Library·Śārṅgadhara-saṃhitā·1·1.5
तत्र कलादिकाख्यानम् शिआरीरम् कलादिकाख्यानम् कलाः सप्ताशयाः सप्त धातवःसप्त तन्मलाः सप्तोपधातवः सप्त त्वचः सप्त प्रकीर्त्तिताः
tatra kalādikākhyānam śiārīram kalādikākhyānam kalāḥ saptāśayāḥ sapta dhātavaḥsapta tanmalāḥ saptopadhātavaḥ sapta tvacaḥ sapta prakīrttitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयो दोषा नवशतं स्नायूनां सन्धयस्तथा दशाधिकं च द्विशतमस्थ्नां च त्रिशतं तथा
trayo doṣā navaśataṃ snāyūnāṃ sandhayastathā daśādhikaṃ ca dviśatamasthnāṃ ca triśataṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तोत्तरं मर्मशतं शिराः सप्तशतं तथा चतुर्विंशतिराख्याता धमन्यो रसवाहिकाः
saptottaraṃ marmaśataṃ śirāḥ saptaśataṃ tathā caturviṃśatirākhyātā dhamanyo rasavāhikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसपेश्यः समाख्याता नृणां पञ्चशतं बुधैः स्त्रीणां च विंशत्यधिकाः कण्डराश्चैव षोडश
māṃsapeśyaḥ samākhyātā nṛṇāṃ pañcaśataṃ budhaiḥ strīṇāṃ ca viṃśatyadhikāḥ kaṇḍarāścaiva ṣoḍaśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृदेहे दश रन्ध्राणि नारीदेहे त्रयोदश एतत्समासतः प्रोक्तं विस्तरेणाधुनोच्यते
nṛdehe daśa randhrāṇi nārīdehe trayodaśa etatsamāsataḥ proktaṃ vistareṇādhunocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसासृङ्मेदसां तिस्रो यकृत्प्लीह्नोश्चतुर्थिका पञ्चमी च तथाऽन्त्राणां षष्ठी चाग्निधरा मता रेतोधरा सप्तमी स्यादिति सप्त कलाः स्मृताः
māṃsāsṛṅmedasāṃ tisro yakṛtplīhnoścaturthikā pañcamī ca tathā'ntrāṇāṃ ṣaṣṭhī cāgnidharā matā retodharā saptamī syāditi sapta kalāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लेष्माशयः स्यादुरसि तस्मादामाशयस्त्वधः
śleṣmāśayaḥ syādurasi tasmādāmāśayastvadhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वमग्न्याशयो नाभेर्वामभागे व्यवस्थितः तस्योपरि तिलं ज्ञेयं तदधः पवनाशयः
ūrdhvamagnyāśayo nābhervāmabhāge vyavasthitaḥ tasyopari tilaṃ jñeyaṃ tadadhaḥ pavanāśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मलाशयस्त्वधस्तस्माद् बस्तिर्मूत्राशयस्त्वधः जीवरक्ताशयमुरो ज्ञेयाः सप्ताशयस्त्वमी
malāśayastvadhastasmād bastirmūtrāśayastvadhaḥ jīvaraktāśayamuro jñeyāḥ saptāśayastvamī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरुषेभ्योऽधिकाश्चान्ये नारीणामाशयास्त्रयः धरा गर्भाशयः प्रोक्तः स्तनौ स्तन्याशयौ मतौ
puruṣebhyo'dhikāścānye nārīṇāmāśayāstrayaḥ dharā garbhāśayaḥ proktaḥ stanau stanyāśayau matau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सप्तधातूनां नामानि तदुत्पत्तिक्रमश्च रसासृङ्मांसमेदोऽस्थिमज्जाशुक्राणि धातवः जायन्तेऽन्योऽन्यतः सर्वे पाचिताः पित्ततेजसा
atha saptadhātūnāṃ nāmāni tadutpattikramaśca rasāsṛṅmāṃsamedo'sthimajjāśukrāṇi dhātavaḥ jāyante'nyo'nyataḥ sarve pācitāḥ pittatejasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसाद्र क्तं ततो मांसं मांसान्मेदः प्रजायते मेदसोऽस्थि ततो मज्जा मज्जायाः शुक्रसंभवः
rasādra ktaṃ tato māṃsaṃ māṃsānmedaḥ prajāyate medaso'sthi tato majjā majjāyāḥ śukrasaṃbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सप्तधातूनां मलास्तदुत्पत्तिक्रमश्च जिह्वानेत्रकपोलानां जलं पित्तं च रञ्जकम् कर्णविड्रसनादन्तकक्षामेढ्रादिजं मलम्
