Somadeva: Kathasaritsagara 12.33

इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे शशाङ्कवतीलम्बके द्वात्रिंशस् तरङ्गः । त्रयस्त्रिंशस् तरङ्गः । नमो विघ्नजिते यस्य जानुदेशे विवर्तते । कुम्भस्रस्तेव नक्षत्रमाला रात्रिषु नृत्यतः

iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare śaśāṅkavatīlambake dvātriṃśas taraṅgaḥ / trayastriṃśas taraṅgaḥ / namo vighnajite yasya jānudeśe vivartate / kumbhasrasteva nakṣatramālā rātriṣu nṛtyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कथावसाने स मार्गमध्यात्समुत्थितः । मृगाङ्कदत्तो मुदितः प्राप्तविक्रमकेसरी

tataḥ kathāvasāne sa mārgamadhyātsamutthitaḥ / mṛgāṅkadatto muditaḥ prāptavikramakesarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणाकरेण सहितस् तथा विमलबुद्धिना । सविचित्रकथो भीमपराक्रमसमन्वितः

guṇākareṇa sahitas tathā vimalabuddhinā / savicitrakatho bhīmaparākramasamanvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रचण्डशक्तियुक्तश् च श्रुतधिद्विजसंगतः । प्राप्तशेषान्विचिन्वानः शापविश्लेषितान्सखीन्

pracaṇḍaśaktiyuktaś ca śrutadhidvijasaṃgataḥ / prāptaśeṣānvicinvānaḥ śāpaviśleṣitānsakhīn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शशाङ्कवत्याः संप्राप्त्यै प्रागेवोज्जयिनीं प्रति । गन्तुं प्रवृत्तः पुनरप्युच्चचालात्मनाष्टमः

śaśāṅkavatyāḥ saṃprāptyai prāgevojjayinīṃ prati / gantuṃ pravṛttaḥ punarapyuccacālātmanāṣṭamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमात्प्राप च स ग्रीष्मशुष्कतोयामपादपाम् । अटवीं चण्डमार्तण्डतापसंतप्तवालुकाम्

kramātprāpa ca sa grīṣmaśuṣkatoyāmapādapām / aṭavīṃ caṇḍamārtaṇḍatāpasaṃtaptavālukām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यां व्रजन्स सचिवान्राजपुत्रो जगाद तान् । पश्यतैषाटवी कीदृग्दुर्गमायतभैर् अवा

tasyāṃ vrajansa sacivānrājaputro jagāda tān / paśyataiṣāṭavī kīdṛgdurgamāyatabhair avā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषा हि विभ्रष्टपथा जनत्यक्ता निराश्रया । उद्यद्दुःखानलज्वालेवाभिर् मरुमरीचिभिः

eṣā hi vibhraṣṭapathā janatyaktā nirāśrayā / udyadduḥkhānalajvālevābhir marumarīcibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकीर्णरूक्षकेशेव तृणैर् उच्छुष्कमर्मरैः । सिंहव्याघ्रादिवित्राससरोमाञ्चेव कण्टकैः

vikīrṇarūkṣakeśeva tṛṇair ucchuṣkamarmaraiḥ / siṃhavyāghrādivitrāsasaromāñceva kaṇṭakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुदतीवातपक्लान्तजलाकाङ्क्षीमृगारवैः । तदेषा त्वरयास्माभिर् लङ्घनीया विशङ्कटा

rudatīvātapaklāntajalākāṅkṣīmṛgāravaiḥ / tadeṣā tvarayāsmābhir laṅghanīyā viśaṅkaṭā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यूचिवान् स तैः सार्धं सचिवैः क्षुत्तृषार्दितैः । द्रुतं मृगाङ्कदत्तस्तामटवीमुदलङ्घयत्

ityūcivān sa taiḥ sārdhaṃ sacivaiḥ kṣuttṛṣārditaiḥ / drutaṃ mṛgāṅkadattastāmaṭavīmudalaṅghayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददर्श चाग्रे सुमहत्स्वच्छशीतजलैर् भृतम् । सरो ऽर्कतापगलितस्यामृतांशोरिव द्रवैः

