Śārṅgadhara-saṃhitā 2.8

क्वाथादीनां पुनः पाकाद्घनत्वं सा रसक्रिया सोऽवलेहश्च लेहः स्यात्तन्मात्रा स्यात्पलोन्मिता

kvāthādīnāṃ punaḥ pākādghanatvaṃ sā rasakriyā so'valehaśca lehaḥ syāttanmātrā syātpalonmitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुक्ते सितादीनां परिमाणनिर्देशः सिता चतुर्गुणा कार्या चूर्णाच्च द्विगुणो गुडः द्र वं चतुर्गुणं दद्यादिति सर्वत्र निश्चयः

anukte sitādīnāṃ parimāṇanirdeśaḥ sitā caturguṇā kāryā cūrṇācca dviguṇo guḍaḥ dra vaṃ caturguṇaṃ dadyāditi sarvatra niścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुपक्वे तन्तुमत्त्वं स्यादवलेहोऽप्सु मज्जति खरत्वं पीडिते मुद्रा गन्धवर्णरसोद्भवः

supakve tantumattvaṃ syādavaleho'psu majjati kharatvaṃ pīḍite mudrā gandhavarṇarasodbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुग्धमिक्षुरसो यूषः पञ्चमूलकषायजः वासाक्वाथो यथायोग्यमनुपानं प्रशस्यते

dugdhamikṣuraso yūṣaḥ pañcamūlakaṣāyajaḥ vāsākvātho yathāyogyamanupānaṃ praśasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कण्टकारीतुलां नीरद्रो णे पक्त्वा कषायकम् पादशेषं गृहीत्वा च तस्मिंश्चूर्णानि दापयेत्

kaṇṭakārītulāṃ nīradro ṇe paktvā kaṣāyakam pādaśeṣaṃ gṛhītvā ca tasmiṃścūrṇāni dāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथक्पलानि चैतानि गुडूचीचव्यचित्रकाः मुस्तं कर्कटशृङ्गी च त्र्यूषणं धन्वयासकः

pṛthakpalāni caitāni guḍūcīcavyacitrakāḥ mustaṃ karkaṭaśṛṅgī ca tryūṣaṇaṃ dhanvayāsakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भार्ङ्गी रास्ना शटी चैव शर्करा पलविंशतिः प्रत्येकं च पलान्यष्टौ प्रदद्याद् घृततैलयोः

bhārṅgī rāsnā śaṭī caiva śarkarā palaviṃśatiḥ pratyekaṃ ca palānyaṣṭau pradadyād ghṛtatailayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्त्वा लेहत्वमानीय शीते मधुपलाष्टकम् चतुष्पलं तुगाक्षीर्याः पिप्पलीनां चतुष्पलम्

paktvā lehatvamānīya śīte madhupalāṣṭakam catuṣpalaṃ tugākṣīryāḥ pippalīnāṃ catuṣpalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षिप्त्वा निदध्यात्सुदृढे मृण्मये भाजने शुभे लेहोऽय हन्ति हिक्काऽत्तिश्वासकासानशेषतः

kṣiptvā nidadhyātsudṛḍhe mṛṇmaye bhājane śubhe leho'ya hanti hikkā'ttiśvāsakāsānaśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाटलाऽरणिकाश्मर्यबिल्वारलुकगोक्षुराः पर्ण्यौ बृहत्यौ पिप्पल्यः शृङ्गी द्रा क्षाऽमृताऽभया

pāṭalā'raṇikāśmaryabilvāralukagokṣurāḥ parṇyau bṛhatyau pippalyaḥ śṛṅgī drā kṣā'mṛtā'bhayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बला भूम्यामली वासाऋद्धिर्जीवन्तिका शटी जीवकर्षभकौ मुस्तं पौष्करं काकनासिका

balā bhūmyāmalī vāsāṛddhirjīvantikā śaṭī jīvakarṣabhakau mustaṃ pauṣkaraṃ kākanāsikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुद्गपर्णीं माषपर्णी विदारी च पुनर्नवा काकोल्यौ कमलं मेदे सूक्ष्मैलागरुचन्दनम्

