नराश्च प्लक्षभोजनाः

teṣāṃ navasahasrāṇi pratyekaṃ vistṛtirmatā| varṣe kimpuruṣe nāryo narāśca plakṣabhojanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवन्त्ययुतमब्दानां जात्यजाम्बूनदत्विषः। हरिवर्षे नरा नार्यो वसन्तीक्षुरसाशिनः

jīvantyayutamabdānāṃ jātyajāmbūnadatviṣaḥ| harivarṣe narā nāryo vasantīkṣurasāśinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सायुतं च सहस्रं ते जीवन्ति रजतत्विषः। इलावृते नराः पद्मरागभासोद्गतास्तथा

sāyutaṃ ca sahasraṃ te jīvanti rajatatviṣaḥ| ilāvṛte narāḥ padmarāgabhāsodgatāstathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जम्बूफलरसाहाराः सपादायुतजीविनः। नास्मिन् मेरुतटच्छन्ने तारकार्केन्दुरश्मयः

jambūphalarasāhārāḥ sapādāyutajīvinaḥ| nāsmin merutaṭacchanne tārakārkenduraśmayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वाङ्गप्रभाभिः किन्त्वत्र कृतोद्योता वसन्त्यमी। कैरवोदरसच्छाया भद्रा श्वे साङ्गना नराः

svāṅgaprabhābhiḥ kintvatra kṛtodyotā vasantyamī| kairavodarasacchāyā bhadrā śve sāṅganā narāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीलाम्रकफलाहारा भवन्त्यत्रायुतायुषः। दलत्कुवलयश्यामाः केतुमाले शरीरिणः

nīlāmrakaphalāhārā bhavantyatrāyutāyuṣaḥ| dalatkuvalayaśyāmāḥ ketumāle śarīriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरदामयुतं तेषामायुः पनसभोजिनाम्। श्वेताभो रम्यके रम्ये न्यग्रोधफलभुग्जनः

śaradāmayutaṃ teṣāmāyuḥ panasabhojinām| śvetābho ramyake ramye nyagrodhaphalabhugjanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिवर्ष इव प्रोक्तमेतस्मिन् मानमायुषः। श्यामत्विषः स्त्रियो वर्षे पुमांसश्च हिरण्यके

harivarṣa iva proktametasmin mānamāyuṣaḥ| śyāmatviṣaḥ striyo varṣe pumāṃsaśca hiraṇyake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवन्त्ययुतमब्दानां सर्वेऽपि लकुचाशिनः। कुरुष्वभीष्टदैर्वृक्षैर्जीवन्ति स्त्रीयुता नराः

jīvantyayutamabdānāṃ sarve'pi lakucāśinaḥ| kuruṣvabhīṣṭadairvṛkṣairjīvanti strīyutā narāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सपादमयुतं देवगर्भभा गौरकान्तयः। पुण्यकर्मा वसत्येषु वर्षेषु निखिलो जनः

sapādamayutaṃ devagarbhabhā gaurakāntayaḥ| puṇyakarmā vasatyeṣu varṣeṣu nikhilo janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोकव्याधिजरातङ्कशङ्कोन्मुक्तः सदा सुखी। वनैः कीर्णानि सर्वाणि कुसुमस्तबकानतैः

śokavyādhijarātaṅkaśaṅkonmuktaḥ sadā sukhī| vanaiḥ kīrṇāni sarvāṇi kusumastabakānataiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्भिज्जाद्भिर्नदीभिश्च तैस्तैस्तुङ्गैश्च पादपैः। उदञ्चद्वीचिमालेन लावणेनाब्धिना बहिः

udbhijjādbhirnadībhiśca taistaistuṅgaiśca pādapaiḥ| udañcadvīcimālena lāvaṇenābdhinā bahiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रक्षितोऽयमुक्तस्ते जम्बूद्वीपो मयालिः। द्वादशाम्बुनिधावत्र पृथग्भूमिभृतः स्थिताः

prakṣito'yamuktaste jambūdvīpo mayāliḥ| dvādaśāmbunidhāvatra pṛthagbhūmibhṛtaḥ sthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रयस्त्रयो दिशि दिशि स्फारोर्मिस्थगितोपलाः। मैनाकश्च बलाहश्च चक्रनामा च दक्षिणे

trayastrayo diśi diśi sphārormisthagitopalāḥ| mainākaśca balāhaśca cakranāmā ca dakṣiṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारदाख्यो वराहाख्यः सौमकाख्यश्च पश्चिमे। उदग्भागेऽपि च द्रो णकङ्कचन्द्रा इति त्रयः

