Bhoja: Samarāṅgaṇa-sūtradhāra 7

अथामरगणैः सार्धमाजगाम पितामहः। दुःखच्छेदाय मर्त्यानामादाय नृपतिं पृथुम्

athāmaragaṇaiḥ sārdhamājagāma pitāmahaḥ| duḥkhacchedāya martyānāmādāya nṛpatiṃ pṛthum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तानूवे प्रभुर्वोऽसौ मरुतामिव वासवः। दण्डधारी च दुष्टानां प्रभावे लोकपालवत्

sa tānūve prabhurvo'sau marutāmiva vāsavaḥ| daṇḍadhārī ca duṣṭānāṃ prabhāve lokapālavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतापतापितारातिसिंहः सिंहपराक्रमः। युष्माकमाधिपत्येऽसावभिषिक्तो मया पृथुः

pratāpatāpitārātisiṃhaḥ siṃhaparākramaḥ| yuṣmākamādhipatye'sāvabhiṣikto mayā pṛthuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्षाकृत्सर्वशिष्टानामुच्छेत्ता दुष्टचेतसाम्। वृत्तितो भीतिहर्ता च भविष्यत्येष वो नृपः

rakṣākṛtsarvaśiṣṭānāmucchettā duṣṭacetasām| vṛttito bhītihartā ca bhaviṣyatyeṣa vo nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवद्भिरेतदायत्तैर्भवितव्यं ममाज्ञया। करिष्यत्येष वो नीत्या चातुर्वर्ण्याश्रमस्थितीः

bhavadbhiretadāyattairbhavitavyaṃ mamājñayā| kariṣyatyeṣa vo nītyā cāturvarṇyāśramasthitīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्त्वेति ब्रह्मणि गते नाथमासाद्य तेऽथ तम्। अवोचन् दुःखिता दुःखादस्मात् त्रायस्व नः प्रभो

uktveti brahmaṇi gate nāthamāsādya te'tha tam| avocan duḥkhitā duḥkhādasmāt trāyasva naḥ prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्पद्रुमामरत्यक्तान् द्वन्द्वार्तिक्लान्तचेतसः। व्यसनार्णवनिर्मग्नान् पाहि नः पृथिवीपते

kalpadrumāmaratyaktān dvandvārtiklāntacetasaḥ| vyasanārṇavanirmagnān pāhi naḥ pṛthivīpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथो पृथुरुवाचैतान् मा भैष्टसुखमास्यताम्। दुःखान्यपहरिष्यामि करिष्ये च सुखानि वः

atho pṛthuruvācaitān mā bhaiṣṭasukhamāsyatām| duḥkhānyapahariṣyāmi kariṣye ca sukhāni vaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स चतुरो वर्णानाश्रमांश्च व्यभाजयत्। तेषु ये वेदनिरताः स्वाचाराः संयतेन्द्रि याः

tataḥ sa caturo varṇānāśramāṃśca vyabhājayat| teṣu ye vedaniratāḥ svācārāḥ saṃyatendri yāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूरयश्चावदाताश्च ब्राह्मणास्तेऽभवंस्तदा। यजनाध्ययने दानं याजनाध्यापनार्थिताः

sūrayaścāvadātāśca brāhmaṇāste'bhavaṃstadā| yajanādhyayane dānaṃ yājanādhyāpanārthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मास्तेषां विमुच्यान्त्यांस्त्रींस्तुल्याः क्षत्रवैश्ययोः। ये तु शूरा महोत्साहाः शरण्या रक्षणक्षमाः

dharmāsteṣāṃ vimucyāntyāṃstrīṃstulyāḥ kṣatravaiśyayoḥ| ye tu śūrā mahotsāhāḥ śaraṇyā rakṣaṇakṣamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृढव्यायतदेहाश्च क्षत्रियास्त इहाभवन्। विक्रमो लोकसंरक्षाविभागो व्यवसायिता

