श्रीनारद उवाच । कथिता भगवान् विष्णोर् अवतारा महात्मनः । सम्पूर्णांशकलाभेदैर् भावनीयास् त्वया प्रभो
śrīnārada uvāca / kathitā bhagavān viṣṇor avatārā mahātmanaḥ / sampūrṇāṃśakalābhedair bhāvanīyās tvayā prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्विकल्पस्य कृष्णस्य ब्रह्मणः परमात्मनः । कथम् अंशकलाभाग एतद् वर्णय नो विभो
nirvikalpasya kṛṣṇasya brahmaṇaḥ paramātmanaḥ / katham aṃśakalābhāga etad varṇaya no vibho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीशिव उवाच । सत्यम् उक्तं त्वया ब्रह्मन् कृष्णस्य जगदात्मनः । अवतारेषु सर्वेषु भेदाद् अंशकलाः स्वतः
śrīśiva uvāca / satyam uktaṃ tvayā brahman kṛṣṇasya jagadātmanaḥ / avatāreṣu sarveṣu bhedād aṃśakalāḥ svataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न वर्णयन्ति निपुणा ज्ञानिनो भगवत्पराः । अविकाराद् अच्युताच् च निर्भेदाद् ब्रह्मरूपिणः
na varṇayanti nipuṇā jñānino bhagavatparāḥ / avikārād acyutāc ca nirbhedād brahmarūpiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं तु ज्ञानप्रभावादेः पूर्णांशांशानुदर्शनात् । पूर्णम् अंशकलाभागं वदन्ति जगदीशितुः
kiṃ tu jñānaprabhāvādeḥ pūrṇāṃśāṃśānudarśanāt / pūrṇam aṃśakalābhāgaṃ vadanti jagadīśituḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्ति यद्य् अपि सर्वत्र ज्ञानवीर्यगुणादयः । तथापि कार्यतः केचिद् दृश्यन्ते न हि सर्वतः
santi yady api sarvatra jñānavīryaguṇādayaḥ / tathāpi kāryataḥ kecid dṛśyante na hi sarvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऐश्वर्यज्ञानधर्माश् च वैराग्यं श्रीर् यशस् तथा । एषां संदर्शनात् साक्षात् पूर्णो विद्वद्भिर् उच्यते
aiśvaryajñānadharmāś ca vairāgyaṃ śrīr yaśas tathā / eṣāṃ saṃdarśanāt sākṣāt pūrṇo vidvadbhir ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेषाम् अपि भागानाम् अल्पाल्पदर्शनाद् असौ । विभात्य् अंशकलाभेदो भगवान् भगभेदधृक्
eteṣām api bhāgānām alpālpadarśanād asau / vibhāty aṃśakalābhedo bhagavān bhagabhedadhṛk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अंशस् तुरीयो भागः स्यात् कला तु षोडशी मता । शतभागो विभूतिश् च वर्ण्यते कविभिः पृथक्
aṃśas turīyo bhāgaḥ syāt kalā tu ṣoḍaśī matā / śatabhāgo vibhūtiś ca varṇyate kavibhiḥ pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो ज्ञानस्य धर्मस्य वैराग्यैश्वर्ययोः श्रियः । यशसः पृथग्भेदं मत्तः शृणु द्विजोत्तम
ato jñānasya dharmasya vairāgyaiśvaryayoḥ śriyaḥ / yaśasaḥ pṛthagbhedaṃ mattaḥ śṛṇu dvijottama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्पत्तिप्रलयौ चैव विद्याविद्ये गतागती । एषां ज्ञानं वदन्त्य् अङ्ग ज्ञानं षड्विधम् उत्तमम्
utpattipralayau caiva vidyāvidye gatāgatī / eṣāṃ jñānaṃ vadanty aṅga jñānaṃ ṣaḍvidham uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यं शौचं दया मौनं धर्मश् चातुर्विधः स्मृतः । अमानो व्यतिरेकश् च ऐन्द्रियस् तु वशीकृतः
satyaṃ śaucaṃ dayā maunaṃ dharmaś cāturvidhaḥ smṛtaḥ / amāno vyatirekaś ca aindriyas tu vaśīkṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं चतुर्विधो भद्र वैराग्यः समुदाहृतः । अणिमा लघिमा चैव महिमा तदनन्तरम्
evaṃ caturvidho bhadra vairāgyaḥ samudāhṛtaḥ / aṇimā laghimā caiva mahimā tadanantaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राकाम्यं चैव प्राप्तिश् च ईशिता वशिता तथा । कामस्यावसिता ह्य् एते अष्टैश्वर्याः प्रकीर्तिताः
