Śārṅgadhara-saṃhitā 3.10

चतुर्विधः स्याद्गण्डूषः स्नैहिकः शमनस्तथा शोधनो रोपणश्चैव कवलश्चापि तद्विधः

caturvidhaḥ syādgaṇḍūṣaḥ snaihikaḥ śamanastathā śodhano ropaṇaścaiva kavalaścāpi tadvidhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धोष्णैः स्नैहिको वाते स्वादुशीतैः प्रसादनः पित्ते कट्वम्ललवणैरुष्णैः संशोधनः कफे

snigdhoṣṇaiḥ snaihiko vāte svāduśītaiḥ prasādanaḥ pitte kaṭvamlalavaṇairuṣṇaiḥ saṃśodhanaḥ kaphe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कषायतिक्तमधुरैः कदुष्णो रोपणो व्रणे चतुष्प्रकारो गण्डूषः कवलश्चापि कीर्त्तितः

kaṣāyatiktamadhuraiḥ kaduṣṇo ropaṇo vraṇe catuṣprakāro gaṇḍūṣaḥ kavalaścāpi kīrttitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असञ्चारी मुखे पूर्णे गण्डूषः कवलश्चरः तत्र द्र वेण गण्डूषः कल्केन कवलः स्मृतः

asañcārī mukhe pūrṇe gaṇḍūṣaḥ kavalaścaraḥ tatra dra veṇa gaṇḍūṣaḥ kalkena kavalaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दद्याद् द्र वेषु चूर्णं च गण्डूषे कोलमात्रकम् कर्षप्रमाणः कल्कश्च दीयते कवले बुधैः

dadyād dra veṣu cūrṇaṃ ca gaṇḍūṣe kolamātrakam karṣapramāṇaḥ kalkaśca dīyate kavale budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गण्डूषस्य योग्याऽवस्था तद्धारणप्रमाणं च धार्यन्ते पञ्चमाद्वर्षाद्गण्डूषकवलादयः गण्डूषान्सुस्थितः कुर्यात्स्विन्नभालगलादिकः

gaṇḍūṣasya yogyā'vasthā taddhāraṇapramāṇaṃ ca dhāryante pañcamādvarṣādgaṇḍūṣakavalādayaḥ gaṇḍūṣānsusthitaḥ kuryātsvinnabhālagalādikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनुष्यस्त्रींस्तथा पञ्च सप्त वा दोषनाशनात् कफपूर्णास्यता यावच्छेदो दोषस्य वा भवेत् नेत्रघ्राणस्रुतिर्यावत्तावद् गण्डूषधारणम्

manuṣyastrīṃstathā pañca sapta vā doṣanāśanāt kaphapūrṇāsyatā yāvacchedo doṣasya vā bhavet netraghrāṇasrutiryāvattāvad gaṇḍūṣadhāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिलकल्कोदकं क्षीरं स्नेहो वा स्नैहिके हितः

tilakalkodakaṃ kṣīraṃ sneho vā snaihike hitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिला नीलोत्पलं सर्पिः शर्करा क्षीरमेव च सक्षौद्रो हनुवक्त्रस्थो गण्डूषो दाहनाशनः

tilā nīlotpalaṃ sarpiḥ śarkarā kṣīrameva ca sakṣaudro hanuvaktrastho gaṇḍūṣo dāhanāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैशद्यं जनयत्यास्ये सन्दधाति मुखव्रणान् दाहतृष्णाप्रशमनं मधुगण्डूषधारणम्

vaiśadyaṃ janayatyāsye sandadhāti mukhavraṇān dāhatṛṣṇāpraśamanaṃ madhugaṇḍūṣadhāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषक्षाराग्निदग्धे च सर्पिधार्यं पयोऽथवा

viṣakṣārāgnidagdhe ca sarpidhāryaṃ payo'thavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैलसैन्धवगण्डूषो दन्तचाले प्रशस्यते

