Bhoja: Samarāṅgaṇa-sūtradhāra 6

अथ प्राक्कथितादस्माद्भूतसर्गादनन्तरम्। प्रजासीदमरैः सार्धमियं पूर्णजनाकुला

atha prākkathitādasmādbhūtasargādanantaram| prajāsīdamaraiḥ sārdhamiyaṃ pūrṇajanākulā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोकव्याधिशरातङ्कविमुक्तास्त्रिदशा इव। पुराभवन् कृतयुगे पुमांसः स्थिरयौवनाः

śokavyādhiśarātaṅkavimuktāstridaśā iva| purābhavan kṛtayuge pumāṃsaḥ sthirayauvanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते निकुञ्जेषु शैलानां नदीषु च सरस्सु च। वनेषु च विचित्रेषु चिक्रीडुर्दैवतैः सह

te nikuñjeṣu śailānāṃ nadīṣu ca sarassu ca| vaneṣu ca vicitreṣu cikrīḍurdaivataiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेलया ते समुत्पत्य कदाचिदमरैः सह। निरर्गलाः समासाद्य स्वर्विचेरुः सुरा इव

helayā te samutpatya kadācidamaraiḥ saha| nirargalāḥ samāsādya svarviceruḥ surā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्राम्बरावृताः सर्वे नानाभरणशालिनः। विमानाकृतयस्तेषामासन् कल्पद्रुमा द्रुमाः

citrāmbarāvṛtāḥ sarve nānābharaṇaśālinaḥ| vimānākṛtayasteṣāmāsan kalpadrumā drumāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनोज्ञाभिः सह स्त्रीभिर्विचित्राभरणास्त्रियः। कल्पद्रुमेष्वकार्षुस्ते वासं क्रीडां च तेष्वथ

manojñābhiḥ saha strībhirvicitrābharaṇāstriyaḥ| kalpadrumeṣvakārṣuste vāsaṃ krīḍāṃ ca teṣvatha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षुत्तृड्दुःखोज्झिताः सर्वे बभूवुरयुतायुषः। रत्नावदातदेहास्ते कदाचिद्भूरसाशिनः

kṣuttṛḍduḥkhojjhitāḥ sarve babhūvurayutāyuṣaḥ| ratnāvadātadehāste kadācidbhūrasāśinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रतिप्रायास्तदासंस्ते स्वेच्छाहारविहारिणः। स्वीकारविग्रहच्छेदविशदीकृतचेतसः

ratiprāyāstadāsaṃste svecchāhāravihāriṇaḥ| svīkāravigrahacchedaviśadīkṛtacetasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्मिन्नर्कस्तपत्युग्रं न वाति प्रबलोऽनिलः। नीहारच्छेदसुन्दर्यो निशाः पूर्णेन्दुभूषणाः

nāsminnarkastapatyugraṃ na vāti prabalo'nilaḥ| nīhāracchedasundaryo niśāḥ pūrṇendubhūṣaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिन्नस्निग्धाञ्जनश्यामाः सतडिन्मन्द्र निस्वनाः। अचण्डाशनयश्चासन् कबरीकान्तयो घनाः

bhinnasnigdhāñjanaśyāmāḥ sataḍinmandra nisvanāḥ| acaṇḍāśanayaścāsan kabarīkāntayo ghanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माद्यत्पिकवधूदष्टमाकन्दमुकुराङ्कुराः। आसन्सदापुष्पफलाभोगा येषां वनालयाः

mādyatpikavadhūdaṣṭamākandamukurāṅkurāḥ| āsansadāpuṣpaphalābhogā yeṣāṃ vanālayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकोऽग्रजन्मा वर्णोऽस्मिन् वेदोऽभूदेक एव च। ऋतुर्वसन्त एवैकः कुसुमायुधबान्धवः

eko'grajanmā varṇo'smin vedo'bhūdeka eva ca| ṛturvasanta evaikaḥ kusumāyudhabāndhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपश्रुतसुखैश्वर्यभाजस्ते निखिला अपि। समत्वान्नाभवत्तेषामुत्तमाधममध्यता

rūpaśrutasukhaiśvaryabhājaste nikhilā api| samatvānnābhavatteṣāmuttamādhamamadhyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न खेटनगरग्रामपुरक्षेत्रखलादिकम्। न दंशमशकक्रव्याद्भयं वा न ग्रहादि च

