Library·Somadeva: Kathasaritsagara·1·1.7
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे कथापीठलम्बके षष्ठस् तरङ्गः । सप्तमस् तरङ्गः । ततो गृहीतमौनो ऽहं राजान्तिकमुपागमम् । तर च श्लोकमपठद्द्विजः कश्चित्स्वयं कृतम्
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare kathāpīṭhalambake ṣaṣṭhas taraṅgaḥ / saptamas taraṅgaḥ / tato gṛhītamauno 'haṃ rājāntikamupāgamam / tara ca ślokamapaṭhaddvijaḥ kaścitsvayaṃ kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं चाचष्ट स्वयं राजा सम्यक्संस्कृतया गिरा । तत्रालोक्य च तत्रस्थो जनः प्रमुदितो ऽभवत्
taṃ cācaṣṭa svayaṃ rājā samyaksaṃskṛtayā girā / tatrālokya ca tatrastho janaḥ pramudito 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स शर्ववर्माणं राजा सविनयो ऽब्रवीत् । स्वयं कथय देवेन कहं ते ऽनुग्रहः कृतः
tataḥ sa śarvavarmāṇaṃ rājā savinayo 'bravīt / svayaṃ kathaya devena kahaṃ te 'nugrahaḥ kṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छ्रुत्वानुग्रहं राज्ञः शर्ववर्माभ्यभाषत । इतो राजन्निराहारो मौनस्थो ऽहं तदा गतः
tacchrutvānugrahaṃ rājñaḥ śarvavarmābhyabhāṣata / ito rājannirāhāro maunastho 'haṃ tadā gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽध्वनि मनाक् छेषे जाते तीव्रतपःकृशः । क्लान्तः पतितवान् अस्मि निःसंज्ञो धरणीतले
tato 'dhvani manāk cheṣe jāte tīvratapaḥkṛśaḥ / klāntaḥ patitavān asmi niḥsaṃjño dharaṇītale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तिष्ठ पुत्र सर्वं ते संपत्स्यत इति स्फुटम् । शक्तिहस्तः पुमानेत्य जाने मामब्रवीत्तदा
uttiṣṭha putra sarvaṃ te saṃpatsyata iti sphuṭam / śaktihastaḥ pumānetya jāne māmabravīttadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनाहममृतासारसंसिक्त इव तत्क्षणम् । प्रबुद्धः क्षुत्पिपासादिहीनः स्वस्थ इवाभवम्
tenāhamamṛtāsārasaṃsikta iva tatkṣaṇam / prabuddhaḥ kṣutpipāsādihīnaḥ svastha ivābhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ देवस्य निकटं प्राप्य भक्तिभराकुलः । स्नात्वा गर्भगृहं तस्य प्रविष्टो ऽभूवमुन्मनाः
atha devasya nikaṭaṃ prāpya bhaktibharākulaḥ / snātvā garbhagṛhaṃ tasya praviṣṭo 'bhūvamunmanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽन्तः प्रभुणा तेन स्कन्देन मम दर्शनम् । दत्तं ततः प्रविष्टा मे मुखे मूर्ता सरस्वती
tato 'ntaḥ prabhuṇā tena skandena mama darśanam / dattaṃ tataḥ praviṣṭā me mukhe mūrtā sarasvatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथासु भगवान् साक्षात् षड्भिर् आननपङ्कजैः । सिद्धो वर्णसमाम्नाय इति सूत्रमुदैरयत्
athāsu bhagavān sākṣāt ṣaḍbhir ānanapaṅkajaiḥ / siddho varṇasamāmnāya iti sūtramudairayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छ्रुत्वैव मनुष्यत्वसुलभाचापलाद्बत । उत्तरं सूत्रमभ्यूह्य स्वयमेव मयोदितम्
tacchrutvaiva manuṣyatvasulabhācāpalādbata / uttaraṃ sūtramabhyūhya svayameva mayoditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाब्रवीत्स देवो मां नावदिष्यः स्वयं यदि । अभविष्यदिदं शास्त्रं पाणिनीयोपमर्दकम्
athābravītsa devo māṃ nāvadiṣyaḥ svayaṃ yadi / abhaviṣyadidaṃ śāstraṃ pāṇinīyopamardakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधुना स्वल्पतन्त्रत्वात्कातन्त्राख्यं भविष्यति । मद्वाहनकलापस्य नाम्ना कालापकं तथा
adhunā svalpatantratvātkātantrākhyaṃ bhaviṣyati / madvāhanakalāpasya nāmnā kālāpakaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा शब्दशास्त्रं तत्प्रकाश्याभिनवं लघु । साक्षादेव स मां देवः पुनरेवमभाषत