dadarśa cāgre sumahatsvacchaśītajalair bhṛtam / saro 'rkatāpagalitasyāmṛtāṃśoriva dravaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिगन्तव्यापिविस्तारं प्रतिबिम्बमिवात्मनः । द्रष्टुं त्रैलोक्यलक्ष्म्येव विहितं मणिदर्पणम्

digantavyāpivistāraṃ pratibimbamivātmanaḥ / draṣṭuṃ trailokyalakṣmyeva vihitaṃ maṇidarpaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धार्तराष्ट्रकृतक्षोभं विचित्रार्जुनविभ्रमम् । विश्रान्तिकृत्स्वादुरसं भारतानुकृतिं दधत्

dhārtarāṣṭrakṛtakṣobhaṃ vicitrārjunavibhramam / viśrāntikṛtsvādurasaṃ bhāratānukṛtiṃ dadhat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपकण्ठमिलन्नीलकण्ठपीतविषोत्तमम् । अच्युताश्रितलक्ष्मीकं मन्थकालाब्धिसंनिभम्

upakaṇṭhamilannīlakaṇṭhapītaviṣottamam / acyutāśritalakṣmīkaṃ manthakālābdhisaṃnibham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यरश्मिभिर् अप्राप्तगम्भीरशिशिरान्तरम् । अनन्तपद्मनिलयं पातालम् इव भूमिगम्

sūryaraśmibhir aprāptagambhīraśiśirāntaram / anantapadmanilayaṃ pātālam iva bhūmigam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य तीरे च सरसः पश्चिमे स व्यलोकयत् । राजपुत्रः ससचिवो महान्तं दिव्यपादपम्

tasya tīre ca sarasaḥ paścime sa vyalokayat / rājaputraḥ sasacivo mahāntaṃ divyapādapam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातान्दोलितविस्तारिशाखाभुजकदम्बकम् । मूर्धलग्नाभ्रसरितं नृत्यन्तम् इव शंकरम्

vātāndolitavistāriśākhābhujakadambakam / mūrdhalagnābhrasaritaṃ nṛtyantam iva śaṃkaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्युन्नतेन शिरसा व्योमपृष्ठावगाहिना । कौतुकान्नन्दनोद्यानशोभां द्रष्टुमिवोद्यतम्

atyunnatena śirasā vyomapṛṣṭhāvagāhinā / kautukānnandanodyānaśobhāṃ draṣṭumivodyatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोभमानं फलैर् दिव्यरसैः शाखावलम्बिभिः । कल्पद्रुमं सुरानद्धैः पीयूषकलशैर् इव

śobhamānaṃ phalair divyarasaiḥ śākhāvalambibhiḥ / kalpadrumaṃ surānaddhaiḥ pīyūṣakalaśair iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा मां यथा तथा कश् चित्स्प्राक्षीदिति खगारवैः । व्याहरन्तम् इव प्रेङ्खत्पल्लवाग्रकरं मुहुः

mā māṃ yathā tathā kaś citsprākṣīditi khagāravaiḥ / vyāharantam iva preṅkhatpallavāgrakaraṃ muhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावन् मृगाङ्कदत्तस् तं स निर्वर्णयति प्रभुः । तावत् तन्मन्त्रिणस् तस्मिन् प्रधाव्य क्षुत्तृषार्दिताः

yāvan mṛgāṅkadattas taṃ sa nirvarṇayati prabhuḥ / tāvat tanmantriṇas tasmin pradhāvya kṣuttṛṣārditāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलानि भोक्तुमारूढास् तस्य दृष्ट्वैव तानि ते । फलत्वं षडपि प्राप्ता मानुषा अप्यशङ्कितम्

phalāni bhoktumārūḍhās tasya dṛṣṭvaiva tāni te / phalatvaṃ ṣaḍapi prāptā mānuṣā apyaśaṅkitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो मृगाङ्कदत्तस्तानपश्यन्विह्वलः सखीन् । एकैकं स तरौ तत्र नामग्राहमशब्दयत्

tato mṛgāṅkadattastānapaśyanvihvalaḥ sakhīn / ekaikaṃ sa tarau tatra nāmagrāhamaśabdayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा ददुर्न वचनं न चादृश्यन्त ते क्व चित् । तदा हा हा हतो ऽस्मीति नैर् आश्यविधुरं वदन्

