Śārṅgadhara-saṃhitā 1.3

करस्याङ्गुष्ठमूले या धमनी जीवसाक्षिणी तच्चेष्टया सुखं दुःखं ज्ञेयं कायस्य पण्डितैः

karasyāṅguṣṭhamūle yā dhamanī jīvasākṣiṇī tacceṣṭayā sukhaṃ duḥkhaṃ jñeyaṃ kāyasya paṇḍitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाडी धत्ते मरुत्कोपे जलौकासर्पयोर्गतिम्

nāḍī dhatte marutkope jalaukāsarpayorgatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलिङ्गकाकमण्डूकगतिं पित्तस्य कोपतः

kuliṅgakākamaṇḍūkagatiṃ pittasya kopataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हंसपारावतगतिं धत्ते श्लेष्मप्रकोपतः

haṃsapārāvatagatiṃ dhatte śleṣmaprakopataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लावतित्तिरवर्त्तीनां गमनं सन्निपाततः

lāvatittiravarttīnāṃ gamanaṃ sannipātataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदाचिन्मन्दगमना कदाचिद्वेगवाहिनी द्विदोषकोपतो ज्ञेया

kadācinmandagamanā kadācidvegavāhinī dvidoṣakopato jñeyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असाध्यनाडीलक्षणम् हन्ति च स्थानविच्युता स्थित्वा स्थित्वा चलति या सा स्मृता प्राणनाशिनी अतिक्षीणा च शीता च जीवितं हन्त्यसंशयम्

asādhyanāḍīlakṣaṇam hanti ca sthānavicyutā sthitvā sthitvā calati yā sā smṛtā prāṇanāśinī atikṣīṇā ca śītā ca jīvitaṃ hantyasaṃśayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्वरकोपे तु धमनी सोष्णा वेगवती भवेत्

jvarakope tu dhamanī soṣṇā vegavatī bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामक्रोधचिन्ताभययुक्तानां नाडीलक्षणानि कामक्रोधोद्वेगवहा क्षीणा चिन्ताभयप्लुता

kāmakrodhacintābhayayuktānāṃ nāḍīlakṣaṇāni kāmakrodhodvegavahā kṣīṇā cintābhayaplutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्दाग्नेः क्षीणधातोश्च नाडी मन्दतरा भवेत् असृक्पूर्णा भवेत्कोष्णा गुर्वी सामा गरीयसी

mandāgneḥ kṣīṇadhātośca nāḍī mandatarā bhavet asṛkpūrṇā bhavetkoṣṇā gurvī sāmā garīyasī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लघ्वी वहति दीप्ताग्नेस्तथा वेगवती मता सुखितस्य स्थिरा ज्ञेया तथा बलवती स्मृता चपला क्षुधितस्य स्यात्तृप्तस्य वहति स्थिरा

laghvī vahati dīptāgnestathā vegavatī matā sukhitasya sthirā jñeyā tathā balavatī smṛtā capalā kṣudhitasya syāttṛptasya vahati sthirā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूताः स्वजातयोऽव्यङ्गाः पटवो निर्मलाम्बराः सुखिनोऽश्ववृषारूढाः शुभ्रपुष्पफलैर्युताः सुजातयः सुचेष्टाश्च सजीवदिशि संश्रिताः भिषजं समये प्राप्ता रोगिणः सुखहेतवे

dūtāḥ svajātayo'vyaṅgāḥ paṭavo nirmalāmbarāḥ sukhino'śvavṛṣārūḍhāḥ śubhrapuṣpaphalairyutāḥ sujātayaḥ suceṣṭāśca sajīvadiśi saṃśritāḥ bhiṣajaṃ samaye prāptā rogiṇaḥ sukhahetave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यिस्यां प्राणमरुद्वाति सा नाडी जीवसंयुता दूतस्य शकुनानि वैद्याह्वानाय दूतस्य गच्छतो रोगिणः कृते न शुभं सौम्यशकुनं प्रदीप्तं च सुखावहम्

yisyāṃ prāṇamarudvāti sā nāḍī jīvasaṃyutā dūtasya śakunāni vaidyāhvānāya dūtasya gacchato rogiṇaḥ kṛte na śubhaṃ saumyaśakunaṃ pradīptaṃ ca sukhāvaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिकित्सां रोगिणः कर्तुं गच्छतो भिषजः शुभम् यात्रेयं सौम्यशकुनं प्रोक्तं दीप्तं न शोभनम्

cikitsāṃ rogiṇaḥ kartuṃ gacchato bhiṣajaḥ śubham yātreyaṃ saumyaśakunaṃ proktaṃ dīptaṃ na śobhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निजप्रकृतिवर्णाभ्यां युक्तः सत्त्वेन संयुतः चिकित्स्यो भिषजा रोगी वैद्यभक्तो जितेन्द्रि यः

