Skanda Purāṇa (part) 10

सनत्कुमार उवाच सा देवी त्र्यम्बकप्रोक्ता तताप सुचिरं तपः । निराहारा कदाचिच्च एकपर्णाशना पुनः । वाय्वाहारा पुनश्चापि अब्भक्षा भूय एव च

sanatkumāra uvāca sā devī tryambakaproktā tatāpa suciraṃ tapaḥ / nirāhārā kadācicca ekaparṇāśanā punaḥ / vāyvāhārā punaścāpi abbhakṣā bhūya eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां तपश्चरणे युक्तां ब्रह्मा ज्ञात्वातिभास्वराम् । उवाच ब्रूहि तुष्टो ऽस्मि देवि किं करवाणि ते

tāṃ tapaścaraṇe yuktāṃ brahmā jñātvātibhāsvarām / uvāca brūhi tuṣṭo 'smi devi kiṃ karavāṇi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साब्रवीत् त्र्यम्बकं देवं पतिं प्राप्येन्दुवर्चसम् । विचरेयं सुखं देव सर्वांल् लोकान्नमस्तव

sābravīt tryambakaṃ devaṃ patiṃ prāpyenduvarcasam / vicareyaṃ sukhaṃ deva sarvāṃl lokānnamastava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच न हि येन शरीरेण क्रियते परमं तपः । तेनैव परमेशो ऽसौ पतिः शम्भुरवाप्यते

brahmovāca na hi yena śarīreṇa kriyate paramaṃ tapaḥ / tenaiva parameśo 'sau patiḥ śambhuravāpyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद्धि योगाद्भवती दक्षस्येह प्रजापतेः । जायस्व दुहिता भूत्वा पतिं रुद्रमवाप्स्यसि

tasmāddhi yogādbhavatī dakṣasyeha prajāpateḥ / jāyasva duhitā bhūtvā patiṃ rudramavāpsyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सा तद्वचः श्रुत्वा योगाद्देवी मनस्विनी । दक्षस्य दुहिता जज्ञे सती नामातियोगिनी

tataḥ sā tadvacaḥ śrutvā yogāddevī manasvinī / dakṣasya duhitā jajñe satī nāmātiyoginī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां दक्षस्त्र्यम्बकायैव ददौ भार्यामनिन्दिताम् । ब्रह्मणो वचनाद्यस्यां मानसानसृजत्सुतान्

tāṃ dakṣastryambakāyaiva dadau bhāryāmaninditām / brahmaṇo vacanādyasyāṃ mānasānasṛjatsutān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मतुल्यबलान्दीप्ताञ् जरामरणवर्जितान् । अनेकानि सहस्राणि रुद्राणाममितौजसाम्

ātmatulyabalāndīptāñ jarāmaraṇavarjitān / anekāni sahasrāṇi rudrāṇāmamitaujasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान्दृष्ट्वा सृज्यमानांश्च ब्रह्मा तं प्रत्यषेधयत् । मा स्राक्षीर्देवदेवेश प्रजा मृत्युविवर्जिताः

tāndṛṣṭvā sṛjyamānāṃśca brahmā taṃ pratyaṣedhayat / mā srākṣīrdevadeveśa prajā mṛtyuvivarjitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्याः सृजस्व भद्रं ते प्रजा मृत्युसमन्विताः । तेन चोक्तं स्थितो ऽस्मीति स्थाणुस्तेन ततः स्मृतः

anyāḥ sṛjasva bhadraṃ te prajā mṛtyusamanvitāḥ / tena coktaṃ sthito 'smīti sthāṇustena tataḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देव उवाच न स्रक्ष्ये मृत्युसंयुक्ताः प्रजा ब्रह्मन्कथंचन । स्थितो ऽस्मि वचनात्ते ऽद्य वक्तव्यो नास्मि ते पुनः

deva uvāca na srakṣye mṛtyusaṃyuktāḥ prajā brahmankathaṃcana / sthito 'smi vacanātte 'dya vaktavyo nāsmi te punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये त्विमे मानसाः सृष्टा महात्मानो महाबलाः । चरिष्यन्ति मया सार्धं सर्व एते हि याज्ञिकाः

ye tvime mānasāḥ sṛṣṭā mahātmāno mahābalāḥ / cariṣyanti mayā sārdhaṃ sarva ete hi yājñikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सनत्कुमार उवाच अथ काले गते व्यास स दक्षः शापकारणात् । अन्यानाहूय जामातॄन् सदारानर्चयद्गृहे

sanatkumāra uvāca atha kāle gate vyāsa sa dakṣaḥ śāpakāraṇāt / anyānāhūya jāmātṝn sadārānarcayadgṛhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सतीं सह त्र्यम्बकेन नाजुहाव रुषान्वितः । सती ज्ञात्वा तु तत्सर्वं गत्वा पितरमब्रवीत्

satīṃ saha tryambakena nājuhāva ruṣānvitaḥ / satī jñātvā tu tatsarvaṃ gatvā pitaramabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं ज्येष्ठा वरिष्ठा च जामात्रा सह सुव्रत । मां हित्वा नार्हसे ह्येताः सह भर्तृभिरर्चितुम्

