Bhoja: Samarāṅgaṇa-sūtradhāra 61

इदानीं द्रा विडान् ब्रूमः प्रासादाञ्शुभलक्षणान्। एकभूम्यादयस्ते स्युर्यावद्द्वादशभूमिकाः

idānīṃ drā viḍān brūmaḥ prāsādāñśubhalakṣaṇān| ekabhūmyādayaste syuryāvaddvādaśabhūmikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीठान्यपि च कथ्यन्ते तेषां पञ्चैव लक्षणैः। तलच्छन्दाश्च पञ्चैव तेषां ये शुभलक्षणाः

pīṭhānyapi ca kathyante teṣāṃ pañcaiva lakṣaṇaiḥ| talacchandāśca pañcaiva teṣāṃ ye śubhalakṣaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीठमाद्यं भवेत्तेषु पादबन्धनमुत्तमम्। स्त्रीबन्धाख्यं द्वितीयं च तृतीयं वेदिबन्धनम्

pīṭhamādyaṃ bhavetteṣu pādabandhanamuttamam| strībandhākhyaṃ dvitīyaṃ ca tṛtīyaṃ vedibandhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिक्रममिति प्रोक्तं चतुर्थं पीठमुत्तमम्। पञ्चमं पीठमुद्दिष्टं नाम्ना क्षुरकबन्धनम्

pratikramamiti proktaṃ caturthaṃ pīṭhamuttamam| pañcamaṃ pīṭhamuddiṣṭaṃ nāmnā kṣurakabandhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतानि पञ्च पीठानि प्रोक्तानीह समासतः। उत्सेधं भागविंशत्या विभजेत् पादबन्धने

etāni pañca pīṭhāni proktānīha samāsataḥ| utsedhaṃ bhāgaviṃśatyā vibhajet pādabandhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खुरकः पञ्चभागः स्याद्द्वौ भागौ पद्मपत्रिका। भागिकी कणिका कार्या त्रिभागं कुमुदं भवेत्

khurakaḥ pañcabhāgaḥ syāddvau bhāgau padmapatrikā| bhāgikī kaṇikā kāryā tribhāgaṃ kumudaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कण्ठस्तु भागेनैकेन कण---श्च द्विभागिकः। पट्टिका भागमेकं स्याद्भागिकी पद्मपट्टिका

kaṇṭhastu bhāgenaikena kaṇa---śca dvibhāgikaḥ| paṭṭikā bhāgamekaṃ syādbhāgikī padmapaṭṭikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिभागिकं कपोतं च कुर्यान्नासिकया सह। भागमेकं भवेच्छेद पादबन्धाख्यपीठके

tribhāgikaṃ kapotaṃ ca kuryānnāsikayā saha| bhāgamekaṃ bhaveccheda pādabandhākhyapīṭhake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पद्मपत्र्याः प्रवेशः स्यात्खुरकादङ्गुलद्वयम्। ग्रासः षडङ्गुलस्तस्याः कुमुदं सप्तनिर्गमम्

padmapatryāḥ praveśaḥ syātkhurakādaṅguladvayam| grāsaḥ ṣaḍaṅgulastasyāḥ kumudaṃ saptanirgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवेशमानं तावत्स्याद्यावद्विच्छेदपट्टिका। षडङ्गुलप्रवेशं च च्छेदपट्टस्य कारयेत्

praveśamānaṃ tāvatsyādyāvadvicchedapaṭṭikā| ṣaḍaṅgulapraveśaṃ ca cchedapaṭṭasya kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समस्तत्रं विधातव्यं छेदस्य कणिकस्य च। निर्गमेण पुनस्तस्माद् द्व्यङ्गुला कण्ठपट्टिका

samastatraṃ vidhātavyaṃ chedasya kaṇikasya ca| nirgameṇa punastasmād dvyaṅgulā kaṇṭhapaṭṭikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गुलत्रितयं तस्याः पद्मपत्रीविनिर्गमः। कापोत्तस्य --- तस्या स्यादङ्गुलत्रयम्

aṅgulatritayaṃ tasyāḥ padmapatrīvinirgamaḥ| kāpottasya --- tasyā syādaṅgulatrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पट्टिकानां समसूत्रच्छेदानां च संष्टिथः। पादबन्धोऽयमाख्यातः श्रीबन्धः कथ्यतेऽधुना