na kheṭanagaragrāmapurakṣetrakhalādikam| na daṃśamaśakakravyādbhayaṃ vā na grahādi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्पद्रुमाप्तभोगानां न चैषां प्रभुरप्यभूत्। पुरास्मिन् भारते वर्षे तेषां निवसतामिति

kalpadrumāptabhogānāṃ na caiṣāṃ prabhurapyabhūt| purāsmin bhārate varṣe teṣāṃ nivasatāmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगाम सुबहुः कालः सुरैः सार्धं सुरश्रियाम्। अज्ञाततत्प्रभावानां सहसंवाससंभवा

jagāma subahuḥ kālaḥ suraiḥ sārdhaṃ suraśriyām| ajñātatatprabhāvānāṃ sahasaṃvāsasaṃbhavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैषामभवद्दैवादवज्ञा त्रिदशान् प्रति। अपूज्यमानास्ते पूज्याः सर्वेऽप्यखिलवेदिनः

athaiṣāmabhavaddaivādavajñā tridaśān prati| apūjyamānāste pūjyāḥ sarve'pyakhilavedinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदाय तत्कल्पतरुं निपेतुर्द्यां दिवौकसः। दिवंगमनशक्तिश्च दिव्यो भावश्च तद्गतः

ādāya tatkalpataruṃ nipeturdyāṃ divaukasaḥ| divaṃgamanaśaktiśca divyo bhāvaśca tadgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरसः परमो भूमौ भूरसश्च न्यवर्तत। स्मृत्वा कल्पद्रुमांस्तांस्तान् क्रीडास्ताश्च सुरैः सह

sarasaḥ paramo bhūmau bhūrasaśca nyavartata| smṛtvā kalpadrumāṃstāṃstān krīḍāstāśca suraiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यलपन् बहुधात्यर्थमनर्थकृतचेतसः। ततो विलपतां भूरि स्वैरमाहारहेतवे

vyalapan bahudhātyarthamanarthakṛtacetasaḥ| tato vilapatāṃ bhūri svairamāhārahetave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणत्राणार्थमेतेषामभूत् पर्पटको भुवि। भूरसेनैव तेनैते कुर्वाणाः प्राणरक्षणम्

prāṇatrāṇārthameteṣāmabhūt parpaṭako bhuvi| bhūrasenaiva tenaite kurvāṇāḥ prāṇarakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विना कल्पद्रुमैर्वासमन्यवृक्षेषु चक्रिरे। अथैषां पश्यतामेव कदाचिद्भाग्यसंक्षयात्

vinā kalpadrumairvāsamanyavṛkṣeṣu cakrire| athaiṣāṃ paśyatāmeva kadācidbhāgyasaṃkṣayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपर्ययाच्च कालस्य भूमेः पर्पटकोऽप्यगात्। ततः पर्पटके नष्टे तुषशूककणोज्झिताः

viparyayācca kālasya bhūmeḥ parpaṭako'pyagāt| tataḥ parpaṭake naṣṭe tuṣaśūkakaṇojjhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकृष्टपच्या मेदिन्यामभवञ्शालितण्डुलाः। शाल्योदनेन तेनाथ सुखादुव्यञ्जनेन ते

akṛṣṭapacyā medinyāmabhavañśālitaṇḍulāḥ| śālyodanena tenātha sukhāduvyañjanena te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परमां तृप्तिमासेदुः परितोषात्तचेतसः। तन्नाशशङ्कया शालितण्डुलानां द्रुमेष्वधः

paramāṃ tṛptimāseduḥ paritoṣāttacetasaḥ| tannāśaśaṅkayā śālitaṇḍulānāṃ drumeṣvadhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते व्यधुर्महतो राशींस्तत्क्षेत्राणि च चक्रिरे। अजायत ततो लोभो मात्सर्येर्ष्यापुरस्सरः

te vyadhurmahato rāśīṃstatkṣetrāṇi ca cakrire| ajāyata tato lobho mātsaryerṣyāpurassaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तत्र शनैश्चक्रे पदन्यासं च मन्मथः। द्वन्द्वप्राप्त्या ततस्तेषां बिभ्रतामुत्तमां गतिम्

