Bhoja: Samarāṅgaṇa-sūtradhāra 79

परपादतले स्तम्भं यत्तिर्यक्सुप्रतिष्ठितम्। तत्प्राक्प्रदेलस्योर्ध्व सार्धया कलया भवेत्

parapādatale stambhaṃ yattiryaksupratiṣṭhitam| tatprākpradelasyordhva sārdhayā kalayā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राग्भङ्गोऽङ्गुष्ठमूलेच्छस्तत्रास्वीया कनिष्ठिका। कलामात्रं निजाङ्गुष्ठादंधासागं प्रपद्यते

prāgbhaṅgo'ṅguṣṭhamūlecchastatrāsvīyā kaniṣṭhikā| kalāmātraṃ nijāṅguṣṭhādaṃdhāsāgaṃ prapadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्पराङ्गुलम्बसूत्रं प्रतिपद्यते। यत्पराङ्गुष्ठमूलोत्थं लम्बसूत्रं प्रपद्यते। मध्येन पूर्वभागाप्ति सबन्धाङ्गुष्ठकस्य तत्

yatparāṅgulambasūtraṃ pratipadyate| yatparāṅguṣṭhamūlotthaṃ lambasūtraṃ prapadyate| madhyena pūrvabhāgāpti sabandhāṅguṣṭhakasya tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वपाष्णितलादूर्ध्वं विदध्यादङ्गुलत्रये। पाष्णेः परस्य पादस्य पूर्वपादं तिरस्कृतम्

pūrvapāṣṇitalādūrdhvaṃ vidadhyādaṅgulatraye| pāṣṇeḥ parasya pādasya pūrvapādaṃ tiraskṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अध्यर्धाक्षं यथाशास्त्रमेवं स्थानकमालिखेत्। अथ पार्श्वागतं नामस्थानं पञ्चममुच्यते

adhyardhākṣaṃ yathāśāstramevaṃ sthānakamālikhet| atha pārśvāgataṃ nāmasthānaṃ pañcamamucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यावर्तितमुखस्यान्ते ब्रह्मसूत्रं विधीयते। ललाटबाह्यलेखां च सूत्रस्पृष्टां प्रदर्शयेत्

vyāvartitamukhasyānte brahmasūtraṃ vidhīyate| lalāṭabāhyalekhāṃ ca sūtraspṛṣṭāṃ pradarśayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूत्रात्तु नासिकावंशः संवृद्ध्य द्वाक्षमानतः। अपाङ्गो द्विकले सूत्रात्कर्णो यंशात् कलाद्वये

sūtrāttu nāsikāvaṃśaḥ saṃvṛddhya dvākṣamānataḥ| apāṅgo dvikale sūtrātkarṇo yaṃśāt kalādvaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णो द्व्यङ्गुलविस्तारः शिरःपृष्ठं कला ततः। अस्य मध्यगतं सूत्रमास्यार्धं स्थापयेत् ततः

karṇo dvyaṅgulavistāraḥ śiraḥpṛṣṭhaṃ kalā tataḥ| asya madhyagataṃ sūtramāsyārdhaṃ sthāpayet tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गुले चिबुकं सूत्राद्धनुमध्यं चतुर्यवे। सार्धाङ्गुले ततः कण्ठवर्तिग्रीवाङ्गले नतः

aṅgule cibukaṃ sūtrāddhanumadhyaṃ caturyave| sārdhāṅgule tataḥ kaṇṭhavartigrīvāṅgale nataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गुलेन ततो हिक्का चतुर्भिर्ब्रह्मसूत्रतः। मूर्ध्ना श्रवणपाल्यन्तेनैति सूत्रं तदुच्यते

aṅgulena tato hikkā caturbhirbrahmasūtrataḥ| mūrdhnā śravaṇapālyantenaiti sūtraṃ taducyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रीवायाङ्गुल्यमध्येन मध्यसूत्रं तदुच्यते। भागे हिक्कामध्यसूत्रादण्डमूलं कलाद्वये

grīvāyāṅgulyamadhyena madhyasūtraṃ taducyate| bhāge hikkāmadhyasūtrādaṇḍamūlaṃ kalādvaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मात्राष्टके च पृष्ठं तो हृल्लेखाप्येवमेव हि। स्तनस्य मण्डलं तस्मादङ्गुलेन विधीयते

mātrāṣṭake ca pṛṣṭhaṃ to hṛllekhāpyevameva hi| stanasya maṇḍalaṃ tasmādaṅgulena vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कक्षा च पूर्वभागे स्यात्सूत्रात् पश्चभिरङ्गुलैः। मात्रात्रयेणापरस्मिन् भागे कक्षा विधीयते

