Bhoja: Samarāṅgaṇa-sūtradhāra 68

त्रिदशागारभूत्यर्थं भूषाहेतोः पुरस्य तु। भुक्तये मुक्तये पुंसां सर्वकालं च शान्तये

tridaśāgārabhūtyarthaṃ bhūṣāhetoḥ purasya tu| bhuktaye muktaye puṃsāṃ sarvakālaṃ ca śāntaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवासहेतोर्देवानां चतुर्वर्गस्य सिद्धये। मनस्विनां च कीर्त्यायुर्यशस्सम्प्राप्तये नृणाम्

nivāsahetordevānāṃ caturvargasya siddhaye| manasvināṃ ca kīrtyāyuryaśassamprāptaye nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगतीनामथ ब्रूमो लक्षणं विस्तरादिह। प्रासादं लिङ्गमित्याहुस्त्रिगल्लयनाद्यतः

jagatīnāmatha brūmo lakṣaṇaṃ vistarādiha| prāsādaṃ liṅgamityāhustrigallayanādyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तदाधारतया जगती पीठिका मता। आकारविस्तृतायामानुच्छ्रायं ते क्रिया

tatastadādhāratayā jagatī pīṭhikā matā| ākāravistṛtāyāmānucchrāyaṃ te kriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विना तमङ्गप्रत्यङ्गा कल्पना नापि --- क्रमम्। विभक्तिं तिलकन्दानां भद्र विस्तारनिर्गमम्

vinā tamaṅgapratyaṅgā kalpanā nāpi --- kramam| vibhaktiṃ tilakandānāṃ bhadra vistāranirgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलाधारप्रदोश्च प्रवेशं निर्गमोद्गमम्। मानसंख्यां च शालानां संस्थानोन्मानलक्षणम्

jalādhārapradośca praveśaṃ nirgamodgamam| mānasaṃkhyāṃ ca śālānāṃ saṃsthānonmānalakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिक्रमं तमेवासां संज्ञां च त्रिविधामपि। षट्प्रकारत्वमे वासां सम्भवस्य च कारणम्

parikramaṃ tamevāsāṃ saṃjñāṃ ca trividhāmapi| ṣaṭprakāratvame vāsāṃ sambhavasya ca kāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूलशालापरिच्छित्तिं परिक्रमविनिर्गमम्। सञ्चयद्वारसोपानमुण्डिकामण्डसम्भवान्

mūlaśālāparicchittiṃ parikramavinirgamam| sañcayadvārasopānamuṇḍikāmaṇḍasambhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वित्र्यादिदेवताधिष्ण्याज्जगतीस्तोरणानि च। युक्तानि लक्षणैः सर्वैर्यथावत्सम्प्रचक्ष्महे

dvitryādidevatādhiṣṇyājjagatīstoraṇāni ca| yuktāni lakṣaṇaiḥ sarvairyathāvatsampracakṣmahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुरश्रा समा शस्ता मनोज्ञा सर्वतःप्लवा। अंशप्रगूढदिग्भागा प्रासादानुगता शुभा

caturaśrā samā śastā manojñā sarvataḥplavā| aṃśapragūḍhadigbhāgā prāsādānugatā śubhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुरश्रायता यद्वा वृत्ता वृत्तायता तथा। अष्टाश्रिर्वा विधातव्या सा संशोध्यादितः क्षितिम्

caturaśrāyatā yadvā vṛttā vṛttāyatā tathā| aṣṭāśrirvā vidhātavyā sā saṃśodhyāditaḥ kṣitim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरूप्य त्रिदशागारं संस्थानोन्मानलक्षणैः। तदाकारवतीं पार्श्वे जगतीं तस्य योजयेत्

nirūpya tridaśāgāraṃ saṃsthānonmānalakṣaṇaiḥ| tadākāravatīṃ pārśve jagatīṃ tasya yojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कनीयसी मध्यमा च ज्येष्ठा चेति त्रिधैव सा। कनीयः प्रभृतिष्वेताः प्रासादेषु नियोजयेत्

kanīyasī madhyamā ca jyeṣṭhā ceti tridhaiva sā| kanīyaḥ prabhṛtiṣvetāḥ prāsādeṣu niyojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगत्यो भ्ररमणीभिः स्फारौकद्वित्रिस्त्रिभिः क्रमात्। नानाशातिशान्तिन्यकनिष्ठाद्या मनोरमाः

jagatyo bhraramaṇībhiḥ sphāraukadvitristribhiḥ kramāt| nānāśātiśāntinyakaniṣṭhādyā manoramāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रासादस्यानुरूपेण साङ्गोपाङ्गादिसंख्यया। शालास्तासां मताः कर्म प्रोच्यते सामुदायिकम्

prāsādasyānurūpeṇa sāṅgopāṅgādisaṃkhyayā| śālāstāsāṃ matāḥ karma procyate sāmudāyikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्री आ द्वादशकरादूर्ध्वमोर्ध्वा विंशतिहस्ततः। शालात्रिभागं तुर्यांशः स्याद्वा द्वात्रिंशतः पुनः

