Library·Śārṅgadhara-saṃhitā·3·3.1
स्नेहश्चतुर्विंधः प्रोक्तो घृतं तैलं वसा तथा मज्जा च तं पिबेन्मत्तर्याः किचिदभ्युदिते रवौ
snehaścaturviṃdhaḥ prokto ghṛtaṃ tailaṃ vasā tathā majjā ca taṃ pibenmattaryāḥ kicidabhyudite ravau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थावरो जङ्गमश्चैव द्वियोनिः स्नेह उच्यते
sthāvaro jaṅgamaścaiva dviyoniḥ sneha ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थावरजङ्गमयोः श्रेष्ठस्नेहनामनिर्देशः तिलतैलं स्थावरेषु जङ्गमेषु घृतं वरम्
sthāvarajaṅgamayoḥ śreṣṭhasnehanāmanirdeśaḥ tilatailaṃ sthāvareṣu jaṅgameṣu ghṛtaṃ varam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वाभ्यां त्रिभिश्चतुर्भिस्तैर्यमकस्त्रिवृतो महान्
dvābhyāṃ tribhiścaturbhistairyamakastrivṛto mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिबेत् त्र्यहं चतुरहं पञ्चाहं षडहं तथा सप्तरात्रात्परं स्नेहं आत्मीभवति सेवितः
pibet tryahaṃ caturahaṃ pañcāhaṃ ṣaḍahaṃ tathā saptarātrātparaṃ snehaṃ ātmībhavati sevitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषकालाग्निवयसां बलं दृष्ट्वा प्रयोजयेत् हीनां च मध्यमां ज्येष्ठां मात्रां स्नेहस्य बुद्धिमान्
doṣakālāgnivayasāṃ balaṃ dṛṣṭvā prayojayet hīnāṃ ca madhyamāṃ jyeṣṭhāṃ mātrāṃ snehasya buddhimān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमात्रादिसेवितस्नेहस्य दोषास्तदुपायाश्च अमात्रया तथाऽकाले मिथ्याहारविहारतः स्नेहः करोति शोफार्शस्तन्द्रा निद्रा विसंज्ञताः प्रकुर्याल्लङ्घनं तत्र स्वेदं ज्ञात्वा विरेचनम्
amātrādisevitasnehasya doṣāstadupāyāśca amātrayā tathā'kāle mithyāhāravihārataḥ snehaḥ karoti śophārśastandrā nidrā visaṃjñatāḥ prakuryāllaṅghanaṃ tatra svedaṃ jñātvā virecanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देया दीप्ताग्नये मात्रा स्नेहस्य पलसंमिता मध्यमाय त्रिकर्षा स्याज्जघन्याय द्विकार्षिकी
deyā dīptāgnaye mātrā snehasya palasaṃmitā madhyamāya trikarṣā syājjaghanyāya dvikārṣikī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवा स्नेहमात्राः स्युस्तिस्रोऽन्या सर्वसम्मताः अहोरात्रेण महती जीर्यत्यह्नि तु मध्यमा जीर्यत्यल्पा दिनार्धेन सा विज्ञेया सुखावहा
athavā snehamātrāḥ syustisro'nyā sarvasammatāḥ ahorātreṇa mahatī jīryatyahni tu madhyamā jīryatyalpā dinārdhena sā vijñeyā sukhāvahā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अल्पा स्याद्दीपनी वृष्या स्वल्पदोषेषु पूजिता मध्यमा स्नेहनी ज्ञेया बृंहणी भ्रमहारिणी
alpā syāddīpanī vṛṣyā svalpadoṣeṣu pūjitā madhyamā snehanī jñeyā bṛṃhaṇī bhramahāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्येष्ठा कुष्ठविषोन्मादग्रहापस्मारनाशिनी
jyeṣṭhā kuṣṭhaviṣonmādagrahāpasmāranāśinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषानुसारेण घृतपानेऽनुपानव्यवस्था केवलं पैत्तिके सर्पिर्वातिके लवणान्वितम् पेयं बहुकफे चापि व्योषक्षारसमन्वितम्