yadā dadurna vacanaṃ na cādṛśyanta te kva cit / tadā hā hā hato 'smīti nair āśyavidhuraṃ vadan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स राजपुत्रो न्यपतन्मूर्च्छितो ऽत्र महीतले । द्रुमानारूढपार्श्वस्थकेवलश्रुतधिद्विजः

sa rājaputro nyapatanmūrcchito 'tra mahītale / drumānārūḍhapārśvasthakevalaśrutadhidvijaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतधिः स च विप्रस्तम् उवाचाश्वास्य तत्क्षणम् । कृतप्रज्ञो ऽपि किं देव त्यक्तधैर् यो ऽवसीदसि

śrutadhiḥ sa ca viprastam uvācāśvāsya tatkṣaṇam / kṛtaprajño 'pi kiṃ deva tyaktadhair yo 'vasīdasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्नुते हि स कल्याणं व्यसने यो न मुह्यति । नागशापवियुक्तान् किं नैतान् संप्राप्तवान् असि

aśnute hi sa kalyāṇaṃ vyasane yo na muhyati / nāgaśāpaviyuktān kiṃ naitān saṃprāptavān asi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथैव पुनरप्येतान्मन्त्रिणो ऽन्यांश् च लप्स्यसे । शशाङ्कवत्या संयोगो ऽप्य् अचिरात्ते भविष्यति

tathaiva punarapyetānmantriṇo 'nyāṃś ca lapsyase / śaśāṅkavatyā saṃyogo 'py acirātte bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं श्रुतधिनोक्तः सन्राजपुत्रो जगाद सः । कुत एतदिदं धात्रा नाशायासूत्रितं हि नः

evaṃ śrutadhinoktaḥ sanrājaputro jagāda saḥ / kuta etadidaṃ dhātrā nāśāyāsūtritaṃ hi naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वान्यथा निशि वेतालः क्व च भीमपराक्रमः । क्व शशाङ्कवतीज्ञानं तत्संवादप्रसङ्गतः

kvānyathā niśi vetālaḥ kva ca bhīmaparākramaḥ / kva śaśāṅkavatījñānaṃ tatsaṃvādaprasaṅgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां च प्राप्तुमयोध्यायाः क्व चास्माकं विनिर्गमः । विन्ध्याटव्यां क्व चान्योन्यवियोगो नागशापतः

tāṃ ca prāptumayodhyāyāḥ kva cāsmākaṃ vinirgamaḥ / vindhyāṭavyāṃ kva cānyonyaviyogo nāgaśāpataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कतिपयानां नः क्रमशः क्व च संगमः । क्व चाधुना वियोगो ऽयमिष्टत्यागः पुनः सखे

tataḥ katipayānāṃ naḥ kramaśaḥ kva ca saṃgamaḥ / kva cādhunā viyogo 'yamiṣṭatyāgaḥ punaḥ sakhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते हि वृक्षे ऽत्र भूतेन ग्रस्तास्तैश् च विना मम । का शशाङ्कवती किं च जीवितं तदलं भ्रमैः

te hi vṛkṣe 'tra bhūtena grastāstaiś ca vinā mama / kā śaśāṅkavatī kiṃ ca jīvitaṃ tadalaṃ bhramaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् ऊचिवाञ् शुचा सो ऽत्र सरस्य् आत्मानम् उज्झितुम् । मृगाङ्कदत्त उत्तस्थौ श्रुतधौ वारयत्य् अपि

ity ūcivāñ śucā so 'tra sarasy ātmānam ujjhitum / mṛgāṅkadatta uttasthau śrutadhau vārayaty api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावद्वागत्र गगनादुच्चचाराशरीरिणी । मा पुत्र साहसं कार्षीः सर्वं स्वन्तं हि भावि ते

tāvadvāgatra gaganāduccacārāśarīriṇī / mā putra sāhasaṃ kārṣīḥ sarvaṃ svantaṃ hi bhāvi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मिन् गणपतिर् देवः स्वयं वसति पादपे । स च त्वत्सचिवैर् एतैर् अद्याज्ञानाद् विमानितः