atha saptadhātūnāṃ malāstadutpattikramaśca jihvānetrakapolānāṃ jalaṃ pittaṃ ca rañjakam karṇaviḍrasanādantakakṣāmeḍhrādijaṃ malam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नखनेत्रमलं वक्त्रे स्निग्धत्वं पिटिकास्तथा जायन्ते सप्तधातूनां मलान्येतान्यनुक्रमात्
nakhanetramalaṃ vaktre snigdhatvaṃ piṭikāstathā jāyante saptadhātūnāṃ malānyetānyanukramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफः पित्तं मलं खेषु प्रस्वेदो नखरोम च नेत्रविट् त्वक्षु च स्नेहो धातूनां क्रमशो मलाः
kaphaḥ pittaṃ malaṃ kheṣu prasvedo nakharoma ca netraviṭ tvakṣu ca sneho dhātūnāṃ kramaśo malāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तन्यं रजश्च नारीणां काले भवति गच्छति शुद्धमांसभवः स्नेहः सा वसा परिकीर्त्तिता
stanyaṃ rajaśca nārīṇāṃ kāle bhavati gacchati śuddhamāṃsabhavaḥ snehaḥ sā vasā parikīrttitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वेदो दन्तास्तथा केशास्तथैवौजश्च सप्तमम् इति धातुभवा ज्ञेया एते सप्तोपधातवः
svedo dantāstathā keśāstathaivaujaśca saptamam iti dhātubhavā jñeyā ete saptopadhātavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ओजः सर्वशरीरस्थं शीतं स्निग्धं स्थिरं मतम् सोमात्मकं शरीरस्य बलपुष्टिकरं मतम्
ojaḥ sarvaśarīrasthaṃ śītaṃ snigdhaṃ sthiraṃ matam somātmakaṃ śarīrasya balapuṣṭikaraṃ matam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञेयाऽवभासिनी पूर्वं सिध्मस्थानं च सा मता द्वितीया लोहिता ज्ञेया तिलकालकजन्मभूः
jñeyā'vabhāsinī pūrvaṃ sidhmasthānaṃ ca sā matā dvitīyā lohitā jñeyā tilakālakajanmabhūḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेता तृतीया संख्याता स्थानं चर्मदलस्य सा ताम्रा चतुर्थी विज्ञेया किलासश्वित्रभूमिका
śvetā tṛtīyā saṃkhyātā sthānaṃ carmadalasya sā tāmrā caturthī vijñeyā kilāsaśvitrabhūmikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चमी वेदनी ख्याता सर्वकुष्ठोद्भवस्ततः विख्याता रोहिणी षष्ठी ग्रन्थिगण्डापचीस्थितिः
pañcamī vedanī khyātā sarvakuṣṭhodbhavastataḥ vikhyātā rohiṇī ṣaṣṭhī granthigaṇḍāpacīsthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थूला त्वक्सप्तमी ख्याता विद्र ध्यादेः स्थितिश्च सा इति सप्त त्वचः प्रोक्ताः स्थूला व्रीहिद्विमात्रया
sthūlā tvaksaptamī khyātā vidra dhyādeḥ sthitiśca sā iti sapta tvacaḥ proktāḥ sthūlā vrīhidvimātrayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायुः पित्तं कफो दोषा धातवश्च मलास्तथा तत्रापि पञ्चधा ख्याताः प्रत्येकं देहधारणात्
vāyuḥ pittaṃ kapho doṣā dhātavaśca malāstathā tatrāpi pañcadhā khyātāḥ pratyekaṃ dehadhāraṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरीरदूषणाद्दोषा धातवो देहधारणात् वातपित्तकफा ज्ञेया मलिनीकरणान्मलाः
śarīradūṣaṇāddoṣā dhātavo dehadhāraṇāt vātapittakaphā jñeyā malinīkaraṇānmalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र वायोः प्राधान्यं तत्कार्यवर्णनञ्च पित्तं पङ्गु कफः पङ्गुः पङ्गवो मलधातवः वायुना यत्र नीयन्ते तत्र गच्छन्ति मेघवत्
