Library·Śārṅgadhara-saṃhitā·3·3.12
शोणितं स्रावयेज्जन्तोरामयं प्रसमीक्ष्य च प्रस्थं प्रस्थार्द्धकं वाऽपि प्रस्थार्धार्धमथापि वा
śoṇitaṃ srāvayejjantorāmayaṃ prasamīkṣya ca prasthaṃ prasthārddhakaṃ vā'pi prasthārdhārdhamathāpi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरत्काले स्वभावेन कुर्याद्र क्तस्रुतिं नरः त्वग्दोषग्रन्थिशोथाद्या न स्यू रक्तस्रुतेर्यतः
śaratkāle svabhāvena kuryādra ktasrutiṃ naraḥ tvagdoṣagranthiśothādyā na syū raktasruteryataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुरं वर्णतो रक्तमशीतोष्णं तथा गुरु शोणितं स्निग्धविस्रं स्याद्विदाहश्चास्य पित्तवत्
madhuraṃ varṇato raktamaśītoṣṇaṃ tathā guru śoṇitaṃ snigdhavisraṃ syādvidāhaścāsya pittavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विस्रता द्र वता रागश्चलनं विलयस्तथा भूम्यादिपञ्चभूतानामेते रक्तगुणाः स्मृताः
visratā dra vatā rāgaścalanaṃ vilayastathā bhūmyādipañcabhūtānāmete raktaguṇāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्ते दुष्टे वेदना स्यात्पाको दाहश्च जायते रक्तमण्डलता कण्डूः शोथश्च पिटिकोद्गमः
rakte duṣṭe vedanā syātpāko dāhaśca jāyate raktamaṇḍalatā kaṇḍūḥ śothaśca piṭikodgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृद्धे रक्ताङ्गनेत्रत्वं शिराणां पूरणं तथा गात्राणां गौरवं निद्रा मदो दाहश्च जायते
vṛddhe raktāṅganetratvaṃ śirāṇāṃ pūraṇaṃ tathā gātrāṇāṃ gauravaṃ nidrā mado dāhaśca jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीणेऽम्लमधुराकाङ्क्षा मूर्च्छा च त्वचि रूक्षता शैथिल्यं च शिराणां स्याद्वातादुन्मार्गगामिता
kṣīṇe'mlamadhurākāṅkṣā mūrcchā ca tvaci rūkṣatā śaithilyaṃ ca śirāṇāṃ syādvātādunmārgagāmitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरुणं फेनिलं रूक्षं परुषं तनु शीघ्रगम् अस्कन्दि सूचिनिस्तोदि रक्तं स्याद्वातदूषितम्
aruṇaṃ phenilaṃ rūkṣaṃ paruṣaṃ tanu śīghragam askandi sūcinistodi raktaṃ syādvātadūṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तेन पीतं हरितं नीलं श्यावं च विस्रकम् अस्कन्द्युष्णं मक्षिकाणां पिपीलानामनिष्टकम्
pittena pītaṃ haritaṃ nīlaṃ śyāvaṃ ca visrakam askandyuṣṇaṃ makṣikāṇāṃ pipīlānāmaniṣṭakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतलं बहलं स्निग्धं गैरिकोदकसन्निभम् मांसपेशीप्रभं स्कन्दि मन्दगं कफदूषितम्
śītalaṃ bahalaṃ snigdhaṃ gairikodakasannibham māṃsapeśīprabhaṃ skandi mandagaṃ kaphadūṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विदोषदुष्टं संसृष्टं त्रिदुष्टं पूतिगन्धकम् सर्वलक्षणसंयुक्तं काञ्जिकाभं च जायते
dvidoṣaduṣṭaṃ saṃsṛṣṭaṃ triduṣṭaṃ pūtigandhakam sarvalakṣaṇasaṃyuktaṃ kāñjikābhaṃ ca jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषदुष्टं भवेच्छ्यावं नासिकोन्मार्गगं तथा विस्रं काञ्जिकसङ्काशं सर्वकुष्ठकरं बहु