ahaṃ jyeṣṭhā variṣṭhā ca jāmātrā saha suvrata / māṃ hitvā nārhase hyetāḥ saha bhartṛbhirarcitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रोधेनाथ समाविष्टः स क्रोधोपहतेन्द्रियः । निरीक्ष्य प्राब्रवीद्दक्षश् चक्षुषा निर्दहन्निव

krodhenātha samāviṣṭaḥ sa krodhopahatendriyaḥ / nirīkṣya prābravīddakṣaś cakṣuṣā nirdahanniva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मामेताः सति सस्नेहाः पूजयन्ति सभर्तृकाः । न त्वं तथा पूजयसे सह भर्त्रा महाव्रते

māmetāḥ sati sasnehāḥ pūjayanti sabhartṛkāḥ / na tvaṃ tathā pūjayase saha bhartrā mahāvrate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहांश्च मे सपत्नीकाः प्रविशन्ति तपोधनाः । श्रेष्ठांस्तस्मात्सदा मन्ये ततस्तानर्चयाम्यहम्

gṛhāṃśca me sapatnīkāḥ praviśanti tapodhanāḥ / śreṣṭhāṃstasmātsadā manye tatastānarcayāmyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद्यत्ते करोम्यद्य शुभं वा यदि वाशुभम् । पूजां गृहाण तां पुत्रि गच्छ वा यत्र रोचते

tasmādyatte karomyadya śubhaṃ vā yadi vāśubham / pūjāṃ gṛhāṇa tāṃ putri gaccha vā yatra rocate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सनत्कुमार उवाच ततः सा क्रोधदीप्तास्या न जग्राहातिकोपिता । पूजामसंमतां हीनाम् इदं चोवाच तं शुभा

sanatkumāra uvāca tataḥ sā krodhadīptāsyā na jagrāhātikopitā / pūjāmasaṃmatāṃ hīnām idaṃ covāca taṃ śubhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मादसंमतामेतां पूजां त्वं कुरुषे मयि । श्लाघ्यां चैवाप्यदुष्टां च श्रेष्ठां मां गर्हसे पितः

yasmādasaṃmatāmetāṃ pūjāṃ tvaṃ kuruṣe mayi / ślāghyāṃ caivāpyaduṣṭāṃ ca śreṣṭhāṃ māṃ garhase pitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मादिमं स्वकं देहं त्यजाम्येषा तवात्मजा । असत्कृतायाः किं मे ऽद्य जीवितेनाशुभेन ह

tasmādimaṃ svakaṃ dehaṃ tyajāmyeṣā tavātmajā / asatkṛtāyāḥ kiṃ me 'dya jīvitenāśubhena ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सनत्कुमार उवाच ततः कृत्वा नमस्कारं मनसा त्र्यम्बकाय ह । उवाचेदं सुसंरब्धा वचनं वचनारणिः

sanatkumāra uvāca tataḥ kṛtvā namaskāraṃ manasā tryambakāya ha / uvācedaṃ susaṃrabdhā vacanaṃ vacanāraṇiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्राहमुपपद्येयं पुनर्देहे स्वयेच्छया । एवं तत्राप्यसंमूढा सम्भूता धार्मिका सती । गच्छेयं धर्मपत्नीत्वं त्र्यम्बकस्यैव धीमतः

yatrāhamupapadyeyaṃ punardehe svayecchayā / evaṃ tatrāpyasaṃmūḍhā sambhūtā dhārmikā satī / gaccheyaṃ dharmapatnītvaṃ tryambakasyaiva dhīmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सा धारणां कृत्वा आग्नेयीं सहसा सती । ददाह वै स्वकं देहं स्वसमुत्थेन वह्निना

tataḥ sā dhāraṇāṃ kṛtvā āgneyīṃ sahasā satī / dadāha vai svakaṃ dehaṃ svasamutthena vahninā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां ज्ञात्वा त्र्यम्बको देवीं तथाभूतां महायशाः । उवाच दक्षं संगम्य इदं वचनकोविदः

tāṃ jñātvā tryambako devīṃ tathābhūtāṃ mahāyaśāḥ / uvāca dakṣaṃ saṃgamya idaṃ vacanakovidaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मात्ते निन्दितश्चाहं प्रशस्ताश्चेतरे पृथक् । जामातरः सपत्नीकास् तस्माद्वैवस्वते ऽन्तरे । उत्पत्स्यन्ते पुनर्यज्ञे तव जामातरस्त्विमे

yasmātte ninditaścāhaṃ praśastāścetare pṛthak / jāmātaraḥ sapatnīkās tasmādvaivasvate 'ntare / utpatsyante punaryajñe tava jāmātarastvime

