सौन्दरनन्द महाकाव्य में "अमृतप्राप्ति" नामक सप्तदश सर्ग समाप्त । अष्टादशः सर्गः आज्ञाव्याकरण अथ द्विजो बाल इवाप्तवेदः क्षिप्रं वणिक् प्राप्त इवाप्तलाभः । जित्वा च राजन्य इवारिसैन्यं नन्दः कृतार्थो गुरुमभ्यगच्छत्
saundarananda mahākāvya meṃ "amṛtaprāpti" nāmaka saptadaśa sarga samāpta / aṣṭādaśaḥ sargaḥ ājñāvyākaraṇa atha dvijo bāla ivāptavedaḥ kṣipraṃ vaṇik prāpta ivāptalābhaḥ / jitvā ca rājanya ivārisainyaṃ nandaḥ kṛtārtho gurumabhyagacchat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रष्टुं सुखं ज्ञानसमाप्तिकाले गुरुर्हि शिष्यस्य गुरोश्च शिष्यः । परिश्रमस्ते सफलो मयीति यतो दिदृक्षास्य मुनौ बभूव
draṣṭuṃ sukhaṃ jñānasamāptikāle gururhi śiṣyasya gurośca śiṣyaḥ / pariśramaste saphalo mayīti yato didṛkṣāsya munau babhūva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतो हि येनाधिगतो विशेषस्तस्योत्तमांसो ऽर्हति कर्तुमीड्याम् । आर्यः सरागो ऽपि कृतज्ञभावात् प्रक्षीणमानः किमु वीतरागः
yato hi yenādhigato viśeṣastasyottamāṃso 'rhati kartumīḍyām / āryaḥ sarāgo 'pi kṛtajñabhāvāt prakṣīṇamānaḥ kimu vītarāgaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्यार्थकामप्रभवा हि भक्तिस्ततो ऽस्य सा तिष्ठति रूढमूला । धर्मान्वयो यस्य तु भक्तिरागस्तस्य प्रसादो हृदयावगाढः
yasyārthakāmaprabhavā hi bhaktistato 'sya sā tiṣṭhati rūḍhamūlā / dharmānvayo yasya tu bhaktirāgastasya prasādo hṛdayāvagāḍhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काषायवासाः कनकावदातस्ततः स मूर्ध्ना गुरवे प्रणेमे । वातेरितः पल्लवताम्ररागः पुष्पोज्ज्वलश्रीरिव कर्णिकारः
kāṣāyavāsāḥ kanakāvadātastataḥ sa mūrdhnā gurave praṇeme / vāteritaḥ pallavatāmrarāgaḥ puṣpojjvalaśrīriva karṇikāraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथात्मनः शिष्यगुणस्य चैव महामुनेः शास्तृगुणस्य चैव । संदर्शनार्थं स न मानहेतोः स्वां कार्यसिद्धिं कथयाम्बभूव
athātmanaḥ śiṣyaguṇasya caiva mahāmuneḥ śāstṛguṇasya caiva / saṃdarśanārthaṃ sa na mānahetoḥ svāṃ kāryasiddhiṃ kathayāmbabhūva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो दृष्टिशल्यो हृदयावगाढः प्रभो भृशं मामतुदत् सुतीक्ष्णः । त्वद्वाक्यसंदंशमुखेन मे स समुद्धृतः शल्यहृतेव शल्यः
yo dṛṣṭiśalyo hṛdayāvagāḍhaḥ prabho bhṛśaṃ māmatudat sutīkṣṇaḥ / tvadvākyasaṃdaṃśamukhena me sa samuddhṛtaḥ śalyahṛteva śalyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथंकथाभावगतोस्मि येन छिन्नः स निःसंशय संशयो मे । त्वच्छासनात् सत्पथमागतो ऽस्मि सुदेशिकस्येव पथि प्रनष्टः
kathaṃkathābhāvagatosmi yena chinnaḥ sa niḥsaṃśaya saṃśayo me / tvacchāsanāt satpathamāgato 'smi sudeśikasyeva pathi pranaṣṭaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्पीतमास्वादवशेन्द्रियेण दर्पेण कन्दर्पविषं मयासीत् । तन्मे हतं त्वद्वचनागदेन विषं विनाशीव महागदेन
yatpītamāsvādavaśendriyeṇa darpeṇa kandarpaviṣaṃ mayāsīt / tanme hataṃ tvadvacanāgadena viṣaṃ vināśīva mahāgadena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षयं गतं जन्म निरस्तजन्मन् सद्धर्मचर्यामुषितो ऽस्मि सम्यक् । कृत्स्नं कृतं मे कृतकार्य कार्यं लोकेषु भूतो ऽस्मि न लोकधर्मा