mudgaparṇīṃ māṣaparṇī vidārī ca punarnavā kākolyau kamalaṃ mede sūkṣmailāgarucandanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैकं पलसम्मानं स्थूलचूर्णितमौषधम् एकीकृत्य बृहत्पात्रे पञ्चामलशतानि च

ekaikaṃ palasammānaṃ sthūlacūrṇitamauṣadham ekīkṛtya bṛhatpātre pañcāmalaśatāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पचेद्द्रो णजलेक्षिप्त्वाग्राह्यमष्टांशशेषितम् ततस्तुतान्यामलानिनिष्कुलीकृत्यवाससा

paceddro ṇajalekṣiptvāgrāhyamaṣṭāṃśaśeṣitam tatastutānyāmalāniniṣkulīkṛtyavāsasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृढहस्तेन सम्पीड्यक्षिप्त्वा तत्र ततोघृतम् पलसप्तमितं तानि किञ्चिद् भृष्ट्वाऽल्पवह्निना

dṛḍhahastena sampīḍyakṣiptvā tatra tatoghṛtam palasaptamitaṃ tāni kiñcid bhṛṣṭvā'lpavahninā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तत्र क्षिपेत्क्वाथं खण्डं चार्धतुलोन्मितम् लेहवत्साधयित्वा च चूर्णानीमानि दापयेत्

tatastatra kṣipetkvāthaṃ khaṇḍaṃ cārdhatulonmitam lehavatsādhayitvā ca cūrṇānīmāni dāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिप्पली द्विपला देया तुगाक्षीरी चतुष्पला प्रत्येकं च त्रिशाणं स्यात्त्वगेलापत्रकेशराः

pippalī dvipalā deyā tugākṣīrī catuṣpalā pratyekaṃ ca triśāṇaṃ syāttvagelāpatrakeśarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्त्वेकीकृते तस्मिन्क्षिपेत्क्षौद्रं च षट्पलम् इत्येतच्च्यवनप्रोक्तं च्यवनप्राशसंज्ञितम्

tatastvekīkṛte tasminkṣipetkṣaudraṃ ca ṣaṭpalam ityetaccyavanaproktaṃ cyavanaprāśasaṃjñitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लेहं वह्निबलं दृष्ट्वा खादेत्क्षीणो रसायनम् बालवृद्धक्षतक्षीणा नारीक्षीणाश्च शोषिणः

lehaṃ vahnibalaṃ dṛṣṭvā khādetkṣīṇo rasāyanam bālavṛddhakṣatakṣīṇā nārīkṣīṇāśca śoṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृद्रो गिणः स्वरक्षीणा ये नरास्तेषु युज्यते कासं श्वासं पिपासां च वातास्रमुरसो ग्रहम्

hṛdro giṇaḥ svarakṣīṇā ye narāsteṣu yujyate kāsaṃ śvāsaṃ pipāsāṃ ca vātāsramuraso graham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातपित्तं शुक्रदोषं मूत्रदोषं च नाशयेत् मेधां स्मृतिं स्त्रीषु हर्षं कान्तिं वर्णप्रसन्नताम् अस्य प्रयोगादाप्नोति नरो जीर्णविवर्जितः

vātapittaṃ śukradoṣaṃ mūtradoṣaṃ ca nāśayet medhāṃ smṛtiṃ strīṣu harṣaṃ kāntiṃ varṇaprasannatām asya prayogādāpnoti naro jīrṇavivarjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्कुलीकृत्य कूष्माण्डखण्डान्पलशतं पचेत् निक्षिप्य द्वितुलं नीरमर्धशिष्टं च गृह्यते

niṣkulīkṛtya kūṣmāṇḍakhaṇḍānpalaśataṃ pacet nikṣipya dvitulaṃ nīramardhaśiṣṭaṃ ca gṛhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानि कूष्माण्डखण्डानि पीडयेद् दृढवाससा आतपे शोषयेत्किञ्चिच्छूलाग्रैर्बहुशोव्यधेत्

tāni kūṣmāṇḍakhaṇḍāni pīḍayed dṛḍhavāsasā ātape śoṣayetkiñcicchūlāgrairbahuśovyadhet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षिप्त्वा ताम्रकटाहे च दद्यादष्टपलं घृतम् तेन किञ्चिद्भर्जयित्वा पूर्वोक्तं तज्जलं क्षिपेत्

