Bhoja: Samarāṅgaṇa-sūtradhāra 75

ब्रूमोऽथ मातमङ्गणां परमाण्वादि तद्भवेत्

brūmo'tha mātamaṅgaṇāṃ paramāṇvādi tadbhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परमाणू रजो रोम लिक्षा प्ररिका यवोऽङ्गुलम्। क्रमशोऽष्टगुणा वृद्धिरेवं मानाङ्गुलं भवेत्

paramāṇū rajo roma likṣā prarikā yavo'ṅgulam| kramaśo'ṣṭaguṇā vṛddhirevaṃ mānāṅgulaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्व्यङ्गुलो गोलको ज्ञेयः कलां वा तां प्रचक्षते। द्वे कले गोलकौ बाहौ भागो मानेन तेन तु

dvyaṅgulo golako jñeyaḥ kalāṃ vā tāṃ pracakṣate| dve kale golakau bāhau bhāgo mānena tena tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयामाद् विस्तृतेश्चित्रमन्यूनाधिकमाचरेत्। देवादीनां शरीरं स्याद्विस्तारेणाष्टभागिकम्

āyāmād vistṛteścitramanyūnādhikamācaret| devādīnāṃ śarīraṃ syādvistāreṇāṣṭabhāgikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिदशद्गायतं चैतद् विदध्याच्चित्रशास्त्रवित्। असुराणां सरं स्याद्भागान् समार्धसंयुतान्

tridaśadgāyataṃ caitad vidadhyāccitraśāstravit| asurāṇāṃ saraṃ syādbhāgān samārdhasaṃyutān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तारेण तदायामादेकान्नत्रिंशदिष्यते। सप्तभागं राक्षसानां विस्तारेणायतं पुनः

vistāreṇa tadāyāmādekānnatriṃśadiṣyate| saptabhāgaṃ rākṣasānāṃ vistāreṇāyataṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तविंशतिभागं स्याद्यत् पुनर्दिव्यमानुषम्। सार्धा तु षडंशास्त कुर्यात्याद्वशत्यायतम्

saptaviṃśatibhāgaṃ syādyat punardivyamānuṣam| sārdhā tu ṣaḍaṃśāsta kuryātyādvaśatyāyatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षड्भागविस्तृतं कार्यं शरीरं मर्त्यजन्मनि। चतुर्विंशतिभागान् --- सार्धान् कुर्वीत दैर्घ्यतः

ṣaḍbhāgavistṛtaṃ kāryaṃ śarīraṃ martyajanmani| caturviṃśatibhāgān --- sārdhān kurvīta dairghyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरुषस्योत्तमस्यैतन्मानमस्माभिरीरितम्। मध्यमस्य तु सार्धं स्याद्विस्ताराद्भागपञ्चमम्

puruṣasyottamasyaitanmānamasmābhirīritam| madhyamasya tu sārdhaṃ syādvistārādbhāgapañcamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयामस्तस्य तु प्रोक्तो विंशतिंस्विति रन्विता। कनीयसानां कुब्जानां विस्तारान् पञ्चभागिका

āyāmastasya tu prokto viṃśatiṃsviti ranvitā| kanīyasānāṃ kubjānāṃ vistārān pañcabhāgikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दैर्घ्यमस्य विधातव्यस्तथा शरीरस्य विस्तरा पञ्चभागिका। दैर्घ्यं द्वाविंशतिर्भागा वपुषोऽस्य प्रशस्यते

dairghyamasya vidhātavyastathā śarīrasya vistarā pañcabhāgikā| dairghyaṃ dvāviṃśatirbhāgā vapuṣo'sya praśasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्यां शरीरस्य कुब्जानां विस्तारात्पञ्चभागिकम्। दैर्घ्यमस्य विधातव्यं तथा भागं शुभदश

kāryāṃ śarīrasya kubjānāṃ vistārātpañcabhāgikam| dairghyamasya vidhātavyaṃ tathā bhāgaṃ śubhadaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भागपञ्चकविस्तारं वामनानां वपुर्भवेत्। कुर्वीत सार्धान् सप्तैव भागान् दैर्घ्येण तद्वत्पुनः

bhāgapañcakavistāraṃ vāmanānāṃ vapurbhavet| kurvīta sārdhān saptaiva bhāgān dairghyeṇa tadvatpunaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किंवांराणि प्रोक्तं प्रमाणमिदमेदमेव हि। प्रथमानं तु विस्तारो वपुषॐऽशचतुष्टयम्

