Bhoja: Samarāṅgaṇa-sūtradhāra 72

इदानीं वर्तिकालक्ष्म भूमिबन्धश्च कथ्यते। गुल्मान्तरे शुभे क्षेत्रे पद्मिन्यां सरितस्तटे

idānīṃ vartikālakṣma bhūmibandhaśca kathyate| gulmāntare śubhe kṣetre padminyāṃ saritastaṭe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पार्वतानां च कक्षेषु वापिकाननान्तरे। भौमा लवणपिण्डाः स्युर्मूलेषु च महीरुहाम्

pārvatānāṃ ca kakṣeṣu vāpikānanāntare| bhaumā lavaṇapiṇḍāḥ syurmūleṣu ca mahīruhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षेत्रेष्वेतेषु या जाताः स्थिराः श्लक्ष्णाश्च पाण्डराः। ग्राह्या मृद्वावसासेष्वा विज्ञेया कटुशर्करा

kṣetreṣveteṣu yā jātāḥ sthirāḥ ślakṣṇāśca pāṇḍarāḥ| grāhyā mṛdvāvasāseṣvā vijñeyā kaṭuśarkarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षेत्राणामानुपूर्व्येण मृत्तिका कथिता शुभा। पेषयेत्कुट्टयित्वा तां ततः कल्कं समाचरेत्

kṣetrāṇāmānupūrvyeṇa mṛttikā kathitā śubhā| peṣayetkuṭṭayitvā tāṃ tataḥ kalkaṃ samācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालिभक्तस्य दातव्यस्तत्र भागो यथोदितः। ग्रीष्मर्तौ सप्तमं भागं शीतकाले च पञ्चमम्

śālibhaktasya dātavyastatra bhāgo yathoditaḥ| grīṣmartau saptamaṃ bhāgaṃ śītakāle ca pañcamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षष्ठं शरदि वर्षासु चतुर्थं भागमानयेत्। वर्तिकाबन्धनार्थामायान्ति तेन ता

ṣaṣṭhaṃ śaradi varṣāsu caturthaṃ bhāgamānayet| vartikābandhanārthāmāyānti tena tā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्राया शालिवक्क्राभा यवं यव्यां सुखगृहम्। कुर्कुटाराग्रसदृशी कर्मभागविकल्पतः

agrāyā śālivakkrābhā yavaṃ yavyāṃ sukhagṛham| kurkuṭārāgrasadṛśī karmabhāgavikalpataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिक्षाकालेऽङ्गुलद्वन्द्वं प्रमाणेन विधीयते। कुथरेखासु शस्यन्ते वर्तिकाः त्र्यङ्गुलोन्मिताः

śikṣākāle'ṅguladvandvaṃ pramāṇena vidhīyate| kutharekhāsu śasyante vartikāḥ tryaṅgulonmitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पटा रेखासु कुर्वीत मानेन चतुरङ्गुलाः। इदानीमभिधास्यामो वसुधाबन्धनक्रियाम्

paṭā rekhāsu kurvīta mānena caturaṅgulāḥ| idānīmabhidhāsyāmo vasudhābandhanakriyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्षिका चैव कूटाश्च --- पट एव च। तस्य तस्य किभान भूमिबन्धो निगद्यते

pakṣikā caiva kūṭāśca --- paṭa eva ca| tasya tasya kibhāna bhūmibandho nigadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुण्यनक्षत्रवारेषु माङ्गल्यदिवसेषु च। क्षतो वासो भुक्ता च कर्ता भर्ताथ शिक्षकः

puṇyanakṣatravāreṣu māṅgalyadivaseṣu ca| kṣato vāso bhuktā ca kartā bhartātha śikṣakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेकवर्णैः कुसुमैर्गन्धैः न कृपापाः। नानाधूपैः सुरभिभिरर्चयित्वारभेत ताम्

anekavarṇaiḥ kusumairgandhaiḥ na kṛpāpāḥ| nānādhūpaiḥ surabhibhirarcayitvārabheta tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवसूत्रात्तुलमृद्वस्तितजलेन समं समम्। नवत्वामात्सदृशं वृक्तनभविद्वात्यपराक्रियः

navasūtrāttulamṛdvastitajalena samaṃ samam| navatvāmātsadṛśaṃ vṛktanabhavidvātyaparākriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिङ्गसूत्रविनीक्षेतानिकटं सहतं नवः। अनुत्ततमनिस्मं च कुर्याद्यावत्क्षितौ समम्

liṅgasūtravinīkṣetānikaṭaṃ sahataṃ navaḥ| anuttatamanismaṃ ca kuryādyāvatkṣitau samam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुस्थितं जलवक्षायं सम्यगालोक्य धीमता। कृत्वा भूमिक्रियामेतां पश्चाद्बन्धनमाचरेत्