prākāmyaṃ caiva prāptiś ca īśitā vaśitā tathā / kāmasyāvasitā hy ete aṣṭaiśvaryāḥ prakīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृत्यामात्यसुहृद्बन्धुपुत्रपौत्रकलत्रकाः । वासोभूषणकोशाश् च सेनिका चतुरङ्गिणी
bhṛtyāmātyasuhṛdbandhuputrapautrakalatrakāḥ / vāsobhūṣaṇakośāś ca senikā caturaṅgiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहा भूर् अस्त्रशस्त्रे च दुर्गाद्याः श्रिय ईरिताः । यशस् तु पुंसो भवति कर्मतो गुणतस् तथा
gṛhā bhūr astraśastre ca durgādyāḥ śriya īritāḥ / yaśas tu puṃso bhavati karmato guṇatas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्म चतुर्विधं प्रोक्तं सृष्टिस्थितिलयात्मकम् । तया लीलावताराणां चरितं परमाद्भुतम्
karma caturvidhaṃ proktaṃ sṛṣṭisthitilayātmakam / tayā līlāvatārāṇāṃ caritaṃ paramādbhutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणान्य् अपरिमेयाणि कीर्तितानि मनीषिभिः । तथाप्य् अहं द्विषष्ठीं ते वर्णयाम्य् अनुपूर्वशः
guṇāny aparimeyāṇi kīrtitāni manīṣibhiḥ / tathāpy ahaṃ dviṣaṣṭhīṃ te varṇayāmy anupūrvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मण्यश् च शरण्यश् च भक्तवात्सल्यम् एव च । दातृत्वं सत्यसंधत्वं विक्रान्तत्वं नियम्यता
brahmaṇyaś ca śaraṇyaś ca bhaktavātsalyam eva ca / dātṛtvaṃ satyasaṃdhatvaṃ vikrāntatvaṃ niyamyatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्जयत्वं दुःसरत्वं निषेव्यत्वं सहिष्णुता । अक्षोभ्यत्वं स्वतन्त्रत्वं नैरपेक्ष्यं स्वसौष्ठवम्
durjayatvaṃ duḥsaratvaṃ niṣevyatvaṃ sahiṣṇutā / akṣobhyatvaṃ svatantratvaṃ nairapekṣyaṃ svasauṣṭhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शौर्यम् औदार्यम् आस्तिक्यं स्थैर्यं धैर्यं प्रसन्नता । गाम्भीर्यं प्रश्रयः शीलं प्रागल्भ्यम् ऋतमङ्गलम्
śauryam audāryam āstikyaṃ sthairyaṃ dhairyaṃ prasannatā / gāmbhīryaṃ praśrayaḥ śīlaṃ prāgalbhyam ṛtamaṅgalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शमो दमो बलं दाक्ष्यं क्षेमं हर्षो ऽनहंकृतिः । संतोष आर्जवं साम्यं मनोभाग्यं श्रुतं सुखम्
śamo damo balaṃ dākṣyaṃ kṣemaṃ harṣo 'nahaṃkṛtiḥ / saṃtoṣa ārjavaṃ sāmyaṃ manobhāgyaṃ śrutaṃ sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्यागो भयं पावनं च तेजः कौशलम् आश्रयः । धृतिः क्षमा स्मृतिर् लज्जा श्रद्धा मैत्री दयोन्नतिः
tyāgo bhayaṃ pāvanaṃ ca tejaḥ kauśalam āśrayaḥ / dhṛtiḥ kṣamā smṛtir lajjā śraddhā maitrī dayonnatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्तिः पुष्टिः स्ववाक्शुद्धिर् बुद्धिर् विद्या स्वरक्षता । एते ते भगभेदास् तु कथिता ह्य् अनुपूर्वशः
śāntiḥ puṣṭiḥ svavākśuddhir buddhir vidyā svarakṣatā / ete te bhagabhedās tu kathitā hy anupūrvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषां प्रकाशो यत्रासीत् स पूर्णः परिकीर्तितः । अंशप्रकाशाद् अंशः स्यात् कलायास् तु कला स्मृता
eṣāṃ prakāśo yatrāsīt sa pūrṇaḥ parikīrtitaḥ / aṃśaprakāśād aṃśaḥ syāt kalāyās tu kalā smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभूतेस् तु विभूतिः स्याद् एष भेदो न हि स्वतः । निर्विकल्पस्य सत्यस्य परब्रह्मस्वरूपिणः
vibhūtes tu vibhūtiḥ syād eṣa bhedo na hi svataḥ / nirvikalpasya satyasya parabrahmasvarūpiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारायणस्य शुद्धस्य श्रीकृष्णस्य महात्मनः । यतः कृष्णावतारेण भगभेदाः पृथक् पृथक्
