Śārṅgadhara-saṃhitā 1.4

पचेन्नामं वह्निकृच्च दीपनं तद्यथा मिशिः

pacennāmaṃ vahnikṛcca dīpanaṃ tadyathā miśiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाचनदीपनपाचनद्र व्ययोर्लक्षणे पचत्यामं न वह्निं च कुर्याद्यत्तद्धि पाचनम् नागकेशरवद्विद्याच्चित्रो दीपनपाचनः

pācanadīpanapācanadra vyayorlakṣaṇe pacatyāmaṃ na vahniṃ ca kuryādyattaddhi pācanam nāgakeśaravadvidyāccitro dīpanapācanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न शोधयति न द्वेष्टि समान्दोषांस्तथोद्धतान् समीकरोति विषमाञ्शमनं तद्यथामृता

na śodhayati na dveṣṭi samāndoṣāṃstathoddhatān samīkaroti viṣamāñśamanaṃ tadyathāmṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा पाकं मलानां यद्भित्त्वा बन्धमधो नयेत् तच्चानुलोमनं ज्ञेयं यथा प्रोक्ता हरीतकी

kṛtvā pākaṃ malānāṃ yadbhittvā bandhamadho nayet taccānulomanaṃ jñeyaṃ yathā proktā harītakī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्तव्यं यदपक्त्वैव श्लिष्टं कोष्ठे मलादिकम् नयत्यधः स्रंसनं तद्यथा स्यात् कृतमालकः

paktavyaṃ yadapaktvaiva śliṣṭaṃ koṣṭhe malādikam nayatyadhaḥ sraṃsanaṃ tadyathā syāt kṛtamālakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मलादिकमबद्धं यद्बद्धं वा पिण्डितं मलैः भित्त्वाऽध पातयति यद् भेदनं कटुकी यथा

malādikamabaddhaṃ yadbaddhaṃ vā piṇḍitaṃ malaiḥ bhittvā'dha pātayati yad bhedanaṃ kaṭukī yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपक्वं यदपक्वं वा मलादि द्र वतां नयेत् रेचयत्यपि तज्ज्ञेयं रेचनं त्रिवृता यथा

vipakvaṃ yadapakvaṃ vā malādi dra vatāṃ nayet recayatyapi tajjñeyaṃ recanaṃ trivṛtā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपक्वपित्तश्लेष्माणौ बलादूर्ध्वं नयेत्तु यत् वमनं तद्धि विज्ञेयं मदनस्य फलं यथा

apakvapittaśleṣmāṇau balādūrdhvaṃ nayettu yat vamanaṃ taddhi vijñeyaṃ madanasya phalaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थानाद् बहिर्नयेदूर्ध्वमधो वा मलसंचयम् देहसंशोधनं तत्स्याद् देवदालीफलं यथा

sthānād bahirnayedūrdhvamadho vā malasaṃcayam dehasaṃśodhanaṃ tatsyād devadālīphalaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्लिष्टान्कफादिकान्दोषानुन्मूलयति यद्बलात् छेदनं तद्यथा क्षारा मरिचानि शिलाजतु

śliṣṭānkaphādikāndoṣānunmūlayati yadbalāt chedanaṃ tadyathā kṣārā maricāni śilājatu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धातून्मलान्वा देहस्य विशोष्योल्लेखयेच्च यत् लेखनं तद्यथा क्षौद्रं नीरमुष्णं वचा यवाः

dhātūnmalānvā dehasya viśoṣyollekhayecca yat lekhanaṃ tadyathā kṣaudraṃ nīramuṣṇaṃ vacā yavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीपनं पाचनं यत्स्यादुष्णत्वाद् द्र वशोषकम् ग्राहि तच्च यथा शुण्ठी जीरकं गजपिप्पली

dīpanaṃ pācanaṃ yatsyāduṣṇatvād dra vaśoṣakam grāhi tacca yathā śuṇṭhī jīrakaṃ gajapippalī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रौक्ष्याच्छैत्यात्कषायत्वाल्लघुपाकाच्च यद्भवेत् वातकृत्स्तम्भनं तत्स्याद्यथा वत्सकटुण्टुकौ