nijaprakṛtivarṇābhyāṃ yuktaḥ sattvena saṃyutaḥ cikitsyo bhiṣajā rogī vaidyabhakto jitendri yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ शुभाशुभस्वप्नपरीक्षा तत्र दुःस्वप्नलक्षणानि स्वप्नेषु नग्नान्मुण्डांश्च रक्तकृष्णाम्बरावृतान् व्यङ्गांश्च विकृतान्कृष्णान्सपाशान्सायुधानपि बध्नतो निघ्नतश्चापि दक्षिणां दिशमाश्रितान् महिषोष्ट्रखरारूढान्स्त्रीपुंसो यस्तु पश्यति स स्वस्थो लभते व्याधिं रोगी यात्येव पञ्चताम्

atha śubhāśubhasvapnaparīkṣā tatra duḥsvapnalakṣaṇāni svapneṣu nagnānmuṇḍāṃśca raktakṛṣṇāmbarāvṛtān vyaṅgāṃśca vikṛtānkṛṣṇānsapāśānsāyudhānapi badhnato nighnataścāpi dakṣiṇāṃ diśamāśritān mahiṣoṣṭrakharārūḍhānstrīpuṃso yastu paśyati sa svastho labhate vyādhiṃ rogī yātyeva pañcatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधो यो निपतत्युच्चाज्जलेऽग्नौ वा विलीयते श्वापदैर्हन्यते योऽपि मत्स्याद्यैर्गिलितो भवेत्

adho yo nipatatyuccājjale'gnau vā vilīyate śvāpadairhanyate yo'pi matsyādyairgilito bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य नेत्रे विलीयेते दीपो निर्वाणतां व्रजेत् तैलं सुरां पिबेद्वाऽपि लोहं वा लभते तिलान्

yasya netre vilīyete dīpo nirvāṇatāṃ vrajet tailaṃ surāṃ pibedvā'pi lohaṃ vā labhate tilān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्वान्नं लभतेऽश्नाति विशेत्कूपं रसातलम् स स्वस्थो लभते रोगं रोगी यात्येव पञ्चताम्

pakvānnaṃ labhate'śnāti viśetkūpaṃ rasātalam sa svastho labhate rogaṃ rogī yātyeva pañcatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःस्वप्नानेवमादींश्च दृष्ट्वा ब्रूयान्न कस्यचित् स्नानं कुर्यादुषस्येव दद्याद्धेमतिलानयः

duḥsvapnānevamādīṃśca dṛṣṭvā brūyānna kasyacit snānaṃ kuryāduṣasyeva dadyāddhematilānayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पठेत्स्तोत्राणि देवानां रात्रौ देवालये वसेत् कृत्वैवंत्रिदिनं मर्त्यो दुःस्वप्नात्परिमुच्यते

paṭhetstotrāṇi devānāṃ rātrau devālaye vaset kṛtvaivaṃtridinaṃ martyo duḥsvapnātparimucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्नेषु यः सुरान्भूपाञ्जीवतः सुहृदो द्विजान् गोसमिद्धाग्नितीर्थानि पश्येत्सुखमवाप्नुयात्

svapneṣu yaḥ surānbhūpāñjīvataḥ suhṛdo dvijān gosamiddhāgnitīrthāni paśyetsukhamavāpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीर्त्वा कलुषनीराणि जित्वा शत्रुगणानपि आरुह्य सौधगोशैलकरिवाहान्सुखी भवेत्

tīrtvā kaluṣanīrāṇi jitvā śatrugaṇānapi āruhya saudhagośailakarivāhānsukhī bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुभ्रपुष्पाणि वासांसि मांसमत्स्यफलानि च प्राप्यातुरः सुखी भूयात्स्वस्थो धनमवाप्नुयात्

śubhrapuṣpāṇi vāsāṃsi māṃsamatsyaphalāni ca prāpyāturaḥ sukhī bhūyātsvastho dhanamavāpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अगम्यागमनं लेपो विष्ठया रुदितं मृतिः आममांसाशनं स्वप्ने धनारोग्याप्तये विदुः

agamyāgamanaṃ lepo viṣṭhayā ruditaṃ mṛtiḥ āmamāṃsāśanaṃ svapne dhanārogyāptaye viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलौका भ्रमरी सर्पो मक्षिका वाऽपि यं दशेत् रोगी स भूयादुल्लाघः स्वस्थो धनमवाप्नुयात्

jalaukā bhramarī sarpo makṣikā vā'pi yaṃ daśet rogī sa bhūyādullāghaḥ svastho dhanamavāpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.