ityuktvā śabdaśāstraṃ tatprakāśyābhinavaṃ laghu / sākṣādeva sa māṃ devaḥ punarevamabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युष्मदीयः स राजापि पूर्वजन्मन्यभूदृषिः । भरद्वाजमुनेः शिष्यः कृष्णसंज्ञो महातपाः
yuṣmadīyaḥ sa rājāpi pūrvajanmanyabhūdṛṣiḥ / bharadvājamuneḥ śiṣyaḥ kṛṣṇasaṃjño mahātapāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुल्याभिलाषाम् आलोक्य स चैकां मुनिकन्यकाम् । ययाव् अकस्मात् पुष्पेषुशरघातरसज्ञताम्
tulyābhilāṣām ālokya sa caikāṃ munikanyakām / yayāv akasmāt puṣpeṣuśaraghātarasajñatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः स शप्तो मुनिभिरवतीर्ण इहाधुना । सा चावतीर्णा देवीत्वे तस्यैव मुनिकन्यका
ataḥ sa śapto munibhiravatīrṇa ihādhunā / sā cāvatīrṇā devītve tasyaiva munikanyakā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थमृष्यवतारो ऽयं नृपतिः सातवाहनः । दृष्टे त्वय्यखिला विद्या प्राप्स्यत्येव त्वदिच्छया
itthamṛṣyavatāro 'yaṃ nṛpatiḥ sātavāhanaḥ / dṛṣṭe tvayyakhilā vidyā prāpsyatyeva tvadicchayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्लेशलभ्या हि भवन्त्युत्तमार्था महात्मनाम् । जन्मान्तरार्जिताः स्फारसंस्काराक्षिप्तसिद्धयः
akleśalabhyā hi bhavantyuttamārthā mahātmanām / janmāntarārjitāḥ sphārasaṃskārākṣiptasiddhayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वान्तर्हिते देवे निरगच्छमहं बहिः । तण्डुला मे प्रदत्ताश्च तत्र देवोपजीविभिः
ityuktvāntarhite deve niragacchamahaṃ bahiḥ / taṇḍulā me pradattāśca tatra devopajīvibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽहम् आगतो राजंस् तण्डुलास् ते च मे पथि । चित्रं तावन्त एवासन् भुज्यमाना दिने दिने
tato 'ham āgato rājaṃs taṇḍulās te ca me pathi / citraṃ tāvanta evāsan bhujyamānā dine dine
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्त्वा स्ववृत्तान्तं विरते शर्ववर्मणि । उदतिष्ठन्नृपः स्नातुं प्रहृष्टः सातवाहनः
evamuktvā svavṛttāntaṃ virate śarvavarmaṇi / udatiṣṭhannṛpaḥ snātuṃ prahṛṣṭaḥ sātavāhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽहं कृतमौनत्वाद्व्यवहारबहिष्कृतः । अनिच्छन्तं तमामन्त्र्य प्रणामेनैव भूपतिम्
tato 'haṃ kṛtamaunatvādvyavahārabahiṣkṛtaḥ / anicchantaṃ tamāmantrya praṇāmenaiva bhūpatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्गत्य नगरात्तस्माच्छिष्यद्वयसमन्वितः । तपसे निश्चितो द्रष्टुमागतो विन्ध्यवासिनीम्
nirgatya nagarāttasmācchiṣyadvayasamanvitaḥ / tapase niścito draṣṭumāgato vindhyavāsinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वप्नादेशेन देव्या च तयैव प्रेषितस्ततः । विन्ध्याटवीं प्रविष्टो ऽहं त्वां द्रष्टुं भीषणामिमाम्
svapnādeśena devyā ca tayaiva preṣitastataḥ / vindhyāṭavīṃ praviṣṭo 'haṃ tvāṃ draṣṭuṃ bhīṣaṇāmimām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुलिन्दवाक्याद् आसाद्य सार्थं दैवात्कथंचन । इह प्राप्तो ऽहमद्राक्षं पिशाचान्सुबहूनमून्
pulindavākyād āsādya sārthaṃ daivātkathaṃcana / iha prāpto 'hamadrākṣaṃ piśācānsubahūnamūn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्योन्यालापमेतेषां दूरादाकर्ण्य शिक्षिता । मया पिशाचभाषेयं मौनमोक्षस्य कारणम्
anyonyālāpameteṣāṃ dūrādākarṇya śikṣitā / mayā piśācabhāṣeyaṃ maunamokṣasya kāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपगम्य ततश्चैतां त्वां श्रुत्वोज्जयिनीगतम् । प्रतिपालितवानस्मि यावदभ्यागतो भवान्
upagamya tataścaitāṃ tvāṃ śrutvojjayinīgatam / pratipālitavānasmi yāvadabhyāgato bhavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा त्वां स्वागतं कृत्वा चतुर्थ्या भूतभाषया । मया जातिः स्मृतेत्येष वृत्तान्तो मे ऽत्र जन्मनि