tatra vāyoḥ prādhānyaṃ tatkāryavarṇanañca pittaṃ paṅgu kaphaḥ paṅguḥ paṅgavo maladhātavaḥ vāyunā yatra nīyante tatra gacchanti meghavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पवनस्तेषु बलवान्विभागकरणान्मतः रजोगुणमयः सूक्ष्मः शीतो रूक्षो लघुश्चलः
pavanasteṣu balavānvibhāgakaraṇānmataḥ rajoguṇamayaḥ sūkṣmaḥ śīto rūkṣo laghuścalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मलाशये चरेत्कोष्ठे वह्निस्थाने तथा हृदि कण्ठे सर्वाङ्गदेशेषु वायुः पञ्चप्रकारतः
malāśaye caretkoṣṭhe vahnisthāne tathā hṛdi kaṇṭhe sarvāṅgadeśeṣu vāyuḥ pañcaprakārataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपानः स्यात्समानश्च प्राणोदानौ तथैव च व्यानश्चेति समीरस्य नामान्युक्तान्यनुक्रमात्
apānaḥ syātsamānaśca prāṇodānau tathaiva ca vyānaśceti samīrasya nāmānyuktānyanukramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तमुष्णं द्र वं पीतं नीलं सत्त्वगुणोत्तरम् कटु तिक्तरसं ज्ञेयं विदग्धं चाम्लतां व्रजेत्
pittamuṣṇaṃ dra vaṃ pītaṃ nīlaṃ sattvaguṇottaram kaṭu tiktarasaṃ jñeyaṃ vidagdhaṃ cāmlatāṃ vrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्न्याशये भवेत्पित्तमग्निरूपं तिलोन्मितम् त्वचि कान्तिकरं ज्ञेयं लेपाभ्यङ्गादिपाचकम्
agnyāśaye bhavetpittamagnirūpaṃ tilonmitam tvaci kāntikaraṃ jñeyaṃ lepābhyaṅgādipācakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृश्यं यकृति यत्पित्तं तद्र सं शोणितं नयेत् यत्पित्तं नेत्रयुगले रूपदर्शनकारि तत् यत्पित्तं हृदये तिष्ठेन्मेधाप्रज्ञाकरं च तत् पाचकं भ्राजकं चैव रञ्जकालोचके तथा साधकं चेति पञ्चैव पित्तनामान्यनुक्रमात्
dṛśyaṃ yakṛti yatpittaṃ tadra saṃ śoṇitaṃ nayet yatpittaṃ netrayugale rūpadarśanakāri tat yatpittaṃ hṛdaye tiṣṭhenmedhāprajñākaraṃ ca tat pācakaṃ bhrājakaṃ caiva rañjakālocake tathā sādhakaṃ ceti pañcaiva pittanāmānyanukramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफः स्निग्धो गुरुः श्वेतः पिच्छिलः शीतलस्तथा तमोगुणाधिकः स्वादुर्विदग्धो लवणो भवेत्
kaphaḥ snigdho guruḥ śvetaḥ picchilaḥ śītalastathā tamoguṇādhikaḥ svādurvidagdho lavaṇo bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफश्चामाशये मूर्ध्नि कण्ठे हृदि च संधिषु तिष्ठन्करोति देहस्य स्थैर्यं सर्वाङ्गपाटवम्
kaphaścāmāśaye mūrdhni kaṇṭhe hṛdi ca saṃdhiṣu tiṣṭhankaroti dehasya sthairyaṃ sarvāṅgapāṭavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्लेदनः स्नेहनश्चैव रसनश्चावलम्बनः श्लेष्मकश्चेति नामानि कफस्योक्तान्यनुक्रमात्
kledanaḥ snehanaścaiva rasanaścāvalambanaḥ śleṣmakaśceti nāmāni kaphasyoktānyanukramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नायवो बन्धनं प्रोक्ता देहे मांसास्थिमेदसाम्
snāyavo bandhanaṃ proktā dehe māṃsāsthimedasām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्धयश्चाङ्गसन्धानाद्देहे प्रोक्ताः कफान्विताः
sandhayaścāṅgasandhānāddehe proktāḥ kaphānvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आधारश्च तथा सारः कायेऽस्थीनि बुधा विदुः
