Library·Somadeva: Kathasaritsagara·1·1.1
प्रथमस् तरङ्गः । श्रियं दिशतु वः शंभोः श्यामः कण्ठो मनोभुवा । अङ्कस्थपार्वतीदृष्टिपाशैरिव विवेष्टितः
prathamas taraṅgaḥ / śriyaṃ diśatu vaḥ śaṃbhoḥ śyāmaḥ kaṇṭho manobhuvā / aṅkasthapārvatīdṛṣṭipāśairiva viveṣṭitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संध्यानुत्तोत्सवे ताराः करेणोद्धूय विघ्नजित् । सीत्कारसीकरैरन्याः कल्पयन्निव पातु वः
saṃdhyānuttotsave tārāḥ kareṇoddhūya vighnajit / sītkārasīkarairanyāḥ kalpayanniva pātu vaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणम्य वाचं निःशेषपदार्थोद्योतदीपिकाम् । बृहत्कथायाः सारस्य संग्रहं रचयाम्यहम्
praṇamya vācaṃ niḥśeṣapadārthodyotadīpikām / bṛhatkathāyāḥ sārasya saṃgrahaṃ racayāmyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आद्यमत्र कथापीठं कथामुखमतः परम् । ततो लावानको नाम तृतीयो लम्बको भवेत्
ādyamatra kathāpīṭhaṃ kathāmukhamataḥ param / tato lāvānako nāma tṛtīyo lambako bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरवाहनदत्तस्य जननं च ततः परम् । स्याच्चतुर्दारिकाख्यश्च ततो मदनमञ्चुका
naravāhanadattasya jananaṃ ca tataḥ param / syāccaturdārikākhyaśca tato madanamañcukā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो रत्नप्रभा नाम लम्बकः सप्तमो भवेत् । सूर्यप्रभाभिधानश्च लम्बकः स्यादथाष्टमः
tato ratnaprabhā nāma lambakaḥ saptamo bhavet / sūryaprabhābhidhānaśca lambakaḥ syādathāṣṭamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलंकरवती चाथ ततः शक्तियशा भवेत् । वेलालम्बकसंज्ञश्च भवेदेकादशस्ततः
alaṃkaravatī cātha tataḥ śaktiyaśā bhavet / velālambakasaṃjñaśca bhavedekādaśastataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शशाङ्कवत्यपि तथा ततः स्यान्मदिरावती । महाभिषेकानुगतस्ततः स्यात्पञ्चलम्बकः
śaśāṅkavatyapi tathā tataḥ syānmadirāvatī / mahābhiṣekānugatastataḥ syātpañcalambakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सुरतमञ्जर्यप्यथ पद्मवती भवेत् । ततो विषमशीलाख्यो लम्बको ऽष्टादशो भवेत्
tataḥ suratamañjaryapyatha padmavatī bhavet / tato viṣamaśīlākhyo lambako 'ṣṭādaśo bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा मूलं तथैवैतन्न मनागप्यतिक्रमः । ग्रन्थविस्तरसंक्षेपमात्रं भाषा च भिद्यते
yathā mūlaṃ tathaivaitanna manāgapyatikramaḥ / granthavistarasaṃkṣepamātraṃ bhāṣā ca bhidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
औचित्यान्वयरक्षा च यथाशक्ति विधीयते । कथारसाविघातेन काव्यांशस्य च योजना
aucityānvayarakṣā ca yathāśakti vidhīyate / kathārasāvighātena kāvyāṃśasya ca yojanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैदग्ध्यख्यातिलोभाय मम नैवायमुद्यमः । किं तु नानाकथाजालस्मृतिसौकर्यसिद्धये
vaidagdhyakhyātilobhāya mama naivāyamudyamaḥ / kiṃ tu nānākathājālasmṛtisaukaryasiddhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति किंनरगन्धर्वविद्याधरनिषेवितः । चक्रवर्ती गिरीन्द्राणां हिमवानिति विश्रुतः
asti kiṃnaragandharvavidyādharaniṣevitaḥ / cakravartī girīndrāṇāṃ himavāniti viśrutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माहात्म्यम् इयतीं भूमिम् आरूढं यस्य भूभृताम् । यद्भवानीं सुताभावं त्रिजगज्जननी गता