kṣayaṃ gataṃ janma nirastajanman saddharmacaryāmuṣito 'smi samyak / kṛtsnaṃ kṛtaṃ me kṛtakārya kāryaṃ lokeṣu bhūto 'smi na lokadharmā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैत्रीस्तनीं व्यञ्जनचारुसास्नां सद्धर्मदुग्धां प्रतिभानशृङ्गाम् । तवास्मि गां साधु निपीय तृप्तस्तृषेव गामुत्तम वत्सवर्णः
maitrīstanīṃ vyañjanacārusāsnāṃ saddharmadugdhāṃ pratibhānaśṛṅgām / tavāsmi gāṃ sādhu nipīya tṛptastṛṣeva gāmuttama vatsavarṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्पश्यतश्चाधिगमो ममायं तन्मे समासेन मुने निबोध । सर्वज्ञ कामं विदितं तवैतत् स्वं तूपचारं प्रविवक्षुरस्मि
yatpaśyataścādhigamo mamāyaṃ tanme samāsena mune nibodha / sarvajña kāmaṃ viditaṃ tavaitat svaṃ tūpacāraṃ pravivakṣurasmi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्ये ऽपि सन्तो विमुमुक्षवो हि श्रुत्वा विमोक्षाय नयं परस्य । मुक्तस्य रोगादिव रोगवन्तस्तेनैव मार्गेण सुखं घटन्ते
anye 'pi santo vimumukṣavo hi śrutvā vimokṣāya nayaṃ parasya / muktasya rogādiva rogavantastenaiva mārgeṇa sukhaṃ ghaṭante
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उर्व्यादिकान् जन्मनि वेदिम धातुन् नात्मानमुर्व्यादिषु तेषु किञ्चित् । यस्मादतस्तेषु न मे ऽस्ति सक्तिर्बहिश्च कायेन समा मतिर्मे
urvyādikān janmani vedima dhātun nātmānamurvyādiṣu teṣu kiñcit / yasmādatasteṣu na me 'sti saktirbahiśca kāyena samā matirme
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्कन्धांश्च रूपप्रभृतीन् दशार्धान् पश्यामि यस्माच्चपलानसारान् । अनात्मकांश्चैव वधात्मकांश्च तस्माद् विमुक्तो ऽस्म्यशिवेभ्य एभ्यः
skandhāṃśca rūpaprabhṛtīn daśārdhān paśyāmi yasmāccapalānasārān / anātmakāṃścaiva vadhātmakāṃśca tasmād vimukto 'smyaśivebhya ebhyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्माच्च पश्याम्युदयं व्ययं च सर्वास्ववस्थास्वहमिन्द्रियाणाम् । तस्मादनित्येषु निरात्मकेषु दुःखेषु मे तेष्वपि नास्ति संगः
yasmācca paśyāmyudayaṃ vyayaṃ ca sarvāsvavasthāsvahamindriyāṇām / tasmādanityeṣu nirātmakeṣu duḥkheṣu me teṣvapi nāsti saṃgaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतश्च लोकं समजन्मनिष्ठं पश्यामि निःसारमसच्च सर्वम् । अतो धिया मे मनसा विबद्धमस्मीति मे नेञ्जितमस्ति येन
yataśca lokaṃ samajanmaniṣṭhaṃ paśyāmi niḥsāramasacca sarvam / ato dhiyā me manasā vibaddhamasmīti me neñjitamasti yena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्विधे नैकविधप्रसङ्गे यतो ऽहमाहारविधावसक्तः । अमूर्च्छितश्चाग्रथितश्च तत्र त्रिभ्यो विमुक्तो ऽस्मि ततो भवेभ्यः
caturvidhe naikavidhaprasaṅge yato 'hamāhāravidhāvasaktaḥ / amūrcchitaścāgrathitaśca tatra tribhyo vimukto 'smi tato bhavebhyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिश्चितश्चाप्रतिबद्धचित्तो दृष्टश्रुतादौ व्यवहारधर्मे । यस्मात् समात्मानुगतश्च तत्र तस्माद् विसंयोगगतो ऽस्मि मुक्तः