kṣiptvā tāmrakaṭāhe ca dadyādaṣṭapalaṃ ghṛtam tena kiñcidbharjayitvā pūrvoktaṃ tajjalaṃ kṣipet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खण्डं पलशतं दत्त्वा सर्वमेकत्र पाचयेत् सुपक्वे पिप्पली शुण्ठी जीरकं द्विपलं पृथक्

khaṇḍaṃ palaśataṃ dattvā sarvamekatra pācayet supakve pippalī śuṇṭhī jīrakaṃ dvipalaṃ pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथक्पलार्धं धान्याकं पत्रैलामरिचंत्वचम् चूर्णीकृत्य क्षिपेत्तत्र घृतार्धं क्षौद्र मावहेत्

pṛthakpalārdhaṃ dhānyākaṃ patrailāmaricaṃtvacam cūrṇīkṛtya kṣipettatra ghṛtārdhaṃ kṣaudra māvahet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खादेदग्निबलं दृष्ट्वा रक्तपित्ती क्षयी ज्वरी शोषतृष्णाभ्रमच्छर्दिश्वासकासक्षतातुरः

khādedagnibalaṃ dṛṣṭvā raktapittī kṣayī jvarī śoṣatṛṣṇābhramacchardiśvāsakāsakṣatāturaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कूष्माण्डकावलेहोऽय बालवृद्धेषु युज्यते उरःसन्धानकृद् वृष्यो बृंहणो बलकृन्मतः

kūṣmāṇḍakāvaleho'ya bālavṛddheṣu yujyate uraḥsandhānakṛd vṛṣyo bṛṃhaṇo balakṛnmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युक्त्या कूष्माण्डखण्डस्य शूरणं विपचेत्सुधीः अर्शसां मूढवातानां मन्दाग्नीनां च युज्यते

yuktyā kūṣmāṇḍakhaṇḍasya śūraṇaṃ vipacetsudhīḥ arśasāṃ mūḍhavātānāṃ mandāgnīnāṃ ca yujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरीतकीशतं भद्रं यवानामाढकं तथा

harītakīśataṃ bhadraṃ yavānāmāḍhakaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पलानि दशमूलस्य विंशतिं च नियोजयेत् चित्रकः पिप्पलीमूलमपामार्गः शटी तथा

palāni daśamūlasya viṃśatiṃ ca niyojayet citrakaḥ pippalīmūlamapāmārgaḥ śaṭī tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कपिकच्छूः शंखपुष्पी भार्ङ्गी च गजपिप्पली बला पुष्करमूलं च पृथग्द्विपलमात्रया

kapikacchūḥ śaṃkhapuṣpī bhārṅgī ca gajapippalī balā puṣkaramūlaṃ ca pṛthagdvipalamātrayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पचेत्पञ्चाढके नीरे यवैः स्विन्नैः शृतं नयेत् तच्चाभयाशतंदद्यात्क्वाथे तस्मिन्विचक्षणः

pacetpañcāḍhake nīre yavaiḥ svinnaiḥ śṛtaṃ nayet taccābhayāśataṃdadyātkvāthe tasminvicakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्पिस्तैलाष्टपलकं क्षिपेद्गुडतुलां तथा पक्त्वा लेहत्वमानीय सिद्धे शीते पृथक्पृथक्

sarpistailāṣṭapalakaṃ kṣipedguḍatulāṃ tathā paktvā lehatvamānīya siddhe śīte pṛthakpṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षौद्रं च पिप्पलीचूर्णं दद्यात्कुडवमात्रया हरीतकीद्वयं खादेत्तेन लेहेन नित्यशः

kṣaudraṃ ca pippalīcūrṇaṃ dadyātkuḍavamātrayā harītakīdvayaṃ khādettena lehena nityaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षयं कासं ज्वरं श्वासं हिक्काऽशोऽरुचिपीनसान् ग्रहणीं नाशयेदेष वलीपलितनाशनः