paṭṭikānāṃ samasūtracchedānāṃ ca saṃṣṭithaḥ| pādabandho'yamākhyātaḥ śrībandhaḥ kathyate'dhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीठच्छेदस्य मानं तु सप्तविंशतिधा भजेत्। तीडवर्तिचतुर्भाग द्विभागा पद्मपत्रिका

pīṭhacchedasya mānaṃ tu saptaviṃśatidhā bhajet| tīḍavarticaturbhāga dvibhāgā padmapatrikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कणिकां भागिकां कुर्यात् त्रिभागं कुमुदं ततः। छेदमेकं पदं विद्याद्भागं मेडथराथं तथा

kaṇikāṃ bhāgikāṃ kuryāt tribhāgaṃ kumudaṃ tataḥ| chedamekaṃ padaṃ vidyādbhāgaṃ meḍatharāthaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मकरं भागमेकं च भागं मकरपट्टिकाम्। छेदमेकं पदं विद्यात्कण्ठमेकं पदं तथा

makaraṃ bhāgamekaṃ ca bhāgaṃ makarapaṭṭikām| chedamekaṃ padaṃ vidyātkaṇṭhamekaṃ padaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पट्टिकां भागमेकं च वेदी भागं ततः परा। छेदमेकपदं कुर्यात्ततः कण्ठं द्विभागिकम्

paṭṭikāṃ bhāgamekaṃ ca vedī bhāgaṃ tataḥ parā| chedamekapadaṃ kuryāttataḥ kaṇṭhaṃ dvibhāgikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पट्टिका भागमेकं च --- पद्मपत्रिका। कपोतं नालिकायुक्तं विदधीत पदत्रयम्

paṭṭikā bhāgamekaṃ ca --- padmapatrikā| kapotaṃ nālikāyuktaṃ vidadhīta padatrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छेदं च भागिकं कुर्यात्पीठे श्रीबन्धनामनि। श्रीबन्धोऽयं समाख्यातो वेदीबन्धोऽथ कथ्यते

chedaṃ ca bhāgikaṃ kuryātpīṭhe śrībandhanāmani| śrībandho'yaṃ samākhyāto vedībandho'tha kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भागैरेकान्नविंशत्या पीठस्याच्छोतिं भजेत्। नीडवर्तिश्चतुर्भागा द्विभागा पद्मपत्रिका

bhāgairekānnaviṃśatyā pīṭhasyācchotiṃ bhajet| nīḍavartiścaturbhāgā dvibhāgā padmapatrikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कणिकां पदिकां विद्यात्कुमुदं त्रिपदं तथा। कुर्वीत पदिकं छेदं तद्वन्मेण्ठस्तरं बुधः

kaṇikāṃ padikāṃ vidyātkumudaṃ tripadaṃ tathā| kurvīta padikaṃ chedaṃ tadvanmeṇṭhastaraṃ budhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भागेनैकेन मकरं तथा मकरपट्टिकाम्। छेदं पदं --- कण्ठं भागिका पद्मपत्रिका

bhāgenaikena makaraṃ tathā makarapaṭṭikām| chedaṃ padaṃ --- kaṇṭhaṃ bhāgikā padmapatrikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्तव्या भागिकीं कुर्यात्कुमुदं च त्रिभागिकम्। छेदमेकपदं विद्यात्ततः कण्ठं द्विभागिकम्

kartavyā bhāgikīṃ kuryātkumudaṃ ca tribhāgikam| chedamekapadaṃ vidyāttataḥ kaṇṭhaṃ dvibhāgikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पट्टिकां भागिकीं कुर्याद्भागिकीं --- पट्टिकाम्। द्विभागो रसनापट्टाश्छादस्तु पट्टिको भवेत्

paṭṭikāṃ bhāgikīṃ kuryādbhāgikīṃ --- paṭṭikām| dvibhāgo rasanāpaṭṭāśchādastu paṭṭiko bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति प्रतिक्रमं पीठं क्षुरबन्धोऽधुनोच्यते। विभजेद्भागविंशत्या पीठोच्छ्रायं विचक्षणः

iti pratikramaṃ pīṭhaṃ kṣurabandho'dhunocyate| vibhajedbhāgaviṃśatyā pīṭhocchrāyaṃ vicakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीरवर्तिश्चतुर्भागा --- पद्मपत्रिका। कणिका भागमेकं स्याद्द्विभागं कुमुदं ततः