ādhāraśca tathā sāraḥ kāye'sthīni budhā viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्माणि जीवाधाराणि प्रायेण मुनयो जगुः
marmāṇi jīvādhārāṇi prāyeṇa munayo jaguḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्धिबन्धनकारिण्यो दोषधातुवहाः शिराः
sandhibandhanakāriṇyo doṣadhātuvahāḥ śirāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धमन्यो रसवाहिन्यो धमन्ति पवनं तनौ
dhamanyo rasavāhinyo dhamanti pavanaṃ tanau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसपेश्यो बलाय स्युरवष्टम्भाय देहिनाम्
māṃsapeśyo balāya syuravaṣṭambhāya dehinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसारणाकुञ्चनयोरङ्गानां कण्डरा मताः
prasāraṇākuñcanayoraṅgānāṃ kaṇḍarā matāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नासानयनकर्णानां द्वे द्वे रन्ध्रे प्रकीर्त्तिते मेहनापानवक्त्राणामेकैकं रन्ध्रमुच्यते दशमं मस्तके प्रोक्तं रन्ध्राणीति नृणां विदुः स्त्रीणां त्रीण्यधिकानि स्युः स्तनयोर्गर्भवर्त्मनः सूक्ष्मच्छिद्रा णि चान्यानि मतानि त्वचि जन्मिनाम्
nāsānayanakarṇānāṃ dve dve randhre prakīrttite mehanāpānavaktrāṇāmekaikaṃ randhramucyate daśamaṃ mastake proktaṃ randhrāṇīti nṛṇāṃ viduḥ strīṇāṃ trīṇyadhikāni syuḥ stanayorgarbhavartmanaḥ sūkṣmacchidrā ṇi cānyāni matāni tvaci janminām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वामे फुफ्फुसं प्लीहा दक्षिणे च यकृन्मतम् उदानवायोराधारः फुफ्फुसं प्रोच्यते बुधैः रक्तवाहिशिरामूलं प्लीहा ख्याता महर्षिभिः यकृद्र ञ्जकपित्तस्य स्थानं रक्तस्य संश्रयः
tadvāme phuphphusaṃ plīhā dakṣiṇe ca yakṛnmatam udānavāyorādhāraḥ phuphphusaṃ procyate budhaiḥ raktavāhiśirāmūlaṃ plīhā khyātā maharṣibhiḥ yakṛdra ñjakapittasya sthānaṃ raktasya saṃśrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलवाहिशिरामूलं तृष्णाऽच्छादनकं तिलम्
jalavāhiśirāmūlaṃ tṛṣṇā'cchādanakaṃ tilam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृक्कौ तुष्टिकरौ प्रोक्तौ जठरस्थस्य मेदसः
vṛkkau tuṣṭikarau proktau jaṭharasthasya medasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीर्यवाहिशिराधारौ वृषणौ पौरुषावहौ गर्भाधानकरं लिङ्गमयनं वीर्यमूत्रयोः
vīryavāhiśirādhārau vṛṣaṇau pauruṣāvahau garbhādhānakaraṃ liṅgamayanaṃ vīryamūtrayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदयं चेतनास्थानमोजसश्चाश्रयो मतम्
hṛdayaṃ cetanāsthānamojasaścāśrayo matam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरा धमन्यो नाभिस्थाः सर्वा व्याप्य स्थितास्तनुम् पुष्णन्ति चानिशं वायोः संयोगात्सर्वधातुभिः
śirā dhamanyo nābhisthāḥ sarvā vyāpya sthitāstanum puṣṇanti cāniśaṃ vāyoḥ saṃyogātsarvadhātubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाभिस्थः प्राणपवनः स्पृष्ट्वा हृत्कमलान्तरम् कण्ठाद्बहिर्विनिर्याति पातुं विष्णुपदामृतम् पीत्वा चाम्बरपीयूषं पुनरायाति वेगतः प्रीणयन्देहमखिलं जीवयञ्जठरानलम्
nābhisthaḥ prāṇapavanaḥ spṛṣṭvā hṛtkamalāntaram kaṇṭhādbahirviniryāti pātuṃ viṣṇupadāmṛtam pītvā cāmbarapīyūṣaṃ punarāyāti vegataḥ prīṇayandehamakhilaṃ jīvayañjaṭharānalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरीरप्राणयोरेवं संयोगादायुरुच्यते कालेन तद्वियोगाच्च पञ्चत्वं कथ्यते बुधैः