aniścitaścāpratibaddhacitto dṛṣṭaśrutādau vyavahāradharme / yasmāt samātmānugataśca tatra tasmād visaṃyogagato 'smi muktaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवमुक्त्वा गुरुबाहुमान्यात् सर्वेण कायेन स गां निपन्नः । प्रवेरितो लोहितचन्दनाक्तो हैमो महास्तम्भ इवाबभासे
ityevamuktvā gurubāhumānyāt sarveṇa kāyena sa gāṃ nipannaḥ / praverito lohitacandanākto haimo mahāstambha ivābabhāse
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रमादत् प्रसृतस्य पूर्वं श्रुवा धृतिं व्याकरणं च तस्य । धर्मान्वयं चानुगतं प्रसादं मेघस्वरस्तं मुनिराबभाषे
tataḥ pramādat prasṛtasya pūrvaṃ śruvā dhṛtiṃ vyākaraṇaṃ ca tasya / dharmānvayaṃ cānugataṃ prasādaṃ meghasvarastaṃ munirābabhāṣe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तिष्ठ धर्मे स्थित शिष्यजुष्टे किं पादयोर्मे पतितो ऽसि मुर्ध्ना । अभ्यर्चनं मे न तथा प्रणामो धर्मे यथैषा प्रतिपत्तिरेव
uttiṣṭha dharme sthita śiṣyajuṣṭe kiṃ pādayorme patito 'si murdhnā / abhyarcanaṃ me na tathā praṇāmo dharme yathaiṣā pratipattireva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्यासि सुप्रव्रजितो जितात्मन्नैश्वर्यमप्यात्मनि येन लब्धम् । जितात्मनः प्रव्रजनं हि साधु चलात्मनो न त्वजितेन्द्रियस्य
adyāsi supravrajito jitātmannaiśvaryamapyātmani yena labdham / jitātmanaḥ pravrajanaṃ hi sādhu calātmano na tvajitendriyasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्यासि शौचेन परेण युक्तो वाक्कायचेतांसि शुचीनि यत्ते । अतः पुनश्चाप्रयतापसौम्यां यत्सौम्य नो वेक्ष्यसि गर्भशय्याम्
adyāsi śaucena pareṇa yukto vākkāyacetāṃsi śucīni yatte / ataḥ punaścāprayatāpasaumyāṃ yatsaumya no vekṣyasi garbhaśayyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्यार्थवत्ते श्रुतवच्छ्रुतं तच्छ्रुतानुरूपं प्रतिपद्य धर्मम् । कृतश्रुतो विप्रतिपद्यमानो निन्द्यो हि निर्वीर्य इवात्तशस्त्रः
adyārthavatte śrutavacchrutaṃ tacchrutānurūpaṃ pratipadya dharmam / kṛtaśruto vipratipadyamāno nindyo hi nirvīrya ivāttaśastraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो धृतिस्ते ऽविषयात्मकस्य यत्त्वं मतिं मोक्षविधावकार्षीः । यास्यामि निष्ठामिति बालिशो हि जन्मक्षयात् त्रासमिहाभ्युपैति
aho dhṛtiste 'viṣayātmakasya yattvaṃ matiṃ mokṣavidhāvakārṣīḥ / yāsyāmi niṣṭhāmiti bāliśo hi janmakṣayāt trāsamihābhyupaiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिष्ट्या दुरापः क्षणसंनिपातो नायं कृतो मोहवशेन मोघः । उदेति दुःखेन गतो ह्यधस्तात् कूर्मो युगच्छिद्र इवार्णवस्थः
diṣṭyā durāpaḥ kṣaṇasaṃnipāto nāyaṃ kṛto mohavaśena moghaḥ / udeti duḥkhena gato hyadhastāt kūrmo yugacchidra ivārṇavasthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्जित्य मारं युधि दुर्निवारमद्यासि लोके रणशीर्षशूरः । शूरो ऽप्यशूरः स हि वेदितव्यो दोषैरमित्रैरिव हन्यते यः
nirjitya māraṃ yudhi durnivāramadyāsi loke raṇaśīrṣaśūraḥ / śūro 'pyaśūraḥ sa hi veditavyo doṣairamitrairiva hanyate yaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्वाप्य रागाग्निमुदीर्णमद्य दिष्ट्या सुखं स्वप्स्यसि वीतदाहः । दुःखं हि शेते शयने ऽप्युदारे क्लेशाग्निना चेतसि दह्यमानः