nīravartiścaturbhāgā --- padmapatrikā| kaṇikā bhāgamekaṃ syāddvibhāgaṃ kumudaṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भागं मेडथाक्षेपो मकरो भागिकस्तथा। भागमेकं विधातव्या ततो मकरपट्टिका

bhāgaṃ meḍathākṣepo makaro bhāgikastathā| bhāgamekaṃ vidhātavyā tato makarapaṭṭikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छेदा मकरपदं कुर्यात्कण्ठमेकं पदं ततः। पट्टिकां भागिकीं विद्याद्भागिकी पद्मपत्रिका

chedā makarapadaṃ kuryātkaṇṭhamekaṃ padaṃ tataḥ| paṭṭikāṃ bhāgikīṃ vidyādbhāgikī padmapatrikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कपोतं त्रिपदं कुर्यात्ततो नासिकया सह। छेदश्च भागिकः कार्यः क्षुरबन्धोऽयमीरितः

kapotaṃ tripadaṃ kuryāttato nāsikayā saha| chedaśca bhāgikaḥ kāryaḥ kṣurabandho'yamīritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीठपञ्चकमित्युक्तं सूत्रितं पूर्वमेव यत्। पीठादूर्ध्वं तु विज्ञेया प्राज्ञैः खुरवरण्डिका

pīṭhapañcakamityuktaṃ sūtritaṃ pūrvameva yat| pīṭhādūrdhvaṃ tu vijñeyā prājñaiḥ khuravaraṇḍikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्ति चान्यानि पीठानि लक्ष्मभेदादनेकधा। तेषां मध्ये प्रकृष्टत्वादेतत्पञ्चकमीरितम्

santi cānyāni pīṭhāni lakṣmabhedādanekadhā| teṣāṃ madhye prakṛṣṭatvādetatpañcakamīritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रासादानथ वक्ष्यामस्तलच्छन्दादनन्तरम्। तत्र पद्मो महापद्मो वर्धमानस्तथापरः

prāsādānatha vakṣyāmastalacchandādanantaram| tatra padmo mahāpadmo vardhamānastathāparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वस्तिकः सर्वतोभद्रः प्रासादाः पञ्च कीर्तिताः। चतुरश्रीकृते क्षेत्रे कर्णसूत्रं प्रसारयेत्

svastikaḥ sarvatobhadraḥ prāsādāḥ pañca kīrtitāḥ| caturaśrīkṛte kṣetre karṇasūtraṃ prasārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णस्यार्धं ततः कृत्वा गर्भादृक् बहिर्नयेत्। तदग्रयोः सूत्रपातात् स्यादन्यचतुरश्रकम्

karṇasyārdhaṃ tataḥ kṛtvā garbhādṛk bahirnayet| tadagrayoḥ sūtrapātāt syādanyacaturaśrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कूटं कुर्याद् द्विभागेन समस्तत्राद्विचक्षाणः। सूकराननसंस्थानं कुर्वीत सलिलान्तरम्

kūṭaṃ kuryād dvibhāgena samastatrādvicakṣāṇaḥ| sūkarānanasaṃsthānaṃ kurvīta salilāntaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं सर्वेषु कूटेषु सलिलान्तरमिष्यते। यदायतं भवेत्सूत्रचतुर्भागविभाजिते

evaṃ sarveṣu kūṭeṣu salilāntaramiṣyate| yadāyataṃ bhavetsūtracaturbhāgavibhājite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्भो द्विभागिकस्तेन भागिका भित्तिरुच्यते। गर्भकर्णार्धमादाय कोणास्तं लाञ्छयेत्पुनः

garbho dvibhāgikastena bhāgikā bhittirucyate| garbhakarṇārdhamādāya koṇāstaṃ lāñchayetpunaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टसृ---मध्ये स्यादेवं --- बहिः। एवं पद्मतलच्छन्दो विधाटव्यो विचक्षणैः

aṣṭasṛ---madhye syādevaṃ --- bahiḥ| evaṃ padmatalacchando vidhāṭavyo vicakṣaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महापद्मतलच्छन्दमधुना सम्प्रचक्ष्महे। पूर्वं यः कीर्तितश्छन्दः सम्पाता सूत्रयेकृताः

mahāpadmatalacchandamadhunā sampracakṣmahe| pūrvaṃ yaḥ kīrtitaśchandaḥ sampātā sūtrayekṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषु संपादयेद् --- दिग्विदिगन्तरे। कर्णार्धं दापयेत्तत्र बाह्यभागविनिर्मितार्गतम्

teṣu saṃpādayed --- digvidigantare| karṇārdhaṃ dāpayettatra bāhyabhāgavinirmitārgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