māhātmyam iyatīṃ bhūmim ārūḍhaṃ yasya bhūbhṛtām / yadbhavānīṃ sutābhāvaṃ trijagajjananī gatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तरं तस्य शिखरं कैलासाख्यो महागिरिः । योजनानां सहस्राणि बहून्याक्रम्य तिष्ठति
uttaraṃ tasya śikharaṃ kailāsākhyo mahāgiriḥ / yojanānāṃ sahasrāṇi bahūnyākramya tiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्दरो मथिते ऽप्यब्धौ न सुधासिततां गतः । अहं त्वयत्नादिति यो हसतीव स्वकान्तिभिः
mandaro mathite 'pyabdhau na sudhāsitatāṃ gataḥ / ahaṃ tvayatnāditi yo hasatīva svakāntibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चराचरगुरुस् तत्र निवसत्यम्बिकासखः । गणैर् विद्याधरैः सिद्धैः सेव्यमानो महेश्वरः
carācaragurus tatra nivasatyambikāsakhaḥ / gaṇair vidyādharaiḥ siddhaiḥ sevyamāno maheśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिङ्गोत्तुङ्गजटाजूटगतो यस्याश्नुते नवः । संध्यापिशङ्गपूर्वाद्रिशृङ्गसङ्गसुखं शशी
piṅgottuṅgajaṭājūṭagato yasyāśnute navaḥ / saṃdhyāpiśaṅgapūrvādriśṛṅgasaṅgasukhaṃ śaśī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येनान्धकासुरपतेरेकस्यार्पयता हृदि । शूलं त्रिजगतो ऽप्यस्य हृदयाच्चित्रमुद्धृतम्
yenāndhakāsurapaterekasyārpayatā hṛdi / śūlaṃ trijagato 'pyasya hṛdayāccitramuddhṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चूडामणिषु यत्पादनखाग्रप्रतिमाङ्किताः । प्रसदप्राप्तचन्द्रार्धा इव भान्ति सुरासुराः
cūḍāmaṇiṣu yatpādanakhāgrapratimāṅkitāḥ / prasadaprāptacandrārdhā iva bhānti surāsurāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं कदाचित्समुत्पन्नविस्रम्भा रहसि प्रिया । स्तुतिभिस्तोषयामास भवानीपतिमीश्वरम्
taṃ kadācitsamutpannavisrambhā rahasi priyā / stutibhistoṣayāmāsa bhavānīpatimīśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याः स्तुतिवचोहृष्टस् ताम् अङ्कम् अधिरोप्य सः । किं ते प्रियं करोमीति बभाषे शशिशेखरः
tasyāḥ stutivacohṛṣṭas tām aṅkam adhiropya saḥ / kiṃ te priyaṃ karomīti babhāṣe śaśiśekharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रोवाच गिरिजा प्रसन्नो ऽसि यदि प्रभो । रम्यां कांचित्कथां ब्रूहि देवाद्य मम नूतनाम्
tataḥ provāca girijā prasanno 'si yadi prabho / ramyāṃ kāṃcitkathāṃ brūhi devādya mama nūtanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूतं भवद् भविष्यद् वा किं तत् स्याज् जगति प्रिये । भवती यन् न जानीयाद् इति शर्वो ऽप्य् उवाच ताम्
bhūtaṃ bhavad bhaviṣyad vā kiṃ tat syāj jagati priye / bhavatī yan na jānīyād iti śarvo 'py uvāca tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स वल्लभा तस्य निर्बन्धमकरोत्प्रभोः । प्रियप्रणयहेवाकि यतो मानवतीमनः
tataḥ sa vallabhā tasya nirbandhamakarotprabhoḥ / priyapraṇayahevāki yato mānavatīmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तच्चाटुबुद्ध्यैव तत्प्रभावनिबन्धनाम् । तस्याः स्वल्पां कथामेवं शिवः संप्रत्यवर्णयत्
tatastaccāṭubuddhyaiva tatprabhāvanibandhanām / tasyāḥ svalpāṃ kathāmevaṃ śivaḥ saṃpratyavarṇayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति मामीक्षितुं पूर्वं ब्रह्मा नारायणस्तथा । महीं भ्रमन्तौ हिमवत्पादमूलमवापतुः
asti māmīkṣituṃ pūrvaṃ brahmā nārāyaṇastathā / mahīṃ bhramantau himavatpādamūlamavāpatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ददृशतुस्तत्र ज्वालालिङ्गं महत्पुरः । तस्यान्तमीक्षितुं प्रायादेक ऊर्ध्वमधो ऽपरः