dṛṣṭvā tvāṃ svāgataṃ kṛtvā caturthyā bhūtabhāṣayā / mayā jātiḥ smṛtetyeṣa vṛttānto me 'tra janmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्ते गुणाढ्येन काणभूतिरुवाच तम् । त्वदागमो मया ज्ञातो यथाद्य निशि तच्छृणु
evamukte guṇāḍhyena kāṇabhūtiruvāca tam / tvadāgamo mayā jñāto yathādya niśi tacchṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राक्षसो भूतिवर्माख्यो दिव्यदृष्टिः सखास्ति मे । गतवानस्मि चोद्यानमुज्जयिन्यां तदास्पदम्
rākṣaso bhūtivarmākhyo divyadṛṣṭiḥ sakhāsti me / gatavānasmi codyānamujjayinyāṃ tadāspadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रासौ निजशापान्तं प्रति पृष्टो मयाब्रवीत् । दिवा नास्ति प्रभावो नास्तिष्ठ रात्रौ वदाम्यतः
tatrāsau nijaśāpāntaṃ prati pṛṣṭo mayābravīt / divā nāsti prabhāvo nāstiṣṭha rātrau vadāmyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथेति चाहं तत्रस्थः प्राप्तायां निशि वल्गताम् । तमपृच्छं प्रसङ्गेन भूतानां हर्षकारणम्
tatheti cāhaṃ tatrasthaḥ prāptāyāṃ niśi valgatām / tamapṛcchaṃ prasaṅgena bhūtānāṃ harṣakāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरा विरिञ्चसंवादे यदुक्तं शंकरेण तत् । शृणु वच्मीति मामुक्त्वा भूतिवर्माथ सो ऽब्रवीत्
purā viriñcasaṃvāde yaduktaṃ śaṃkareṇa tat / śṛṇu vacmīti māmuktvā bhūtivarmātha so 'bravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवा नैषां प्रभावो ऽस्ति ध्वस्तानामर्कतेजसा । यक्षरक्षःपिशाचानां तेन हृष्यन्त्यमी निशी
divā naiṣāṃ prabhāvo 'sti dhvastānāmarkatejasā / yakṣarakṣaḥpiśācānāṃ tena hṛṣyantyamī niśī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न पूज्यन्ते सुरा यत्र न च विप्रा यथोचितम् । भुज्यते ऽविधिना वापि तत्रैते प्रभवन्ति च
na pūjyante surā yatra na ca viprā yathocitam / bhujyate 'vidhinā vāpi tatraite prabhavanti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमांसभक्षः साध्वी वा यत्र तत्र न यान्त्यमी । शुचीञ् शूरान् प्रबुद्धांश् च नाक्रामन्ति कदाचन
amāṃsabhakṣaḥ sādhvī vā yatra tatra na yāntyamī / śucīñ śūrān prabuddhāṃś ca nākrāmanti kadācana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा मे स तत्कालं भूतिवर्माब्रवीत्पुनः । गच्छागतो गुणाढ्यस्ते शापमोक्षस्य कारणम्
ityuktvā me sa tatkālaṃ bhūtivarmābravītpunaḥ / gacchāgato guṇāḍhyaste śāpamokṣasya kāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वैतदागतश्चास्मि त्वं च दृष्टो मया प्रभो । कथयाम्यधुना तां ते पुष्पदन्तोदितां कथाम्
śrutvaitadāgataścāsmi tvaṃ ca dṛṣṭo mayā prabho / kathayāmyadhunā tāṃ te puṣpadantoditāṃ kathām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं त्वेकं कौतुकं मे ऽस्ति कथ्यतां केन हेतुना । स पुष्पदन्तस् त्वं चापि माल्यवान् इति विश्रुतः
kiṃ tvekaṃ kautukaṃ me 'sti kathyatāṃ kena hetunā / sa puṣpadantas tvaṃ cāpi mālyavān iti viśrutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काणभूतेरिति श्रुत्वा गुणाढ्यस्तमभाषत । गङ्गातीरे ऽग्रहारो ऽस्ति नाम्ना बहुसुवर्णकः
kāṇabhūteriti śrutvā guṇāḍhyastamabhāṣata / gaṅgātīre 'grahāro 'sti nāmnā bahusuvarṇakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र गोविन्ददत्ताख्यो ब्राह्मणो ऽभूद्बहुश्रुतः । तस्य भार्याग्निदत्ता च बभूव पतिदेवता
tatra govindadattākhyo brāhmaṇo 'bhūdbahuśrutaḥ / tasya bhāryāgnidattā ca babhūva patidevatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कालेन द्विजस्तस्यां पञ्च पुत्रानजीजनत् । ते च मूर्खाः सुरूपाश्च बभूवुरभिमानिनः