kakṣā ca pūrvabhāge syātsūtrāt paścabhiraṅgulaiḥ| mātrātrayeṇāparasmin bhāge kakṣā vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभयोरन्तयोः प्राहुर्मध्यमष्टाङ्गुलं बुधाः। अङ्गुलैर्दशभिर्मध्यं पर्यन्तो मध्यसूत्रतः

ubhayorantayoḥ prāhurmadhyamaṣṭāṅgulaṃ budhāḥ| aṅgulairdaśabhirmadhyaṃ paryanto madhyasūtrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्यपृष्ठं चतुर्भिः स्यान्नाभिपृष्ठं च पञ्चभिः। नाभ्यन्तरेखा नवभिः कटिपृष्ठं कलात्रये

madhyapṛṣṭhaṃ caturbhiḥ syānnābhipṛṣṭhaṃ ca pañcabhiḥ| nābhyantarekhā navabhiḥ kaṭipṛṣṭhaṃ kalātraye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदरप्रान्तलेखा च ज्ञेया दशभिरङ्गुलैः। मां मा भ्रात्रयेणाभिरष्टाभि सूत्रात् स्फिजो मध्यं प्रचक्षते

udaraprāntalekhā ca jñeyā daśabhiraṅgulaiḥ| māṃ mā bhrātrayeṇābhiraṣṭābhi sūtrāt sphijo madhyaṃ pracakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वस्तिशीर्षे च नवभिः स्फिगन्तोऽष्टभिरङ्गुलैः। अष्टभिर्मेढ्रमूलं स्यादूरुमध्यं च सप्तभिः

vastiśīrṣe ca navabhiḥ sphiganto'ṣṭabhiraṅgulaiḥ| aṣṭabhirmeḍhramūlaṃ syādūrumadhyaṃ ca saptabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गुलैः पञ्चभिर्मूलमूरोः पार्श्वात्यमुच्यते। चतुर्भिरङ्गुलैः सार्धैः करमध्यं च पृष्ठतः

aṅgulaiḥ pañcabhirmūlamūroḥ pārśvātyamucyate| caturbhiraṅgulaiḥ sārdhaiḥ karamadhyaṃ ca pṛṣṭhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्रतः पञ्चभिः सार्धैस्तदेव प्राहुरङ्गुलैः। करमध्याङ्गुलैर्मध्यं सूत्रमध्ये विधीयते

agrataḥ pañcabhiḥ sārdhaistadeva prāhuraṅgulaiḥ| karamadhyāṅgulairmadhyaṃ sūtramadhye vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जान्वर्धे मध्यसूत्रं स्याद्भागो लेखा च जानुतः। भवेदुभयतः सूत्रं जङ्घा मध्ये च कीर्तता

jānvardhe madhyasūtraṃ syādbhāgo lekhā ca jānutaḥ| bhavedubhayataḥ sūtraṃ jaṅghā madhye ca kīrtatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जङ्घ षडङ्गुला सूत्रं मध्ये स्यान्नलकस्य च। उभयोः पार्श्वयोः कार्यो नलकश्चाङ्गुलद्वयम्

jaṅgha ṣaḍaṅgulā sūtraṃ madhye syānnalakasya ca| ubhayoḥ pārśvayoḥ kāryo nalakaścāṅguladvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्भिरङ्गुलैः पार्ष्णिर्मध्यसूत्राद्विधीयते। यथोक्तमानेनाङ्गुल्यस्तथा पादतलं भवेत्

caturbhiraṅgulaiḥ pārṣṇirmadhyasūtrādvidhīyate| yathoktamānenāṅgulyastathā pādatalaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पार्श्वागतमिदं प्रोक्तं स्थानं भित्तिकसंज्ञकम्। अतः परं परावृत्तस्थानकान्यभिदध्महे

pārśvāgatamidaṃ proktaṃ sthānaṃ bhittikasaṃjñakam| ataḥ paraṃ parāvṛttasthānakānyabhidadhmahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋज्वा गतपरावृत्तं तत्रादावभिधीयते। तत्राङ्गुलद्वयं कर्णौ विधातव्यौ पृथक्पृथक्