dṛḍhavyāyatadehāśca kṣatriyāsta ihābhavan| vikramo lokasaṃrakṣāvibhāgo vyavasāyitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतेषामयमप्युक्तो धर्मः शुभफलोदयः। निसर्गान्नैपुणं येषां रतिर्वित्तार्जनं प्रति

eteṣāmayamapyukto dharmaḥ śubhaphalodayaḥ| nisargānnaipuṇaṃ yeṣāṃ ratirvittārjanaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रद्धादाक्ष्यदयावन्तो वैश्यांस्तानकरोदसौ। चिकित्सा कृषिवाणिज्ये स्थापत्यं पशुपोषणम्

śraddhādākṣyadayāvanto vaiśyāṃstānakarodasau| cikitsā kṛṣivāṇijye sthāpatyaṃ paśupoṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैश्यस्य कथितो धर्मस्तद्वत्कर्म च तैजसम्। नातिमानभृतो नातिशुचयः पिशुनाश्च ये

vaiśyasya kathito dharmastadvatkarma ca taijasam| nātimānabhṛto nātiśucayaḥ piśunāśca ye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते शूद्र जातयो जाता नातिधर्मरताश्च ये। कलारम्भोपजीवित्वं शिल्पिता पशुपोषणम्

te śūdra jātayo jātā nātidharmaratāśca ye| kalārambhopajīvitvaṃ śilpitā paśupoṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्णत्रितयशुश्रूषा धर्मस्तेषामुदाहृतः। ब्रह्मचारी गृहस्थो वा वानप्रस्थस्तथा यतिः

varṇatritayaśuśrūṣā dharmasteṣāmudāhṛtaḥ| brahmacārī gṛhastho vā vānaprasthastathā yatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्याश्रमाः पृथक् तेन चत्वारः प्रविभाजिताः। गुरुशुश्रूषणं भैक्षं व्रतचर्याग्निकर्म च

ityāśramāḥ pṛthak tena catvāraḥ pravibhājitāḥ| guruśuśrūṣaṇaṃ bhaikṣaṃ vratacaryāgnikarma ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वाध्यायश्चाभिषेकश्च धर्मोऽयं ब्रह्मचारिणः। पूजाग्न्यतिथिदेवानां स्ववृत्त्या जीवनं दमः

svādhyāyaścābhiṣekaśca dharmo'yaṃ brahmacāriṇaḥ| pūjāgnyatithidevānāṃ svavṛttyā jīvanaṃ damaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असमानर्षिगोत्रेषु विवाह ऋतुगामिता। परस्य स्त्रीषु वैमुख्यं परानुग्रहशीलता

asamānarṣigotreṣu vivāha ṛtugāmitā| parasya strīṣu vaimukhyaṃ parānugrahaśīlatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनिवृत्तिरकार्येभ्यो धर्मोऽयं गृहिणां कृतः। देवतातिथिसत्कारो ब्रह्मचर्यं वने स्थितिः

vinivṛttirakāryebhyo dharmo'yaṃ gṛhiṇāṃ kṛtaḥ| devatātithisatkāro brahmacaryaṃ vane sthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वल्काजिनजटाचीरधारणं शयनं भुवि। उपोषणैर्व्रतैर्देहकर्शनं नियमैस्तथा

valkājinajaṭācīradhāraṇaṃ śayanaṃ bhuvi| upoṣaṇairvratairdehakarśanaṃ niyamaistathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आहारोऽकृष्टपच्यैश्च धर्मोऽयं वनवासिषु। वैराग्यमिन्द्रि यजयश्चिन्तात्यागः प्रशान्तता

āhāro'kṛṣṭapacyaiśca dharmo'yaṃ vanavāsiṣu| vairāgyamindri yajayaścintātyāgaḥ praśāntatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकिञ्चन्यमनारम्भो यतिधर्मः सदा स्मृतः। क्षमत्वं गुर्वधीनत्वं शौचं स्वाध्यायनित्यता