---ण्डीग्रेय्योर्दिशोर्मध्ये लाञ्छनं यद्व्यवस्थितम्। नैरृतीयाम्ययोर्मध्ये तस्मात्तत्र प्रसारयेत्

---ṇḍīgreyyordiśormadhye lāñchanaṃ yadvyavasthitam| nairṛtīyāmyayormadhye tasmāttatra prasārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैरृतीयाम्ययोर्मध्याद्वाय्वम्बुपदिगन्तरौ। चाय्वम्बुपदिशोर्मध्यादीशसोमदिगन्तरे

nairṛtīyāmyayormadhyādvāyvambupadigantarau| cāyvambupadiśormadhyādīśasomadigantare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीयां --- कूटस्य जलान्तरम्। कूटयोरुभयोर्मध्ये सूकराननसन्निभम्

tṛtīyāṃ --- kūṭasya jalāntaram| kūṭayorubhayormadhye sūkarānanasannibham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महापद्मतलच्छन्दः प्रोक्तोऽयं राजपूजितः। इदानीं वर्धमानस्य तलच्छन्दोऽभिधीयते

mahāpadmatalacchandaḥ prokto'yaṃ rājapūjitaḥ| idānīṃ vardhamānasya talacchando'bhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुरश्रं भजेत्पञ्चदशधा क्षेत्रमादितः। कूटं द्विभागिकं --- सलिलान्तरम्

caturaśraṃ bhajetpañcadaśadhā kṣetramāditaḥ| kūṭaṃ dvibhāgikaṃ --- salilāntaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्जरं साध --- भागिकं सलिलान्तरम्। चतुर्भागा भवेच्छाला द्विविदध्या च पञ्जरे मः

pañjaraṃ sādha --- bhāgikaṃ salilāntaram| caturbhāgā bhavecchālā dvividadhyā ca pañjare maḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्धभागं प्रवेशस्तु शालास्वत्र जलाध्वनः। अष्टाङ्गुलविनिष्क्रान्ते बाह्यतः शुभदर्शने

ardhabhāgaṃ praveśastu śālāsvatra jalādhvanaḥ| aṣṭāṅgulaviniṣkrānte bāhyataḥ śubhadarśane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भागपादं प्रवेशः स्यात्पञ्जरान्तजलाध्वनः। अर्धभागं प्रवेशस्तु ---

bhāgapādaṃ praveśaḥ syātpañjarāntajalādhvanaḥ| ardhabhāgaṃ praveśastu ---

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलान्तरं तृतीयं च कर्तव्यं भागसम्मितम्। अनन्तरं प्रकुर्वीत पञ्जरं साधभागिकम्

jalāntaraṃ tṛtīyaṃ ca kartavyaṃ bhāgasammitam| anantaraṃ prakurvīta pañjaraṃ sādhabhāgikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भागमेकं तलच्छन्दो यथावदभिधीयते। चतुरश्रं समं क्षेत्रमष्टाविंशतिधा भजेत्

bhāgamekaṃ talacchando yathāvadabhidhīyate| caturaśraṃ samaṃ kṣetramaṣṭāviṃśatidhā bhajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्यात्कूटं चतुर्भागं --- सलिलान्तरम्। त्रिभागं पञ्जरं तद्वद्द्विभागं सलिलान्तरम्

kuryātkūṭaṃ caturbhāgaṃ --- salilāntaram| tribhāgaṃ pañjaraṃ tadvaddvibhāgaṃ salilāntaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालां षड्भागिकीं कुर्याज्जलमार्गं द्विभागिकम्। त्रिभागं पञ्जरं भूयश्चन्द्र शालाविभूषितम्