sa kālena dvijastasyāṃ pañca putrānajījanat / te ca mūrkhāḥ surūpāśca babhūvurabhimāninaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ गोविन्ददत्तस्य गृहानतिथिराययौ । विप्रो वैश्वानरो नाम वैश्वानर इवापरः
atha govindadattasya gṛhānatithirāyayau / vipro vaiśvānaro nāma vaiśvānara ivāparaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोविन्ददत्ते तत्कालं गृहादपि बहिः स्थिते । तत्पुत्राणामुपागत्य कृतं तेनाभिवादनम्
govindadatte tatkālaṃ gṛhādapi bahiḥ sthite / tatputrāṇāmupāgatya kṛtaṃ tenābhivādanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हासमात्रं च तैस्तस्य कृतं प्रत्यभिवादनम् । ततः स कोपान् निर्गन्तुं प्रारेभे तद्गृहाद् द्विजः
hāsamātraṃ ca taistasya kṛtaṃ pratyabhivādanam / tataḥ sa kopān nirgantuṃ prārebhe tadgṛhād dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगतेनाथ गोविन्ददत्तेन स तथाविधः । क्रुद्धः पृष्टो ऽनुनीतो ऽपि जगादैवं द्विजोत्तमः
āgatenātha govindadattena sa tathāvidhaḥ / kruddhaḥ pṛṣṭo 'nunīto 'pi jagādaivaṃ dvijottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रास्ते पतिता मूर्खास्तत्संपर्काद्भवानपि । तस्मान्न भोक्ष्ये त्वद्गेहे प्रायश्चित्तं नु मे भवेत्
putrāste patitā mūrkhāstatsaṃparkādbhavānapi / tasmānna bhokṣye tvadgehe prāyaścittaṃ nu me bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ गोविन्ददत्तस्तमुवाच शपथोत्तरम् । न स्पृशाम्यपि जात्वेतानहं कुतनयानिति
atha govindadattastamuvāca śapathottaram / na spṛśāmyapi jātvetānahaṃ kutanayāniti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्भार्यापि तथैवैत्य तमुवाचातिथिप्रिया । ततः कथंचिद् आतिथ्यं तत्र वैश्वानरो ऽग्रहीत्
tadbhāryāpi tathaivaitya tamuvācātithipriyā / tataḥ kathaṃcid ātithyaṃ tatra vaiśvānaro 'grahīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्दृष्ट्वा देवदत्ताख्यस्तस्यैकस्तनयस्तदा । अभूद्रोविन्ददत्तस्य नैर्घृण्येनानुतापवान्
taddṛṣṭvā devadattākhyastasyaikastanayastadā / abhūdrovindadattasya nairghṛṇyenānutāpavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यर्थं जीवितमालोक्य पितृभ्यामथ दूषितम् । सनिर्वेदः स तपसे तोषयिष्यन्नुमापतिम्
vyarthaṃ jīvitamālokya pitṛbhyāmatha dūṣitam / sanirvedaḥ sa tapase toṣayiṣyannumāpatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पर्णाशनः पूर्वं धूमपश् चाप्य् अनन्तरम् । तस्थौ चिराय तपसे तोषयिष्यन्न् उमापतिम्
tataḥ parṇāśanaḥ pūrvaṃ dhūmapaś cāpy anantaram / tasthau cirāya tapase toṣayiṣyann umāpatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददौ च दर्शनं तस्य शंभुस्तीव्रतपोर्जितः । तस्यैवानुचरत्वं च स वव्रे वरमीश्वरात्
dadau ca darśanaṃ tasya śaṃbhustīvrataporjitaḥ / tasyaivānucaratvaṃ ca sa vavre varamīśvarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्याः प्राप्नुहि भोगांश्च भुवि भुङ्क्ष्व ततस्तव । भविताभिमतं सर्वमिति शंभुस्तमादिशत्
vidyāḥ prāpnuhi bhogāṃśca bhuvi bhuṅkṣva tatastava / bhavitābhimataṃ sarvamiti śaṃbhustamādiśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स गत्वा विद्यार्थी पुरं पाटलिपुत्रकम् । सिषेवे वेदकुम्भाख्यमुपाध्यायं यथाविधि
tataḥ sa gatvā vidyārthī puraṃ pāṭaliputrakam / siṣeve vedakumbhākhyamupādhyāyaṃ yathāvidhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रस्थं तमुपाध्यायपत्नी जातु स्मरातुरा । हठाद्व्रवे बत स्त्रीणां चञ्चलाश्चित्तवृत्तयः