tatra tatra śanaiścakre padanyāsaṃ ca manmathaḥ| dvandvaprāptyā tatasteṣāṃ bibhratāmuttamāṃ gatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धैर्यध्वंसादभूत् स्त्रीषु भृशं रागतुरङ्गमः। दारक्षेत्रनिमित्तानि भूयांस्येषामनन्तरम्

dhairyadhvaṃsādabhūt strīṣu bhṛśaṃ rāgaturaṅgamaḥ| dārakṣetranimittāni bhūyāṃsyeṣāmanantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिक्लेशैकमूलानि द्वन्द्वान्यासन्पृथक्पृथक्। ततः स्वकॢप्तमर्यादोच्छेदिष्वेष्वजितात्मसु

parikleśaikamūlāni dvandvānyāsanpṛthakpṛthak| tataḥ svakḷptamaryādocchediṣveṣvajitātmasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविनीतेष्वभाग्येषु स शालिस्तुषतामगात्। प्रवृद्धरजसां तेषां सा पुण्यश्लोकता गता

avinīteṣvabhāgyeṣu sa śālistuṣatāmagāt| pravṛddharajasāṃ teṣāṃ sā puṇyaślokatā gatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मलप्रवृत्तिरभवत् तुषधान्योपसेवया। तुषधान्ये ततो नष्टे परिभुक्ते च सञ्चये

malapravṛttirabhavat tuṣadhānyopasevayā| tuṣadhānye tato naṣṭe paribhukte ca sañcaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चीरवल्कलवस्त्राणां कन्दमूलफलाशिनाम्। ऋतवः कालपर्यासात् षड् वसन्तादयोऽभवन्

cīravalkalavastrāṇāṃ kandamūlaphalāśinām| ṛtavaḥ kālaparyāsāt ṣaḍ vasantādayo'bhavan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तेषामभूद्दोषरोगशोकाकुलं वपुः। मनश्च कामक्रोधेर्ष्यादैन्यासूयादिदूषितम्

tatasteṣāmabhūddoṣarogaśokākulaṃ vapuḥ| manaśca kāmakrodherṣyādainyāsūyādidūṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आधिदैवकमुष्णाम्बुशीतादिजनितं महत्। आधिभौतिकमप्यासीद्दुःखं व्यालमृगादिजम्

ādhidaivakamuṣṇāmbuśītādijanitaṃ mahat| ādhibhautikamapyāsīdduḥkhaṃ vyālamṛgādijam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं दुःखत्रयार्त्तास्ते व्यवायाद्यभिगुप्तये। हिमनीहारशीताम्बुवाताद्यापच्छिदेऽपि च

itthaṃ duḥkhatrayārttāste vyavāyādyabhiguptaye| himanīhāraśītāmbuvātādyāpacchide'pi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजातप्रीतयो वृक्षैः कुट्टिमानि गृहाणि ते। व्यधुश्छित्त्वाश्मभिर्वृक्षानन्यान् दुःखार्तेचेतसः

ajātaprītayo vṛkṣaiḥ kuṭṭimāni gṛhāṇi te| vyadhuśchittvāśmabhirvṛkṣānanyān duḥkhārtecetasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मृत्वा कल्पद्रुमाकारास्तद्रू पाणि गृहाणि ते। एकद्वित्रिचतुःसप्तदशशालानि चक्रिरे

smṛtvā kalpadrumākārāstadrū pāṇi gṛhāṇi te| ekadvitricatuḥsaptadaśaśālāni cakrire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शब्दा प्राकारपरिखेष्वाच्छन्नेषु तृणादिभिः। हृष्टास्तेष्वनयन् कालमाप्तेषु गृहमेधिनः

śabdā prākāraparikheṣvācchanneṣu tṛṇādibhiḥ| hṛṣṭāsteṣvanayan kālamāpteṣu gṛhamedhinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यमीषु गृहिणो गृहेषु ते शीतवातजलतापनाशिषु। हर्षसंवलितमानसाश्चिरं सन्निरस्तविपदोऽवसन् सुखम्

ityamīṣu gṛhiṇo gṛheṣu te śītavātajalatāpanāśiṣu| harṣasaṃvalitamānasāściraṃ sannirastavipado'vasan sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.