kṣayaṃ kāsaṃ jvaraṃ śvāsaṃ hikkā'śo'rucipīnasān grahaṇīṃ nāśayedeṣa valīpalitanāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलवर्णकरः पुंसामवलेहो रसायनम् विहितोऽगस्त्यमुनिना सर्वरोगप्रणाशनः

balavarṇakaraḥ puṃsāmavaleho rasāyanam vihito'gastyamuninā sarvarogapraṇāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुटजत्वक्तुलां द्रो णे जलस्य विपचेत्सुधीः कषायं पादशेषं च गृह्णीयाद्वस्त्रगालितम्

kuṭajatvaktulāṃ dro ṇe jalasya vipacetsudhīḥ kaṣāyaṃ pādaśeṣaṃ ca gṛhṇīyādvastragālitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिंशत्पलंगुडस्यात्र दत्त्वा च विपचेत्पुनः सान्द्र त्वमागतं ज्ञात्वा चूर्णानीमानि दापयेत्

triṃśatpalaṃguḍasyātra dattvā ca vipacetpunaḥ sāndra tvamāgataṃ jñātvā cūrṇānīmāni dāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसाञ्जनं मोचरसं त्रिकटु त्रिफलां तथा लज्जालुं चित्रकं पाठां बिल्वमिन्द्र यवं त्वचम्

rasāñjanaṃ mocarasaṃ trikaṭu triphalāṃ tathā lajjāluṃ citrakaṃ pāṭhāṃ bilvamindra yavaṃ tvacam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भल्लातकं प्रतिविषां विडङ्गानि च बालकम् प्रत्येकं पलसंमानं घृतस्य कुडवं तथा

bhallātakaṃ prativiṣāṃ viḍaṅgāni ca bālakam pratyekaṃ palasaṃmānaṃ ghṛtasya kuḍavaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धशीते ततो दद्यान्मधुनः कुडवं तथा जयेदेषोऽवलेहस्तु सर्वाण्यर्शांसि वेगतः

siddhaśīte tato dadyānmadhunaḥ kuḍavaṃ tathā jayedeṣo'valehastu sarvāṇyarśāṃsi vegataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्नामप्रभवान्रोगानतीसारमरोचकम् ग्रहणीं पाण्डुरोगं च रक्तपित्तं च कामलाम्

durnāmaprabhavānrogānatīsāramarocakam grahaṇīṃ pāṇḍurogaṃ ca raktapittaṃ ca kāmalām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अम्लपित्तं तथा शोथं कार्श्यं चैव प्रवाहिकाम् अनुपाने प्रयोक्तव्यमाजं तक्रं पयो दधि घृतं जलं वा जीर्णे च पथ्यभोजी भवेन्नरः

amlapittaṃ tathā śothaṃ kārśyaṃ caiva pravāhikām anupāne prayoktavyamājaṃ takraṃ payo dadhi ghṛtaṃ jalaṃ vā jīrṇe ca pathyabhojī bhavennaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुटजत्वक्तुलामाद्रा रं द्रो णनीरे विपाचयेत् पादशेषं शृतं नीत्वा चूर्णान्येतानि दापयेत्

kuṭajatvaktulāmādrā raṃ dro ṇanīre vipācayet pādaśeṣaṃ śṛtaṃ nītvā cūrṇānyetāni dāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लज्जालुर्धातकी बिल्वं पाठा मोचरसस्तथा मुस्तं प्रतिविषा चैव प्रत्येकं स्यात्पलं पलम्

lajjālurdhātakī bilvaṃ pāṭhā mocarasastathā mustaṃ prativiṣā caiva pratyekaṃ syātpalaṃ palam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तु विपचेद् भूयो यावद्दर्वीप्रलेपनम् जलेन छागदुग्धेन पीतो मण्डेन वा जयेत्

tatastu vipaced bhūyo yāvaddarvīpralepanam jalena chāgadugdhena pīto maṇḍena vā jayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वातिसारान्घोरांस्तु नानावर्णान्सवेदनान् असृग्दरं समस्तं च सर्वार्शांसि प्रवाहिकाम्

sarvātisārānghorāṃstu nānāvarṇānsavedanān asṛgdaraṃ samastaṃ ca sarvārśāṃsi pravāhikām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.