tailasaindhavagaṇḍūṣo dantacāle praśasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुखशोषे कफे च हितः काञ्जिकगण्डूषः शोषं मुखस्य वैरस्यं गण्डूषः काञ्जिको जयेत् सिन्धुत्रिकटुराजीभिरार्द्र केण कफे हितः

mukhaśoṣe kaphe ca hitaḥ kāñjikagaṇḍūṣaḥ śoṣaṃ mukhasya vairasyaṃ gaṇḍūṣaḥ kāñjiko jayet sindhutrikaṭurājībhirārdra keṇa kaphe hitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिफलामधुगण्डूषः कफासृक्पित्तनाशनः

triphalāmadhugaṇḍūṣaḥ kaphāsṛkpittanāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दार्वी गुडूची त्रिफला द्रा क्षा जात्याश्च पल्लवाः यवासश्चेति तत्क्वाथः षष्ठांशक्षौद्र संयुतः शीतो मुखे धृतो हन्यान्मुखपाकं त्रिदोषजम्

dārvī guḍūcī triphalā drā kṣā jātyāśca pallavāḥ yavāsaśceti tatkvāthaḥ ṣaṣṭhāṃśakṣaudra saṃyutaḥ śīto mukhe dhṛto hanyānmukhapākaṃ tridoṣajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्यौषधस्य गण्डूषस्तस्यैव प्रतिसारणम् कवलश्चापि तस्यैव ज्ञेयोऽत्र कुशलैर्न रैः

yasyauṣadhasya gaṇḍūṣastasyaiva pratisāraṇam kavalaścāpi tasyaiva jñeyo'tra kuśalairna raiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केसरं मातुलुङ्गस्य सैन्धवोषणसंयुतम् हन्यात्कवलतो जाड्यमरुचिं कफवातजाम्

kesaraṃ mātuluṅgasya saindhavoṣaṇasaṃyutam hanyātkavalato jāḍyamaruciṃ kaphavātajām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिसारणप्रयोगमाह प्रतिसारणप्रयोगभेदाः कल्कोऽवलेहश्चूर्णं च त्रिविधं प्रतिसारणम् अङ्गुल्यग्रगृहीतं च यथास्वं मुखरोगिणाम्

pratisāraṇaprayogamāha pratisāraṇaprayogabhedāḥ kalko'valehaścūrṇaṃ ca trividhaṃ pratisāraṇam aṅgulyagragṛhītaṃ ca yathāsvaṃ mukharogiṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दन्तमुखकण्ठरोगेषु प्रतिसारणचूर्णम् कुष्ठं दार्वी समङ्गा च पाठा तिक्ता च पीतिका तेजनी मुस्तलोध्रे च चूर्णं स्यात्प्रतिसारणम् रक्तस्रुतिं दन्तपीडां शोथं दाहं च नाशयेत्

dantamukhakaṇṭharogeṣu pratisāraṇacūrṇam kuṣṭhaṃ dārvī samaṅgā ca pāṭhā tiktā ca pītikā tejanī mustalodhre ca cūrṇaṃ syātpratisāraṇam raktasrutiṃ dantapīḍāṃ śothaṃ dāhaṃ ca nāśayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हीनयोगात्कफोत्क्लेशो रसाज्ञानारुची तथा अतियोगान्मुखे पाकः शोषस्तृष्णा क्लमो भवेत्

hīnayogātkaphotkleśo rasājñānārucī tathā atiyogānmukhe pākaḥ śoṣastṛṣṇā klamo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याधेरपचयस्तुष्टिर्वैशद्यं वक्त्रलाघवम् इन्द्रि याणां प्रसादश्च गण्डूषे शुद्धिलक्षणम्

vyādherapacayastuṣṭirvaiśadyaṃ vaktralāghavam indri yāṇāṃ prasādaśca gaṇḍūṣe śuddhilakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.