ṛjvā gataparāvṛttaṃ tatrādāvabhidhīyate| tatrāṅguladvayaṃ karṇau vidhātavyau pṛthakpṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पार्ष्णिपर्यन्तयोर्मध्यं तथा सप्ताङ्गुलं भवेत्। अङ्गुलत्रितयं सार्धं पार्ष्णी कार्यौ पृथक्पृथक्

pārṣṇiparyantayormadhyaṃ tathā saptāṅgulaṃ bhavet| aṅgulatritayaṃ sārdhaṃ pārṣṇī kāryau pṛthakpṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कनिष्ठानामिकामध्या दर्शयेच्चतुरङ्गुली। अङ्गुष्ठानामिकामध्याकनिष्ठावलिखेन्तरे

kaniṣṭhānāmikāmadhyā darśayeccaturaṅgulī| aṅguṣṭhānāmikāmadhyākaniṣṭhāvalikhentare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परावृत्तमिदं शेषमृज्वागतवदादिशेत्। अध्यर्धाक्षादिकाद्रू यानि स्थानानि तेषु यत्

parāvṛttamidaṃ śeṣamṛjvāgatavadādiśet| adhyardhākṣādikādrū yāni sthānāni teṣu yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवेद्यस्य परावृत्तं तद्वशात्तस्य तद्भवेत्। --- यस्य हि यद्दृश्यं स्थानकस्याङ्गमीरितम्

bhavedyasya parāvṛttaṃ tadvaśāttasya tadbhavet| --- yasya hi yaddṛśyaṃ sthānakasyāṅgamīritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तददृश्यं परावृत्ते तस्यादृश्यं च दृश्यते। स्थानानी भवितानि --- जीवेषु द्विपदेषु च

tadadṛśyaṃ parāvṛtte tasyādṛśyaṃ ca dṛśyate| sthānānī bhavitāni --- jīveṣu dvipadeṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्जीवेष्वपि जानीयाद्यानासनगृहादिषु। स्थानानि मूलभूतानि नवैवैतानि वस्तुतः

nirjīveṣvapi jānīyādyānāsanagṛhādiṣu| sthānāni mūlabhūtāni navaivaitāni vastutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यानि निविशतभक्तानि तद्भेदानि च तान् विदुः। मूर्धस्थिता यदा दृष्टा ऋज्वादीनि विलोकयेत्

yāni niviśatabhaktāni tadbhedāni ca tān viduḥ| mūrdhasthitā yadā dṛṣṭā ṛjvādīni vilokayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थानानि तेषां यन्मानं तदस्मात् तदिहोच्यते। विस्तृत्याष्टादश न्यस्येदायत्या द्विगुणानि च

sthānāni teṣāṃ yanmānaṃ tadasmāt tadihocyate| vistṛtyāṣṭādaśa nyasyedāyatyā dviguṇāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गुल्यन्यादारासूत्रं यथाभागं यथोचितम्। आयामस्यार्धदेशे च विस्तारोऽस्याग्रतोऽष्टभिः

aṅgulyanyādārāsūtraṃ yathābhāgaṃ yathocitam| āyāmasyārdhadeśe ca vistāro'syāgrato'ṣṭabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

--- पृष्ठप्रदेशार्द्र --मङ्कयेत्। तन्मध्यगामिनी सूत्रे न्यस्येदायतविस्तृते

--- pṛṣṭhapradeśārdra --maṅkayet| tanmadhyagāminī sūtre nyasyedāyatavistṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गानां स्यात्तदवधिर्निर्गमो वष्टमाणकः। सूनत्योगतो गर्भसूत्रादित्यादि

aṅgānāṃ syāttadavadhirnirgamo vaṣṭamāṇakaḥ| sūnatyogato garbhasūtrādityādi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तनगर्भो गर्भसूत्राद्विस्तृतौ स्यात्षडङ्गुलः। षडङ्गुलः स्यात्स्तनयोस्तिर्यग्गर्भविनिर्गमः

stanagarbho garbhasūtrādvistṛtau syātṣaḍaṅgulaḥ| ṣaḍaṅgulaḥ syātstanayostiryaggarbhavinirgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिर्यग्गर्भात्पृष्ठपक्षौ स्फिजावपि दशाङ्गुले। नवाङ्गुले पृष्ठवंशः स्फिजो सप्ताङ्गुलेऽन्तरे

tiryaggarbhātpṛṣṭhapakṣau sphijāvapi daśāṅgule| navāṅgule pṛṣṭhavaṃśaḥ sphijo saptāṅgule'ntare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कक्षाया मूलमायामाद्गर्भतश्च दशाङ्गुलम्। निर्गमोऽग्रेऽङ्गुलं तस्य सूत्रात्सप्त च पृष्ठतः

kakṣāyā mūlamāyāmādgarbhataśca daśāṅgulam| nirgamo'gre'ṅgulaṃ tasya sūtrātsapta ca pṛṣṭhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्भसूत्रात्ततस्तिर्यक्पादांशोऽष्टादशाङ्गुलः। गर्भाद्यवप्रदेशश्च भवेत्पञ्चभिरङ्गुलैः