tatrasthaṃ tamupādhyāyapatnī jātu smarāturā / haṭhādvrave bata strīṇāṃ cañcalāścittavṛttayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन संत्यज्य तं देशमनङ्गकृतविप्लवः । स देवदत्तः प्रययौ प्रतिष्ठानमतद्रितः
tena saṃtyajya taṃ deśamanaṅgakṛtaviplavaḥ / sa devadattaḥ prayayau pratiṣṭhānamatadritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र वृद्धमुपाध्यायं वृद्धया भार्ययान्वितम् । मन्त्रस्वाम्याख्यमभ्यर्थ्य विद्याः सम्यगधीतवान्
tatra vṛddhamupādhyāyaṃ vṛddhayā bhāryayānvitam / mantrasvāmyākhyamabhyarthya vidyāḥ samyagadhītavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतविद्यं च तं तत्र ददर्श नृपतेः सुता । सुशर्माख्यस्य सुभगं श्रीर्नाम श्रीर् इवाच्युतम्
kṛtavidyaṃ ca taṃ tatra dadarśa nṛpateḥ sutā / suśarmākhyasya subhagaṃ śrīrnāma śrīr ivācyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि तां दृष्टवान् कन्यां स्थितां वातयनोपरि । विहरन्तीं विमानेन चन्द्रस्येवाधिदेवताम्
so 'pi tāṃ dṛṣṭavān kanyāṃ sthitāṃ vātayanopari / viharantīṃ vimānena candrasyevādhidevatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बद्धाविव तयान्योन्यं मारशृङ्खलया दृशा । नापसर्तुं समर्थौ तौ बभूवतुरुभावपि
baddhāviva tayānyonyaṃ māraśṛṅkhalayā dṛśā / nāpasartuṃ samarthau tau babhūvaturubhāvapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साथ तस्यैकयाङ्गुल्या मूर्तयेव स्मराज्ञया । इतो निकटमेहीति संज्ञां चक्रे नृपात्मजा
sātha tasyaikayāṅgulyā mūrtayeva smarājñayā / ito nikaṭamehīti saṃjñāṃ cakre nṛpātmajā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः समीपं तस्याश्च ययावन्तःपुराच्च सः । सा च चिक्षेप दन्तेन पुष्पमादाय तं प्रति
tataḥ samīpaṃ tasyāśca yayāvantaḥpurācca saḥ / sā ca cikṣepa dantena puṣpamādāya taṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संज्ञामेतामजानानो गूढां राजसुताकृताम् । स कर्तव्यविमूढः सन्न् उपाध्यायगृहं ययौ
saṃjñāmetāmajānāno gūḍhāṃ rājasutākṛtām / sa kartavyavimūḍhaḥ sann upādhyāyagṛhaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लुलोठ तत्र धरणौ न किंचिद्वक्तुमीश्वरः । तापेन दह्यमानो ऽन्तर्मूकः प्रभुषितो यथा
luloṭha tatra dharaṇau na kiṃcidvaktumīśvaraḥ / tāpena dahyamāno 'ntarmūkaḥ prabhuṣito yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वितर्क्य कामजैश्चिह्नैरुपाध्यायेन धीमता । युक्त्या पृष्टः कथंचिच्च यथावृत्तं शशंस सः
vitarkya kāmajaiścihnairupādhyāyena dhīmatā / yuktyā pṛṣṭaḥ kathaṃcicca yathāvṛttaṃ śaśaṃsa saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्बुद्ध्वा तमुपाध्यायो विदग्धो वाक्यमब्रवीत् । दन्तेन पुष्पं मुञ्चन्त्या तया संज्ञा कृता तव
tadbuddhvā tamupādhyāyo vidagdho vākyamabravīt / dantena puṣpaṃ muñcantyā tayā saṃjñā kṛtā tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदेतत्पुष्पदन्ताख्यं पुष्पाढ्यं सुरमन्दिरम् । तत्रागत्य प्रतीक्षेथाः सांप्रतं गम्यतामिति
yadetatpuṣpadantākhyaṃ puṣpāḍhyaṃ suramandiram / tatrāgatya pratīkṣethāḥ sāṃprataṃ gamyatāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वेति ज्ञानसंज्ञार्थः स तत्याज शुचं युवा । ततो देवगृहस्यान्तस्तस्य गत्वा स्थितो ऽभवत्
śrutveti jñānasaṃjñārthaḥ sa tatyāja śucaṃ yuvā / tato devagṛhasyāntastasya gatvā sthito 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साप्यष्टमीं समुद्दिश्य तत्र राजसुता ययौ । एकैव देवं द्रष्टुं च गर्भागारमथाविशत्
sāpyaṣṭamīṃ samuddiśya tatra rājasutā yayau / ekaiva devaṃ draṣṭuṃ ca garbhāgāramathāviśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टो ऽत्र द्वारपट्टस्य पश्चात्सो ऽथ प्रियस्तया । गृहीतानेन चोत्थाय सा कण्ठे सहसा ततः
