Bhoja: Samarāṅgaṇa-sūtradhāra 76

प्रतिमानामथ ब्रूमो लक्षणं द्र व्यमेव च। सुवर्णरूप्यताम्राः स्युर्दारुलेखानि शक्तितः

pratimānāmatha brūmo lakṣaṇaṃ dra vyameva ca| suvarṇarūpyatāmrāḥ syurdārulekhāni śaktitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्रं चेति विनिर्दिष्टं द्र व्यमर्चासु सप्तधा। सुवर्णं पुष्टिकृद्विद्याद्र जतं कीर्तिवर्धनम्

citraṃ ceti vinirdiṣṭaṃ dra vyamarcāsu saptadhā| suvarṇaṃ puṣṭikṛdvidyādra jataṃ kīrtivardhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रजाविवृद्धिजं ताम्रं शैलेयं भूजयावहम्। आयुष्यं दावरवं द्र व्यं लेख्यचित्रे धनावहे

prajāvivṛddhijaṃ tāmraṃ śaileyaṃ bhūjayāvaham| āyuṣyaṃ dāvaravaṃ dra vyaṃ lekhyacitre dhanāvahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रारभेद् विधिना प्राज्ञो ब्रह्मचारी जितेन्द्रि यः। हविष्यनियताहारो जपहोमपरायणः

prārabhed vidhinā prājño brahmacārī jitendri yaḥ| haviṣyaniyatāhāro japahomaparāyaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शयानो धरणीपृष्ठे कुशास्तरणे तदन्तरम्। अप्राप्ताया द्वयोर्मध्यं भवेत्पञ्चाक्षिसम्मितम्

śayāno dharaṇīpṛṣṭhe kuśāstaraṇe tadantaram| aprāptāyā dvayormadhyaṃ bhavetpañcākṣisammitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेत्रश्रवणयोर्मध्यं भवेदङ्गुलपञ्चकम्। कर्णौ चाक्षिसमौ ज्ञेयावुत्सेधाद्द्विगुणायतौ

netraśravaṇayormadhyaṃ bhavedaṅgulapañcakam| karṇau cākṣisamau jñeyāvutsedhāddviguṇāyatau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साकर्णपाली स्यान्मध्यं पत्पिष्यल्यकृकूटयोः। द्विभागोलकायता पिष्पल्याश्रिताङ्गुलविस्तृता

sākarṇapālī syānmadhyaṃ patpiṣyalyakṛkūṭayoḥ| dvibhāgolakāyatā piṣpalyāśritāṅgulavistṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरोमप्रभवा ज्ञेया व्याकृष्टधनुराकृतिः। एवम्प्रमाणं स्यादेषां कर्णपृष्ठाश्रयोऽपि च

aromaprabhavā jñeyā vyākṛṣṭadhanurākṛtiḥ| evampramāṇaṃ syādeṣāṃ karṇapṛṣṭhāśrayo'pi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्ध्वबन्धादधोबन्धः कर्णमूलसमाश्रितः। अध्यर्धं गोलकं ज्ञेयः पृष्ठतश्चैवमेव सः

ūrdhvabandhādadhobandhaḥ karṇamūlasamāśritaḥ| adhyardhaṃ golakaṃ jñeyaḥ pṛṣṭhataścaivameva saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्पावसदृशाकारा कर्तव्या कर्णपिप्पली। आयामेनाङ्गुलं सा स्याद्विस्तारेण चतुर्यवा

niṣpāvasadṛśākārā kartavyā karṇapippalī| āyāmenāṅgulaṃ sā syādvistāreṇa caturyavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिप्पल्याधातयोर्मध्ये लकार इति संज्ञितः। स्यादध्यर्धाङ्गुलायामो विस्तारेण च सोऽङ्गुलम्