susthitaṃ jalavakṣāyaṃ samyagālokya dhīmatā| kṛtvā bhūmikriyāmetāṃ paścādbandhanamācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लुचिमलांस्तिस्व व्रीहितण्डुलसन्निभाम्। संगृह्य तीर्थमथवा पिष्ट्वा कल्कं समाचरेत्

lucimalāṃstisva vrīhitaṇḍulasannibhām| saṃgṛhya tīrthamathavā piṣṭvā kalkaṃ samācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन पिण्डं प्रकुर्वीत शोषेयेचतमात्तयो। शवयेत् कल्कयेद्येन व्यासाद्व्यषव्यस्तुया

tena piṇḍaṃ prakurvīta śoṣeyecatamāttayo| śavayet kalkayedyena vyāsādvyaṣavyastuyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमेव चतुष्कोन्ता सप्त वारान् प्रघर्षयेत्। हस्तेन संमृशेत् पश्चाद्यथा लोनं च जायते

evameva catuṣkontā sapta vārān pragharṣayet| hastena saṃmṛśet paścādyathā lonaṃ ca jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथवा शिक्षिकाभूमौ खरवन्धनमाचरेत्। पूर्वोदितस्य कल्कस्य निर्यासे बन्धनं क्षिपेत्

athavā śikṣikābhūmau kharavandhanamācaret| pūrvoditasya kalkasya niryāse bandhanaṃ kṣipet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चभागप्रमाणेन ग्रीष्मकालेषु शस्यते। शरद्यंशत्रयं साधं त्रीनंशा समागमम्

pañcabhāgapramāṇena grīṣmakāleṣu śasyate| śaradyaṃśatrayaṃ sādhaṃ trīnaṃśā samāgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्षाकाले हि भागेन प्रदद्यादिति निश्चयः। पञ्चभागप्रमाणेन ग्रीष्मसं ---

varṣākāle hi bhāgena pradadyāditi niścayaḥ| pañcabhāgapramāṇena grīṣmasaṃ ---

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बन्धानयं प्रकुर्वीतापपूर्वकं धिनाक्षितो। लेपयेद् रोमकूर्चेण शुष्कां शुष्कामनुक्रमात्

bandhānayaṃ prakurvītāpapūrvakaṃ dhinākṣito| lepayed romakūrceṇa śuṣkāṃ śuṣkāmanukramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तोयेन हस्तक्तवचि प्रदातव्यो विचक्षणैः। विधिनैवं कृतं श्रेष्ठं शिक्षिकाभूमिबन्धनम्

toyena hastaktavaci pradātavyo vicakṣaṇaiḥ| vidhinaivaṃ kṛtaṃ śreṣṭhaṃ śikṣikābhūmibandhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बन्धनं कुड्यभूमेश्च यथावत्कथ्यतेऽधुना। स्नुहीवास्तुककूश्माण्डकुद्दालीनामुपाहरेत्

bandhanaṃ kuḍyabhūmeśca yathāvatkathyate'dhunā| snuhīvāstukakūśmāṇḍakuddālīnāmupāharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीरमन्यतमस्यापामामीस्येक्षरुकस्य च। तेषांणां वागसूत्रे सप्तरात्रं निधापयेत्

kṣīramanyatamasyāpāmāmīsyekṣarukasya ca| teṣāṃṇāṃ vāgasūtre saptarātraṃ nidhāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिंहपासननिम्बानां त्रिफलव्याधेर्द्यातयो। समाहरेद्यथालाभं कथया कुटजस्य च

siṃhapāsananimbānāṃ triphalavyādherdyātayo| samāharedyathālābhaṃ kathayā kuṭajasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कषायक्षारयुक्तेन सामुद्र लवणेन च। पूर्वा कुढ्यं रामं कृत्वा कषायैः परिषे परिषेभयतु

kaṣāyakṣārayuktena sāmudra lavaṇena ca| pūrvā kuḍhyaṃ rāmaṃ kṛtvā kaṣāyaiḥ pariṣe pariṣebhayatu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिक्कणां मृदमादाय स्थूलपाषाणवर्जिताम्। मानुषांस्ताद्द्विगुणान् स्यवालुकामृदाम्। ककुभस्य स्कन्दद्याधान्माषाणां शालमलेरपि। श्रीफलानां रसं तद्वद् दद्यात्कालानुरूपतः

cikkaṇāṃ mṛdamādāya sthūlapāṣāṇavarjitām| mānuṣāṃstāddviguṇān syavālukāmṛdām| kakubhasya skandadyādhānmāṣāṇāṃ śālamalerapi| śrīphalānāṃ rasaṃ tadvad dadyātkālānurūpataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वकालानुसारेण यत्प्रोक्तं बन्धनं क्षितेः। तत्सर्वं सिकतायुक्तं कृत्वैकत्र नवं बुधः