viṣaduṣṭaṃ bhavecchyāvaṃ nāsikonmārgagaṃ tathā visraṃ kāñjikasaṅkāśaṃ sarvakuṣṭhakaraṃ bahu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्र गोपप्रभं ज्ञेयं प्रकृतिस्थमसंहतम्
indra gopaprabhaṃ jñeyaṃ prakṛtisthamasaṃhatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोथे दाहेऽङ्गपाके च रक्तवर्णेऽसृजः स्रुतौ वातरक्ते तथा कुष्ठे सपीडे दुर्जयेऽनिले पाणिरोगे श्लीपदे च विषदुष्टे च शोणिते
śothe dāhe'ṅgapāke ca raktavarṇe'sṛjaḥ srutau vātarakte tathā kuṣṭhe sapīḍe durjaye'nile pāṇiroge ślīpade ca viṣaduṣṭe ca śoṇite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रन्थ्यर्बुदापचीक्षुद्र रोगरक्ताधिमन्थिषु विदारीस्तनरोगेषु गात्राणां सादगौरवे
granthyarbudāpacīkṣudra rogaraktādhimanthiṣu vidārīstanarogeṣu gātrāṇāṃ sādagaurave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्ताभिष्यन्दतन्द्रा यां पूतिघ्राणास्यदेहके यकृत्प्लीहविसर्पेषु विद्र धौ पिटिकोद्गमे
raktābhiṣyandatandrā yāṃ pūtighrāṇāsyadehake yakṛtplīhavisarpeṣu vidra dhau piṭikodgame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णोष्ठघ्राणवक्त्राणां पाके दाहे शिरोरुजि उपदंशे रक्तपित्ते रक्तस्रावः प्रशस्यते
karṇoṣṭhaghrāṇavaktrāṇāṃ pāke dāhe śiroruji upadaṃśe raktapitte raktasrāvaḥ praśasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषु रोगेषु शृङ्गैर्वा जलौकाऽलाबुकैरपि अथवाऽपि शिरामोक्षैः कुर्याद्र क्तस्रुतिं नरः
eṣu rogeṣu śṛṅgairvā jalaukā'lābukairapi athavā'pi śirāmokṣaiḥ kuryādra ktasrutiṃ naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न कुर्वीत शिरामोक्षं कृशस्यातिव्यवायिनः क्लीबस्य भीरोर्गर्भिण्याः सूतिकापाण्डुरोगिणाम्
na kurvīta śirāmokṣaṃ kṛśasyātivyavāyinaḥ klībasya bhīrorgarbhiṇyāḥ sūtikāpāṇḍurogiṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चकर्मविशुद्धस्य पीतस्नेहस्य चार्शसाम् सर्वाङ्गशोथयुक्तानामुदरश्वासकासिनाम्
pañcakarmaviśuddhasya pītasnehasya cārśasām sarvāṅgaśothayuktānāmudaraśvāsakāsinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छर्द्यतीसारदुष्टानामतिस्विन्नतनोरपि ऊनषोडशवर्षस्य गतसप्ततिकस्य च
chardyatīsāraduṣṭānāmatisvinnatanorapi ūnaṣoḍaśavarṣasya gatasaptatikasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आघातस्रुतरक्तस्य शिरामोक्षो न शस्यते एषां चात्ययिकेरोगे जलौकाभिस्तु निर्ह रेत्
āghātasrutaraktasya śirāmokṣo na śasyate eṣāṃ cātyayikeroge jalaukābhistu nirha ret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च विषदुष्टानां शिरामोक्षोऽपि शस्यते
tathā ca viṣaduṣṭānāṃ śirāmokṣo'pi śasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातादिदोषानुसारेण रक्तस्रावप्रकारः गोशृङ्गेण जलौकाभिरलाबुभिरपि त्रिधा वातपित्तकफैर्दुष्टं शोणितं स्रावयेद् बुधः