śālāṃ ṣaḍbhāgikīṃ kuryājjalamārgaṃ dvibhāgikam| tribhāgaṃ pañjaraṃ bhūyaścandra śālāvibhūṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर्द्विभागिकं कुर्याच्चतुर्थं सलिलान्तरम्। विदधीत चतुर्भागं रथकं च सुशोभनम्

punardvibhāgikaṃ kuryāccaturthaṃ salilāntaram| vidadhīta caturbhāgaṃ rathakaṃ ca suśobhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं दिक्षु समस्तासु समैर्भागैः प्रकल्पयेत्। चतुर्भागे ततः क्षेत्रे गर्भं कुर्याद्द्विभागिकम्

evaṃ dikṣu samastāsu samairbhāgaiḥ prakalpayet| caturbhāge tataḥ kṣetre garbhaṃ kuryāddvibhāgikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वस्तिके वर्धमाने च भागिक्यो भित्तयः स्मृताः। स्वस्तिकोऽयं तलच्छन्दः कथितोऽतिमनोहरः

svastike vardhamāne ca bhāgikyo bhittayaḥ smṛtāḥ| svastiko'yaṃ talacchandaḥ kathito'timanoharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदानीं सर्वतोभद्र तलच्छन्दोऽभिधीयते। चतुरश्रीकृते क्षेत्रे गर्भं कुर्याद्द्विभागिकम्

idānīṃ sarvatobhadra talacchando'bhidhīyate| caturaśrīkṛte kṣetre garbhaṃ kuryāddvibhāgikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्यात्त्रिभागिकं कूटं जलमार्गं द्विभागिकम्। त्रिभागिकं ततः कूटं तोयमार्गं द्विभागिकम्

kuryāttribhāgikaṃ kūṭaṃ jalamārgaṃ dvibhāgikam| tribhāgikaṃ tataḥ kūṭaṃ toyamārgaṃ dvibhāgikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालाष्टभागिकी कुर्याज्जलवर्त्मद्विभागिकम्। भूयस्त्रिभागिकं कूटं द्विभागं सलिलान्तरम्

śālāṣṭabhāgikī kuryājjalavartmadvibhāgikam| bhūyastribhāgikaṃ kūṭaṃ dvibhāgaṃ salilāntaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिभागिकी च रथिका भवेद्दिक्षु चतुर्दश। चतुरश्रीकृते क्षेत्रे अष्टाविंशतिधा भजेत्

tribhāgikī ca rathikā bhaveddikṣu caturdaśa| caturaśrīkṛte kṣetre aṣṭāviṃśatidhā bhajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्यात्त्रिभागिकं कूटं चतुर्धा प्रविभाजिते। भागिक्यो भित्तयः कार्यास्तथा गर्भो द्विभागिकः

kuryāttribhāgikaṃ kūṭaṃ caturdhā pravibhājite| bhāgikyo bhittayaḥ kāryāstathā garbho dvibhāgikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येष सर्वतोभद्र स्तलच्छन्दो विधीयते। एते प्रोक्ता निरन्धाराः सान्धारांस्तु प्रचक्ष्महे

ityeṣa sarvatobhadra stalacchando vidhīyate| ete proktā nirandhārāḥ sāndhārāṃstu pracakṣmahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुरश्रीकृतं क्षेत्रं भजेद्द्वादशभिः पदैः। चतुर्भागो भवेद्गर्भो भागिक्यो भित्तयः स्मृताः

caturaśrīkṛtaṃ kṣetraṃ bhajeddvādaśabhiḥ padaiḥ| caturbhāgo bhavedgarbho bhāgikyo bhittayaḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भागिकान्धारिका तद्वद्द्विभागा बाह्यभित्तयः। एवमेते तलच्छन्दाः पद्माद्याः परिकीर्तिताः

bhāgikāndhārikā tadvaddvibhāgā bāhyabhittayaḥ| evamete talacchandāḥ padmādyāḥ parikīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीठान्युक्तान्येवमेतानि पञ्च। प्रासादानां नामभिर्लक्षणैश्च ।। पञ्चप्रोक्ता ये तलच्छन्दभेदा- स्तैर्विज्ञातैः पूज्यतामेति लोके

pīṭhānyuktānyevametāni pañca| prāsādānāṃ nāmabhirlakṣaṇaiśca || pañcaproktā ye talacchandabhedā- stairvijñātaiḥ pūjyatāmeti loke

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.