Skanda Purāṇa (part) 4

सनत्कुमार उवाच प्राजापत्यं ततो लब्ध्वा प्रजाः स्रष्टुं प्रचक्रमे । प्रजास्ताः सृज्यमानाश्च न विवर्धन्ति तस्य ह

sanatkumāra uvāca prājāpatyaṃ tato labdhvā prajāḥ sraṣṭuṃ pracakrame / prajāstāḥ sṛjyamānāśca na vivardhanti tasya ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कुर्वाणस्तथा सृष्टिं शक्तिहीनः पितामहः । सृष्ट्यर्थं भूय एवाथ तपश्चर्तुं प्रचक्रमे

sa kurvāṇastathā sṛṣṭiṃ śaktihīnaḥ pitāmahaḥ / sṛṣṭyarthaṃ bhūya evātha tapaścartuṃ pracakrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सृष्टिहेतोस्तपस्तस्य ज्ञात्वा त्रिभुवनेश्वरः । तेजसा जगदाविश्य आजगाम तदन्तिकम् । स्रष्टा तस्य जगन्नाथो ऽदर्शयत्स्वतनौ जगत्

sṛṣṭihetostapastasya jñātvā tribhuvaneśvaraḥ / tejasā jagadāviśya ājagāma tadantikam / sraṣṭā tasya jagannātho 'darśayatsvatanau jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयमागत्य देवेशो महाभूतपतिर्हरः । व्याप्येव हि जगत्कृत्स्नं परमेण स्वतेजसा । शम्भुः प्राह वरं वत्स याचस्वेति पितामहम्

svayamāgatya deveśo mahābhūtapatirharaḥ / vyāpyeva hi jagatkṛtsnaṃ parameṇa svatejasā / śambhuḥ prāha varaṃ vatsa yācasveti pitāmaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं ब्रह्मा लोकसृष्ट्यर्थं पुत्रस्त्वं मनसाब्रवीत् । स ज्ञात्वा तस्य संकल्पं ब्रह्मणः परमेश्वरः । मूढो ऽयमिति संचिन्त्य प्रोवाच वरदः स्वयम्

taṃ brahmā lokasṛṣṭyarthaṃ putrastvaṃ manasābravīt / sa jñātvā tasya saṃkalpaṃ brahmaṇaḥ parameśvaraḥ / mūḍho 'yamiti saṃcintya provāca varadaḥ svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगतं पितरं मा त्वं यस्मात्पुत्रं समीहसे । मन्मूर्तिस्तनयस्तस्माद् भविष्यति ममाज्ञया

āgataṃ pitaraṃ mā tvaṃ yasmātputraṃ samīhase / manmūrtistanayastasmād bhaviṣyati mamājñayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च ते पुत्रतां यात्वा मदीयो गणनायकः । रुद्रो विग्रहवान्भूत्वा मूढ त्वां विनयिष्यति

sa ca te putratāṃ yātvā madīyo gaṇanāyakaḥ / rudro vigrahavānbhūtvā mūḍha tvāṃ vinayiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वविद्याधिपत्यं च योगानां चैव सर्वशः । बलस्याधिपतित्वं च अस्त्राणां च प्रयोक्तृता

sarvavidyādhipatyaṃ ca yogānāṃ caiva sarvaśaḥ / balasyādhipatitvaṃ ca astrāṇāṃ ca prayoktṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मया दत्तानि तस्याशु उपस्थास्यन्ति सर्वशः । धनुः पिनाकं शूलं च खड्गं परशुरेव च

mayā dattāni tasyāśu upasthāsyanti sarvaśaḥ / dhanuḥ pinākaṃ śūlaṃ ca khaḍgaṃ paraśureva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कमण्डलुस्तथा दण्डः अस्त्रं पाशुपतं तथा । संवर्तकाशनिश्चैव चक्रं च प्रतिसर्गिकम् । एवं सर्वर्द्धिसम्पन्नः सुतस्ते स भविष्यति

kamaṇḍalustathā daṇḍaḥ astraṃ pāśupataṃ tathā / saṃvartakāśaniścaiva cakraṃ ca pratisargikam / evaṃ sarvarddhisampannaḥ sutaste sa bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्त्वा गते तस्मिन्न् अन्तर्धानं महात्मनि । ब्रह्मा चक्रे तदा चेष्टिं पुत्रकामः प्रजापतिः

evamuktvā gate tasminn antardhānaṃ mahātmani / brahmā cakre tadā ceṣṭiṃ putrakāmaḥ prajāpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स जुह्वञ्छ्रमसंयुक्तः प्रतिघातसमन्वितः । समिद्युक्तेन हस्तेन ललाटं प्रममार्ज ह

sa juhvañchramasaṃyuktaḥ pratighātasamanvitaḥ / samidyuktena hastena lalāṭaṃ pramamārja ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समित्संयोगजस्तस्य स्वेदबिन्दुर्ललाटजः । पपात ज्वलने तस्मिन् द्विगुणं तस्य तेजसा

samitsaṃyogajastasya svedabindurlalāṭajaḥ / papāta jvalane tasmin dviguṇaṃ tasya tejasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्धि माहेश्वरं तेजः संधितं ब्रह्मणि स्रुतम् । प्रेरितं देवदेवेन निपपात हविर्भुजि

taddhi māheśvaraṃ tejaḥ saṃdhitaṃ brahmaṇi srutam / preritaṃ devadevena nipapāta havirbhuji