śrī ā dvādaśakarādūrdhvamordhvā viṃśatihastataḥ| śālātribhāgaṃ turyāṃśaḥ syādvā dvātriṃśataḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसनार्धात्तु पञ्चाशच्छाला प्रासादतो भवेत्। बहुदेवकुला या तु प्रासादस्यानुसारतः

āsanārdhāttu pañcāśacchālā prāsādato bhavet| bahudevakulā yā tu prāsādasyānusārataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रूमः प्रकाराञ्शालानां यथायोगमिहाधुना। कर्णोद्भवा भ्रमोच्छा च भद्र जा गर्भसम्भवा

brūmaḥ prakārāñśālānāṃ yathāyogamihādhunā| karṇodbhavā bhramocchā ca bhadra jā garbhasambhavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्यजा पार्श्वजा चेति भेदास्तासां भवन्ति षट्। विस्तारायामतोस्यभिः कर्णजा पूर्वमारिणा

madhyajā pārśvajā ceti bhedāstāsāṃ bhavanti ṣaṭ| vistārāyāmatosyabhiḥ karṇajā pūrvamāriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रमजा तत्प्रमाणेन --- पादेन वेष्टिता। भद्र जा कर्णजातीया सार्धायामा प्रकीर्तिता

bhramajā tatpramāṇena --- pādena veṣṭitā| bhadra jā karṇajātīyā sārdhāyāmā prakīrtitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्भजा मध्यजा चेति कर्णजायतसम्मिते। पार्श्वजा भ्रमजायामा स्थानं तासामथोच्यते

garbhajā madhyajā ceti karṇajāyatasammite| pārśvajā bhramajāyāmā sthānaṃ tāsāmathocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णेषु कर्णजा ख्याता भ्रमजा च परिभ्रमे। भद्रे षु भद्र जा ज्ञेया त्रयमध्ये च गर्भजा

karṇeṣu karṇajā khyātā bhramajā ca paribhrame| bhadre ṣu bhadra jā jñeyā trayamadhye ca garbhajā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्ये व्यवस्थिता या तु पञ्चानां मध्यजा तु सा। पार्श्वसंस्थानश्चतस्रो यास्तासां शान्ताः पार्श्वद्वये स्मृताः

madhye vyavasthitā yā tu pañcānāṃ madhyajā tu sā| pārśvasaṃsthānaścatasro yāstāsāṃ śāntāḥ pārśvadvaye smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पार्श्वद्वयं स्युः कर्णानां --- स्ता अपि च पार्श्वजाः। प्रासादविस्तृतेरर्धं विधातव्या भ्रमन्तिका

pārśvadvayaṃ syuḥ karṇānāṃ --- stā api ca pārśvajāḥ| prāsādavistṛterardhaṃ vidhātavyā bhramantikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पदवृद्धतिबाह्यस्याः कन्दा दिक्षु --- च। सुरसद्मानुसारेण कुर्यादष्टौ विचक्षणः

padavṛddhatibāhyasyāḥ kandā dikṣu --- ca| surasadmānusāreṇa kuryādaṣṭau vicakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरभ्य भद्र मालत्या युआवत्त्रिंशमत्रिकाम्। नवाण्डकाया यावत्स्यादेकत्रिंशत्तमे क्रमात्

ārabhya bhadra mālatyā yuāvattriṃśamatrikām| navāṇḍakāyā yāvatsyādekatriṃśattame kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालाकन्दाः स्मृतास्तासां चतुर्वर्गविभाजिताः। चतुष्पदा तत्र सास्या स्याद्द्वादशपदो भ्रमः