vātādidoṣānusāreṇa raktasrāvaprakāraḥ gośṛṅgeṇa jalaukābhiralābubhirapi tridhā vātapittakaphairduṣṭaṃ śoṇitaṃ srāvayed budhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विदोषाभ्यां तु सन्दुष्टं त्रिदोषैरपि दूषितम् शोणितं स्रावयेद्युक्त्या शिरामोक्षैः पदैस्तथा
dvidoṣābhyāṃ tu sanduṣṭaṃ tridoṣairapi dūṣitam śoṇitaṃ srāvayedyuktyā śirāmokṣaiḥ padaistathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृह्णाति शोणितं शृङ्गं दशाङ्गुलमितं बलात् जलौका हस्तमात्रं तु तुम्बी च द्वादशाङ्गुलम् पदमङ्गुलमात्रस्य शिरा सर्वाङ्गशोधिनी
gṛhṇāti śoṇitaṃ śṛṅgaṃ daśāṅgulamitaṃ balāt jalaukā hastamātraṃ tu tumbī ca dvādaśāṅgulam padamaṅgulamātrasya śirā sarvāṅgaśodhinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीते निरन्ने मूर्च्छाऽतिनिद्रा भीतिमदश्रमैः युतानां न स्रवेद्र क्तं तथा विण्मूत्रसङ्गिनाम्
śīte niranne mūrcchā'tinidrā bhītimadaśramaiḥ yutānāṃ na sravedra ktaṃ tathā viṇmūtrasaṅginām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रवर्त्तितरक्ते च कुष्ठत्रिकटुसैन्धवैः मर्दयेद् व्रणवक्त्रं च तेन सम्यक्प्रवर्त्तते
apravarttitarakte ca kuṣṭhatrikaṭusaindhavaiḥ mardayed vraṇavaktraṃ ca tena samyakpravarttate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान्न शीते नात्युष्णे न स्विन्ने नातितापिते पीत्वा यवागूं तृप्तस्य स्रावयेच्छोणितं बुधः
tasmānna śīte nātyuṣṇe na svinne nātitāpite pītvā yavāgūṃ tṛptasya srāvayecchoṇitaṃ budhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिस्विन्नस्योष्णकाले तथ्वातिशिराव्यधात् अतिप्रवर्त्तते रक्तं तत्र कुर्यात्प्रतिक्रियाम्
atisvinnasyoṣṇakāle tathvātiśirāvyadhāt atipravarttate raktaṃ tatra kuryātpratikriyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिप्रवृत्ते रक्ते च लोध्रसर्जरसाञ्जनैः यवगोधूमचूणैर्वा धवधन्वनगैरिकैः
atipravṛtte rakte ca lodhrasarjarasāñjanaiḥ yavagodhūmacūṇairvā dhavadhanvanagairikaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्पनिर्मोकचूर्णैर्वा भस्मना क्षौमवस्त्रयोः मुखं व्रणस्य बध्वा च शीतैश्चोपचरेद्व्रणम्
sarpanirmokacūrṇairvā bhasmanā kṣaumavastrayoḥ mukhaṃ vraṇasya badhvā ca śītaiścopacaredvraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विध्येदूर्ध्वशिरां तां च दहेत्क्षारेण वाऽग्निना व्रणं कषायः सन्धत्ते रक्तं स्कन्दयते हिमम् व्रणास्यं पाचयेत्क्षारो दाहः सङ्कोचयेच्छिराम्
vidhyedūrdhvaśirāṃ tāṃ ca dahetkṣāreṇa vā'gninā vraṇaṃ kaṣāyaḥ sandhatte raktaṃ skandayate himam vraṇāsyaṃ pācayetkṣāro dāhaḥ saṅkocayecchirām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र मुष्कशोथे कराङ्गुष्ठदाहनिर्देशः वामाण्डशोथे दक्षस्य करस्याङ्गुष्ठमूलजाम्