doṣānusāreṇa ghṛtapāne'nupānavyavasthā kevalaṃ paittike sarpirvātike lavaṇānvitam peyaṃ bahukaphe cāpi vyoṣakṣārasamanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूक्षक्षतविषार्त्तानां वातपित्तविकारिणाम् हीनमेधास्मृतीनां च सर्पिष्पानं प्रशस्यते
rūkṣakṣataviṣārttānāṃ vātapittavikāriṇām hīnamedhāsmṛtīnāṃ ca sarpiṣpānaṃ praśasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृमिकोष्ठानिलाविष्टाः प्रवृद्धकफमेदसः पिबेयुस्तैलसात्म्या ये तैलं दार्ढ्यार्थिनस्तु ये
kṛmikoṣṭhānilāviṣṭāḥ pravṛddhakaphamedasaḥ pibeyustailasātmyā ye tailaṃ dārḍhyārthinastu ye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यायामकर्षिताः शुष्करेतोरक्ता महारुजः महाग्निमारुतप्राणा वसायोग्या नराः स्मृताः
vyāyāmakarṣitāḥ śuṣkaretoraktā mahārujaḥ mahāgnimārutaprāṇā vasāyogyā narāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रूराशयाः क्लेशसहा वातार्त्ता दीप्तवह्नयः मज्जानं च पिबेयुस्ते सपिर्वा सर्वतो हितम्
krūrāśayāḥ kleśasahā vātārttā dīptavahnayaḥ majjānaṃ ca pibeyuste sapirvā sarvato hitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतकाले दिवा स्नेहमुष्णकाले पिबेन्निशि वातपित्ताधिके रात्रौ वातश्लेष्माधिके दिवा
śītakāle divā snehamuṣṇakāle pibenniśi vātapittādhike rātrau vātaśleṣmādhike divā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नस्याभ्यञ्जनगण्डूषमूर्द्धकर्णाक्षितर्पणे तैलं घृतं वा युञ्जीत दृष्ट्वा दोषबलाबलम्
nasyābhyañjanagaṇḍūṣamūrddhakarṇākṣitarpaṇe tailaṃ ghṛtaṃ vā yuñjīta dṛṣṭvā doṣabalābalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घृते कोष्णजलं पेयं तैले यूषः प्रशस्यते वसामज्ज्ञोः पिबेन्मण्डमनुपानं सुखावहम्
ghṛte koṣṇajalaṃ peyaṃ taile yūṣaḥ praśasyate vasāmajjñoḥ pibenmaṇḍamanupānaṃ sukhāvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहद्विषः शिशून्वृद्धान्सुकुमारान्कृशानपि उष्णकामानुष्णकाले सह भक्तेन पाययेत्
snehadviṣaḥ śiśūnvṛddhānsukumārānkṛśānapi uṣṇakāmānuṣṇakāle saha bhaktena pāyayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्पिष्मती बहुतिला यवागूः स्वल्पतण्डुला सुखोष्णा सेव्यमाना तु सद्यः स्नेहनकारिणी
sarpiṣmatī bahutilā yavāgūḥ svalpataṇḍulā sukhoṣṇā sevyamānā tu sadyaḥ snehanakāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शर्कराचूर्णसम्भृष्टे दोहनस्थे घृते तु गाम् दुग्ध्वा क्षीरं पिबेदुष्णं सद्यःस्नेहनमुच्यते
śarkarācūrṇasambhṛṣṭe dohanasthe ghṛte tu gām dugdhvā kṣīraṃ pibeduṣṇaṃ sadyaḥsnehanamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिथ्याचाराद्बहुत्वाद्वा यस्य स्नेहो न जीर्यति विष्टभ्य वाऽपि जीर्येत वारिणोष्णेन वामयेत्