śālākandāḥ smṛtāstāsāṃ caturvargavibhājitāḥ| catuṣpadā tatra sāsyā syāddvādaśapado bhramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमेणानेन कर्तव्यं शालाकन्दनिवेशतः। तदूर्ध्वं तु भ्रमो नास्ति शालागणविभाजने

krameṇānena kartavyaṃ śālākandaniveśataḥ| tadūrdhvaṃ tu bhramo nāsti śālāgaṇavibhājane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुद्रा द् भ्रमोऽयं न पुनः कर्णनिर्गमधारिणाम्। रुचकस्येव कर्तव्यः कर्णदेशात्परिक्रमः

rudrā d bhramo'yaṃ na punaḥ karṇanirgamadhāriṇām| rucakasyeva kartavyaḥ karṇadeśātparikramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालानुसारतो भद्रे विस्तारैः कन्दकाद्बहिः। कर्तव्यो निर्गमस्तत्र बुधैः पदचतुष्टयम्

śālānusārato bhadre vistāraiḥ kandakādbahiḥ| kartavyo nirgamastatra budhaiḥ padacatuṣṭayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदकान्तरविस्तारो भागेनार्धेन वा क्वचित्। प्रजाङ्गस्य विधातव्यं क्षोभणं च पदद्वयम्

udakāntaravistāro bhāgenārdhena vā kvacit| prajāṅgasya vidhātavyaṃ kṣobhaṇaṃ ca padadvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रासादस्य च विस्तारं दत्त्वाग्रे सलिलान्तरम्। गण्डौ तत्सूत्रगौ कार्यौ भ्रमाद्द्विपदनिर्गतौ

prāsādasya ca vistāraṃ dattvāgre salilāntaram| gaṇḍau tatsūtragau kāryau bhramāddvipadanirgatau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रासादानां तु विस्तृत्या स्युरेकद्वित्रिनिघ्नया। कर्णाद्विनिस्सृतौ गण्डौ ज्येष्ठमध्यकनीयसा

prāsādānāṃ tu vistṛtyā syurekadvitrinighnayā| karṇādvinissṛtau gaṇḍau jyeṣṭhamadhyakanīyasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवग्रे सुण्डिकाः कार्याः कर्णशालाविनिर्गमः। मालासोपानसंयुत्त प्रतीहारसमाकुलाः

bhavagre suṇḍikāḥ kāryāḥ karṇaśālāvinirgamaḥ| mālāsopānasaṃyutta pratīhārasamākulāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतोली चाग्रतः कार्या सपटो --र्गला दृढा। ब्रूमोऽथ जगतीपीठं तत्कुर्यादेकहस्तके

pratolī cāgrataḥ kāryā sapaṭo --rgalā dṛḍhā| brūmo'tha jagatīpīṭhaṃ tatkuryādekahastake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रासादे विस्तृतेस्तुल्यसमुत्सेधे विचक्षणः। द्विहस्तके तु पादोनं त्र्यंशहीनं त्रिहस्तकम्

prāsāde vistṛtestulyasamutsedhe vicakṣaṇaḥ| dvihastake tu pādonaṃ tryaṃśahīnaṃ trihastakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्हस्ते तु कर्तव्ये सार्धहस्तद्वयोच्छ्रितम्। चतुरिष्टा त्रया च --- द्वादशहस्तकम्

caturhaste tu kartavye sārdhahastadvayocchritam| caturiṣṭā trayā ca --- dvādaśahastakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कनीयोमध्यमज्येष्ठानुदयान् कल्पयेत् क्रमात्। अर्धं वा कर्णशालायाः पादोनं वाथ तत्समम्

kanīyomadhyamajyeṣṭhānudayān kalpayet kramāt| ardhaṃ vā karṇaśālāyāḥ pādonaṃ vātha tatsamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेन च प्रकारेण ज्येष्ठमध्यमयोरपि। प्रासादयोर्जगत्युच्चा कर्णप्रासादमानतः

anena ca prakāreṇa jyeṣṭhamadhyamayorapi| prāsādayorjagatyuccā karṇaprāsādamānataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीठस्य यः समुत्सेधा --- तं विभाजयेत्। भागेन खुरकं कुर्याद्भागेनैकेन वर्त्मना

pīṭhasya yaḥ samutsedhā --- taṃ vibhājayet| bhāgena khurakaṃ kuryādbhāgenaikena vartmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुम्भस्य खुरका भागं द्विभागं कुम्भकं तथा। कलशं भागिकोत्सेधं तथैवान्तरपत्रकम्

kumbhasya khurakā bhāgaṃ dvibhāgaṃ kumbhakaṃ tathā| kalaśaṃ bhāgikotsedhaṃ tathaivāntarapatrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरण्डीं भागिकीं कुर्यात्तथा पट्टं च भागिकम्। जगत्याः खुरकाद्भागं प्रचिशोकोद्भकः सुरः