asmin gaṇapatir devaḥ svayaṃ vasati pādape / sa ca tvatsacivair etair adyājñānād vimānitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते ह्य् अशुद्धा अनाचान्ता अक्षालितकराङ्घ्रयः । क्षुधार्तास्तन्निवासे ऽस्मिन्नारूढाः फललिप्सवः

te hy aśuddhā anācāntā akṣālitakarāṅghrayaḥ / kṣudhārtāstannivāse 'sminnārūḍhāḥ phalalipsavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स्पृष्टेषु तेष्व् अत्र फलताम् एव ते गताः । यच्चित्तास्तद्गतिं गच्छन्त्विति विघ्नेशशापतः

tataḥ spṛṣṭeṣu teṣv atra phalatām eva te gatāḥ / yaccittāstadgatiṃ gacchantviti vighneśaśāpataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्ये ऽपि ये त्वत्सचिवाश्चत्वारस् ते पथामुना । आगता एवमेवास्मिन्नारूढाः फलतां गताः

anye 'pi ye tvatsacivāścatvāras te pathāmunā / āgatā evamevāsminnārūḍhāḥ phalatāṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मादाराधयैतं त्वं तपोभिर् गणनायकम् । एतत्प्रसादात् सर्वेष्टसिद्धिस् तव भविष्यति

tasmādārādhayaitaṃ tvaṃ tapobhir gaṇanāyakam / etatprasādāt sarveṣṭasiddhis tava bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तः स सुधासारसृजेवाकाशतो गिरा । मृगाङ्कदत्तो जातास्थो देहत्यागान्न्यवर्तत

ity uktaḥ sa sudhāsārasṛjevākāśato girā / mṛgāṅkadatto jātāstho dehatyāgānnyavartata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा च सरसि स्नानं तरौ तस्मिन् गणाधिपम् । अर्चयित्वोज्झिताहारस् तम् अस्तौषीत् कृताञ्जलिः

kṛtvā ca sarasi snānaṃ tarau tasmin gaṇādhipam / arcayitvojjhitāhāras tam astauṣīt kṛtāñjaliḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जय निजताण्डवडम्बरमर्दभरन्यञ्चितेन भुवनेन । समहीशैलवनेन प्रणम्यमानेश गजवदन

jaya nijatāṇḍavaḍambaramardabharanyañcitena bhuvanena / samahīśailavanena praṇamyamāneśa gajavadana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जय ससुरासुरमानुषभुवनत्रयपूजिताङ्घ्रिकमलयुग । वरविविधसिद्धिनिर्भरनिधान कुम्भोपमाकार

jaya sasurāsuramānuṣabhuvanatrayapūjitāṅghrikamalayuga / varavividhasiddhinirbharanidhāna kumbhopamākāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जय युगपदुदितचण्डद्वादशदिनकृत्प्रदीप्ततेजस्क । हरहरिसुरपतिदुर्जयदितिजकुलाकालकल्पान्त

jaya yugapaduditacaṇḍadvādaśadinakṛtpradīptatejaska / haraharisurapatidurjayaditijakulākālakalpānta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जय भक्तवृजिनवारण लीलानीराजनोल्मुकेनेव । परशुवरेण विराजितकरतलकलितानलज्वाल

jaya bhaktavṛjinavāraṇa līlānīrājanolmukeneva / paraśuvareṇa virājitakaratalakalitānalajvāla

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिमतसिद्ध्यै भर्तुस्त्रिपुरावजये गणेश गौर्यापि । यः पूजितो ऽसि तं त्वां श्रितो ऽस्मि शरणं नमस् ते ऽस्तु

abhimatasiddhyai bhartustripurāvajaye gaṇeśa gauryāpi / yaḥ pūjito 'si taṃ tvāṃ śrito 'smi śaraṇaṃ namas te 'stu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संस्तुतविघ्नेशो निराहारः कुशास्तरे । मृगाङ्कदत्तो ऽनैषीत्तां रात्रिं तस्य तरोस्तले