garbhasūtrāttatastiryakpādāṃśo'ṣṭādaśāṅgulaḥ| garbhādyavapradeśaśca bhavetpañcabhiraṅgulaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टाभिर्जठरं गर्भात्पार्श्वयोः पुरतोऽपि च। उदरस्य --- मं पृष्ठं पश्चात्सप्तभिरङ्गुलैः

aṣṭābhirjaṭharaṃ garbhātpārśvayoḥ purato'pi ca| udarasya --- maṃ pṛṣṭhaṃ paścātsaptabhiraṅgulaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सार्धैर्द्वादशभिर्मूलमूर्वोरथो मतोऽङ्गुलैः। पञ्चाङ्गुलं निर्गमस्तत् --- स्यात्सप्त च पृष्ठतः

sārdhairdvādaśabhirmūlamūrvoratho mato'ṅgulaiḥ| pañcāṅgulaṃ nirgamastat --- syātsapta ca pṛṣṭhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊरुमूलस्य पृष्ठात्तु स्फिजौ त्र्यङ्गुलनिर्गतौ। मेढ्रमग्रे ततो ज्ञेयं गर्भसूत्रात्षडङ्गुले

ūrumūlasya pṛṣṭhāttu sphijau tryaṅgulanirgatau| meḍhramagre tato jñeyaṃ garbhasūtrātṣaḍaṅgule

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिर्यक्सूत्राज्जानुपार्श्वं सार्धैर्नवभिरङ्गुलै। आयामसूत्राज्जान्वन्तपृष्ठेऽग्रे चतुरङ्गुलः

tiryaksūtrājjānupārśvaṃ sārdhairnavabhiraṅgulai| āyāmasūtrājjānvantapṛṣṭhe'gre caturaṅgulaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नलकश्च भवेद्गर्भात्तिर्यगस्य षडङ्गुलः। गर्भसूत्रात्तु नलकः पृष्ठतश्चतुरङ्गुलः

nalakaśca bhavedgarbhāttiryagasya ṣaḍaṅgulaḥ| garbhasūtrāttu nalakaḥ pṛṣṭhataścaturaṅgulaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूत्रान्ताङ्गुल्यपर्यन्तः स्यात्सार्धैः षड्भिरङ्गुलैः। अक्षः सार्धाङ्गुले सूत्राद्भवेद्विस्तृतिदर्शनात्

sūtrāntāṅgulyaparyantaḥ syātsārdhaiḥ ṣaḍbhiraṅgulaiḥ| akṣaḥ sārdhāṅgule sūtrādbhavedvistṛtidarśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्दशाङ्गुलाः पादो दैर्घ्येणात्र प्रकीर्तितः। गर्भादष्टाङ्गुलाग्रोऽसौ पश्चादपि षडङ्गुलः

caturdaśāṅgulāḥ pādo dairghyeṇātra prakīrtitaḥ| garbhādaṣṭāṅgulāgro'sau paścādapi ṣaḍaṅgulaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जानुनोरक्षश्च स्यादन्तरमङ्गुलं मिथः। ऊर्वोरङ्गुलमुद्दिष्टं न भलयोश्चतुरङ्गुलम्

jānunorakṣaśca syādantaramaṅgulaṃ mithaḥ| ūrvoraṅgulamuddiṣṭaṃ na bhalayoścaturaṅgulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋज्वागतमिति प्रोक्तमद्वजौ मध्यसूत्रतः। परिवर्ततगुलगं सावावप्यङ्गुलद्वयम्

ṛjvāgatamiti proktamadvajau madhyasūtrataḥ| parivartatagulagaṃ sāvāvapyaṅguladvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्सावेस्त सार्धांक्ष्ये त्वङ्गुले परिवर्तनी। --- भित्तिकं प्रोक्तं परावृत्तेऽप्ययं विधिः

tasmātsāvesta sārdhāṃkṣye tvaṅgule parivartanī| --- bhittikaṃ proktaṃ parāvṛtte'pyayaṃ vidhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋज्वागतार्धर्जुकसाचिसंज्ञाध्यर्धाक्षपार्श्वागतसंज्ञकानि। तेषां परावृत्तचतुष्ट्यं च प्रोक्तान्यथो विंशतिरन्तराणि

ṛjvāgatārdharjukasācisaṃjñādhyardhākṣapārśvāgatasaṃjñakāni| teṣāṃ parāvṛttacatuṣṭyaṃ ca proktānyatho viṃśatirantarāṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.