nirvāpya rāgāgnimudīrṇamadya diṣṭyā sukhaṃ svapsyasi vītadāhaḥ / duḥkhaṃ hi śete śayane 'pyudāre kleśāgninā cetasi dahyamānaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्युच्छ्रितो द्रव्यमदेन पूर्वमद्यासि तृष्णोपरमात् समृद्धः । यावत् सतर्षः पुरुषो हि लोके तावत् समृद्धो ऽपि सदा दरिद्रः
abhyucchrito dravyamadena pūrvamadyāsi tṛṣṇoparamāt samṛddhaḥ / yāvat satarṣaḥ puruṣo hi loke tāvat samṛddho 'pi sadā daridraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्यापदेष्टुं तव युक्तरूपं शुद्धोदनो मे नृपतिः पितेति । भ्रष्टस्य धर्मात् पितृभिर्निपातादश्लाघनीयो हि कुलापदेशः
adyāpadeṣṭuṃ tava yuktarūpaṃ śuddhodano me nṛpatiḥ piteti / bhraṣṭasya dharmāt pitṛbhirnipātādaślāghanīyo hi kulāpadeśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिष्ट्यासि शान्तिं परमामुपेतो निस्तीर्णकान्तार इवाप्तसारः । सर्वो हि संसारगतो भयार्तो यथैव कान्तारगतस्तथैव
diṣṭyāsi śāntiṃ paramāmupeto nistīrṇakāntāra ivāptasāraḥ / sarvo hi saṃsāragato bhayārto yathaiva kāntāragatastathaiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरण्यकं भैक्षचरं विनीतं द्रक्ष्यामि नन्दं निभृतं कदेति । आसीत् पुरस्तात्त्वयि मे दिदृक्षा तथासि दिष्ट्या मम दर्शनीयः
āraṇyakaṃ bhaikṣacaraṃ vinītaṃ drakṣyāmi nandaṃ nibhṛtaṃ kadeti / āsīt purastāttvayi me didṛkṣā tathāsi diṣṭyā mama darśanīyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवत्यरूपो ऽपि हि दर्शनीयः स्वलंकृतः श्रेष्ठतमैगुर्णैः स्वैः । दोषैः परीतो मलिनीकरैस्तु सुदर्शनीयो ऽपि विरूप एव
bhavatyarūpo 'pi hi darśanīyaḥ svalaṃkṛtaḥ śreṣṭhatamaigurṇaiḥ svaiḥ / doṣaiḥ parīto malinīkaraistu sudarśanīyo 'pi virūpa eva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य प्रकृष्टा तव बुद्धिमत्ता कृत्स्नं यया ते कृतमात्मकार्यम् । श्रुतोन्नतस्यापि हि नास्ति बुद्धिर्नोत्पद्यते श्रेयसि यस्य बुद्धिः
adya prakṛṣṭā tava buddhimattā kṛtsnaṃ yayā te kṛtamātmakāryam / śrutonnatasyāpi hi nāsti buddhirnotpadyate śreyasi yasya buddhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उन्मीलितस्यापि जनस्य मध्ये निमीलितस्यापि तथैव चक्षुः । प्रज्ञामयं यस्य हि नास्ति चक्षुश्चक्षुर्न तस्यास्ति सचक्षुषो ऽपि
unmīlitasyāpi janasya madhye nimīlitasyāpi tathaiva cakṣuḥ / prajñāmayaṃ yasya hi nāsti cakṣuścakṣurna tasyāsti sacakṣuṣo 'pi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखप्रतीकारनिमित्तमार्तः कृष्यादिभिः खेदमुपैति लोकः । अजस्रमागच्छति तच्च भूयो ज्ञानेन यस्याद्य कृतस्त्वयान्तः
duḥkhapratīkāranimittamārtaḥ kṛṣyādibhiḥ khedamupaiti lokaḥ / ajasramāgacchati tacca bhūyo jñānena yasyādya kṛtastvayāntaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखं न मे स्यात् सुखमेव मे स्यादिति प्रवृत्तः सततं हि लोकः । न वेत्ति तच्चैव तथा यथा स्यात् प्राप्तं त्वयाद्यासुलभं यथावत्
