Library·Śārṅgadhara-saṃhitā·3·3.2
स्वेदश्चतुर्विधः प्रोक्तस्तापोष्मौ स्वेदसंज्ञितौ उपनाहो द्र वः स्वेदः सर्वे वातार्त्तिहारिणः
svedaścaturvidhaḥ proktastāpoṣmau svedasaṃjñitau upanāho dra vaḥ svedaḥ sarve vātārttihāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वेदौ तापोष्मजौ प्रायःश्लेष्मघ्नौ समुदीरितौ उपनाहस्तु वातघ्नः पित्तसङ्गे द्र वो हितः
svedau tāpoṣmajau prāyaḥśleṣmaghnau samudīritau upanāhastu vātaghnaḥ pittasaṅge dra vo hitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोगिबलाद्यनुसारेण स्वेदस्य त्रैविध्यनिर्देशः महाबले महाव्याधौ शीते स्वेदो महान्स्मृतः दुर्बले दुर्बलः स्वेदो मध्ये मध्यतमो मतः
rogibalādyanusāreṇa svedasya traividhyanirdeśaḥ mahābale mahāvyādhau śīte svedo mahānsmṛtaḥ durbale durbalaḥ svedo madhye madhyatamo mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषविशेषेण स्वेदविशेषनिर्देशः बलासे रूक्षणः स्वेदो रूक्षस्निग्धः कफानिले कफमेदावृते वाते कोष्णं गेहं रवेः करान्
doṣaviśeṣeṇa svedaviśeṣanirdeśaḥ balāse rūkṣaṇaḥ svedo rūkṣasnigdhaḥ kaphānile kaphamedāvṛte vāte koṣṇaṃ gehaṃ raveḥ karān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नियुद्धं मार्गगमनं गुरुप्रावरणं ध्रुवम् चिन्ताव्यायामभाराश्च सेवेतामयमुक्तये
niyuddhaṃ mārgagamanaṃ guruprāvaraṇaṃ dhruvam cintāvyāyāmabhārāśca sevetāmayamuktaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येषां नस्यं विधातव्यं वस्तिश्चापि हि देहिनाम् शोधनीयाश्च ये केचित्पूर्वं स्वेद्याश्च ते मताः
yeṣāṃ nasyaṃ vidhātavyaṃ vastiścāpi hi dehinām śodhanīyāśca ye kecitpūrvaṃ svedyāśca te matāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वेद्याः पूर्वं त्रयः प्लीहभगन्दर्यर्शसस्तथा अश्मर्यश्चातुरो जन्तुः समये शस्त्रकर्मणः
svedyāḥ pūrvaṃ trayaḥ plīhabhagandaryarśasastathā aśmaryaścāturo jantuḥ samaye śastrakarmaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्चात्स्वेद्या गते शल्ये मूढगर्भगदे तथा काले प्रजाताऽकाले वा पश्चात्स्वेद्या नितम्बिनी
paścātsvedyā gate śalye mūḍhagarbhagade tathā kāle prajātā'kāle vā paścātsvedyā nitambinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वान्स्वेद्यान्निवाते च जीर्णाहारे च कारयेत्
sarvānsvedyānnivāte ca jīrṇāhāre ca kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वेदाद्धातुस्थिता दोषाः स्नेहक्लिन्नस्य देहिनः द्र वत्वं प्राप्य कोष्ठान्तर्गता यान्ति विरेचताम्
svedāddhātusthitā doṣāḥ snehaklinnasya dehinaḥ dra vatvaṃ prāpya koṣṭhāntargatā yānti virecatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्विद्यमानशरीरस्य हृदयं शीतलैः स्पृशेत् स्नेहाभ्यक्तशरीरस्य शीतैराच्छाद्य चक्षुषी
svidyamānaśarīrasya hṛdayaṃ śītalaiḥ spṛśet snehābhyaktaśarīrasya śītairācchādya cakṣuṣī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजीर्णी दुर्बलो मेही क्षतक्षीणः पिपासितः अतिसारी रक्तपित्ती पाण्डुरोगी तथोदरी