dṛṣṭo 'tra dvārapaṭṭasya paścātso 'tha priyastayā / gṛhītānena cotthāya sā kaṇṭhe sahasā tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्रं त्वया कथं ज्ञाता सा संज्ञेत्युदिते तया । उपाध्यायेन सा ज्ञाता न मयेति जगाद सः
citraṃ tvayā kathaṃ jñātā sā saṃjñetyudite tayā / upādhyāyena sā jñātā na mayeti jagāda saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुञ्च मामविदग्धस्त्वमित्युक्त्वा तत्क्षणात्क्रुधा । मन्त्रभेदभयात्साथ राजकन्या ततो ययौ
muñca māmavidagdhastvamityuktvā tatkṣaṇātkrudhā / mantrabhedabhayātsātha rājakanyā tato yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि गत्वा विविक्ते तां दृष्टनष्टां स्मरन् प्रियाम् । देवदत्तो वियोगाग्निविगलज्जीवितो ऽभवत्
so 'pi gatvā vivikte tāṃ dṛṣṭanaṣṭāṃ smaran priyām / devadatto viyogāgnivigalajjīvito 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा तं तादृशं शंभुः प्राक्प्रसन्नः किलादिशत् । गणं पञ्चशिखं नाम तस्याभीप्सितसिद्धये
dṛṣṭvā taṃ tādṛśaṃ śaṃbhuḥ prākprasannaḥ kilādiśat / gaṇaṃ pañcaśikhaṃ nāma tasyābhīpsitasiddhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चगत्य समाश्वास्य स्त्रीवेषं तं गणोत्तमः । अकारयत्स्वयं चाभूद्वृद्धब्राह्मणरूपधृत्
sa cagatya samāśvāsya strīveṣaṃ taṃ gaṇottamaḥ / akārayatsvayaṃ cābhūdvṛddhabrāhmaṇarūpadhṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तेन समं गत्वा तं सुशर्ममहीपतिम् । जनकं सुदृशस्तस्याः स जगाद गणाग्रणीः
tatastena samaṃ gatvā taṃ suśarmamahīpatim / janakaṃ sudṛśastasyāḥ sa jagāda gaṇāgraṇīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रो मे प्रोषितः क्वापि तमन्वेष्टुं व्रजाम्यहम् । तन्मे स्नुषेयं निःक्षेपो राजन्संप्रति रक्ष्यताम्
putro me proṣitaḥ kvāpi tamanveṣṭuṃ vrajāmyaham / tanme snuṣeyaṃ niḥkṣepo rājansaṃprati rakṣyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छ्रुत्वा शापभीतेन तेनादाय सुशर्मणा । स्वकन्यान्तःपुरे गुप्ते स्त्रीति संस्थापिते युवा
tacchrutvā śāpabhītena tenādāya suśarmaṇā / svakanyāntaḥpure gupte strīti saṃsthāpite yuvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पञ्चशिखे याते स्वप्रियान्तःपुरे वसन् । स्त्रीवेषः स द्विजस्तस्याविस्रम्भास्पदतां ययौ
tataḥ pañcaśikhe yāte svapriyāntaḥpure vasan / strīveṣaḥ sa dvijastasyāvisrambhāspadatāṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा चोत्सुका रात्रौ तेनात्मानं प्रकाश्य सा । गुप्तं गान्धर्वविधिना परिणीता नृपामजा
ekadā cotsukā rātrau tenātmānaṃ prakāśya sā / guptaṃ gāndharvavidhinā pariṇītā nṛpāmajā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां च धृतगर्भायां तं द्विजं स गणोत्तमः । स्मृतमात्रागतो रात्रौ ततो ऽनैषीदलक्षितम्
tasyāṃ ca dhṛtagarbhāyāṃ taṃ dvijaṃ sa gaṇottamaḥ / smṛtamātrāgato rātrau tato 'naiṣīdalakṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तस्य समुत्सार्य यूनः स्त्रीवेषमाशु तम् । प्रातः पञ्चशिखः सो ऽभूत्पूर्ववद्ब्राह्मणाकृतिः
tatastasya samutsārya yūnaḥ strīveṣamāśu tam / prātaḥ pañcaśikhaḥ so 'bhūtpūrvavadbrāhmaṇākṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनैव सह गत्वा च सुशर्मनृपम् अभ्यधात् । अद्य प्राप्तो मया राजन् पुत्रस् तद् देहि मे स्नुषाम्
tenaiva saha gatvā ca suśarmanṛpam abhyadhāt / adya prāpto mayā rājan putras tad dehi me snuṣām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स राजा तां बुद्ध्वा रात्रौ क्वापि पलायिताम् । तच्छापभयसंभ्रान्तो मन्त्रिभ्य इदमब्रवीत्