pippalyādhātayormadhye lakāra iti saṃjñitaḥ| syādadhyardhāṅgulāyāmo vistāreṇa ca so'ṅgulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्ये लकारो निम्नः स्यान्मानाद्यवचतुष्टयम्। मूले पिप्पलिकायाः स्याच्छ्रोत्रच्छिद्रं चतुर्यवम्

madhye lakāro nimnaḥ syānmānādyavacatuṣṭayam| mūle pippalikāyāḥ syācchrotracchidraṃ caturyavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या गोलकारपीगूष्मो स्तूतिकेति प्रकीर्तिता। अर्धाङ्गुलायता सा स्याद्यवद्वितयविस्तृता

yā golakārapīgūṣmo stūtiketi prakīrtitā| ardhāṅgulāyatā sā syādyavadvitayavistṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लकारावर्तयोर्मध्ये पीयुषी सा प्रकीर्तिता। अङ्गुलद्वितयायामा विस्तृता साधमङ्गुलम्

lakārāvartayormadhye pīyuṣī sā prakīrtitā| aṅguladvitayāyāmā vistṛtā sādhamaṅgulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णस्य बाह्या रेखा या तामावर्तं प्रचक्षते। षडङ्गुलप्रमाणः स्याद्वक्रो वृत्तायतश्च सः

karṇasya bāhyā rekhā yā tāmāvartaṃ pracakṣate| ṣaḍaṅgulapramāṇaḥ syādvakro vṛttāyataśca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूलांशोऽर्धाङ्गुलः कार्यः क्रमान्मध्ये यवद्वयम्। अग्रे यवप्रमाणश्च विस्तारेण विधीयते

mūlāṃśo'rdhāṅgulaḥ kāryaḥ kramānmadhye yavadvayam| agre yavapramāṇaśca vistāreṇa vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लकारावर्तयोर्मध्यमुद्धात इति कीर्तितम्। अधोभागे --- पीयूष्या विस्तारेण यवत्रयम्

lakārāvartayormadhyamuddhāta iti kīrtitam| adhobhāge --- pīyūṣyā vistāreṇa yavatrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्ध्वतः कर्णविस्तारो गोलकाद् द्वियवान्वितः। मध्ये च द्विगुणं नालं मूले मात्रा सषड्यवा

ūrdhvataḥ karṇavistāro golakād dviyavānvitaḥ| madhye ca dviguṇaṃ nālaṃ mūle mātrā saṣaḍyavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुदायप्रमाणे णोलकद्वितयायतः। कर्णप्रसप्तः कर्तव्यो निम्नोच्चूमतविभागवान्

samudāyapramāṇe ṇolakadvitayāyataḥ| karṇaprasaptaḥ kartavyo nimnoccūmatavibhāgavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गुलं पश्चिमं नालं पूर्वमर्धाङ्गुलं भवेत्। कुर्वीत कोमले नाले कला द्वितयमायते

aṅgulaṃ paścimaṃ nālaṃ pūrvamardhāṅgulaṃ bhavet| kurvīta komale nāle kalā dvitayamāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रवणस्य विभागोऽयं पर्वायथावत् परिकीर्तितः। अन्यूनाधिकमानः स्यात्प्रशस्तो दूषितोऽन्यथा

śravaṇasya vibhāgo'yaṃ parvāyathāvat parikīrtitaḥ| anyūnādhikamānaḥ syātpraśasto dūṣito'nyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिबुकं द्व्यङ्गुलायामं तस्यार्धमधरं विदुः। तदर्धमुत्तरोष्ठः स्याद्भाजी चार्धाङ्गुलोच्छ्रया

cibukaṃ dvyaṅgulāyāmaṃ tasyārdhamadharaṃ viduḥ| tadardhamuttaroṣṭhaḥ syādbhājī cārdhāṅgulocchrayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नासापुटौ तु विज्ञेयौ चतुर्थं भागमोष्ठयोः। तयोः प्रान्तौ तु कर्तव्यौ करवीरसमौ शुभौ