nāradākhyo varāhākhyaḥ saumakākhyaśca paścime| udagbhāge'pi ca dro ṇakaṅkacandrā iti trayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धूम्रको दुन्दुभिश्चैव सार्द्र कश्चेति पूर्वतः। सहस्रं योजनानां ते दीर्घास्तस्यार्धमुच्छ्रिताः

dhūmrako dundubhiścaiva sārdra kaśceti pūrvataḥ| sahasraṃ yojanānāṃ te dīrghāstasyārdhamucchritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मग्नास्तदर्धमम्भोधौ विस्तृताश्च धराधराः। जुष्टाः सर्वे सुरैः शृङ्गप्रौढिलीढविहायसः

magnāstadardhamambhodhau vistṛtāśca dharādharāḥ| juṣṭāḥ sarve suraiḥ śṛṅgaprauḍhilīḍhavihāyasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्वलितौषधयः कान्तविचित्रद्रुमवीरुधः। द्वीपाः शाककुशक्रौञ्चशाल्मल्य इति च क्रमात्

jvalitauṣadhayaḥ kāntavicitradrumavīrudhaḥ| dvīpāḥ śākakuśakrauñcaśālmalya iti ca kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोमेदः पुष्कराख्यश्च षडमी बाह्यतः स्थिताः। क्षीराज्यदधिमद्येक्षुरसस्वाद्वम्भसोऽर्णवाः

gomedaḥ puṣkarākhyaśca ṣaḍamī bāhyataḥ sthitāḥ| kṣīrājyadadhimadyekṣurasasvādvambhaso'rṇavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वीपान् शाकादिकानेते परिवार्य स्थिताः क्रमात्। स्वद्वीपतुल्याः सर्वे ते प्रमाणेन यथाक्रमम्

dvīpān śākādikānete parivārya sthitāḥ kramāt| svadvīpatulyāḥ sarve te pramāṇena yathākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमी शाकादयो द्वीपा जम्बूद्वीपप्रमाणतः। यथाक्रमं स्युर्द्विगुणास्तथाम्भोनिधयोऽपिच

amī śākādayo dvīpā jambūdvīpapramāṇataḥ| yathākramaṃ syurdviguṇāstathāmbhonidhayo'pica

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाके सप्ताद्र यस्तेषूदयो जलधरस्तथा। नारको रैवतः श्यामो राजतोऽथाम्बिकेयकः

śāke saptādra yasteṣūdayo jaladharastathā| nārako raivataḥ śyāmo rājato'thāmbikeyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुःसाहस्त्रिकस्तेषां विष्कम्भोऽर्धं समुच्छ्रयः। तदर्धं भूप्रदेशश्च सेवितानां सुरर्षिभिः

catuḥsāhastrikasteṣāṃ viṣkambho'rdhaṃ samucchrayaḥ| tadardhaṃ bhūpradeśaśca sevitānāṃ surarṣibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृत्तानां द्वीपवत्तेषां बाह्यतोऽमून्यनुक्रमात्। वर्षाणि सन्निविष्टानि सप्त तानि ब्रवीमि ते

vṛttānāṃ dvīpavatteṣāṃ bāhyato'mūnyanukramāt| varṣāṇi sanniviṣṭāni sapta tāni bravīmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलदाख्यं कुमारं च सुकुमारं मणीचकम्। कुसुमोत्तरमोदाकीमहाद्रुमवनानि च

jaladākhyaṃ kumāraṃ ca sukumāraṃ maṇīcakam| kusumottaramodākīmahādrumavanāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुशे विद्रुमहेमाख्यौ द्युतिमानथ पुष्पवान्। कुशेशयो हरिक्ष्माभृन्मन्दरश्च कुलाचलाः

kuśe vidrumahemākhyau dyutimānatha puṣpavān| kuśeśayo harikṣmābhṛnmandaraśca kulācalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्कम्भोऽष्टसहस्राणि तेषां प्रत्येकमीरितः। तदर्धमुच्छ्रयस्तद्वदुच्छ्रयार्धमधोगमः

viṣkambho'ṣṭasahasrāṇi teṣāṃ pratyekamīritaḥ| tadardhamucchrayastadvaducchrayārdhamadhogamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्भिदं वेणुवत्संज्ञं सरालमथ लम्बनम्। वर्षं श्रीमत्प्रभाकृच्च कपिलं पन्नगाभिधम्