mithyācārādbahutvādvā yasya sneho na jīryati viṣṭabhya vā'pi jīryeta vāriṇoṣṇena vāmayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहस्याजीर्णशङ्कायां पिबेदुष्णोदकं नरः तेनोद्गारो भवेच्छुद्धो भक्तं प्रति रुचिस्तथा
snehasyājīrṇaśaṅkāyāṃ pibeduṣṇodakaṃ naraḥ tenodgāro bhavecchuddho bhaktaṃ prati rucistathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहेन पैक्तिकस्याग्निर्यदा तीक्ष्णतरीकृतः तदाऽस्योदीरयेत्तृष्णां स्नेहमुष्णाम्बुना वमेत् शीतं जलं पाययेच्च पिपासा तेन शाम्यति
snehena paiktikasyāgniryadā tīkṣṇatarīkṛtaḥ tadā'syodīrayettṛṣṇāṃ snehamuṣṇāmbunā vamet śītaṃ jalaṃ pāyayecca pipāsā tena śāmyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजीर्णी वर्जयेत्स्नेहमुदरी तरुणज्वरी दुर्बलोऽरोचकी स्थूलो मूर्च्छार्त्तो मदपीडितः दत्तवस्तिर्विरिक्तश्च वान्तस्तृष्णाश्रमान्वितः अकालप्रसवा नारी दुर्दिने च विवर्जयेत्
ajīrṇī varjayetsnehamudarī taruṇajvarī durbalo'rocakī sthūlo mūrcchārtto madapīḍitaḥ dattavastirviriktaśca vāntastṛṣṇāśramānvitaḥ akālaprasavā nārī durdine ca vivarjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वेद्यसंशोध्यमद्यस्त्रीव्यायामासक्तचिन्तकाः वृद्धा बालाः कृशा रूक्षाः क्षीणास्राः क्षीणरेतसः वातार्त्तास्तिमिरार्त्ता ये तेषां स्नेहनमुत्तमम्
svedyasaṃśodhyamadyastrīvyāyāmāsaktacintakāḥ vṛddhā bālāḥ kṛśā rūkṣāḥ kṣīṇāsrāḥ kṣīṇaretasaḥ vātārttāstimirārttā ye teṣāṃ snehanamuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातानुलोम्यं दीप्तोऽग्निर्वर्चः स्निग्धमसंहतम्
vātānulomyaṃ dīpto'gnirvarcaḥ snigdhamasaṃhatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृदुस्निग्धाङ्गताऽग्लानिः स्नेहावेगोऽथ लाघवम् विमलेन्द्रि यता सम्यक् स्निग्धे रूक्षे विपर्ययः
mṛdusnigdhāṅgatā'glāniḥ snehāvego'tha lāghavam vimalendri yatā samyak snigdhe rūkṣe viparyayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्तद्वेषो मुखस्रावो गुदे दाहः प्रवाहिका तन्द्रा ऽतिसारः पाण्डुत्वं भृशं स्निग्धस्य लक्षणम्
bhaktadveṣo mukhasrāvo gude dāhaḥ pravāhikā tandrā 'tisāraḥ pāṇḍutvaṃ bhṛśaṃ snigdhasya lakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूक्षस्य स्नेहनं स्नेहैरतिस्निग्धस्य रूक्षणम् श्यामाकचणकाद्यैश्च तक्रपिण्याकसक्तुभिः
rūkṣasya snehanaṃ snehairatisnigdhasya rūkṣaṇam śyāmākacaṇakādyaiśca takrapiṇyākasaktubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीप्ताग्निःशुद्धकोष्ठश्च पुष्टधातुर्दृढेन्द्रि यः निर्जरो बलवर्णाढ्यः स्नेहसेवी भवेन्नरः
dīptāgniḥśuddhakoṣṭhaśca puṣṭadhāturdṛḍhendri yaḥ nirjaro balavarṇāḍhyaḥ snehasevī bhavennaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहे व्यायामसंशीतवेगाघातप्रजागरान् दिवास्वप्नमभिष्यन्दि रूक्षान्नं च विवर्जयेत्
snehe vyāyāmasaṃśītavegāghātaprajāgarān divāsvapnamabhiṣyandi rūkṣānnaṃ ca vivarjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.