śarīraprāṇayorevaṃ saṃyogādāyurucyate kālena tadviyogācca pañcatvaṃ kathyate budhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र वैद्यानां कृते कर्त्तव्यकर्मोपदेशः न जन्तुः कश्चिदमरः पृथिव्यां जायते क्वचित् अतो मृत्युरवार्यः स्यात्किन्तु रोगान्निवारयेत्
tatra vaidyānāṃ kṛte karttavyakarmopadeśaḥ na jantuḥ kaścidamaraḥ pṛthivyāṃ jāyate kvacit ato mṛtyuravāryaḥ syātkintu rogānnivārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोगनिवारणे साध्यादिभेदनिर्देशः याप्यत्वं याति साध्यस्तु याप्यो गच्छत्यसाध्यताम् जीवितं हन्त्यसाध्यस्तु नरस्याप्रतिकारिणः
roganivāraṇe sādhyādibhedanirdeśaḥ yāpyatvaṃ yāti sādhyastu yāpyo gacchatyasādhyatām jīvitaṃ hantyasādhyastu narasyāpratikāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मादिसाधनतनो रक्षानिर्देशः धर्मार्थकाममोक्षाणां शरीरं साधनं यतः अतो रुग्भ्यस्तनुं रक्षेन्नरः कर्मविपाकवित् दोषाणां साम्यस्य वैषम्यस्य च फलम् धातवस्तन्मला दोषा नाशयन्त्यसमास्तनुम् समाः सुखाय विज्ञेया बलायोपचयाय च
dharmādisādhanatano rakṣānirdeśaḥ dharmārthakāmamokṣāṇāṃ śarīraṃ sādhanaṃ yataḥ ato rugbhyastanuṃ rakṣennaraḥ karmavipākavit doṣāṇāṃ sāmyasya vaiṣamyasya ca phalam dhātavastanmalā doṣā nāśayantyasamāstanum samāḥ sukhāya vijñeyā balāyopacayāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगद्योनेरनिच्छस्य चिदानन्दैकरूपिणः पुंसोऽस्ति प्रकृतिर्नित्या प्रतिच्छायेव भास्वतः
jagadyoneranicchasya cidānandaikarūpiṇaḥ puṃso'sti prakṛtirnityā praticchāyeva bhāsvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकृतिपुरुषयोगेन सृष्ट्युत्पत्तिनिर्देशः अचेतनाऽपि चैतन्ययोगेन परमात्मनः अकरोद्विश्वमखिलमनित्यं नाटकाकृति
prakṛtipuruṣayogena sṛṣṭyutpattinirdeśaḥ acetanā'pi caitanyayogena paramātmanaḥ akarodviśvamakhilamanityaṃ nāṭakākṛti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धिसत्त्वाहङ्कारयोरुत्पत्तिनिर्देशः प्रकृतिर्विश्वजननी पूर्वं बुद्धिमजीजनत् इच्छामयीं महद्रू पामहङ्कारस्ततोऽभवत् त्रिविधः सोऽपि सञ्जातो रजः सत्त्वतमोगुणैः
buddhisattvāhaṅkārayorutpattinirdeśaḥ prakṛtirviśvajananī pūrvaṃ buddhimajījanat icchāmayīṃ mahadrū pāmahaṅkārastato'bhavat trividhaḥ so'pi sañjāto rajaḥ sattvatamoguṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्सत्त्वरजोयुक्तादिन्द्रि याणि दशाभवन् मनश्च जातं तान्याहुः श्रोत्रत्वङ्नयनं तथा
tasmātsattvarajoyuktādindri yāṇi daśābhavan manaśca jātaṃ tānyāhuḥ śrotratvaṅnayanaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जिह्वाघ्राणवचोहस्तपादोपस्थगुदानि च पञ्च बुद्धीन्द्रि याण्याहुः प्राक्तनानीतराणि च कर्मेन्द्रि याणि पञ्च्व कथ्यन्ते सूक्ष्मबुद्धिभिः
jihvāghrāṇavacohastapādopasthagudāni ca pañca buddhīndri yāṇyāhuḥ prāktanānītarāṇi ca karmendri yāṇi pañcva kathyante sūkṣmabuddhibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमः सत्त्वगुणोत्कृष्टादहङ्कारादथाभवत् तन्मात्रपञ्चकं तस्य नामान्युक्तानि सूरिभिः शब्दतन्मात्रकं स्पर्शतन्मात्रं रूपमात्रकम् रसतन्मात्रकं गन्धतन्मात्रं चेति तद्विदुः