udbhidaṃ veṇuvatsaṃjñaṃ sarālamatha lambanam| varṣaṃ śrīmatprabhākṛcca kapilaṃ pannagābhidham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रौञ्चे क्रौञ्चोऽन्धकारश्च देवो गोविन्दवामनौ। द्विविदः पुण्डरीकश्चेत्यस्मिन् सप्त कुलाद्र यः

krauñce krauñco'ndhakāraśca devo govindavāmanau| dvividaḥ puṇḍarīkaścetyasmin sapta kulādra yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्कम्भोऽयुतमेतेषां विष्कम्भार्धं समुच्छ्रयः। अधोगतिस्तदर्धं च वर्षाण्येषां तु बाह्यतः

viṣkambho'yutameteṣāṃ viṣkambhārdhaṃ samucchrayaḥ| adhogatistadardhaṃ ca varṣāṇyeṣāṃ tu bāhyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुसलाख्याष्टवर्षाख्ये परापतमनोनुगे। मुनिवर्षान्धकाराख्ये सप्तमं दुन्दुभीति च

kusalākhyāṣṭavarṣākhye parāpatamanonuge| munivarṣāndhakārākhye saptamaṃ dundubhīti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गिरयः शाल्मलिद्वीपे रक्तः पीतः सितस्तथा। वैपुल्यमेषां द्वात्रिंशत्सहस्राणि प्रचक्षते

girayaḥ śālmalidvīpe raktaḥ pītaḥ sitastathā| vaipulyameṣāṃ dvātriṃśatsahasrāṇi pracakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैपुल्यार्धं समुच्छ्रायस्तदर्धमवनौ गतिः। वर्षे शान्तभयं वीतभयं चेत्यत्र संस्थिते

vaipulyārdhaṃ samucchrāyastadardhamavanau gatiḥ| varṣe śāntabhayaṃ vītabhayaṃ cetyatra saṃsthite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोमेदे तु सुरश्चेति कुमुदश्चेति भूधरौ। योजनानां चतुःषष्टिस्तौ सहस्राणि विस्तृतौ

gomede tu suraśceti kumudaśceti bhūdharau| yojanānāṃ catuḥṣaṣṭistau sahasrāṇi vistṛtau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उच्छ्रायो विस्तरस्यार्धं तदर्धं चाप्यधोगतिः। धातकीखण्डनामास्य मध्ये वर्षमुदीरितम्

ucchrāyo vistarasyārdhaṃ tadardhaṃ cāpyadhogatiḥ| dhātakīkhaṇḍanāmāsya madhye varṣamudīritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्त्यद्रिः पुष्करद्वीपे मानसोत्तरसंज्ञितः। बाह्यतो वर्षमेतस्य महावीतमिति स्मृतम्

astyadriḥ puṣkaradvīpe mānasottarasaṃjñitaḥ| bāhyato varṣametasya mahāvītamiti smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तृतोऽष्टौ सहस्राणि शैलोऽयं द्वे तथायुते। सहस्रशतमन्यच्च सुरसिद्धर्षिसेवितः

vistṛto'ṣṭau sahasrāṇi śailo'yaṃ dve tathāyute| sahasraśatamanyacca surasiddharṣisevitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यासार्धेनोच्छ्रयस्तस्य तदर्धेनाप्यधोगमः। सुरेशानां नगर्योऽस्मिन् मया वत्स निवेशिताः

vyāsārdhenocchrayastasya tadardhenāpyadhogamaḥ| sureśānāṃ nagaryo'smin mayā vatsa niveśitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऐन्द्री वस्वोकसारा प्राग् याम्या संयमनी ततः। प्राचेनसी सुखा पश्चात्तथा सौम्युत्तरे विभा

aindrī vasvokasārā prāg yāmyā saṃyamanī tataḥ| prācenasī sukhā paścāttathā saumyuttare vibhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मरक्षार्थमेतासु चत्वारश्चतसृष्वपि। तथा लोकव्यवस्थार्थं पृथग्लोकभृतः स्थिताः

dharmarakṣārthametāsu catvāraścatasṛṣvapi| tathā lokavyavasthārthaṃ pṛthaglokabhṛtaḥ sthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकालोकाचलः स्वादुसलिलाद्द्विगुणो बहिः। स्वादूदाब्धिप्रमाणात्सविस्ताराद्द्विगुणोऽपि च