nāsāpuṭau tu vijñeyau caturthaṃ bhāgamoṣṭhayoḥ| tayoḥ prāntau tu kartavyau karavīrasamau śubhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तारकान्तःसमे चैव सृक्वणी परिचक्षते। नासिका स्यात्प्रमाणेन चतुरङ्गुलमायता

tārakāntaḥsame caiva sṛkvaṇī paricakṣate| nāsikā syātpramāṇena caturaṅgulamāyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुटप्रान्ते च विस्तारो नासाग्रस्याङ्गुलद्वयम्। विस्तारेणाङ्गुलान्यष्टौ तदर्थमपि चायतम्

puṭaprānte ca vistāro nāsāgrasyāṅguladvayam| vistāreṇāṅgulānyaṣṭau tadarthamapi cāyatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमाणगुणसंयुक्तं ललाटं परिकीर्तितम्। आरभ्य चिबूकाद्यावत् केशान्तं पश्चिमात्तथा

pramāṇaguṇasaṃyuktaṃ lalāṭaṃ parikīrtitam| ārabhya cibūkādyāvat keśāntaṃ paścimāttathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गणिकन्तं शिरसो मानं भवेद्द्वात्रिंशदङ्गुलम्। --- कर्णयोर्मध्ये मष्टकोऽष्टादशाङ्गुलः

gaṇikantaṃ śiraso mānaṃ bhaveddvātriṃśadaṅgulam| --- karṇayormadhye maṣṭako'ṣṭādaśāṅgulaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

--- ग्रीवयोः परीणाहो विंशतिश्चतुरन्विता। ग्रीवातः स्यादुरोभाग उरसो नाभिरेव च

--- grīvayoḥ parīṇāho viṃśatiścaturanvitā| grīvātaḥ syādurobhāga uraso nābhireva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नामेन्द्रं भवेद्भागौ द्वावुभयमेव च। ऊर्वोः समे मते जङ्घे जानुनी चतुरङ्गुले

nāmendraṃ bhavedbhāgau dvāvubhayameva ca| ūrvoḥ same mate jaṅghe jānunī caturaṅgule

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्दशाङ्गुलौ पादौ स्मृतावायाममानतः। षडङ्गुलौ तु विस्तारादुत्सेधाच्चतुरङ्गुलौ

caturdaśāṅgulau pādau smṛtāvāyāmamānataḥ| ṣaḍaṅgulau tu vistārādutsedhāccaturaṅgulau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चाङ्गुलपरीणाह अङ्गुलौ त्र्यङ्गुलायतः। अङ्गुष्ठकसमा चैव स्यादायामात्प्रदेशिनी

pañcāṅgulaparīṇāha aṅgulau tryaṅgulāyataḥ| aṅguṣṭhakasamā caiva syādāyāmātpradeśinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याः षोडशभागेन हीना स्यान्मध्यमाङ्गुलिः। अष्टभागेन मध्याया हीनां विद्यादनामिकाम्

tasyāḥ ṣoḍaśabhāgena hīnā syānmadhyamāṅguliḥ| aṣṭabhāgena madhyāyā hīnāṃ vidyādanāmikām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याश्चैवाष्टभागेन हीना ज्ञेया कनिष्ठिका। पादोनमङ्गुलं कुर्यादङ्गुष्ठस्य नखं बुधः

tasyāścaivāṣṭabhāgena hīnā jñeyā kaniṣṭhikā| pādonamaṅgulaṃ kuryādaṅguṣṭhasya nakhaṃ budhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गुलीनां नखान् कुर्यात् खं पञ्चत्र्यंशसंमितान्। कुर्वीताङ्गुलकोत्सेधं त्रिभ्यन्वित्तमङ्गुलाम्

aṅgulīnāṃ nakhān kuryāt khaṃ pañcatryaṃśasaṃmitān| kurvītāṅgulakotsedhaṃ tribhyanvittamaṅgulām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रदेशिन्यङ्गुलोत्सेधा हीना शेषा यथाक्रमम्। जङ्घामध्ये परीणाहो भवेदष्टादशाङ्गुलः