tamaḥ sattvaguṇotkṛṣṭādahaṅkārādathābhavat tanmātrapañcakaṃ tasya nāmānyuktāni sūribhiḥ śabdatanmātrakaṃ sparśatanmātraṃ rūpamātrakam rasatanmātrakaṃ gandhatanmātraṃ ceti tadviduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मात्रपञ्चकात्तस्मात्संजातं भूतपञ्चकम् व्योमानिलानलजलक्षोणीरूपं च तन्मतम्
tanmātrapañcakāttasmātsaṃjātaṃ bhūtapañcakam vyomānilānalajalakṣoṇīrūpaṃ ca tanmatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसगन्धावनुक्रमात् तन्मात्राणां विशेषाः स्युः स्थूलभावमुपागताः
śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca rasagandhāvanukramāt tanmātrāṇāṃ viśeṣāḥ syuḥ sthūlabhāvamupāgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धीन्द्रि याणां पञ्चैव शब्दाद्या विषया मताः
buddhīndri yāṇāṃ pañcaiva śabdādyā viṣayā matāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मेन्द्रि याणां विषया भाषादानविहारिताः आनन्दोत्सर्गकौ चैव कथितास्तत्त्वदर्शिभिः
karmendri yāṇāṃ viṣayā bhāṣādānavihāritāḥ ānandotsargakau caiva kathitāstattvadarśibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र प्रथमतत्त्वस्य प्रकृतेर्नामनिर्देशः प्रधानं प्रकृतिः शक्तिर्नित्या चाविकृतिस्तथा एतानि तस्या नामानि शिवमाश्रित्य या स्थिता
tatra prathamatattvasya prakṛternāmanirdeśaḥ pradhānaṃ prakṛtiḥ śaktirnityā cāvikṛtistathā etāni tasyā nāmāni śivamāśritya yā sthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महानहङ्कृतिः पञ्चतन्मात्राणि पृथक्पृथक् प्रकृतिर्विकृतिश्चैव सप्तैतानि बुधा जगुः
mahānahaṅkṛtiḥ pañcatanmātrāṇi pṛthakpṛthak prakṛtirvikṛtiścaiva saptaitāni budhā jaguḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशेन्द्रि याणि चित्तं च महाभूतानि पञ्च च विकाराः षोडश ज्ञेयाः सर्वं व्याप्य जगत्स्थिताः
daśendri yāṇi cittaṃ ca mahābhūtāni pañca ca vikārāḥ ṣoḍaśa jñeyāḥ sarvaṃ vyāpya jagatsthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं चतुर्विंशतिभिस्तत्त्वैः सिद्धे वपुर्गृहे जीवात्मा नियतो नित्यो वसति स्वान्तदूतवान्
evaṃ caturviṃśatibhistattvaiḥ siddhe vapurgṛhe jīvātmā niyato nityo vasati svāntadūtavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स देही कथ्यते पापपुण्यदुःखसुखादिभिः व्याप्तो बद्धश्च मनसा कृत्रिमैः कर्मबन्धनैः
sa dehī kathyate pāpapuṇyaduḥkhasukhādibhiḥ vyāpto baddhaśca manasā kṛtrimaiḥ karmabandhanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामक्रोधौ लोभमोहावहङ्कारश्च पञ्चमः दशेन्द्रि याणि बुद्धिश्च तस्य बन्धाय देहिनः
kāmakrodhau lobhamohāvahaṅkāraśca pañcamaḥ daśendri yāṇi buddhiśca tasya bandhāya dehinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवस्य बन्धमोक्षयोर्दुःखसुखयोर्निर्देशः आप्नोति बन्धमज्ञानादात्मज्ञानाच्च मुच्यते तद्दुःखयोगकृद्व्याधिरारोग्यं तत्सुखावहम्
jīvasya bandhamokṣayorduḥkhasukhayornirdeśaḥ āpnoti bandhamajñānādātmajñānācca mucyate tadduḥkhayogakṛdvyādhirārogyaṃ tatsukhāvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.