ākiñcanyamanārambho yatidharmaḥ sadā smṛtaḥ| kṣamatvaṃ gurvadhīnatvaṃ śaucaṃ svādhyāyanityatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशुद्धिर्व्यवहारेषु शिष्यधर्मोऽयमीरितः। शुचित्वं वाङ्मनःकायैः पतिशुश्रूषणं क्षमा

viśuddhirvyavahāreṣu śiṣyadharmo'yamīritaḥ| śucitvaṃ vāṅmanaḥkāyaiḥ patiśuśrūṣaṇaṃ kṣamā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूजनं पतिपूज्यानां स्त्रीधर्मः शौचमेव च। एवं वर्णाश्रमान् सम्यक् कृत्वा वर्णांस्तदुद्भान्

pūjanaṃ patipūjyānāṃ strīdharmaḥ śaucameva ca| evaṃ varṇāśramān samyak kṛtvā varṇāṃstadudbhān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभज्य तेषां वैन्येन ते ते धर्माः प्रकीर्तिताः। वृत्तिं कर्माणि चैतेषां पृथगुद्दिश्य सोऽभ्यधात्

vibhajya teṣāṃ vainyena te te dharmāḥ prakīrtitāḥ| vṛttiṃ karmāṇi caiteṣāṃ pṛthaguddiśya so'bhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वधर्मावस्थितानां वो भावि लोकद्वये सुखम्। य एतां स्थितिमुल्लङ्घ्य मोहादन्यद्विधास्यति

svadharmāvasthitānāṃ vo bhāvi lokadvaye sukham| ya etāṃ sthitimullaṅghya mohādanyadvidhāsyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याहं यमवत्क्रुद्धः करिष्याम्यनुशासनम्। युक्तानां कर्मसु स्वेषु वृत्त्यर्थं भवतामहम्

tasyāhaṃ yamavatkruddhaḥ kariṣyāmyanuśāsanam| yuktānāṃ karmasu sveṣu vṛttyarthaṃ bhavatāmaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खेटकग्रामवेश्मानि विधास्यामि पुराणि च। इत्युक्त्वा तानथो कोट्या कार्मुकस्य पृथुर्नृपः

kheṭakagrāmaveśmāni vidhāsyāmi purāṇi ca| ityuktvā tānatho koṭyā kārmukasya pṛthurnṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषमां साधयामास पृथिवीं पृथुविक्रमः। तत्सङ्क्लेशेन गौर्भूत्वा नश्यन्ती तेन मेदिनी

viṣamāṃ sādhayāmāsa pṛthivīṃ pṛthuvikramaḥ| tatsaṅkleśena gaurbhūtvā naśyantī tena medinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधेर्नियोगाद्दुदुहे साधु सस्यानि भूतये। कल्पितास्तेन शैलानां सरितामन्तरेषु च

vidherniyogādduduhe sādhu sasyāni bhūtaye| kalpitāstena śailānāṃ saritāmantareṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समेषु चावकाशेषु पुरादीनां विभक्तयः। तेन सीराग्रकृष्टेयं धान्यैरुप्तैर्यथाविधि

sameṣu cāvakāśeṣu purādīnāṃ vibhaktayaḥ| tena sīrāgrakṛṣṭeyaṃ dhānyairuptairyathāvidhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ससस्या क्रियते क्षोणी भगवत्यम्बुदागमे। इत्युद्भवो निगदितः प्रथमो नृपस्य। धर्मेण सार्धमपि चाश्रमवर्णभेदाः। प्रोक्ताः कृषिव्यतिकरोऽपि च दर्शितस्ते। कार्त्स्न्येन वत्स शृणु देशविभागभूमिम्

sasasyā kriyate kṣoṇī bhagavatyambudāgame| ityudbhavo nigaditaḥ prathamo nṛpasya| dharmeṇa sārdhamapi cāśramavarṇabhedāḥ| proktāḥ kṛṣivyatikaro'pi ca darśitaste| kārtsnyena vatsa śṛṇu deśavibhāgabhūmim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.