raukṣyācchaityātkaṣāyatvāllaghupākācca yadbhavet vātakṛtstambhanaṃ tatsyādyathā vatsakaṭuṇṭukau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसायनं च तज्ज्ञेयं यज्जराव्याधिनाशनम् यथाऽमृता रुदन्ती च गुग्गुलुश्च हरीतकी

rasāyanaṃ ca tajjñeyaṃ yajjarāvyādhināśanam yathā'mṛtā rudantī ca gugguluśca harītakī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्माद् द्र व्याद्भवेत्स्त्रीषु हर्षो वाजीकरं च तत् यथा नागबलाऽद्या स्युर्बीजं च कपिकच्छुजम्

yasmād dra vyādbhavetstrīṣu harṣo vājīkaraṃ ca tat yathā nāgabalā'dyā syurbījaṃ ca kapikacchujam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्माच्छुक्रस्य वृद्धिः स्याच्छ्रुकलं हि तदुच्यते यथाऽश्वगन्धा मुसली शर्करा च शतावरी

yasmācchukrasya vṛddhiḥ syācchrukalaṃ hi taducyate yathā'śvagandhā musalī śarkarā ca śatāvarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुकस्य जनकानि रेचकानि च द्र व्याणि दुग्धं माषाश्च भल्लातफलमज्जाऽमलानि च प्रवर्त्तकानि कथ्यन्ते जनकानि च रेतसः

śrukasya janakāni recakāni ca dra vyāṇi dugdhaṃ māṣāśca bhallātaphalamajjā'malāni ca pravarttakāni kathyante janakāni ca retasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवर्त्तनी स्त्री शुक्रस्य रेचनं बृहतीफलम् जातीफलं स्तम्भकं च शोषणी च हरीतकी

pravarttanī strī śukrasya recanaṃ bṛhatīphalam jātīphalaṃ stambhakaṃ ca śoṣaṇī ca harītakī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहस्य सूक्ष्मच्छिद्रे षु विशेद्यत्सूक्ष्ममुच्यते तद्यथा सैन्धवं क्षौद्रं निम्बतैलं रुबूद्भवम्

dehasya sūkṣmacchidre ṣu viśedyatsūkṣmamucyate tadyathā saindhavaṃ kṣaudraṃ nimbatailaṃ rubūdbhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वं व्याप्याखिलं कायं ततः पाकं च गच्छति व्यवायि तद्यथा भङ्गा फेनं चाहिसमुद्भवम्

pūrvaṃ vyāpyākhilaṃ kāyaṃ tataḥ pākaṃ ca gacchati vyavāyi tadyathā bhaṅgā phenaṃ cāhisamudbhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्धिबन्धांस्तु शिथिलान्यत्करोति विकाशि तत् विश्लेष्यौजश्च धातुभ्यो यथा क्रमुककोद्र वाः

sandhibandhāṃstu śithilānyatkaroti vikāśi tat viśleṣyaujaśca dhātubhyo yathā kramukakodra vāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धिं लुम्पति यद् द्र व्यं मदकारि तदुच्यते तमोगुणप्रधानं च यथा मद्यसुराऽदिकम्

buddhiṃ lumpati yad dra vyaṃ madakāri taducyate tamoguṇapradhānaṃ ca yathā madyasurā'dikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यवायि च विकाशि स्यात्सूक्ष्मं छेदि मदावहम् आग्नेयं जीवितहरं योगवाहि स्मृतं विषम्

vyavāyi ca vikāśi syātsūkṣmaṃ chedi madāvaham āgneyaṃ jīvitaharaṃ yogavāhi smṛtaṃ viṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निजवीर्येण यद् द्र व्यं स्रोतोभ्यो दोषसञ्चयम् निरस्यति प्रमाथि स्यात्तद्यथा मरिचं वचा

nijavīryeṇa yad dra vyaṃ srotobhyo doṣasañcayam nirasyati pramāthi syāttadyathā maricaṃ vacā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पैच्छिल्याद्गौरवाद् द्र व्यं रुद्ध्वा रसवहाः शिराः धत्ते यद्गौरवं तत्स्यादभिष्यन्दि यथा दधि

paicchilyādgauravād dra vyaṃ ruddhvā rasavahāḥ śirāḥ dhatte yadgauravaṃ tatsyādabhiṣyandi yathā dadhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.