lokālokācalaḥ svādusalilāddviguṇo bahiḥ| svādūdābdhipramāṇātsavistārāddviguṇo'pi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुच्छ्रितोऽसौ नियुतं नियुतार्धमधो गतः। पञ्च क्रोशाः प्रतिदिशं नियुतानि तथा नव

samucchrito'sau niyutaṃ niyutārdhamadho gataḥ| pañca krośāḥ pratidiśaṃ niyutāni tathā nava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वच्च नियुतस्यार्धं मेरुमध्यात्तदन्तरम्। समुद्भासितदेहार्धस्तिग्मांशोः किरणैरयम्

tadvacca niyutasyārdhaṃ merumadhyāttadantaram| samudbhāsitadehārdhastigmāṃśoḥ kiraṇairayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्समेन च भूम्यर्धेनावृतः परतः पुनः। भौतान्यावरणान्युर्व्या यस्यैतानि स्थितान्यधः

tatsamena ca bhūmyardhenāvṛtaḥ parataḥ punaḥ| bhautānyāvaraṇānyurvyā yasyaitāni sthitānyadhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाह्यतोऽपि च भूम्यूर्ध्वं निविष्टानि तथानघ। इति वत्स तव प्रोक्तः सन्निवेशोऽखिलः क्षितेः

bāhyato'pi ca bhūmyūrdhvaṃ niviṣṭāni tathānagha| iti vatsa tava proktaḥ sanniveśo'khilaḥ kṣiteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थितिं गतिं च कथयाम्यर्कादीनामतःपरम्। सूर्येन्दुधिष्ण्यज्ञसितभौमार्कित्रिदशार्चिताः

sthitiṃ gatiṃ ca kathayāmyarkādīnāmataḥparam| sūryendudhiṣṇyajñasitabhaumārkitridaśārcitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तर्षयो ध्रुवश्चेति भूमेरूर्ध्वं क्रमात् स्थिताः। चत्वारि द्वे तथा भूमेरूर्ध्वमा सूर्यनन्दनात्

saptarṣayo dhruvaśceti bhūmerūrdhvaṃ kramāt sthitāḥ| catvāri dve tathā bhūmerūrdhvamā sūryanandanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षडेवमन्तराणि स्युः सहस्राणां शतं शतम्। ग्रहान्तराणि यान्यन्यान्यवशिष्टान्यनुक्रमात्

ṣaḍevamantarāṇi syuḥ sahasrāṇāṃ śataṃ śatam| grahāntarāṇi yānyanyānyavaśiṣṭānyanukramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानि चत्वार्यपि द्वे द्वे लक्षे प्रोक्तानि मानतः। धरित्रीध्रुवयोर्मध्ये योजनानां चतुर्दश

tāni catvāryapi dve dve lakṣe proktāni mānataḥ| dharitrīdhruvayormadhye yojanānāṃ caturdaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नियुतानि समुत्सेधस्त्रैलोक्यस्य प्रकीर्त्तितः। एकाथ द्वे चतस्रोऽष्टावन्तरं कोटयः क्रमात्

niyutāni samutsedhastrailokyasya prakīrttitaḥ| ekātha dve catasro'ṣṭāvantaraṃ koṭayaḥ kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महोजनस्तपःसत्यलोकानामुपरि ध्रुवात्। ये स्थिताः सत्यलोकोर्ध्वमधस्तादण्डकर्परात्

mahojanastapaḥsatyalokānāmupari dhruvāt| ye sthitāḥ satyalokordhvamadhastādaṇḍakarparāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एका कोटिर्भवेत्तेषां पञ्चाशन्नियुतान्विता। अथावरणयोगोऽस्य विहितः पद्मजन्मना

ekā koṭirbhavetteṣāṃ pañcāśanniyutānvitā| athāvaraṇayogo'sya vihitaḥ padmajanmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथैवाधस्तथा निर्यक्तथैवोर्ध्वमपि क्रमात्। वहेऽब्दाः प्रवहे सूर्यः स्थितः शीतांशुरुद्वहे

yathaivādhastathā niryaktathaivordhvamapi kramāt| vahe'bdāḥ pravahe sūryaḥ sthitaḥ śītāṃśurudvahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवहस्थानि नक्षत्राण्यावहस्थाः पुनर्ग्रहाः। सप्तर्षयः परिवहे ध्रुवश्चापि परावहे