ajīrṇī durbalo mehī kṣatakṣīṇaḥ pipāsitaḥ atisārī raktapittī pāṇḍurogī tathodarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मदार्त्तो गर्भिणी चैव न हि स्वेद्या विजानता एतानपि मृदुस्वेदैः स्वेदसाध्यानुपाचरेत्
madārtto garbhiṇī caiva na hi svedyā vijānatā etānapi mṛdusvedaiḥ svedasādhyānupācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृदुस्वेदं प्रयुञ्जीत तथा हृन्मुष्कदृष्टिषु
mṛdusvedaṃ prayuñjīta tathā hṛnmuṣkadṛṣṭiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिस्वेदात् सन्धिपीडा दाहस्तृष्णा क्लमो भ्रमः पित्तासृक्पिटिकाकोपस्तत्र शीतैरुपाचरेत्
atisvedāt sandhipīḍā dāhastṛṣṇā klamo bhramaḥ pittāsṛkpiṭikākopastatra śītairupācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषु तापामिधः स्वेदो वालुकावस्त्रपाणिभिः कपालकन्दुकाङ्गारैर्यथायोग्यं प्रयुज्यते
teṣu tāpāmidhaḥ svedo vālukāvastrapāṇibhiḥ kapālakandukāṅgārairyathāyogyaṃ prayujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊष्मस्वेदः प्रयोक्तव्यो लोहपिण्डेष्टकाश्मभिः प्रतप्तैरम्लसिक्तैश्च कार्ये रल्लकवेष्टिते
ūṣmasvedaḥ prayoktavyo lohapiṇḍeṣṭakāśmabhiḥ prataptairamlasiktaiśca kārye rallakaveṣṭite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवा वातनिर्णाशिद्र व्यक्वाथरसादिभिः उष्णैर्घंटं पूरयित्वा पार्श्वे छिद्रं निधाय च विमुद्र य्स्यां त्रिखण्डां च धातुजां काष्ठवंशजाम् षडङ्गुलास्यां गोपुच्छां नलद्यं युञ्ज्याद् द्विहस्तिकाम्
athavā vātanirṇāśidra vyakvātharasādibhiḥ uṣṇairghaṃṭaṃ pūrayitvā pārśve chidraṃ nidhāya ca vimudra ysyāṃ trikhaṇḍāṃ ca dhātujāṃ kāṣṭhavaṃśajām ṣaḍaṅgulāsyāṃ gopucchāṃ naladyaṃ yuñjyād dvihastikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखोपविष्टं स्वभ्यक्तं गुरुप्रावरणावृतम् हस्तिशुण्डिकया नाड्या स्वेदयेद्वातरोगिणम्
sukhopaviṣṭaṃ svabhyaktaṃ guruprāvaraṇāvṛtam hastiśuṇḍikayā nāḍyā svedayedvātarogiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरुषायाममात्रां वा भूमिमुत्कीर्य खादिरैः काष्ठैर्दग्ध्वा तथाऽभ्युक्ष्य क्षीरधान्याम्लवारिभिः
puruṣāyāmamātrāṃ vā bhūmimutkīrya khādiraiḥ kāṣṭhairdagdhvā tathā'bhyukṣya kṣīradhānyāmlavāribhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातघ्नपत्रैराच्छाद्य शयानं स्वेदयेन्नरम् एवं माषादिभिः स्विन्नैः शयानं स्वेदमाचरेत्
vātaghnapatrairācchādya śayānaṃ svedayennaram evaṃ māṣādibhiḥ svinnaiḥ śayānaṃ svedamācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोपनाहस्वेदं च कुर्याद्वातहरौषधैः प्रदिह्य देहं वातार्त्तं क्षीरमांसरसान्वितैः अम्लपिष्टैः सलवणैः सुखोष्णैः स्नेहसंयुतैः
athopanāhasvedaṃ ca kuryādvātaharauṣadhaiḥ pradihya dehaṃ vātārttaṃ kṣīramāṃsarasānvitaiḥ amlapiṣṭaiḥ salavaṇaiḥ sukhoṣṇaiḥ snehasaṃyutaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपग्राम्यानूपमांसैर्जीवनीयगणेन च