kiṃvāṃrāṇi proktaṃ pramāṇamidamedameva hi| prathamānaṃ tu vistāro vapuṣaoṃ'śacatuṣṭayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दैर्घ्यैदो पुनमूस्ये भागषट्कप्रमाणतः। उक्तं देहप्रमाणस्य भागसूत्रमिदं पृथक्

dairghyaido punamūsye bhāgaṣaṭkapramāṇataḥ| uktaṃ dehapramāṇasya bhāgasūtramidaṃ pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवानामसुराणां च राक्षसानां तथैव च। दिव्यमानुषमर्त्यानां कुब्जवामनयोरपि। किन्नराणां सभूतानां क्रमेणास्मिन्नुदाहृतम्

devānāmasurāṇāṃ ca rākṣasānāṃ tathaiva ca| divyamānuṣamartyānāṃ kubjavāmanayorapi| kinnarāṇāṃ sabhūtānāṃ krameṇāsminnudāhṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थमण्डक वेले च वनं क्रमं। कायमानमपि जातिभेदतः ।। भावतश्च कथितं विभाजन्मना वयन्। यलित्याख्या स्तखलु चित्रवित्तमः

itthamaṇḍaka vele ca vanaṃ kramaṃ| kāyamānamapi jātibhedataḥ || bhāvataśca kathitaṃ vibhājanmanā vayan| yalityākhyā stakhalu citravittamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मानसमुत्पत्तिर्यथावदभिधीयते

atha mānasamutpattiryathāvadabhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवानां त्रीणि रूपाणि सुरजो --- कुम्भकौ। स्याद्दिव्यमानुषस्यैकं शरीरं दिव्यमानुषम्

devānāṃ trīṇi rūpāṇi surajo --- kumbhakau| syāddivyamānuṣasyaikaṃ śarīraṃ divyamānuṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असुराणां त्रिधा रूपं चक्रमुत्तीर्णकं तथा। दुर्दरः शकटः कूर्मत्रिदिवौ इति द्वे रक्षसां पुनः

asurāṇāṃ tridhā rūpaṃ cakramuttīrṇakaṃ tathā| durdaraḥ śakaṭaḥ kūrmatridivau iti dve rakṣasāṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुंसां रूपाणि पञ्च स्युस्तान्युच्यन्ते यथाक्रमम्। हंसः सामाप्ररूचको भक्तामालाव्य एव च

puṃsāṃ rūpāṇi pañca syustānyucyante yathākramam| haṃsaḥ sāmāprarūcako bhaktāmālāvya eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुयस्वविद्विधौ ज्ञेयो मेषो वृत्तकरस्तथा। वामनास्त्रिविधा ज्ञेयाः सपिण्डास्थानपद्मकाः

kuyasvavidvidhau jñeyo meṣo vṛttakarastathā| vāmanāstrividhā jñeyāḥ sapiṇḍāsthānapadmakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कूष्माण्डकर्वटस्तिर्यक्--- प्रथमतः। मयूरः कुर्वटः काशः किन्नरस्त्रिविधो भवेत्

kūṣmāṇḍakarvaṭastiryak--- prathamataḥ| mayūraḥ kurvaṭaḥ kāśaḥ kinnarastrividho bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वालकापौरुषी वृत्ता --- दण्डका तथा। त्रयः पञ्चधा प्रोक्ताः समस्ताश्चित्रवेदिभिः

vālakāpauruṣī vṛttā --- daṇḍakā tathā| trayaḥ pañcadhā proktāḥ samastāścitravedibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भद्रो मन्दो मृगो मिश्र इति हस्ती चतुर्विधः। जन्मतस्त्रिविधं प्राहु ग्निधिर्न र्गिरिनद्यूरुखांश्रयम्

bhadro mando mṛgo miśra iti hastī caturvidhaḥ| janmatastrividhaṃ prāhu gnidhirna rgirinadyūrukhāṃśrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विविधा वाजिनो रथ्य पारसादुत्तरान्ततः। सिंहाश्चतुर्धा शिखरबिलद्गमतृणारव्यया

vividhā vājino rathya pārasāduttarāntataḥ| siṃhāścaturdhā śikharabiladgamatṛṇāravyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यालाः षोडश निर्दिष्टा हरिणो गृध्रकः शुकः। कुक्कुटः सिंहशार्दूलवृकाजागण्डकीगजाः