pradeśinyaṅgulotsedhā hīnā śeṣā yathākramam| jaṅghāmadhye parīṇāho bhavedaṣṭādaśāṅgulaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जानुमध्ये परीणाहस्त्वङ्गुलान्येकविंशतिः। तस्यैव सप्तमं भागं विद्याज्जानुकपालकम्

jānumadhye parīṇāhastvaṅgulānyekaviṃśatiḥ| tasyaiva saptamaṃ bhāgaṃ vidyājjānukapālakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊरुमध्ये परीणाहो भवेद्द्वात्रिंशदङ्गुलः। भागार्धमाशै वृषणौ मेढ्रं वृषणसंस्थितम्

ūrumadhye parīṇāho bhaveddvātriṃśadaṅgulaḥ| bhāgārdhamāśai vṛṣaṇau meḍhraṃ vṛṣaṇasaṃsthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षडङ्गुलपरीणाहं कोशस्तु चतुरङ्गुलः। अष्टादशाङ्गुलमिता विस्तारेण कटिर्भवेत्

ṣaḍaṅgulaparīṇāhaṃ kośastu caturaṅgulaḥ| aṣṭādaśāṅgulamitā vistāreṇa kaṭirbhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गुलार्धं भवेन्नारीरोधोवश्वाङ्गुलं भवेत्। नाभिमध्ये परीणाहः षट्चत्वारिंशदङ्गुलः

aṅgulārdhaṃ bhavennārīrodhovaśvāṅgulaṃ bhavet| nābhimadhye parīṇāhaḥ ṣaṭcatvāriṃśadaṅgulaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशाङ्गुलमात्रं तु स्तनयोरन्तरं विदुः। स्तनयोरुपरिष्टात्तु कक्षप्रान्तौ षडङ्गुलौ

dvādaśāṅgulamātraṃ tu stanayorantaraṃ viduḥ| stanayorupariṣṭāttu kakṣaprāntau ṣaḍaṅgulau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्सेधात्पृष्ठविस्तारो विंशतिश्चतुरन्विता। उरसः सह पृष्ठेन परीणाहः प्रकीर्तितः

utsedhātpṛṣṭhavistāro viṃśatiścaturanvitā| urasaḥ saha pṛṣṭhena parīṇāhaḥ prakīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षडङ्गात्परीमाणादङ्गुलानीति निश्चयः। परीणाहाच्चतुर्विंशत्यङ्गुलाष्टौ च विस्तृता

ṣaḍaṅgātparīmāṇādaṅgulānīti niścayaḥ| parīṇāhāccaturviṃśatyaṅgulāṣṭau ca vistṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रीवा कार्या भुजायामः षट्चत्वारिंशदङ्गुलः। पर्वोपरितनं बाहोः कार्यमष्टादशाङ्गुलम्

grīvā kāryā bhujāyāmaḥ ṣaṭcatvāriṃśadaṅgulaḥ| parvoparitanaṃ bāhoḥ kāryamaṣṭādaśāṅgulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षोडशाङ्गुलमात्रं तु द्वितीयं पर्व कथ्यते। बाहुमध्ये परीणाहो भवेदष्टादशाङ्गुलः

ṣoḍaśāṅgulamātraṃ tu dvitīyaṃ parva kathyate| bāhumadhye parīṇāho bhavedaṣṭādaśāṅgulaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवाहोस्तु परीणाहो भवति द्वादशाङ्गुलः। आयामेन तलत्वापि कीर्तितो द्वादशाङ्गुलः

pravāhostu parīṇāho bhavati dvādaśāṅgulaḥ| āyāmena talatvāpi kīrtito dvādaśāṅgulaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गुलीरहितः प्राज्ञैः सप्ताङ्गुल उदाहृतः। पञ्चाङ्गुलानि विस्तीर्णो लेखालक्षणलक्षितः

