Śārṅgadhara-saṃhitā 1.6

यात्यामाशयमाहारः पूर्वं प्राणानिलेरितः माधुर्यं फेनभावं च षड्रसोऽपि लभेत सः

yātyāmāśayamāhāraḥ pūrvaṃ prāṇānileritaḥ mādhuryaṃ phenabhāvaṃ ca ṣaḍraso'pi labheta saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ पाचकपित्तेन विदग्धश्चाम्लतां व्रजेत् ततः समानमरुता ग्रहणीमभिनीयते ग्रहण्यां पच्यते कोष्ठवह्विना जायते कटुः

atha pācakapittena vidagdhaścāmlatāṃ vrajet tataḥ samānamarutā grahaṇīmabhinīyate grahaṇyāṃ pacyate koṣṭhavahvinā jāyate kaṭuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसो भवति संपक्वादपक्वादामसंभवः

raso bhavati saṃpakvādapakvādāmasaṃbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वह्नेर्बलेन माधुर्यं स्निग्धतां याति तद्र सः पुष्णाति धातूनखिलान्सम्यक्पक्वोऽमृतोपमः

vahnerbalena mādhuryaṃ snigdhatāṃ yāti tadra saḥ puṣṇāti dhātūnakhilānsamyakpakvo'mṛtopamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्दबह्निविदग्धश्च कटुश्चाम्लो भवेद्र सः विषभावं व्रजेद्वाऽपि कुर्याद्वा रोगसंकरम्

mandabahnividagdhaśca kaṭuścāmlo bhavedra saḥ viṣabhāvaṃ vrajedvā'pi kuryādvā rogasaṃkaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आहारस्य सारमलपदार्थयोर्निर्देशादिकम् आहारस्य रसः सारः सारहीनो मलद्र वः शिराभिस्तज्जलं नीतं वस्तौ मूत्रत्वमाप्नुयात्

āhārasya sāramalapadārthayornirdeśādikam āhārasya rasaḥ sāraḥ sārahīno maladra vaḥ śirābhistajjalaṃ nītaṃ vastau mūtratvamāpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्किट्टं च मलं ज्ञेयं तिष्ठेत्पक्वाशये च तत् वलित्रितयमार्गेण यात्यपानेन नोदितम् प्रवाहिणी सर्जनी च ग्राहिकेति वलित्रयम्

tatkiṭṭaṃ ca malaṃ jñeyaṃ tiṣṭhetpakvāśaye ca tat valitritayamārgeṇa yātyapānena noditam pravāhiṇī sarjanī ca grāhiketi valitrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसस्तु हृदयं याति समान मरुतेरितः रञ्जितः पाचितस्तत्र पित्तेनायाति रक्तताम्

rasastu hṛdayaṃ yāti samāna maruteritaḥ rañjitaḥ pācitastatra pittenāyāti raktatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तं सर्वशरीरस्थं जीवस्याधारमुत्तमम् स्निग्धं गुरु चलं स्वादु विदग्धं पित्तवद्भवेत्

raktaṃ sarvaśarīrasthaṃ jīvasyādhāramuttamam snigdhaṃ guru calaṃ svādu vidagdhaṃ pittavadbhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाचिताः पित्ततापेन रसाद्या धातवः क्रमात् शुक्रत्वं यान्ति मासेन तथा स्त्रीणां रजो भवेत्

pācitāḥ pittatāpena rasādyā dhātavaḥ kramāt śukratvaṃ yānti māsena tathā strīṇāṃ rajo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामान्मिथुनसंयोगे शुद्धशोणितशुक्रजः गर्भःसंजायते नार्याः स जातो बाल उच्यते

kāmānmithunasaṃyoge śuddhaśoṇitaśukrajaḥ garbhaḥsaṃjāyate nāryāḥ sa jāto bāla ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आधिक्ये रजसः कन्या पुत्रः शुक्राधिके भवेत् नपुंसकं समत्वेन यथेच्छा पारमेश्वरी

ādhikye rajasaḥ kanyā putraḥ śukrādhike bhavet napuṃsakaṃ samatvena yathecchā pārameśvarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालस्य प्रथमे मासि देया भेषजरक्तिका

bālasya prathame māsi deyā bheṣajaraktikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवलेहीकृतैकैव क्षीरक्षौद्र सिताघृतैः वर्धयेत्तावदेकैका यावद्भवति वत्सरः

avalehīkṛtaikaiva kṣīrakṣaudra sitāghṛtaiḥ vardhayettāvadekaikā yāvadbhavati vatsaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माषैर्वृद्धिस्तदूर्ध्वं स्याद्यावत्षोडशवत्सरः ततः स्थिरा भयेत्तावद्यावद्वर्षाणि सप्ततिः