vyālāḥ ṣoḍaśa nirdiṣṭā hariṇo gṛdhrakaḥ śukaḥ| kukkuṭaḥ siṃhaśārdūlavṛkājāgaṇḍakīgajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रडाश्वमहिषश्वानो मर्कटः खर इत्यमी। एसामिन्दमासं यं याम्यनैरृतवारुणै

kraḍāśvamahiṣaśvāno markaṭaḥ khara ityamī| esāmindamāsaṃ yaṃ yāmyanairṛtavāruṇai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायव्यां सौम्यमित्युक्तं जज्ञिपातमिहव्यधारु। नतस्तमिहर्भामः शिषद्या सूकरोऽपि च

vāyavyāṃ saumyamityuktaṃ jajñipātamihavyadhāru| natastamiharbhāmaḥ śiṣadyā sūkaro'pi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पशुर्गोः सुसुमारुश्च गजमेषश्चतुर्मुख। तुरङ्गसिंहशार्दूलमेषाश्चेत्यत्र षोडश

paśurgoḥ susumāruśca gajameṣaścaturmukha| turaṅgasiṃhaśārdūlameṣāścetyatra ṣoḍaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातसंस्तृतिः ।। शुक्लवासाः शुचिर्दक्षः स्त्रीशूद्रा नभिलाषुकः। स्थाने कर्मारभेतैतद्विभक्ते संवृतेऽपि च

jātasaṃstṛtiḥ || śuklavāsāḥ śucirdakṣaḥ strīśūdrā nabhilāṣukaḥ| sthāne karmārabhetaitadvibhakte saṃvṛte'pi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरम्भो देवतार्चानां रोहिण्यामुत्तरेषु च। साधकं वा भवेत्यस्तु भवारम्भो विधीयते

ārambho devatārcānāṃ rohiṇyāmuttareṣu ca| sādhakaṃ vā bhavetyastu bhavārambho vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुखं भागेन कुर्वीत ग्रीवा वक्त्रात् त्रिभागिका। ओयमतन्मुखं ज्ञेयं केशान्तं द्वादशाङ्गुलम्

mukhaṃ bhāgena kurvīta grīvā vaktrāt tribhāgikā| oyamatanmukhaṃ jñeyaṃ keśāntaṃ dvādaśāṅgulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशैवाङ्गुलान्येतद्विस्तारेण पुनर्भवेत्। प्रविमानं त्रिभागेन नासिका च त्रिभागतः

dvādaśaivāṅgulānyetadvistāreṇa punarbhavet| pravimānaṃ tribhāgena nāsikā ca tribhāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिभागेन ललाटं स्यादुत्सेधात्त्रिसमं मुखम्। अक्षिणी द्व्यङ्गुलायामे तदर्धाध्यपि विस्तृते

tribhāgena lalāṭaṃ syādutsedhāttrisamaṃ mukham| akṣiṇī dvyaṅgulāyāme tadardhādhyapi vistṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तारकाक्षित्रिभागेन कर्तव्या सुप्रतिष्ठिता। तारकायास्ततो मध्ये ज्योतिस्त्र्यंशेन कल्पयेत्

tārakākṣitribhāgena kartavyā supratiṣṭhitā| tārakāyāstato madhye jyotistryaṃśena kalpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रवौ व्यक्षिरामे कुर्यादक्षिमांसयो। मंकाराणा स्युरुच्चाता सम्यगालिखेत्। एवं विधानतो योज्यं रूपजातमशेषतः

bhravau vyakṣirāme kuryādakṣimāṃsayo| maṃkārāṇā syuruccātā samyagālikhet| evaṃ vidhānato yojyaṃ rūpajātamaśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातीनां वशत इति प्रमाणमुक्तं। दिवादिष्वखिलमुक्तं देवामिदं स्फुटं विदित्वा। यश्चित्रं लिखति बहुप्रकारमस्मै। प्राधान्यं वितरति चित्रकृत्समूहः

jātīnāṃ vaśata iti pramāṇamuktaṃ| divādiṣvakhilamuktaṃ devāmidaṃ sphuṭaṃ viditvā| yaścitraṃ likhati bahuprakāramasmai| prādhānyaṃ vitarati citrakṛtsamūhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.