इति सांख्ययोगः । अथ देहलक्षणम्- भोगरोगं तथा मलं निधनं क्षेत्रगामिता । प्रारब्धमनुवर्त्तन्ते यथा तद्वै विनिश्चितम्
iti sāṃkhyayogaḥ / atha dehalakṣaṇam- bhogarogaṃ tathā malaṃ nidhanaṃ kṣetragāmitā / prārabdhamanuvarttante yathā tadvai viniścitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चतन्मात्रभूतानि प्रत्यक्षमखिलं जगत् । प्रकृतिर्गुणकर्माणि वर्त्तन्ते चित्प्रकाशतः
pañcatanmātrabhūtāni pratyakṣamakhilaṃ jagat / prakṛtirguṇakarmāṇi varttante citprakāśataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोत्थाय यदा देहे तत्कर्म जीवसंज्ञकम् । देहेन मनमुत्थाय तत्कर्म देहसंज्ञितम्(?)
manotthāya yadā dehe tatkarma jīvasaṃjñakam / dehena manamutthāya tatkarma dehasaṃjñitam(?)
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्ष्यभक्षकभावं च भूतं भूतेषु युज्यते । तदर्थं शृणु मे वत्स पञ्चभूतान्यनुक्रमात्
bhakṣyabhakṣakabhāvaṃ ca bhūtaṃ bhūteṣu yujyate / tadarthaṃ śṛṇu me vatsa pañcabhūtānyanukramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपः पृथिवी भक्ष्यं च वायुरग्निश्च भक्षकः । तत्राकाशमावपनं सत्ता चिन्मात्रसंज्ञिता
āpaḥ pṛthivī bhakṣyaṃ ca vāyuragniśca bhakṣakaḥ / tatrākāśamāvapanaṃ sattā cinmātrasaṃjñitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षुत्पिपासाविसर्गं च देहे कर्माणि केवलम् । अन्यत्कार्याणि कर्माणि वेदसंज्ञा विधीयते
kṣutpipāsāvisargaṃ ca dehe karmāṇi kevalam / anyatkāryāṇi karmāṇi vedasaṃjñā vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धैर्यं समरसश्चैव सर्वभक्षस्य निस्पृहः । अखण्डपञ्चभूतानि लक्षणैर्देह उच्यते
dhairyaṃ samarasaścaiva sarvabhakṣasya nispṛhaḥ / akhaṇḍapañcabhūtāni lakṣaṇairdeha ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राहमन्तःकरणं भोक्ता, भोक्ता नाम साक्षित्वम् इन्द्रियाणां भोगसाधनता नाम रसपरीक्षा पञ्चभूतानां भोग्यं नाम स्थूलकृशादिद्रव्यगुणाः । यथा भवन्ति तथा । तत्र प्रमाणं श्रुतिः- ताभ्यः पुरुषमानयत्ता अब्रुवन्पुरुषं स्तुतेति पुरुषो वा वसु कृतं यथायतनं प्रविशामि क्षुत्पिपासे भवतेति श्रुतेः माताबालकन्यायेन तत्र गीतासु इदं शरीरं कौन्तेय क्षेत्रमित्यभिधीयते । एतद्यो वेत्ति तम प्राहुः क्षेत्रज्ञ इति तद्विदः
tatrāhamantaḥkaraṇaṃ bhoktā, bhoktā nāma sākṣitvam indriyāṇāṃ bhogasādhanatā nāma rasaparīkṣā pañcabhūtānāṃ bhogyaṃ nāma sthūlakṛśādidravyaguṇāḥ / yathā bhavanti tathā / tatra pramāṇaṃ śrutiḥ- tābhyaḥ puruṣamānayattā abruvanpuruṣaṃ stuteti puruṣo vā vasu kṛtaṃ yathāyatanaṃ praviśāmi kṣutpipāse bhavateti śruteḥ mātābālakanyāyena tatra gītāsu idaṃ śarīraṃ kaunteya kṣetramityabhidhīyate / etadyo vetti tama prāhuḥ kṣetrajña iti tadvidaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.