nārāyaṇasya śuddhasya śrīkṛṣṇasya mahātmanaḥ / yataḥ kṛṣṇāvatāreṇa bhagabhedāḥ pṛthak pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संदर्शिताः पृथक्कार्ये तस्मात् सम्पूर्ण उच्यते । हयग्रीवाद्यवतारे तस्माद् अल्पतरा यतः
saṃdarśitāḥ pṛthakkārye tasmāt sampūrṇa ucyate / hayagrīvādyavatāre tasmād alpatarā yataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्शिता भगभेदा वै तस्माद् अंशाः प्रकीर्तिताः । यतो रामो मत्स्यकूर्मवराहा नरकेसरी
darśitā bhagabhedā vai tasmād aṃśāḥ prakīrtitāḥ / yato rāmo matsyakūrmavarāhā narakesarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्वन्तरावताराश् च यज्ञाद्या हयशीर्षवान् । तथा शुक्लादयो ह्य् आविर्भावा ऋषभ आत्मवान्
manvantarāvatārāś ca yajñādyā hayaśīrṣavān / tathā śuklādayo hy āvirbhāvā ṛṣabha ātmavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरनारायणो दत्तः कलौ च बुद्धकल्किनौ । ज्ञानकर्मप्रभावाद्यैर् अंशा विष्णोः प्रकीर्तिताः
naranārāyaṇo dattaḥ kalau ca buddhakalkinau / jñānakarmaprabhāvādyair aṃśā viṣṇoḥ prakīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुमारनारदव्यासा ब्रह्मरातादयः कलाः । ज्ञानांशयुक्ताः श्रीविष्णोर् अवतारा महात्मनः
kumāranāradavyāsā brahmarātādayaḥ kalāḥ / jñānāṃśayuktāḥ śrīviṣṇor avatārā mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गयः पृथुश् च भरतः शक्तियुक्ताः कला मताः । गुणावतारा ब्रह्माद्यास् तदंशा ये विभूतयः
gayaḥ pṛthuś ca bharataḥ śaktiyuktāḥ kalā matāḥ / guṇāvatārā brahmādyās tadaṃśā ye vibhūtayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषा मया ते कथिता सम्पूर्णांशकलाभिदा । कार्यानुरूपा विप्रेन्द्र भगभेदप्रदर्शनात्
eṣā mayā te kathitā sampūrṇāṃśakalābhidā / kāryānurūpā viprendra bhagabhedapradarśanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ब्रह्मणो भिदा विप्र श्रीकृष्णस्य च सत्तम । नारायणस्य वा सौम्य ह्य् अवतारिस्वरूपिणः
na brahmaṇo bhidā vipra śrīkṛṣṇasya ca sattama / nārāyaṇasya vā saumya hy avatārisvarūpiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीनारद उवाच । अवतारिस्वरूपं मे वर्णयस्व सदाशिव । किं ब्रह्म परमं साक्षात् किं वा नारायणो विभुः
śrīnārada uvāca / avatārisvarūpaṃ me varṇayasva sadāśiva / kiṃ brahma paramaṃ sākṣāt kiṃ vā nārāyaṇo vibhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं वा वैकुण्ठलोकेशः श्रीकृष्णः पुरुषोत्तमः । किम् एकतत्त्वम् एतेषाम् अथवा किं पृथक् पृथक्
kiṃ vā vaikuṇṭhalokeśaḥ śrīkṛṣṇaḥ puruṣottamaḥ / kim ekatattvam eteṣām athavā kiṃ pṛthak pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीशिव उवाच
śrīśiva uvāca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृणु तत् परमं गुह्यं ब्रह्मदायाद सत्तम । अवतारिस्वरूपं मे यथा वर्णयतो द्विज
śṛṇu tat paramaṃ guhyaṃ brahmadāyāda sattama / avatārisvarūpaṃ me yathā varṇayato dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकम् एव परं तत्त्वम् अवतारि सनातनम् । श्रीकृष्णब्रह्मपुरुषैः संज्ञाभिर् दीयते पृथक्
ekam eva paraṃ tattvam avatāri sanātanam / śrīkṛṣṇabrahmapuruṣaiḥ saṃjñābhir dīyate pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा भानोः प्रकाशस्य मण्डलस्यापृथक्स्थितिः । तथा श्रीकृष्णदेवस्य ब्रह्मणः पुरुषस्य च
yathā bhānoḥ prakāśasya maṇḍalasyāpṛthaksthitiḥ / tathā śrīkṛṣṇadevasya brahmaṇaḥ puruṣasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः सात्वततन्त्रज्ञा भक्तिनिष्ठा विलक्षणाः । श्रीकृष्णाख्यं परं धाम परमानन्दम् उत्तमम्