saṃvahasthāni nakṣatrāṇyāvahasthāḥ punargrahāḥ| saptarṣayaḥ parivahe dhruvaścāpi parāvahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रदक्षिणममी सप्त मरुतो भ्रमयन्त्यमून्। मेघीभूतः स्थितो मध्ये सुमेरुक्ष्माभृति ध्रुवः

pradakṣiṇamamī sapta maruto bhramayantyamūn| meghībhūtaḥ sthito madhye sumerukṣmābhṛti dhruvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समस्तमपि तद्बद्धं ज्योतिश्चक्रं भ्रमत्यदः। सप्ताश्वेनैकचक्रेण रथेन रथिनां वरः

samastamapi tadbaddhaṃ jyotiścakraṃ bhramatyadaḥ| saptāśvenaikacakreṇa rathena rathināṃ varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेजोमयेन सततं भ्राम्यति ज्योतिषां पतिः। केतुमालेरजन्यर्धं करोत्यस्तं कुरुष्वपि

tejomayena satataṃ bhrāmyati jyotiṣāṃ patiḥ| ketumālerajanyardhaṃ karotyastaṃ kuruṣvapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्यन्दिनं च भद्रा श्वेस्तं गच्छन् भारते रविः। रसाब्धिपक्षसङ्ख्यानि योजनानि निमेषतः

madhyandinaṃ ca bhadrā śvestaṃ gacchan bhārate raviḥ| rasābdhipakṣasaṅkhyāni yojanāni nimeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तविंशतिकां चाष्टौ भागान्सर्पत्यहर्पतिः। योजनान्यध्विनन्दर्नु गुणसङ्ख्यानि काष्ठया

saptaviṃśatikāṃ cāṣṭau bhāgānsarpatyaharpatiḥ| yojanānyadhvinandarnu guṇasaṅkhyāni kāṣṭhayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवांशकचतुष्कं च क्रामत्यहिमदीधितिः। वह्न्यग्निवसुखेन्द्र क्ष्मासङ्ख्यातान्यब्जिनीपतिः

navāṃśakacatuṣkaṃ ca krāmatyahimadīdhitiḥ| vahnyagnivasukhendra kṣmāsaṅkhyātānyabjinīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योजनस्य त्रिभागं च प्रयाति कलयैकया। वियत्खव्योमभूताश्विगुणपावकसङ्ख्यया

yojanasya tribhāgaṃ ca prayāti kalayaikayā| viyatkhavyomabhūtāśviguṇapāvakasaṅkhyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योजनान्युष्णकिरणो मुहूर्तेन प्रसर्पति। रात्र्यहेण सहस्राणि पञ्चाशन्नवकोटयः

yojanānyuṣṇakiraṇo muhūrtena prasarpati| rātryaheṇa sahasrāṇi pañcāśannavakoṭayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्षाणि सप्तनवतिर्गतिः स्यात् तिग्मरोचिषः। मध्येन पुष्करद्वीपस्यार्को गत्यानया व्रजन्

lakṣāṇi saptanavatirgatiḥ syāt tigmarociṣaḥ| madhyena puṣkaradvīpasyārko gatyānayā vrajan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नभस्तलेन पुनरप्युदयादुदयं श्रयेत्। इत्थं गतिरियं सम्यक्तिग्मभानोर्निरूपिता

nabhastalena punarapyudayādudayaṃ śrayet| itthaṃ gatiriyaṃ samyaktigmabhānornirūpitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतिं चन्द्र ग्रहर्क्षाणां भोगं चार्काद्विभावयेत्। प्रोक्तं तवेत्यहोरात्रप्रमाणमधुनानघ। पक्षमासर्तुवर्षादीन्व्यवहाराय कल्पयेत्

gatiṃ candra graharkṣāṇāṃ bhogaṃ cārkādvibhāvayet| proktaṃ tavetyahorātrapramāṇamadhunānagha| pakṣamāsartuvarṣādīnvyavahārāya kalpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति निगदित एष द्वीपशैलाम्बुधीना। मवनिवलयवर्त्ती कार्त्स्न्यतः सन्निवेशः। गतिरपि दिनभर्त्तुः कीर्त्तिता विश्वमानं। पुनरिह युगधर्मं कीर्त्त्यमानं निबोध

iti nigadita eṣa dvīpaśailāmbudhīnā| mavanivalayavarttī kārtsnyataḥ sanniveśaḥ| gatirapi dinabharttuḥ kīrttitā viśvamānaṃ| punariha yugadharmaṃ kīrttyamānaṃ nibodha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.