tatra muṣkaśothe karāṅguṣṭhadāhanirdeśaḥ vāmāṇḍaśothe dakṣasya karasyāṅguṣṭhamūlajām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दहेच्छिरां व्यत्यये तु वामाङ्गुष्ठशिरां दहेत् शिरादाहप्रभावेण मुष्कशोथः प्रणश्यति
dahecchirāṃ vyatyaye tu vāmāṅguṣṭhaśirāṃ dahet śirādāhaprabhāveṇa muṣkaśothaḥ praṇaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषूच्यां पार्ष्णिदाहेन जायतेऽग्ने प्रदीपनम् सङ्कुचन्ति यतस्तेन रसश्लेष्मवहाः शिराः
viṣūcyāṃ pārṣṇidāhena jāyate'gne pradīpanam saṅkucanti yatastena rasaśleṣmavahāḥ śirāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदावृद्धिर्यकृत्प्लीह्नोः शिशोः सञ्जायतेऽसृजः तदा तत्स्थानदाहेन सङ्कुचन्त्यसृजः शिराः
yadāvṛddhiryakṛtplīhnoḥ śiśoḥ sañjāyate'sṛjaḥ tadā tatsthānadāhena saṅkucantyasṛjaḥ śirāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्ते दुष्टेऽवशिष्टेऽपि व्याधिर्नैव प्रकुप्यति अतः स्राव्यं सावशेषं रक्ते नातिक्रमो हितः
rakte duṣṭe'vaśiṣṭe'pi vyādhirnaiva prakupyati ataḥ srāvyaṃ sāvaśeṣaṃ rakte nātikramo hitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आन्ध्यमाक्षेपकं तृष्णां तिमिरं शिरसो रुजम् पक्षाघातं श्वासकासौ हिक्कां दाहं च पांडुताम् कुरुतेऽतिस्रुतं रक्तं मरणं वा करोति च
āndhyamākṣepakaṃ tṛṣṇāṃ timiraṃ śiraso rujam pakṣāghātaṃ śvāsakāsau hikkāṃ dāhaṃ ca pāṃḍutām kurute'tisrutaṃ raktaṃ maraṇaṃ vā karoti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहस्योत्पत्तिरसृजा देहस्तेनैव धार्यते विना तेन व्रजेज्जीवो रक्षेद्र क्तमतोबुधः
dehasyotpattirasṛjā dehastenaiva dhāryate vinā tena vrajejjīvo rakṣedra ktamatobudhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतोपचारः कुपिते स्रुतरक्तस्य मारुते कोष्णेन सर्पिषा शोथं सव्यथं परिषेचयेत्
śītopacāraḥ kupite srutaraktasya mārute koṣṇena sarpiṣā śothaṃ savyathaṃ pariṣecayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीणस्यैणशशोरभ्रहरिणच्छागमांसजः रसः समुचितः पाने क्षीरं वा षष्टिका हिताः
kṣīṇasyaiṇaśaśorabhrahariṇacchāgamāṃsajaḥ rasaḥ samucitaḥ pāne kṣīraṃ vā ṣaṣṭikā hitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीडाशान्तिर्लघुत्वं च व्याधेरुद्रे कसंक्षयः मनः स्वास्थ्यं भवेच्चिह्नं सम्यग्विस्रावितेऽसृजि
pīḍāśāntirlaghutvaṃ ca vyādherudre kasaṃkṣayaḥ manaḥ svāsthyaṃ bhaveccihnaṃ samyagvisrāvite'sṛji
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यायाममैथुनक्रोधशीतस्नानप्रवातकान्
vyāyāmamaithunakrodhaśītasnānapravātakān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकाशनं दिवास्वप्नं क्षाराम्लकटुभोजनम् शोकं वादमजीर्णं च त्यजेदाबलदर्शनात्
ekāśanaṃ divāsvapnaṃ kṣārāmlakaṭubhojanam śokaṃ vādamajīrṇaṃ ca tyajedābaladarśanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.