प्रहीणग्राह्यग्राहकविकल्पानां तथागतानां यत् परचित्तज्ञानम्, तत् परचित्तस्य स्वरूपं विषयीकरोति, आहोस्विन्न । यदि करोति, तस्यार्थो ऽर्थान्तरं स्यात् । अथ न करोति, तदा भगवतः ज्ञानमप्ययथार्थ स्यादिति चेत्? आह - अचिन्त्यो हि भगवतः सर्वार्थाधिगमः, सर्वथा ज्ञानभिधानविषयातीतत्वात् । अचिन्त्यो हि भगवतः सर्वार्थाधिगम इत्यादि । अचिन्त्यो हि योगिवर्याणां तथा गतानां बुद्धगोचरः । तेषां तु न केवलं परचित्तज्ञानमचिन्त्यम्, अपि त्वविशेषेण सर्वार्थसर्वाकारज्ञानमपि अचिन्त्यम् । कस्मात्? आह - तदवस्थायाः सर्वथा ज्ञानभिधानविषयातीतत्वादिति । तथागतः ज्ञानादन्यज्ञानेनावधारयितुमशक्यत्वात् ज्ञानविषयातीतः । तस्माद् स्वरूपस्य यथावदनधिगमादेव अभिधानविषयातीतः । तथागतानां पुनः द्विविधं सर्वार्थज्ञानम् । आदर्शज्ञानेन सर्वधर्मस्वभावतथताज्ञानम्, प्रत्यवेक्षणज्ञानेन च सर्ववस्तुज्ञानम् । तत्र आदर्शज्ञानं ग्राह्यग्राहकविकल्पेनासम्प्रयुक्तं भवति । सर्वधर्मस्वभावतथतायाः वेदनात् सर्वार्थज्ञानम्, लोकोत्तरज्ञानस्वभावत्वात् । प्रत्यवेक्षणज्ञानं लोकोत्तरज्ञानपृष्ठलब्धग्राह्यग्राहकविकल्पसंप्रयुक्तात् सर्वसूक्ष्मावृतव्यवहितवस्तूनां सर्वाकारं जानातीत्यतः लौकिकसर्वाकारज्ञानम्, लोकोत्तरज्ञानपृष्ठलब्धलौकिकज्ञानस्वभावत्वात् । तस्मात् प्रत्यवेक्षणज्ञानं सर्वार्थज्ञाननयेन न विरुध्यते । नापि वितथम्, तस्य ग्राह्यग्राहकविकल्पसद्भावाभ्युपगमात्, तस्य चावितथत्वेन दर्शनात् । समताज्ञानमादर्शज्ञानमालम्बते,प्रतीत्यसमुत्पन्नवस्तुमात्रविषयित्वात् । कृत्यानुष्ठानज्ञानं तु स्वसामान्यलक्षणविषयि । एवं सति चतुर्ज्ञानस्वभावः तथागतः । तत्र आदर्शज्ञानं लोकोत्तरम् । तत्पृष्ठलब्धान्यन्यानि च लौकिकानि । तदेवं भगवतः सर्वार्थज्ञानम् एतेषु चतुर्षु यथायोगं योजनीयम्
prahīṇagrāhyagrāhakavikalpānāṃ tathāgatānāṃ yat paracittajñānam, tat paracittasya svarūpaṃ viṣayīkaroti, āhosvinna / yadi karoti, tasyārtho 'rthāntaraṃ syāt / atha na karoti, tadā bhagavataḥ jñānamapyayathārtha syāditi cet? āha - acintyo hi bhagavataḥ sarvārthādhigamaḥ, sarvathā jñānabhidhānaviṣayātītatvāt / acintyo hi bhagavataḥ sarvārthādhigama ityādi / acintyo hi yogivaryāṇāṃ tathā gatānāṃ buddhagocaraḥ / teṣāṃ tu na kevalaṃ paracittajñānamacintyam, api tvaviśeṣeṇa sarvārthasarvākārajñānamapi acintyam / kasmāt? āha - tadavasthāyāḥ sarvathā jñānabhidhānaviṣayātītatvāditi / tathāgataḥ jñānādanyajñānenāvadhārayitumaśakyatvāt jñānaviṣayātītaḥ / tasmād svarūpasya yathāvadanadhigamādeva abhidhānaviṣayātītaḥ / tathāgatānāṃ punaḥ dvividhaṃ sarvārthajñānam / ādarśajñānena sarvadharmasvabhāvatathatājñānam, pratyavekṣaṇajñānena ca sarvavastujñānam / tatra ādarśajñānaṃ grāhyagrāhakavikalpenāsamprayuktaṃ bhavati / sarvadharmasvabhāvatathatāyāḥ vedanāt sarvārthajñānam, lokottarajñānasvabhāvatvāt / pratyavekṣaṇajñānaṃ lokottarajñānapṛṣṭhalabdhagrāhyagrāhakavikalpasaṃprayuktāt sarvasūkṣmāvṛtavyavahitavastūnāṃ sarvākāraṃ jānātītyataḥ laukikasarvākārajñānam, lokottarajñānapṛṣṭhalabdhalaukikajñānasvabhāvatvāt / tasmāt pratyavekṣaṇajñānaṃ sarvārthajñānanayena na virudhyate / nāpi vitatham, tasya grāhyagrāhakavikalpasadbhāvābhyupagamāt, tasya cāvitathatvena darśanāt / samatājñānamādarśajñānamālambate,pratītyasamutpannavastumātraviṣayitvāt / kṛtyānuṣṭhānajñānaṃ tu svasāmānyalakṣaṇaviṣayi / evaṃ sati caturjñānasvabhāvaḥ tathāgataḥ / tatra ādarśajñānaṃ lokottaram / tatpṛṣṭhalabdhānyanyāni ca laukikāni / tadevaṃ bhagavataḥ sarvārthajñānam eteṣu caturṣu yathāyogaṃ yojanīyam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.