tataḥ sa rājā tāṃ buddhvā rātrau kvāpi palāyitām / tacchāpabhayasaṃbhrānto mantribhya idamabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न विप्रो ऽयमयं कोऽपि देवो मद्वञ्चनागतः । एवंप्राया भवन्तीह वृत्तान्ताः सततं यतः
na vipro 'yamayaṃ ko'pi devo madvañcanāgataḥ / evaṃprāyā bhavantīha vṛttāntāḥ satataṃ yataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च पूर्वं राजाभूत्तपस्वी करुणापरः । दाता धीरः शिबिर्नाम सर्वसत्त्वाभयप्रदः
tathā ca pūrvaṃ rājābhūttapasvī karuṇāparaḥ / dātā dhīraḥ śibirnāma sarvasattvābhayapradaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं वञ्चयितुमिन्द्रो ऽथ कृत्वा श्येनवपुः स्वयम् । मायाकपोतवपुषं धर्मम् अन्वपतद् द्रुतम्
taṃ vañcayitumindro 'tha kṛtvā śyenavapuḥ svayam / māyākapotavapuṣaṃ dharmam anvapatad drutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कपोतश्च भयाद्गत्वा शिबेरङ्कमशिश्रियत् । मनुष्यवाचा श्येनो ऽथ स तं राजानमब्रवीत्
kapotaśca bhayādgatvā śiberaṅkamaśiśriyat / manuṣyavācā śyeno 'tha sa taṃ rājānamabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजन् भक्ष्यम् इदं मुञ्च कपोतं क्षुधितस्य मे । अन्यथा मां मृतं विद्धि कस् ते धर्मस् ततो भवेत्
rājan bhakṣyam idaṃ muñca kapotaṃ kṣudhitasya me / anyathā māṃ mṛtaṃ viddhi kas te dharmas tato bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः शिबिरुवाचैनमेष मे शरणागतः । अत्याज्यस्तद्ददाम्यन्यन्मांसमेतत्समं तव
tataḥ śibiruvācainameṣa me śaraṇāgataḥ / atyājyastaddadāmyanyanmāṃsametatsamaṃ tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्येनो जगाद यद्येवमात्ममांसं प्रयच्छ मे । ततेति तत्प्रहृष्टः सन्स राजा प्रत्यपद्यत
śyeno jagāda yadyevamātmamāṃsaṃ prayaccha me / tateti tatprahṛṣṭaḥ sansa rājā pratyapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा यथा च मांसं स्वमुत्कृत्यारोपयन्नृपः । तथा तथा तुलायां स कपोतो ऽभ्यधिको ऽभवत्
yathā yathā ca māṃsaṃ svamutkṛtyāropayannṛpaḥ / tathā tathā tulāyāṃ sa kapoto 'bhyadhiko 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः शरीरं सकलं तुलां राजाध्यरोपयत् । साधु साधु शमं त्वेतद्दिव्या वागुदभूत्ततः
tataḥ śarīraṃ sakalaṃ tulāṃ rājādhyaropayat / sādhu sādhu śamaṃ tvetaddivyā vāgudabhūttataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रधर्मौ ततस्त्यक्त्वा रूपं श्येनकपोतयोः । तुष्टावक्षतदेहं तं राजानं चक्रतुः शिबिम्
indradharmau tatastyaktvā rūpaṃ śyenakapotayoḥ / tuṣṭāvakṣatadehaṃ taṃ rājānaṃ cakratuḥ śibim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्त्वा चास्मै वरानन्यांस्तावन्तर्धानमीयतुः । एवं मामपि को ऽप्येष देवो जिज्ञासुरागतः
dattvā cāsmai varānanyāṃstāvantardhānamīyatuḥ / evaṃ māmapi ko 'pyeṣa devo jijñāsurāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा सचिवान्स्वैरं स सुशर्मा महीपतिः । तमुवाच भयप्रह्वो विप्ररूपं गणोत्तमम्
ityuktvā sacivānsvairaṃ sa suśarmā mahīpatiḥ / tamuvāca bhayaprahvo viprarūpaṃ gaṇottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभयं देहि साद्यैव स्नुषा ते हारिता निशि । माययैव गता क्वापि रक्ष्यमाणाप्यहर्निशम्
abhayaṃ dehi sādyaiva snuṣā te hāritā niśi / māyayaiva gatā kvāpi rakṣyamāṇāpyaharniśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृच्छ्रात्स दययेवाथ विप्ररूपो गणो ऽब्रवीत् । तर्हि पुत्राय राजन्मे देहि स्वां तनयामिति