varaṇḍīṃ bhāgikīṃ kuryāttathā paṭṭaṃ ca bhāgikam| jagatyāḥ khurakādbhāgaṃ praciśokodbhakaḥ suraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पट्टो भागेन सार्धेन प्रतिष्ठाजगतीखुरान्। खुरकारकुम्भकाकिञ्चित्कुम्भका क्षणकस्तथा

paṭṭo bhāgena sārdhena pratiṣṭhājagatīkhurān| khurakārakumbhakākiñcitkumbhakā kṣaṇakastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कणकादन्तेरपत्र कपोतालीं तथैव च। पट्टिकानां प्रवेशांश्च नासिकावर्तनास्तथा

kaṇakādanterapatra kapotālīṃ tathaiva ca| paṭṭikānāṃ praveśāṃśca nāsikāvartanāstathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निम्नोन्नतप्रवेशांश्च विदधीत मनोहरान्। --- धिकाभिर्विचित्राभिः कूटैश्चानेकशेखरैः

nimnonnatapraveśāṃśca vidadhīta manoharān| --- dhikābhirvicitrābhiḥ kūṭaiścānekaśekharaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुविभक्ता विधातव्याः शालानां कन्दकामूले। कर्माण्यतिविचित्राणि स्थानस्थानोचितानि तु

suvibhaktā vidhātavyāḥ śālānāṃ kandakāmūle| karmāṇyativicitrāṇi sthānasthānocitāni tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्यात्पीठेषु शोभार्थं प्रासादानां विचक्षणः। यथा सिंहासनं राज्ञां शोभते मणिदीप्तिभिः

kuryātpīṭheṣu śobhārthaṃ prāsādānāṃ vicakṣaṇaḥ| yathā siṃhāsanaṃ rājñāṃ śobhate maṇidīptibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा प्रासादराजस्य पीठं कर्मभिरुत्तमैः। पट्टस्योर्ध्वं विधातव्यमुत्कृष्टं राजसेनकम्

tathā prāsādarājasya pīṭhaṃ karmabhiruttamaiḥ| paṭṭasyordhvaṃ vidhātavyamutkṛṣṭaṃ rājasenakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पितैः कमलैर्युक्तं शोभितं भारपुत्रकैः। तदर्धं वेदिका देया नानापत्रसमाकुला

puṣpitaiḥ kamalairyuktaṃ śobhitaṃ bhāraputrakaiḥ| tadardhaṃ vedikā deyā nānāpatrasamākulā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपं संघटकोपेता ततश्चासमघट्टकः। स्तम्भिकाभिरनेकाभिर्धारयेत्तं समन्वितः

rūpaṃ saṃghaṭakopetā tataścāsamaghaṭṭakaḥ| stambhikābhiranekābhirdhārayettaṃ samanvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्योपरि विधातव्यं करव्यासनसमुत्तमम्। अन्तरं कर्णशालानां तलपादार्धपट्टयोः

tasyopari vidhātavyaṃ karavyāsanasamuttamam| antaraṃ karṇaśālānāṃ talapādārdhapaṭṭayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजसेनयुतां वेदीं तत्त्रिभागेन कारयेत्। वेदिकार्धं त्रिभागं वा तले स्याद्रा जसेनकम्

rājasenayutāṃ vedīṃ tattribhāgena kārayet| vedikārdhaṃ tribhāgaṃ vā tale syādrā jasenakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कूटारं --- त्रिभागेन वेदेरूर्ध्वं मनोहरम्। करमात्रसमुत्सेधं कर्तव्यं मत्तवारणम्

kūṭāraṃ --- tribhāgena vederūrdhvaṃ manoharam| karamātrasamutsedhaṃ kartavyaṃ mattavāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखलीलाशनार्थं तत्सप्रवेशं सनिर्गमम्। गन्द्रा ग्रे सुकाग्रे च प्रतोल्यग्रे तथैव च। तोरणं त्रिविधं ज्ञेयं कनीयोमध्यमोत्तमम्

sukhalīlāśanārthaṃ tatsapraveśaṃ sanirgamam| gandrā gre sukāgre ca pratolyagre tathaiva ca| toraṇaṃ trividhaṃ jñeyaṃ kanīyomadhyamottamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं जगत्यायतनस्य सम्यक्। प्रासादपीठस्य च सम्प्रदिष्टम्। विधानमेतज्जगतीषु नार्त- मन्यथाभिदधाः सह लक्षणानाम्

itthaṃ jagatyāyatanasya samyak| prāsādapīṭhasya ca sampradiṣṭam| vidhānametajjagatīṣu nārta- manyathābhidadhāḥ saha lakṣaṇānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.