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणे तस्मिन्महेशेन स्मृत्वा तं वरमुत्तमम् । प्रेषितो गणपो रुद्रः सद्य एवाभवत्तदा

kṣaṇe tasminmaheśena smṛtvā taṃ varamuttamam / preṣito gaṇapo rudraḥ sadya evābhavattadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्च संस्वेदजं तेजः पूर्वं ज्वलनयोजितम् । भूत्वा लोहितमाश्वेव पुनर्नीलमभूत्तदा

tacca saṃsvedajaṃ tejaḥ pūrvaṃ jvalanayojitam / bhūtvā lohitamāśveva punarnīlamabhūttadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीललोहित इत्येव तेनासावभवत्प्रभुः । त्र्यक्षो दशभुजः श्रीमान् ब्रह्माणं छादयन्निव

nīlalohita ityeva tenāsāvabhavatprabhuḥ / tryakṣo daśabhujaḥ śrīmān brahmāṇaṃ chādayanniva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शर्वाद्यैर्नामभिर्ब्रह्मा तनूभिश्च जलादिभिः । स्तुत्वा तं सर्वगं देवं नीललोहितमव्ययम्

śarvādyairnāmabhirbrahmā tanūbhiśca jalādibhiḥ / stutvā taṃ sarvagaṃ devaṃ nīlalohitamavyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञात्वा सर्वसृजं पश्चान् महाभूतप्रतिष्ठितम् । असृजद्विविधास्त्वन्याः प्रजाः स जगति प्रभुः

jñātvā sarvasṛjaṃ paścān mahābhūtapratiṣṭhitam / asṛjadvividhāstvanyāḥ prajāḥ sa jagati prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि योगं समास्थाय ऐश्वर्येण समन्वितः । लोकान्सर्वान्समाविश्य धारयामास सर्वदा

so 'pi yogaṃ samāsthāya aiśvaryeṇa samanvitaḥ / lokānsarvānsamāviśya dhārayāmāsa sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मणो ऽपि ततः पुत्रा दक्षधर्मादयः शुभाः । असृजन्त प्रजाः सर्वा देवमानुषसंकुलाः

brahmaṇo 'pi tataḥ putrā dakṣadharmādayaḥ śubhāḥ / asṛjanta prajāḥ sarvā devamānuṣasaṃkulāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कालेन महता कल्पे ऽतीते पुनः पुनः । प्रजा धारयतो योगाद् अस्मिन्कल्प उपस्थिते

atha kālena mahatā kalpe 'tīte punaḥ punaḥ / prajā dhārayato yogād asminkalpa upasthite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिष्ठितायां वार्त्तायां प्रवृत्ते वृष्टिसर्जने । प्रजासु च विवृद्धासु प्रयागे यजतश्च ह

pratiṣṭhitāyāṃ vārttāyāṃ pravṛtte vṛṣṭisarjane / prajāsu ca vivṛddhāsu prayāge yajataśca ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मणः षट्कुलीयास्ते ऋषयः संशितव्रताः । मरीचयो ऽत्रयश्चैव वसिष्ठाः क्रतवस्तथा

brahmaṇaḥ ṣaṭkulīyāste ṛṣayaḥ saṃśitavratāḥ / marīcayo 'trayaścaiva vasiṣṭhāḥ kratavastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृगवो ऽङ्गिरसश्चैव तपसा दग्धकिल्बिषाः । ऊचुर्ब्रह्माणमभ्येत्य सहिताः कर्मणो ऽन्तरे

bhṛgavo 'ṅgirasaścaiva tapasā dagdhakilbiṣāḥ / ūcurbrahmāṇamabhyetya sahitāḥ karmaṇo 'ntare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवन्नन्धकारेण महता स्मः समावृताः । खिन्ना विवदमानाश्च न च पश्याम यत्परम्

bhagavannandhakāreṇa mahatā smaḥ samāvṛtāḥ / khinnā vivadamānāśca na ca paśyāma yatparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतं नः संशयं देव चिरं हृदि समास्थितम् । त्वं हि वेत्थ यथातत्त्वं कारणं परमं हि नः

etaṃ naḥ saṃśayaṃ deva ciraṃ hṛdi samāsthitam / tvaṃ hi vettha yathātattvaṃ kāraṇaṃ paramaṃ hi naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं परं सर्वभूतानां बलीयश्चापि सर्वतः । केन चाधिष्ठितं विश्वं को नित्यः कश्च शाश्वतः