duḥkhaṃ na me syāt sukhameva me syāditi pravṛttaḥ satataṃ hi lokaḥ / na vetti taccaiva tathā yathā syāt prāptaṃ tvayādyāsulabhaṃ yathāvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवमादि स्थिरबुद्धिचित्तस्तथागतेनाभिहितो हिताय । स्तवेषु निन्दासु च निर्व्यपेक्षः कृताञ्जलिर्वाक्यमुवाच नन्दः
ityevamādi sthirabuddhicittastathāgatenābhihito hitāya / staveṣu nindāsu ca nirvyapekṣaḥ kṛtāñjalirvākyamuvāca nandaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो विशेषेण विशेषदर्शिन् स्त्वयानुकम्पा मयि दर्शितेयं । यत्कामपङ्के भगवन्निमग्नस्त्रातो ऽस्मि संसारभयादकामः
aho viśeṣeṇa viśeṣadarśin stvayānukampā mayi darśiteyaṃ / yatkāmapaṅke bhagavannimagnastrāto 'smi saṃsārabhayādakāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रात्रा त्वया श्रेयसि दैशिकेन पित्रा फलस्थेन तथैव मात्रा । हतो ऽभविष्यं यदि न व्यमोक्ष्यं सार्थात् परिभ्रष्ट इवाकृतार्थः
bhrātrā tvayā śreyasi daiśikena pitrā phalasthena tathaiva mātrā / hato 'bhaviṣyaṃ yadi na vyamokṣyaṃ sārthāt paribhraṣṭa ivākṛtārthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्तस्य तुष्टस्य सुखो विवेको विज्ञाततत्त्वस्व परीक्षकस्य । प्रहीणमानस्य च निर्मदस्य सुखं विरागत्वमसक्तबुद्धेः
śāntasya tuṣṭasya sukho viveko vijñātatattvasva parīkṣakasya / prahīṇamānasya ca nirmadasya sukhaṃ virāgatvamasaktabuddheḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथो हि तत्त्वं परिगम्य सम्यङ्निर्धूय दोषानधिगम्य शान्तिम् । स्वं नाश्रमं सम्प्रति चिन्तयामि न तं जनं नाप्सरसो न देवान्
atho hi tattvaṃ parigamya samyaṅnirdhūya doṣānadhigamya śāntim / svaṃ nāśramaṃ samprati cintayāmi na taṃ janaṃ nāpsaraso na devān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं हि भुक्त्वा शुचि शामिकं सुखं न मे मनः कांक्षति कामजं सुखम् । महार्हमप्यन्नमदैवताहृतं दिवौकसो भुक्तवतः सुधामिव
idaṃ hi bhuktvā śuci śāmikaṃ sukhaṃ na me manaḥ kāṃkṣati kāmajaṃ sukham / mahārhamapyannamadaivatāhṛtaṃ divaukaso bhuktavataḥ sudhāmiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो ऽन्धविज्ञाननिमीलितं जगत् पटान्तरे पश्यति नोत्तमं सुखम् । सुधीरमध्यत्मसुखं व्यपास्य हि श्रमं तथा कामसुखार्थमृच्छति
aho 'ndhavijñānanimīlitaṃ jagat paṭāntare paśyati nottamaṃ sukham / sudhīramadhyatmasukhaṃ vyapāsya hi śramaṃ tathā kāmasukhārthamṛcchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा हि रत्नाकरमेत्य दुर्मतिर्विहाय रत्नान्यसतो मणीन् हरेत् । अपास्य संबोधिसुखं तथोत्तमं श्रमं व्रजेत् कामसुखोपलब्धये
yathā hi ratnākarametya durmatirvihāya ratnānyasato maṇīn haret / apāsya saṃbodhisukhaṃ tathottamaṃ śramaṃ vrajet kāmasukhopalabdhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो हि सत्त्वेष्वतिमैत्रचेतसस्तथागतस्यानुजिघृक्षुता परा । अपास्य यद्ध्यानसुखं मुने परं परस्य दुःखोपरमाय खिद्यसे
aho hi sattveṣvatimaitracetasastathāgatasyānujighṛkṣutā parā / apāsya yaddhyānasukhaṃ mune paraṃ parasya duḥkhoparamāya khidyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया नु शक्यं प्रतिकर्तुमद्य किं गुरौ हितैषिण्यनुकम्पके त्वयि । समुद्धृतो येन भवार्णवादहं महार्णवाच्चूर्णितनौरिवोर्मिभिः