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं चैव मम शापेन क्षत्रियो भविता नृपः । प्रचेतसां सुतश्चैव कन्यायां शाखिनां पुनः । धर्मविघ्नं च ते तत्र करिष्ये क्रूरकर्मणः

tvaṃ caiva mama śāpena kṣatriyo bhavitā nṛpaḥ / pracetasāṃ sutaścaiva kanyāyāṃ śākhināṃ punaḥ / dharmavighnaṃ ca te tatra kariṣye krūrakarmaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सनत्कुमार उवाच तमुवाच तदा दक्षो दूयता हृदयेन वै । मया यदि सुता स्वा वै प्रोक्ता त्यक्तापि वा पुनः । किं तवात्र कृतं देव अहं तस्याः प्रभुः सदा

sanatkumāra uvāca tamuvāca tadā dakṣo dūyatā hṛdayena vai / mayā yadi sutā svā vai proktā tyaktāpi vā punaḥ / kiṃ tavātra kṛtaṃ deva ahaṃ tasyāḥ prabhuḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मात्त्वं मामभ्यशपस् तस्मात्त्वमपि शंकर । भूर्लोके वत्स्यसे नित्यं न स्वर्लोके कदाचन

yasmāttvaṃ māmabhyaśapas tasmāttvamapi śaṃkara / bhūrloke vatsyase nityaṃ na svarloke kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भागं च तव यज्ञेषु दत्त्वा सर्वे द्विजातयः । अपः स्प्रक्ष्यन्ति सर्वत्र महादेव महाद्युते

bhāgaṃ ca tava yajñeṣu dattvā sarve dvijātayaḥ / apaḥ sprakṣyanti sarvatra mahādeva mahādyute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सनत्कुमार उवाच ततः स देवः प्रहसंस् तमुवाच त्रिलोचनः । सर्वेषामेव लोकानां मूलं भूर्लोक उच्यते

sanatkumāra uvāca tataḥ sa devaḥ prahasaṃs tamuvāca trilocanaḥ / sarveṣāmeva lokānāṃ mūlaṃ bhūrloka ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमहं धारयाम्येको लोकानां हितकाम्यया । भूर्लोके हि धृते लोकाः सर्वे तिष्ठन्ति शाश्वताः । तस्मात्तिष्ठाम्यहं नित्यम् इहैव न तवाज्ञया

tamahaṃ dhārayāmyeko lokānāṃ hitakāmyayā / bhūrloke hi dhṛte lokāḥ sarve tiṣṭhanti śāśvatāḥ / tasmāttiṣṭhāmyahaṃ nityam ihaiva na tavājñayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भागान्दत्त्वा तथान्येभ्यो दित्सवो मे द्विजातयः । अपः स्पृशन्ति शुद्ध्यर्थं भागं यच्छन्ति मे ततः । दत्त्वा स्पृशन्ति भूयश्च धर्मस्यैवाभिवृद्धये

bhāgāndattvā tathānyebhyo ditsavo me dvijātayaḥ / apaḥ spṛśanti śuddhyarthaṃ bhāgaṃ yacchanti me tataḥ / dattvā spṛśanti bhūyaśca dharmasyaivābhivṛddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा हि देवनिर्माल्यं शुचयो धारयन्त्युत । अशुचिं स्प्रष्टुकामाश्च त्यक्त्वापः संस्पृशन्ति च

yathā hi devanirmālyaṃ śucayo dhārayantyuta / aśuciṃ spraṣṭukāmāśca tyaktvāpaḥ saṃspṛśanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवानामेवमन्येषां दित्सवो ब्राह्मणर्षभाः । भागानपः स्पृशन्ति स्म तत्र का परिदेवना

devānāmevamanyeṣāṃ ditsavo brāhmaṇarṣabhāḥ / bhāgānapaḥ spṛśanti sma tatra kā paridevanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं तु मच्छापनिर्दग्धो विपरीतो नराधमः । स्वस्यां सुतायां मूढात्मा पुत्रमुत्पादयिष्यसि

tvaṃ tu macchāpanirdagdho viparīto narādhamaḥ / svasyāṃ sutāyāṃ mūḍhātmā putramutpādayiṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सनत्कुमार उवाच एवं स भगवाञ्छप्त्वा दक्षं देवो जगत्पतिः । विरराम महातेजा जगाम च यथागतम्

sanatkumāra uvāca evaṃ sa bhagavāñchaptvā dakṣaṃ devo jagatpatiḥ / virarāma mahātejā jagāma ca yathāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रदिवाकरवह्निसमाक्षं चन्द्रनिभाननपद्मदलाक्षम् । गोवृषवाहममेयगुणौघं सततमिहेन्दुवहं प्रणताः स्मः

candradivākaravahnisamākṣaṃ candranibhānanapadmadalākṣam / govṛṣavāhamameyaguṇaughaṃ satatamihenduvahaṃ praṇatāḥ smaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

य इमं दक्षशापाङ्कं देव्याश्चैवाशरीरताम् । शृणुयाद्वाथ विप्रान्वा श्रावयीत यतव्रतः । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोकमवाप्नुयात्

ya imaṃ dakṣaśāpāṅkaṃ devyāścaivāśarīratām / śṛṇuyādvātha viprānvā śrāvayīta yatavrataḥ / sarvapāpavinirmukto rudralokamavāpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.