ataḥ sātvatatantrajñā bhaktiniṣṭhā vilakṣaṇāḥ / śrīkṛṣṇākhyaṃ paraṃ dhāma paramānandam uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैकुण्ठलोकनिलयं शुद्धसत्त्वात्मविग्रहम् । वदन्ति शाश्वतं सत्यं स्वभक्तगणसेवितम्
vaikuṇṭhalokanilayaṃ śuddhasattvātmavigraham / vadanti śāśvataṃ satyaṃ svabhaktagaṇasevitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदान्तिनो ज्ञाननिष्ठा ज्ञानशास्त्रानुसारतः । वदन्ति ब्रह्म परमं प्रकाशात्मकम् अव्ययम्
vedāntino jñānaniṣṭhā jñānaśāstrānusārataḥ / vadanti brahma paramaṃ prakāśātmakam avyayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपाणिपादनयनश्रोत्रत्वग्घ्राणविग्रहम् । सर्वशक्तियुतं तेजोमयं वाङ्मनसापदम्
apāṇipādanayanaśrotratvagghrāṇavigraham / sarvaśaktiyutaṃ tejomayaṃ vāṅmanasāpadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनन्दमात्रं संशुद्धं चिद्व्यक्तं सर्वकारणम् । हैरण्यगर्भास् त्रैविद्या नारायणम् अनामयम्
ānandamātraṃ saṃśuddhaṃ cidvyaktaṃ sarvakāraṇam / hairaṇyagarbhās traividyā nārāyaṇam anāmayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्रशिरसं देवं परमानन्दम् अव्ययम् । अनन्तशक्तिं सर्वेषां पुरुषं प्रकृतेः परम्
sahasraśirasaṃ devaṃ paramānandam avyayam / anantaśaktiṃ sarveṣāṃ puruṣaṃ prakṛteḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वदन्ति कर्मपरमाः स्थित्युत्पत्त्यन्तभावनम् । सर्वानन्दकरं शान्तं संसारार्णवतारकम्
vadanti karmaparamāḥ sthityutpattyantabhāvanam / sarvānandakaraṃ śāntaṃ saṃsārārṇavatārakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः कृष्णस्य देवस्य ब्रह्मणः पुरुषस्य च । वस्तुतो नैव भेदो हि वर्ण्यते तैर् अपि द्विज
ataḥ kṛṣṇasya devasya brahmaṇaḥ puruṣasya ca / vastuto naiva bhedo hi varṇyate tair api dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथार्थो बहुधा भाति नानाकरणवृत्तिभिः । तथा स भगवान् कृष्णो नानेव परिचक्षते
yathārtho bahudhā bhāti nānākaraṇavṛttibhiḥ / tathā sa bhagavān kṛṣṇo nāneva paricakṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः सर्वम् एतेनापि श्रीकृष्णः पुरुषोत्तमः । लीलामानुषरूपेण देवकीजठरं गतः
ataḥ sarvam etenāpi śrīkṛṣṇaḥ puruṣottamaḥ / līlāmānuṣarūpeṇa devakījaṭharaṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः सर्वावताराणां कारणं कृष्ण उच्यते । सृष्ट्याद्यनेककार्याणि दर्शितानि यतः स्वतः
ataḥ sarvāvatārāṇāṃ kāraṇaṃ kṛṣṇa ucyate / sṛṣṭyādyanekakāryāṇi darśitāni yataḥ svataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एव सर्वलोकानाम् आराध्यः पुरुषोत्तमः । मुक्त्याद्यर्थं नृलोकस्य मानुषत्वं यतो गतः
sa eva sarvalokānām ārādhyaḥ puruṣottamaḥ / muktyādyarthaṃ nṛlokasya mānuṣatvaṃ yato gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतस् तं पुरुषा नित्यं भक्तिभेदेन नित्यदा । भजन्ति ह्य् अपवर्गेशं परेशं तदकाम्यया
atas taṃ puruṣā nityaṃ bhaktibhedena nityadā / bhajanti hy apavargeśaṃ pareśaṃ tadakāmyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया ते कथिता विप्र अवतारा महात्मनः । किम् अन्यत् कथयाम्य् अद्य त्वं हि भागवतोत्तमः
mayā te kathitā vipra avatārā mahātmanaḥ / kim anyat kathayāmy adya tvaṃ hi bhāgavatottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.