māṣairvṛddhistadūrdhvaṃ syādyāvatṣoḍaśavatsaraḥ tataḥ sthirā bhayettāvadyāvadvarṣāṇi saptatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो बालकवन्मात्रा ह्रासनीया शनैः शनैः मात्रेयं कल्कचूर्णानां कषायाणां चतुर्गुणा

tato bālakavanmātrā hrāsanīyā śanaiḥ śanaiḥ mātreyaṃ kalkacūrṇānāṃ kaṣāyāṇāṃ caturguṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अञ्जनं च तथा लेपः स्नानमभ्यङ्गकर्म च वमनं प्रतिमर्शश्च जन्मप्रभृति शस्यते

añjanaṃ ca tathā lepaḥ snānamabhyaṅgakarma ca vamanaṃ pratimarśaśca janmaprabhṛti śasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वयोऽनुसारेण कवलादि योजना निर्देशः कवलः पञ्चमाद्वर्षादष्टमान्नस्यकर्म च विरेकः षोडशाद्वर्षाद्विंशतेश्चैव मैथुनम्

vayo'nusāreṇa kavalādi yojanā nirdeśaḥ kavalaḥ pañcamādvarṣādaṣṭamānnasyakarma ca virekaḥ ṣoḍaśādvarṣādviṃśateścaiva maithunam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाल्यं वृद्धिश्छविर्मेधा त्वग्दृष्टिः शुक्रविक्रमौ बुद्धिः कर्मेन्द्रि यं चेतो जीवितं दशतो ह्र्रसेत्

bālyaṃ vṛddhiśchavirmedhā tvagdṛṣṭiḥ śukravikramau buddhiḥ karmendri yaṃ ceto jīvitaṃ daśato hrraset

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अल्पकेशः कृशो रूक्षो वाचालश्चलमानसः आकाशचारी स्वप्नेषु वातप्रकृतिको नरः

alpakeśaḥ kṛśo rūkṣo vācālaścalamānasaḥ ākāśacārī svapneṣu vātaprakṛtiko naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकालपलितैर्व्याप्तो धीमान्स्वेदी च रोषणः स्वप्नेषु ज्योतिषां द्र ष्टा पित्तप्रकृतिको नरः

akālapalitairvyāpto dhīmānsvedī ca roṣaṇaḥ svapneṣu jyotiṣāṃ dra ṣṭā pittaprakṛtiko naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गम्भीरबुद्धिः स्थूलाङ्गः स्निग्धकेशो महाबलः स्वप्ने जलाशयालोकी श्लेष्मप्रकृतिको नरः

gambhīrabuddhiḥ sthūlāṅgaḥ snigdhakeśo mahābalaḥ svapne jalāśayālokī śleṣmaprakṛtiko naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञातव्या मिश्रचिह्नैश्च द्वित्रिदोषोल्बणा नराः

jñātavyā miśracihnaiśca dvitridoṣolbaṇā narāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमः कफाभ्यां निद्रा स्यान्मूर्च्छा पित्ततमोभवा रजः पित्तानिलैर्भ्रान्तिस्तन्द्रा श्लेष्मतमोऽनिलैः

tamaḥ kaphābhyāṃ nidrā syānmūrcchā pittatamobhavā rajaḥ pittānilairbhrāntistandrā śleṣmatamo'nilaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्लानिरोजःक्षयाद् दुःखादजीर्णाच्च श्रमाद्भवेत् यः सामर्थ्येऽप्यनुत्साहस्तदालस्यमुदीर्यते

glānirojaḥkṣayād duḥkhādajīrṇācca śramādbhavet yaḥ sāmarthye'pyanutsāhastadālasyamudīryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जृम्भालक्षणम् चैतन्यशिथिलत्वाद्यः पीत्वैकं श्वासमुद्वमेत् विदीर्णवदनः श्वासं जृम्भा सा कथ्यते बुधैः छिक्कालक्षणम् उदानप्राणयोरूर्ध्वं योगान्मौलिकफस्रवात् शब्दः संजायते नस्तः क्षुतं तत्कथ्यते बुधैः उद्गारलक्षणम् उदानकोपादाहारसुस्थिरत्वाच्च यद्भवेत् पवनस्योर्द्ध्वगमनं तमुद्गारं प्रचक्षते

jṛmbhālakṣaṇam caitanyaśithilatvādyaḥ pītvaikaṃ śvāsamudvamet vidīrṇavadanaḥ śvāsaṃ jṛmbhā sā kathyate budhaiḥ chikkālakṣaṇam udānaprāṇayorūrdhvaṃ yogānmaulikaphasravāt śabdaḥ saṃjāyate nastaḥ kṣutaṃ tatkathyate budhaiḥ udgāralakṣaṇam udānakopādāhārasusthiratvācca yadbhavet pavanasyorddhvagamanaṃ tamudgāraṃ pracakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.