pūrvakālānusāreṇa yatproktaṃ bandhanaṃ kṣiteḥ| tatsarvaṃ sikatāyuktaṃ kṛtvaikatra navaṃ budhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुमाद्यमालयापातं म हस्तिचर्मप्रमाणतः। विशेषां ष्याथ प्रतिक्षिपेत्तोयं कुर्यादशसन्निभाम्

kumādyamālayāpātaṃ ma hasticarmapramāṇataḥ| viśeṣāṃ ṣyātha pratikṣipettoyaṃ kuryādaśasannibhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशुद्ध विमलं स्निग्धं पाण्डुरं मृदुलं स्फुटम्। पूर्वोदितां समादाय विधिवत्कण्टकर्करीम्

viśuddha vimalaṃ snigdhaṃ pāṇḍuraṃ mṛdulaṃ sphuṭam| pūrvoditāṃ samādāya vidhivatkaṇṭakarkarīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां कुट्टयित्वा घृष्ट्वा च कल्कं कुर्याद् विचक्षणः। पूर्वोक्तभक्तभागं च निर्यासांश्च प्रदापयेत्

tāṃ kuṭṭayitvā ghṛṣṭvā ca kalkaṃ kuryād vicakṣaṇaḥ| pūrvoktabhaktabhāgaṃ ca niryāsāṃśca pradāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्वङ्क यदि वा दद्यात् कूटसर्करया समम्। त्रीन् वारान् लेपयेत्कुड्यं पूर्वोक्तेन विचक्षणः

viṣvaṅka yadi vā dadyāt kūṭasarkarayā samam| trīn vārān lepayetkuḍyaṃ pūrvoktena vicakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हलेन हस्तमालिप्य प्रदद्यात् कूटकूर्तकाम्। जायते विधिनानेन कुड्यबन्धनमुत्तमम्

halena hastamālipya pradadyāt kūṭakūrtakām| jāyate vidhinānena kuḍyabandhanamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साम्प्रतं कथयिष्यामः पट्टभूमिनिबन्धनम्। बिम्बाबीजानि संगृह्य त्यक्त्वा तेषां मलं बुधः

sāmprataṃ kathayiṣyāmaḥ paṭṭabhūminibandhanam| bimbābījāni saṃgṛhya tyaktvā teṣāṃ malaṃ budhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं विशोध्य निष्पावान् यदि वा शालितण्डुलान्। तेषामन्यतमं श्लक्ष्णं पिष्ट्वा पात्रे विपाचयेत्

evaṃ viśodhya niṣpāvān yadi vā śālitaṇḍulān| teṣāmanyatamaṃ ślakṣṇaṃ piṣṭvā pātre vipācayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पट्टमालिप्य बन्धेन पूर्वोक्तमिवा विधिमा चरेत्। पूर्वोक्तनिर्यासा पुना विधात्तयः कटशर्कराम्

paṭṭamālipya bandhena pūrvoktamivā vidhimā caret| pūrvoktaniryāsā punā vidhāttayaḥ kaṭaśarkarām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तोयेन तां प्रचांकृत्य पटमालेखयेत्तया। अनेन विधिना बन्धश्चित्रकर्मणि शस्यते

toyena tāṃ pracāṃkṛtya paṭamālekhayettayā| anena vidhinā bandhaścitrakarmaṇi śasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधिनान्येन वा कुर्यात् सादानां भूमिबन्धनम्। प्राद्यद्यामिकतालपङ्कनिर्यास समन्विताम्

vidhinānyena vā kuryāt sādānāṃ bhūmibandhanam| prādyadyāmikatālapaṅkaniryāsa samanvitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्याससंयुतां दद्यात्त्रिस्ततः कटशर्कराम्। पाटायनां भूमिबन्धोऽयं विक्षेप्तव्यः प्रयत्नतः

niryāsasaṃyutāṃ dadyāttristataḥ kaṭaśarkarām| pāṭāyanāṃ bhūmibandho'yaṃ vikṣeptavyaḥ prayatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोमयेन कटंपेने शैस्तदनन्तरम्। कटशर्करयुक्तिवारास्त्राक्तर्चकेन च। यथा पन्यत्तास्वां पश्चाद् भूमिबन्धः कटेपिहः

gomayena kaṭaṃpene śaistadanantaram| kaṭaśarkarayuktivārāstrāktarcakena ca| yathā panyattāsvāṃ paścād bhūmibandhaḥ kaṭepihaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति निगदितमेवं लक्षणं वर्तिकाना- मिहकपदकुड्यक्ष्मानिविविविधेश्च ।। इदमखिलमवैति ग्रन्थतो योऽर्थतश्च। प्रतिवति स विधातुर्विभ्रमस्यास्य योगात्

iti nigaditamevaṃ lakṣaṇaṃ vartikānā- mihakapadakuḍyakṣmānivivividheśca || idamakhilamavaiti granthato yo'rthataśca| prativati sa vidhāturvibhramasyāsya yogāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.