kṛcchrātsa dayayevātha viprarūpo gaṇo 'bravīt / tarhi putrāya rājanme dehi svāṃ tanayāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छ्रुत्वा शापभीतेन राज्ञा तस्मै निजा सुता । सा दत्ता देवदत्ताय ततः पञ्चशिखो ययौ
tacchrutvā śāpabhītena rājñā tasmai nijā sutā / sā dattā devadattāya tataḥ pañcaśikho yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवदत्तो ऽपि तां भूयः प्रकाशं प्राप्य वल्लभाम् । जजृम्भे ऽनन्यपुत्रस्य श्वशुरस्य विभूतिषु
devadatto 'pi tāṃ bhūyaḥ prakāśaṃ prāpya vallabhām / jajṛmbhe 'nanyaputrasya śvaśurasya vibhūtiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालेन तस्य पुत्रं च दौहित्रमबिषिच्य सः । राज्ये महीधरं नाम सुशर्मा शिश्रिये वनम्
kālena tasya putraṃ ca dauhitramabiṣicya saḥ / rājye mahīdharaṃ nāma suśarmā śiśriye vanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दृष्ट्वा सुतैश्वर्यं कृतार्थः स तपोवनम् । राजपुत्र्या तया साकं देवदत्तो ऽप्यशिश्रियत्
tato dṛṣṭvā sutaiśvaryaṃ kṛtārthaḥ sa tapovanam / rājaputryā tayā sākaṃ devadatto 'pyaśiśriyat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राराध्यः पुनः शंभुं त्यक्त्वा मर्त्यकलेवरम् । तत्प्रसादेन तस्यैव गणभावमुपागतः
tatrārādhyaḥ punaḥ śaṃbhuṃ tyaktvā martyakalevaram / tatprasādena tasyaiva gaṇabhāvamupāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियादन्तोज्झितात्पुष्पात्संज्ञां न ज्ञातवान्यतः । अतः स पुष्पदन्ताख्यः संपन्नो गणसंसदि
priyādantojjhitātpuṣpātsaṃjñāṃ na jñātavānyataḥ / ataḥ sa puṣpadantākhyaḥ saṃpanno gaṇasaṃsadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्भार्या च प्रतीहारी देव्या जाता जयाभिधा । इत्थं स पुष्पदन्ताख्यो मदाख्यामधुना शृणु
tadbhāryā ca pratīhārī devyā jātā jayābhidhā / itthaṃ sa puṣpadantākhyo madākhyāmadhunā śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः स गोविन्ददत्ताख्यो देवदत्तपिता द्विजः । तस्यैव सोमदत्ताख्यः पुत्रो ऽहमभवं पुरा
yaḥ sa govindadattākhyo devadattapitā dvijaḥ / tasyaiva somadattākhyaḥ putro 'hamabhavaṃ purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनैव मन्युना गत्वा तपश्चाहं हिमाचले । अकार्षं बहुभिर्माल्यैः शंकरं नन्दयन्सदा
tenaiva manyunā gatvā tapaścāhaṃ himācale / akārṣaṃ bahubhirmālyaiḥ śaṃkaraṃ nandayansadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव प्रकटीभूतात्प्रसन्नादिन्दुशेखरात् । यक्तान्यभोगलिप्सेन तद्गणत्वं मया वृतम्
tathaiva prakaṭībhūtātprasannādinduśekharāt / yaktānyabhogalipsena tadgaṇatvaṃ mayā vṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः पूजितो ऽस्मि भवता स्वयमाहृतेन माल्येन दुर्गवनभूमिसमुद्भवेन । तन्माल्यवानिति भविष्यसि मे गणस् त्वम् इत्यादिशच् च स विभुर्गिरिजापतिर्माम्
yaḥ pūjito 'smi bhavatā svayamāhṛtena mālyena durgavanabhūmisamudbhavena / tanmālyavāniti bhaviṣyasi me gaṇas tvam ityādiśac ca sa vibhurgirijāpatirmām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मर्त्यवपुर्विमुच्य पुण्यां सहसा तद्गणतामहं प्रपन्नः । इति धूर्जटिना कृतं प्रसादाद् अभिधानं मम माल्यवानितीदम्
atha martyavapurvimucya puṇyāṃ sahasā tadgaṇatāmahaṃ prapannaḥ / iti dhūrjaṭinā kṛtaṃ prasādād abhidhānaṃ mama mālyavānitīdam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं गतः पुनरिहाद्य मनुष्यभावं शापेन शैलदुहितुर्बत काणभूते । तन्मे कथां हरकृतां कथयाधुना त्वं येनावयोर्भवति शापदशोपशान्तिः
so 'haṃ gataḥ punarihādya manuṣyabhāvaṃ śāpena śailaduhiturbata kāṇabhūte / tanme kathāṃ harakṛtāṃ kathayādhunā tvaṃ yenāvayorbhavati śāpadaśopaśāntiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.