iti saṃstutavighneśo nirāhāraḥ kuśāstare / mṛgāṅkadatto 'naiṣīttāṃ rātriṃ tasya tarostale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथैवैकादशाहानि श्रुतधौ परिचारके । विघ्नेशाराधनपरो राजपुत्रो निनाय सः

tathaivaikādaśāhāni śrutadhau paricārake / vighneśārādhanaparo rājaputro nināya saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशे ऽह्नि निशि स्वप्ने तं जगाद गणेश्वरः । वत्स तुष्टो ऽस्मि ते मुक्तशापान् प्राप्स्यसि मन्त्रिणः

dvādaśe 'hni niśi svapne taṃ jagāda gaṇeśvaraḥ / vatsa tuṣṭo 'smi te muktaśāpān prāpsyasi mantriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा च तैः समं प्राप्य तां शशाङ्कवतीं क्रमात् । प्रत्यावृत्य स्वनगरीं पृथ्वीराज्यं करिष्यसि

gatvā ca taiḥ samaṃ prāpya tāṃ śaśāṅkavatīṃ kramāt / pratyāvṛtya svanagarīṃ pṛthvīrājyaṃ kariṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं गणेश्वरादिष्टः प्रबुद्धः स निशाक्षये । मृगाङ्कदत्तः स्वप्नं तं दृष्टं श्रुतधये ऽभ्यधात्

evaṃ gaṇeśvarādiṣṭaḥ prabuddhaḥ sa niśākṣaye / mṛgāṅkadattaḥ svapnaṃ taṃ dṛṣṭaṃ śrutadhaye 'bhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनाभिनन्दितः प्रातः स्नात्वाभ्यर्च्य विनायकम् । तद्वासवृक्षं तं यावत्कुरुते स प्रदक्षिणम्

tenābhinanditaḥ prātaḥ snātvābhyarcya vināyakam / tadvāsavṛkṣaṃ taṃ yāvatkurute sa pradakṣiṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावत् समं तरोस्तस्मादवतीर्य दशापि ते । फलत्वमुक्ताः सचिवा निपेतुस् तस्य पादयोः

tāvat samaṃ tarostasmādavatīrya daśāpi te / phalatvamuktāḥ sacivā nipetus tasya pādayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याघ्रसेनस् तथा स्थूलबाहुर्मेघबलो ऽपि च । दृढमुष्टिश्चतुर्थश् च षट् चादौ ये ऽत्र वर्णिताः

vyāghrasenas tathā sthūlabāhurmeghabalo 'pi ca / dṛḍhamuṣṭiścaturthaś ca ṣaṭ cādau ye 'tra varṇitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स सकलान्समं सपदि मन्त्रिणः प्राप्य तान् दृशाकुलितया गिरा प्रमदमन्थरारम्भया । नरेश्वरसुतो ऽधिकप्रणयम् एकम् एकं मुहुर् ददर्श परिषस्वजे तद् अनु संबभाषे कृती

tataḥ sa sakalānsamaṃ sapadi mantriṇaḥ prāpya tān dṛśākulitayā girā pramadamantharārambhayā / nareśvarasuto 'dhikapraṇayam ekam ekaṃ muhur dadarśa pariṣasvaje tad anu saṃbabhāṣe kṛtī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते ऽपि नवेन्दुक्षामं कृततपसं वीक्ष्य तं प्रभुं सास्राः । श्रुतधिनिगदितयथार्थाः प्रशशंसुर्नार्थवन्तमात्मानम्

te 'pi navendukṣāmaṃ kṛtatapasaṃ vīkṣya taṃ prabhuṃ sāsrāḥ / śrutadhinigaditayathārthāḥ praśaśaṃsurnārthavantamātmānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तत्र स तैर् मृगाङ्कदत्तः सरसि कृताप्लवनादिभिः सहैव । सचिवैः सुखपारणं सहर्षो विदधे लब्धधृतिः स्वकार्यसिद्ध्यै

atha tatra sa tair mṛgāṅkadattaḥ sarasi kṛtāplavanādibhiḥ sahaiva / sacivaiḥ sukhapāraṇaṃ saharṣo vidadhe labdhadhṛtiḥ svakāryasiddhyai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.