mayā nu śakyaṃ pratikartumadya kiṃ gurau hitaiṣiṇyanukampake tvayi / samuddhṛto yena bhavārṇavādahaṃ mahārṇavāccūrṇitanaurivormibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मिनिस्तस्य निशम्य हेतुमत् प्रहीणसर्वास्रवसूचकं वचः । इदं बभाषे वदतामनुत्तमो यदर्हति श्रीघन एव भाषितुं
tato ministasya niśamya hetumat prahīṇasarvāsravasūcakaṃ vacaḥ / idaṃ babhāṣe vadatāmanuttamo yadarhati śrīghana eva bhāṣituṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं कृतार्थः परमार्थवित् कृती त्वमेव धीमन्नभिधातुमर्हसि । अतीत्य कान्तारमवाप्तसाधनः सुदैशिकस्येव कृतं महावणिक्
idaṃ kṛtārthaḥ paramārthavit kṛtī tvameva dhīmannabhidhātumarhasi / atītya kāntāramavāptasādhanaḥ sudaiśikasyeva kṛtaṃ mahāvaṇik
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवैति बुद्धं नरदम्यसारथिं कृती यथार्हन्नुपशान्तमानसः । न दृष्टसत्यो ऽपि तथावबुध्यते पृथग्जनः किंबत बुद्धिमानपि
avaiti buddhaṃ naradamyasārathiṃ kṛtī yathārhannupaśāntamānasaḥ / na dṛṣṭasatyo 'pi tathāvabudhyate pṛthagjanaḥ kiṃbata buddhimānapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रजस्तमोभ्यां परिमुक्तचेतसस्तवैव चेयं सदृशी कृतज्ञता । रजःप्रकर्षेण जगत्यवस्थिते कृतज्ञभावो हि कृतज्ञ दुर्लभः
rajastamobhyāṃ parimuktacetasastavaiva ceyaṃ sadṛśī kṛtajñatā / rajaḥprakarṣeṇa jagatyavasthite kṛtajñabhāvo hi kṛtajña durlabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सधर्म धर्मान्वयतो यतश्च ते मयि प्रसादो ऽधिगमे च कौशलम् । अतो ऽस्ति भूयस्त्वयि मे विवक्षितं नतो हि भक्तश्च नियोगमर्हसि
sadharma dharmānvayato yataśca te mayi prasādo 'dhigame ca kauśalam / ato 'sti bhūyastvayi me vivakṣitaṃ nato hi bhaktaśca niyogamarhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवाप्तकार्यो ऽसि परां गतिं गतो न ते ऽस्ति किञ्चित् करणीयमण्वपि । अतःपरं सौम्य चरानुकम्पया विमोक्षयन् कृच्छ्रगतान् परानपि
avāptakāryo 'si parāṃ gatiṃ gato na te 'sti kiñcit karaṇīyamaṇvapi / ataḥparaṃ saumya carānukampayā vimokṣayan kṛcchragatān parānapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इहार्थमेवारभते नरो ऽधमो विमध्यमस्तूभयलौकिकीं क्रियाम् । क्रियाममुत्रैव फलाय मध्यमो विशिष्टधर्मा पुनरप्रवृत्तये
ihārthamevārabhate naro 'dhamo vimadhyamastūbhayalaukikīṃ kriyām / kriyāmamutraiva phalāya madhyamo viśiṣṭadharmā punarapravṛttaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इहोत्तमेभ्यो ऽपि मतः स तूत्तमो य उत्तमं धर्ममवाप्य नैष्ठिकम् । अचिन्तयित्वात्मगतं परिश्रमं शमं परेभ्यो ऽप्युपदेष्टुमिच्छति
ihottamebhyo 'pi mataḥ sa tūttamo ya uttamaṃ dharmamavāpya naiṣṭhikam / acintayitvātmagataṃ pariśramaṃ śamaṃ parebhyo 'pyupadeṣṭumicchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहाय तस्मादिह कार्यमात्मनः कुरु स्थिरात्मन् परकार्यमप्यथो । भ्रमत्सु सत्त्वेषु तमावृतात्मसु श्रुतप्रदीपो निशि धार्यतामयम्
