यश् चासौ पुरुषार्थो मोक्षस् तदर्थं पुरुषविमोक्षार्थं ज्ञानम् इदम् इति । यद् एतत् पूर्ववर्णितं ज्ञानं एतद् गुह्यं दुर्विज्ञेयम् इत्य् अर्थः । परमर्षिणा कपिलेन समाख्यातं कथितम् इत्य् अर्थः । अत्राह --- अस्मिन् ज्ञाने के ऽर्थाश् चिन्त्यन्ते । अत्रोच्यते --- स्थित्युत्पत्तिप्रलयाः तत्र देवादीनाम् अष्टौ स्थानानि भवन्ति । मानुष्यं चैकविधम्, भूलोके पञ्चविधं तैर्यग्योनम् । एषु स्थानेषु ब्रह्मादीनि तिर्यग्योनिपर्यन्तानि तिष्ठन्ति । एषा स्थितिः । उत्पत्तिं प्रादुर्भावं प्रधानान् महदहङ्कारतन्मात्रेन्द्रियमहाभूतानीत्य् उत्पत्तिः । एवं भूतोत्पत्तिर् भावोत्पत्तिश् च व्याख्याता । लयं वक्ष्यामः --- भूतानि तन्मात्रेषु लीयन्ते, तानीन्द्रियेषु, इन्द्रियाणि लीयन्ते चाहङ्कारे, स बुद्धौ, सा प्रधाने लयं गच्छति । प्रधानं तु क्वचिन् न लीयते ऽविकृतत्वात् । एवं प्रलयः
yaś cāsau puruṣārtho mokṣas tadarthaṃ puruṣavimokṣārthaṃ jñānam idam iti | yad etat pūrvavarṇitaṃ jñānaṃ etad guhyaṃ durvijñeyam ity arthaḥ | paramarṣiṇā kapilena samākhyātaṃ kathitam ity arthaḥ | atrāha --- asmin jñāne ke 'rthāś cintyante | atrocyate --- sthityutpattipralayāḥ tatra devādīnām aṣṭau sthānāni bhavanti | mānuṣyaṃ caikavidham, bhūloke pañcavidhaṃ tairyagyonam | eṣu sthāneṣu brahmādīni tiryagyoniparyantāni tiṣṭhanti | eṣā sthitiḥ | utpattiṃ prādurbhāvaṃ pradhānān mahadahaṅkāratanmātrendriyamahābhūtānīty utpattiḥ | evaṃ bhūtotpattir bhāvotpattiś ca vyākhyātā | layaṃ vakṣyāmaḥ --- bhūtāni tanmātreṣu līyante, tānīndriyeṣu, indriyāṇi līyante cāhaṅkāre, sa buddhau, sā pradhāne layaṃ gacchati | pradhānaṃ tu kvacin na līyate 'vikṛtatvāt | evaṃ pralayaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.