tato dadṛśatustatra jvālāliṅgaṃ mahatpuraḥ / tasyāntamīkṣituṃ prāyādeka ūrdhvamadho 'paraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलब्धान्तौ तपोभिर्मां तोषयामासतुश्च तौ । आविर्भूय मया चोक्तौ वरः को ऽप्यर्थ्यतामिति
alabdhāntau tapobhirmāṃ toṣayāmāsatuśca tau / āvirbhūya mayā coktau varaḥ ko 'pyarthyatāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छ्रुत्वैवाब्रवीद्ब्रह्मा पुत्रो मे ऽस्तु भवानिति । अपूज्यस्तेन जातो ऽसावल्यारोहेण निन्दितः
tacchrutvaivābravīdbrahmā putro me 'stu bhavāniti / apūjyastena jāto 'sāvalyāroheṇa ninditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो नारायणो देवः स वरं माम् अयाचत । भूयासं तव शुश्रूषापरो ऽहं भगवन्निति
tato nārāyaṇo devaḥ sa varaṃ mām ayācata / bhūyāsaṃ tava śuśrūṣāparo 'haṃ bhagavanniti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः शरीरभूतो ऽसौ मम जातस्त्वदात्मना । यो हि नारायणः सा त्वं शक्तिः शक्तिमतो मम
ataḥ śarīrabhūto 'sau mama jātastvadātmanā / yo hi nārāyaṇaḥ sā tvaṃ śaktiḥ śaktimato mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं च मे पूर्वजाया त्वमित्युक्तवति शंकरे । कथं ते पुर्वजायाहमिति वक्ति स्म पार्वती
kiṃ ca me pūrvajāyā tvamityuktavati śaṃkare / kathaṃ te purvajāyāhamiti vakti sma pārvatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्युवाच ततो भर्गः पुरा दक्षप्रजापतेः । देवि त्वं च तथान्याश्च बह्व्यो ऽजायन्त कन्यकाः
pratyuvāca tato bhargaḥ purā dakṣaprajāpateḥ / devi tvaṃ ca tathānyāśca bahvyo 'jāyanta kanyakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मह्यं भवतीं प्रादाद्धर्मादिभ्यो ऽपराश्च ताः । यज्ञे कदाचिदाहूतास्तेन जामातरो ऽखिलाः
sa mahyaṃ bhavatīṃ prādāddharmādibhyo 'parāśca tāḥ / yajñe kadācidāhūtāstena jāmātaro 'khilāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्जितस् त्व् अहम् एवैकस् ततो ऽपृच्छ्यत स त्वया । किं न भर्ता ममाहूतस्त्वया तातोच्यतामिति
varjitas tv aham evaikas tato 'pṛcchyata sa tvayā / kiṃ na bhartā mamāhūtastvayā tātocyatāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कपालमाली भर्ता ते कथमाहूयतां मखे । इत्युवाच गिरं सो ऽथ त्वत्कर्णविषसूचिकाम्
kapālamālī bhartā te kathamāhūyatāṃ makhe / ityuvāca giraṃ so 'tha tvatkarṇaviṣasūcikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पापो ऽयम् अस्माज् जातेन किं देहेन ममामुना । इति कोपात्परित्यक्तं शरीरं तत्प्रिये त्वया
pāpo 'yam asmāj jātena kiṃ dehena mamāmunā / iti kopātparityaktaṃ śarīraṃ tatpriye tvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च दक्षमखस्तेन मन्युना नाशितो मया । ततो जाता हिमाद्रेस्त्वमब्धेश्चन्द्रकला यथा
sa ca dakṣamakhastena manyunā nāśito mayā / tato jātā himādrestvamabdheścandrakalā yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ स्मर तुषाराद्रिं तपो ऽर्थमहमागतः । पिता त्वं च नियुङ्क्ते स्म शुश्रूषायै ममातिथेः
atha smara tuṣārādriṃ tapo 'rthamahamāgataḥ / pitā tvaṃ ca niyuṅkte sma śuśrūṣāyai mamātitheḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तारकान्तकमत्पुत्रप्राप्तये प्रहितः सुरैः । लब्धावकाशो ऽविध्यन्मां तत्र दग्धो मनोभवः