upagrāmyānūpamāṃsairjīvanīyagaṇena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दधिसौवीरकक्षारैर्वीरतर्वादिना तथा कुलत्थमाषगोधूमैरतसीतिलसर्षपैः
dadhisauvīrakakṣārairvīratarvādinā tathā kulatthamāṣagodhūmairatasītilasarṣapaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतपुष्पादेवदारुशेफालीस्थूलजीरकैः एरण्डमूलबीजैश्च रास्नामूलकशिग्रुभिः
śatapuṣpādevadāruśephālīsthūlajīrakaiḥ eraṇḍamūlabījaiśca rāsnāmūlakaśigrubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिशिकृष्णाकुठेरैश्च लवणैरम्लसंयुतैः प्रसारिण्यश्वगन्धाभ्यां बलाभिर्दशमूलकैः
miśikṛṣṇākuṭheraiśca lavaṇairamlasaṃyutaiḥ prasāriṇyaśvagandhābhyāṃ balābhirdaśamūlakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुडूचीवानरीबीजैर्यथालाभं समाहृतैः क्षुण्णैः स्विन्नैश्च वस्त्रेण बद्धैः संस्वेदयेन्नरम्
guḍūcīvānarībījairyathālābhaṃ samāhṛtaiḥ kṣuṇṇaiḥ svinnaiśca vastreṇa baddhaiḥ saṃsvedayennaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्र वस्वेदस्तु वातघ्नद्र व्यक्वाथेन पूरिते कटाहे कोष्ठके वाऽपि सूपविष्टोऽवगाहयेत्
dra vasvedastu vātaghnadra vyakvāthena pūrite kaṭāhe koṣṭhake vā'pi sūpaviṣṭo'vagāhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाभेः षडङ्गुलं यावन्मग्नः क्वाथस्य धारया
nābheḥ ṣaḍaṅgulaṃ yāvanmagnaḥ kvāthasya dhārayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोष्णया स्कन्धयोः सिक्तस्तिष्ठेत्स्निग्धतनुर्नरः एवं तैलेन दुग्धेन सर्पिषा स्वेदयेन्नरम्
koṣṇayā skandhayoḥ siktastiṣṭhetsnigdhatanurnaraḥ evaṃ tailena dugdhena sarpiṣā svedayennaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकान्तरे द्व्यन्तरे वा स्नेहो युक्तोऽवगाहने
ekāntare dvyantare vā sneho yukto'vagāhane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरामुखैर्लोमकूपैर्धमनीभिश्च तर्पयेत् शरीरे बलमाधत्ते युक्तः स्नेहोऽवगाहने
śirāmukhairlomakūpairdhamanībhiśca tarpayet śarīre balamādhatte yuktaḥ sneho'vagāhane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलसिक्तस्य वर्धन्ते यथा मूलेऽङकुरास्तरोः तथा धातुविवृद्धिर्हि स्नेहसिक्तस्य जायते नातः परतरः कश्चिदुपायो वातनाशनः
jalasiktasya vardhante yathā mūle'ṅakurāstaroḥ tathā dhātuvivṛddhirhi snehasiktasya jāyate nātaḥ parataraḥ kaścidupāyo vātanāśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतशूलाद्युपरमे स्तम्भगौरवनिग्रहे दीप्ताग्नौ मार्दवे जाते स्वेदनाद्विरतिर्मता
śītaśūlādyuparame stambhagauravanigrahe dīptāgnau mārdave jāte svedanādviratirmatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्यक् स्विन्नं विमृदितं स्नानमुष्णाम्बुभिः शनैः भोजयेच्चानभिष्यन्दि व्यायामं च न कारयेत्
samyak svinnaṃ vimṛditaṃ snānamuṣṇāmbubhiḥ śanaiḥ bhojayeccānabhiṣyandi vyāyāmaṃ ca na kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.