vihāya tasmādiha kāryamātmanaḥ kuru sthirātman parakāryamapyatho / bhramatsu sattveṣu tamāvṛtātmasu śrutapradīpo niśi dhāryatāmayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रवीतु तावत् पुरि विस्मितो जनस्त्वयि स्थिते कुर्वति धर्मदेशनाः । अहो बताश्चर्यमिदं विमुक्तये करोति रागी यदयं कथामिति
bravītu tāvat puri vismito janastvayi sthite kurvati dharmadeśanāḥ / aho batāścaryamidaṃ vimuktaye karoti rāgī yadayaṃ kathāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्रुवं हि संश्रुत्य तव स्थिरं मनो निवृत्तनानाविषयैर्मनोरथैः । वधूर्गृहे सापि तवानुकुर्वती करिष्यते स्त्रीषु विरागिणीः कथाः
dhruvaṃ hi saṃśrutya tava sthiraṃ mano nivṛttanānāviṣayairmanorathaiḥ / vadhūrgṛhe sāpi tavānukurvatī kariṣyate strīṣu virāgiṇīḥ kathāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वयि परमधृतौ निविष्टतत्त्वे भवनगता न हि रंस्यते ध्रुवं सा । मनसि शमदमात्मके विविक्ते मतिरिव कामसुखैः परीक्षकस्य
tvayi paramadhṛtau niviṣṭatattve bhavanagatā na hi raṃsyate dhruvaṃ sā / manasi śamadamātmake vivikte matiriva kāmasukhaiḥ parīkṣakasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यर्हतः परमकारुणिकस्य शास्तुर्मूर्ध्ना वचश्च चरणौ च समं गृहीत्वा । स्वस्थः प्रशान्तहृदयो विनिवृत्तकार्यः पार्श्वान्मुनेः प्रतिययौ विमदः करीव
ityarhataḥ paramakāruṇikasya śāsturmūrdhnā vacaśca caraṇau ca samaṃ gṛhītvā / svasthaḥ praśāntahṛdayo vinivṛttakāryaḥ pārśvānmuneḥ pratiyayau vimadaḥ karīva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिक्षार्थं समये विवेश स पुरं दृष्टीर्जनस्याक्षिपन् लाभालाभसुखासुखादिषु समः स्वस्थेन्द्रियो निस्पृहः । निर्मोक्षाय चकार तत्र च कथां काले जनायार्थिने नैवोन्मार्गगतान् परान् परिभवन्नात्मानमुत्कर्षयन्
bhikṣārthaṃ samaye viveśa sa puraṃ dṛṣṭīrjanasyākṣipan lābhālābhasukhāsukhādiṣu samaḥ svasthendriyo nispṛhaḥ / nirmokṣāya cakāra tatra ca kathāṃ kāle janāyārthine naivonmārgagatān parān paribhavannātmānamutkarṣayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येषा व्युपशान्तये न रतये मोक्षार्थगर्भा कृतिः श्रोतृणां ग्रहणार्थमन्यमनसां काव्योपचारात् कृता । यन्मोक्षात् कृतमन्यदत्र हि मया तत्काव्यधर्मात् कृतं पातुं तित्कमिवौषधं मधुयुतं हृद्यं कथं स्यादिति
ityeṣā vyupaśāntaye na rataye mokṣārthagarbhā kṛtiḥ śrotṛṇāṃ grahaṇārthamanyamanasāṃ kāvyopacārāt kṛtā / yanmokṣāt kṛtamanyadatra hi mayā tatkāvyadharmāt kṛtaṃ pātuṃ titkamivauṣadhaṃ madhuyutaṃ hṛdyaṃ kathaṃ syāditi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायेणालोक्य लोकं विषयरतिपरं मोक्षात् प्रतिहतं काव्यव्याजेन तत्त्वं कथितमिह मया मोक्षः परमिति । तद्बुद्ध्वा शमिकं यत्तदवहितमितो ग्राह्यं न ललितं पांसुभ्यो धातुजेभ्यो नियतमुपकरं चामीकरमिति
prāyeṇālokya lokaṃ viṣayaratiparaṃ mokṣāt pratihataṃ kāvyavyājena tattvaṃ kathitamiha mayā mokṣaḥ paramiti / tadbuddhvā śamikaṃ yattadavahitamito grāhyaṃ na lalitaṃ pāṃsubhyo dhātujebhyo niyatamupakaraṃ cāmīkaramiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.