tārakāntakamatputraprāptaye prahitaḥ suraiḥ / labdhāvakāśo 'vidhyanmāṃ tatra dagdho manobhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तीव्रेण तपसा क्रीतो ऽहं धीरया त्वया । तच्च तत्संचयायैव मया सोढं तव प्रिये
tatastīvreṇa tapasā krīto 'haṃ dhīrayā tvayā / tacca tatsaṃcayāyaiva mayā soḍhaṃ tava priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं मे पूवजाया त्वं किमन्यत्कथ्यते तव । इत्युक्त्वा विरते शंभौ देवी कोपाकुलाब्रवीत्
itthaṃ me pūvajāyā tvaṃ kimanyatkathyate tava / ityuktvā virate śaṃbhau devī kopākulābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धूर्तस्त्वं न कथां हृद्यां कथयस्यर्थितो ऽपि सन् । गङ्गां वहन्नमन्संध्यां विजितो ऽसि न किं मम
dhūrtastvaṃ na kathāṃ hṛdyāṃ kathayasyarthito 'pi san / gaṅgāṃ vahannamansaṃdhyāṃ vijito 'si na kiṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा प्रतिपेदे ऽस्य विहितानुनयो हरः । कथां कथयितुं दिव्यां ततः कोपं मुमोच सा
tac chrutvā pratipede 'sya vihitānunayo haraḥ / kathāṃ kathayituṃ divyāṃ tataḥ kopaṃ mumoca sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नेह कैश्चित् प्रवेष्टव्यम् इत्य् उक्तेन तया स्वयम् । निरुद्धे नन्दिना द्वारे हरो वक्तुं प्रचक्रमे
neha kaiścit praveṣṭavyam ity uktena tayā svayam / niruddhe nandinā dvāre haro vaktuṃ pracakrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकान्तसुखिनो देवा मनुष्या नित्यदुःखिताः । दिव्यमानुषचेष्टा तु परभागे न हारिणी
ekāntasukhino devā manuṣyā nityaduḥkhitāḥ / divyamānuṣaceṣṭā tu parabhāge na hāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्याधराणां चरितम् अतस् ते वर्णयाम्य् अहम् । इति देव्या हरो यावद् वक्ति तावद् उपागमत्
vidyādharāṇāṃ caritam atas te varṇayāmy aham / iti devyā haro yāvad vakti tāvad upāgamat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसादवित्तकः शंभोः पुष्पदन्तो गणोत्तमः । न्यषेधि च प्रवेशो ऽस्य नन्दिना द्वारि तिष्ठता
prasādavittakaḥ śaṃbhoḥ puṣpadanto gaṇottamaḥ / nyaṣedhi ca praveśo 'sya nandinā dvāri tiṣṭhatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्कारणं निषेधो ऽद्य ममापीति कुतूहलात् । अलक्षितो योगवशात्प्रविवेश स तत्क्षणात्
niṣkāraṇaṃ niṣedho 'dya mamāpīti kutūhalāt / alakṣito yogavaśātpraviveśa sa tatkṣaṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविष्टः श्रूतवान्सर्वं वर्ण्यमानं पिनाकिना । विद्याधराणां सप्तानामपूर्वं चरिताद्भुतम्
praviṣṭaḥ śrūtavānsarvaṃ varṇyamānaṃ pinākinā / vidyādharāṇāṃ saptānāmapūrvaṃ caritādbhutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वाथ गत्वा भार्यायै जयायै सो ऽप्यवर्णयत् । को हि वित्तं रहस्यं वा स्त्रीषु शक्नोति गूहितुम्
śrutvātha gatvā bhāryāyai jayāyai so 'pyavarṇayat / ko hi vittaṃ rahasyaṃ vā strīṣu śaknoti gūhitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सापि तद्विस्मयाविष्टा गत्वा गिरिसुताग्रतः । जगौ जया प्रतीहारी स्त्रीषु वाक्संयमः कुतः
sāpi tadvismayāviṣṭā gatvā girisutāgrataḥ / jagau jayā pratīhārī strīṣu vāksaṃyamaḥ kutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश्चुकोप गिरिजा नापूर्वं वर्णितं त्वया । जानाति हि जयाप्येतदिति चेश्वरमभ्यधात्