aṅgulīrahitaḥ prājñaiḥ saptāṅgula udāhṛtaḥ| pañcāṅgulāni vistīrṇo lekhālakṣaṇalakṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चाङ्गुलानि मानेन कर्तव्या मध्यमाङ्गुलिः। पर्वणोऽर्धं तु मध्याया हीनां विद्यात्प्रदेशिनीम्

pañcāṅgulāni mānena kartavyā madhyamāṅguliḥ| parvaṇo'rdhaṃ tu madhyāyā hīnāṃ vidyātpradeśinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रदेशिनीसमा चैव स्यादायामादनामिका। पर्वार्धमानहीना च प्रमाणेन कनिष्ठिका

pradeśinīsamā caiva syādāyāmādanāmikā| parvārdhamānahīnā ca pramāṇena kaniṣṭhikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गुलीनां नखाः कार्याः सर्वे पर्वार्धसंमिताः। आयाममात्रमेतासां परीणाहं प्रचक्षते

aṅgulīnāṃ nakhāḥ kāryāḥ sarve parvārdhasaṃmitāḥ| āyāmamātrametāsāṃ parīṇāhaṃ pracakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गुष्ठकस्य दैर्घ्यं स्यादङ्गुलानां चतुष्टयम्। पञ्चाङ्गुलं परीणाहं स्पष्टचारुयवाङ्कितं

aṅguṣṭhakasya dairghyaṃ syādaṅgulānāṃ catuṣṭayam| pañcāṅgulaṃ parīṇāhaṃ spaṣṭacāruyavāṅkitaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुङ्गास्थमानपर्यन्तात् किञ्चिद्धीना नखा मताः। अङ्गुष्ठकप्रदेशिन्योरन्तरं द्व्यङ्गुलं भवेत्

tuṅgāsthamānaparyantāt kiñciddhīnā nakhā matāḥ| aṅguṣṭhakapradeśinyorantaraṃ dvyaṅgulaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रीणामप्येवमेतत्स्यात्स्तनोरुजघनाधिकम्। त्रीणि चत्वारि चत्वारि त्रीणि चत्वार्यथापि च

strīṇāmapyevametatsyātstanorujaghanādhikam| trīṇi catvāri catvāri trīṇi catvāryathāpi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकादशैकाडश वा दशधा विंशतिस्त्रयम्। विंशतिस्त्रीणि च स्त्रीणां मानमेतत् प्रकीर्तितम्

ekādaśaikāḍaśa vā daśadhā viṃśatistrayam| viṃśatistrīṇi ca strīṇāṃ mānametat prakīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कनिष्ठं मानमेतत्स्यान्मध्यं सत्र्यंशमष्टकम्। पलानाष्टमकं सार्धमुत्तमं परिकीर्तितम्

kaniṣṭhaṃ mānametatsyānmadhyaṃ satryaṃśamaṣṭakam| palānāṣṭamakaṃ sārdhamuttamaṃ parikīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उरसश्च भवेत्तासां विस्तारोऽष्टादशाङ्गुलः। कर्तव्यः कटिविस्तारो विंशति चतुरुताः। एतत्प्रमाणमुद्दिष्टं प्रतिमानां समासतः

urasaśca bhavettāsāṃ vistāro'ṣṭādaśāṅgulaḥ| kartavyaḥ kaṭivistāro viṃśati caturutāḥ| etatpramāṇamuddiṣṭaṃ pratimānāṃ samāsataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमाणमेतत् सकलाशराणामर्धास्तु निर्दिष्टमनुक्रमेण । कार्यं सदा शिल्पिभिरंशुमतैर्यथोचितद्र व्यसमुद्भवासु

pramāṇametat sakalāśarāṇāmardhāstu nirdiṣṭamanukrameṇa | kāryaṃ sadā śilpibhiraṃśumatairyathocitadra vyasamudbhavāsu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.