kiṃ paraṃ sarvabhūtānāṃ balīyaścāpi sarvataḥ / kena cādhiṣṭhitaṃ viśvaṃ ko nityaḥ kaśca śāśvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कः स्रष्टा सर्वभूतानां प्रकृतेश्च प्रवर्तकः । को ऽस्मान्सर्वेषु कार्येषु प्रयुनक्ति महामनाः

kaḥ sraṣṭā sarvabhūtānāṃ prakṛteśca pravartakaḥ / ko 'smānsarveṣu kāryeṣu prayunakti mahāmanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्य भूतानि वश्यानि कः सर्वविनियोजकः । कथं पश्येम तं चैव एतन्नः शंस सर्वशः

kasya bhūtāni vaśyāni kaḥ sarvaviniyojakaḥ / kathaṃ paśyema taṃ caiva etannaḥ śaṃsa sarvaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्तस्ततो ब्रह्मा सर्वेषामेव संनिधौ । देवानां च ऋषीणां च गन्धर्वोरगरक्षसाम्

evamuktastato brahmā sarveṣāmeva saṃnidhau / devānāṃ ca ṛṣīṇāṃ ca gandharvoragarakṣasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यक्षाणामसुराणां च ये च कुत्र प्रवर्तकाः । पक्षिणां सपिशाचानां ये चान्ये तत्समीपगाः । उत्थाय प्राञ्जलिः प्राह रुद्रेति त्रिः प्लुतं वचः

yakṣāṇāmasurāṇāṃ ca ye ca kutra pravartakāḥ / pakṣiṇāṃ sapiśācānāṃ ye cānye tatsamīpagāḥ / utthāya prāñjaliḥ prāha rudreti triḥ plutaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चापि तपसा शक्यो द्रष्टुं नान्येन केनचित् । स स्रष्टा सर्वभूतानां बलवांस्तन्मयं जगत् । तस्य वश्यानि भूतानि तेनेदं धार्यते जगत्

sa cāpi tapasā śakyo draṣṭuṃ nānyena kenacit / sa sraṣṭā sarvabhūtānāṃ balavāṃstanmayaṃ jagat / tasya vaśyāni bhūtāni tenedaṃ dhāryate jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्ते सर्वलोकेशा नमश्चक्रुर्महात्मने

tataste sarvalokeśā namaścakrurmahātmane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषय ऊचुः किं तन्महत्तपो देव येन दृश्येत स प्रभुः । तन्नो वदस्व देवेश वरदं चाभिधत्स्व नः

ṛṣaya ūcuḥ kiṃ tanmahattapo deva yena dṛśyeta sa prabhuḥ / tanno vadasva deveśa varadaṃ cābhidhatsva naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितामह उवाच सत्त्रं महत्समासध्वं वाङ्मनोदोषवर्जिताः । देशं च वः प्रवक्ष्यामि यस्मिन्देशे चरिष्यथ

pitāmaha uvāca sattraṃ mahatsamāsadhvaṃ vāṅmanodoṣavarjitāḥ / deśaṃ ca vaḥ pravakṣyāmi yasmindeśe cariṣyatha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो मनोमयं चक्रं स सृष्ट्वा तानुवाच ह । क्षिप्तमेतन्मया चक्रम् अनुव्रजत मा चिरम्

tato manomayaṃ cakraṃ sa sṛṣṭvā tānuvāca ha / kṣiptametanmayā cakram anuvrajata mā ciram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्रास्य नेमिः शीर्येत स देशस्तपसः शुभः । ततो मुमोच तच्चक्रं ते च तत्समनुव्रजन्

yatrāsya nemiḥ śīryeta sa deśastapasaḥ śubhaḥ / tato mumoca taccakraṃ te ca tatsamanuvrajan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य वै व्रजतः क्षिप्रं यत्र नेमिरशीर्यत । नैमिशं तत्स्मृतं नाम्ना पुण्यं सर्वत्र पूजितम्

tasya vai vrajataḥ kṣipraṃ yatra nemiraśīryata / naimiśaṃ tatsmṛtaṃ nāmnā puṇyaṃ sarvatra pūjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्पूजितं देवमनुष्यसिद्धै रक्षोभिरुग्रैरुरगैश्च दिव्यैः । यक्षैः सगन्धर्वपिशाचसंघैः सर्वाप्सरोभिश्च दितेः सुतैश्च

tatpūjitaṃ devamanuṣyasiddhai rakṣobhirugrairuragaiśca divyaiḥ / yakṣaiḥ sagandharvapiśācasaṃghaiḥ sarvāpsarobhiśca diteḥ sutaiśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विप्रैश्च दान्तैः शमयोगयुक्तैस् तीर्थैश्च सर्वैरपि चावनीध्रैः । गन्धर्वविद्याधरचारणैश्च साध्यैश्च विश्वैः पितृभिः स्तुतं च

vipraiśca dāntaiḥ śamayogayuktais tīrthaiśca sarvairapi cāvanīdhraiḥ / gandharvavidyādharacāraṇaiśca sādhyaiśca viśvaiḥ pitṛbhiḥ stutaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.