tataścukopa girijā nāpūrvaṃ varṇitaṃ tvayā / jānāti hi jayāpyetaditi ceśvaramabhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणिधानादथ ज्ञात्वा जगादैवमुमापतिः । योगी भूत्वा प्रविश्येदं पुष्पदन्तस्तदाशृणोत्
praṇidhānādatha jñātvā jagādaivamumāpatiḥ / yogī bhūtvā praviśyedaṃ puṣpadantastadāśṛṇot
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जयायै वर्णितं तेन को ऽन्यो जानाति हि प्रिये । श्रुत्वेत्यानाययद्देवी पुष्पदन्तमतिक्रुधा
jayāyai varṇitaṃ tena ko 'nyo jānāti hi priye / śrutvetyānāyayaddevī puṣpadantamatikrudhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्त्यो भवाविनीतेति विह्वलं तं शशाप सा । माल्यवन्तं च विज्ञप्तिं कुर्वाणं तत्कृते गणम्
martyo bhavāvinīteti vihvalaṃ taṃ śaśāpa sā / mālyavantaṃ ca vijñaptiṃ kurvāṇaṃ tatkṛte gaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निपत्य पादयोस्ताभ्यां जयया सह बोधिता । शापान्तं प्रति शर्वाणी शनैर्वचनमब्रवीत्
nipatya pādayostābhyāṃ jayayā saha bodhitā / śāpāntaṃ prati śarvāṇī śanairvacanamabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विन्ध्याटव्यां कुबेरस्य शापात्प्राप्तः पिशाचताम् । सुप्रतीकाभिधो यक्षः काणभूत्याख्यया स्थितः
vindhyāṭavyāṃ kuberasya śāpātprāptaḥ piśācatām / supratīkābhidho yakṣaḥ kāṇabhūtyākhyayā sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं दृष्ट्वा संस्मरञ्जातिं यदा तस्मै कथामिमाम् । पुष्पदन्त प्रवक्तासि तदा शापाद्विमोक्ष्यसे
taṃ dṛṣṭvā saṃsmarañjātiṃ yadā tasmai kathāmimām / puṣpadanta pravaktāsi tadā śāpādvimokṣyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काणभूतेः कथां तां तु यदा श्रोष्यति माल्यवान् । काणभूतौ तदा भुक्ते कथां प्रख्याप्य मोक्ष्यते
kāṇabhūteḥ kathāṃ tāṃ tu yadā śroṣyati mālyavān / kāṇabhūtau tadā bhukte kathāṃ prakhyāpya mokṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा शैलतनया व्यरमत्तौ च तत्क्षणात् । विद्युत्पुञ्जाविव गणौ दृष्टनष्टौ बभूवतुः
ityuktvā śailatanayā vyaramattau ca tatkṣaṇāt / vidyutpuñjāviva gaṇau dṛṣṭanaṣṭau babhūvatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ जातु याति काले गौरी पप्रच्छ शंकरं सदया । देव मया तौ शप्तौ प्रमथवरौ कुत्र भुवि जातौ
atha jātu yāti kāle gaurī papraccha śaṃkaraṃ sadayā / deva mayā tau śaptau pramathavarau kutra bhuvi jātau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवदच्च चन्द्रमौलिः कौशाम्बीत्यस्ति या महानगरी । तस्यां स पुष्पदन्तो वररुचिनामा प्रिये जातः
avadacca candramauliḥ kauśāmbītyasti yā mahānagarī / tasyāṃ sa puṣpadanto vararucināmā priye jātaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यच् च माल्यवान् अपि नगरवरे सुप्रतिष्ठिताख्ये सः । जातो गुणाढ्यनामा देवि तयोर् एष वृत्तान्तः
anyac ca mālyavān api nagaravare supratiṣṭhitākhye saḥ / jāto guṇāḍhyanāmā devi tayor eṣa vṛttāntaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं निवेद्य स विभुः सततानुवृत्तभृत्यावमाननविभावनसानुतापाम् । कैलासशैलतटकल्पितकल्पवल्लिलीलागृहेषु दयितां रमयन्न् उवास
evaṃ nivedya sa vibhuḥ satatānuvṛttabhṛtyāvamānanavibhāvanasānutāpām / kailāsaśailataṭakalpitakalpavallilīlāgṛheṣu dayitāṃ ramayann uvāsa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.